Kısaca
Keseceğiniz belgenin türünü karşı tarafın kayıtlı kullanıcı olup olmadığı belirler. İki kayıtlı kullanıcı birbirine e-Fatura düzenler. Kayıtlı olmayana ise e-Arşiv Fatura düzenlenir; e-Arşiv uygulamasına dâhil değilseniz kâğıt fatura düzenlersiniz.
Bunu tahminle bilemezsiniz. Zorunluluk hadlerinin altında kalan mükellefler de isteyerek e-Fatura uygulamasına girebilir. Yani küçük bir firma da kayıtlı olabilir; cirosuna, sektörüne ya da çalışan sayısına bakarak karar vermek yanılma kaynağıdır.
Doğrusu şu: kayıtlı kullanıcıların güncel listesi Başkanlıkça yayımlanır ve belge türü o listeye bakılarak seçilir. Sorgulamayı faturayı kesmeden önce yaparsınız; sonradan yapılan sorgulama, yanlış türde kesilmiş bir belgeyi geri almaz.
Bu firmaya e-Fatura mı, e-Arşiv Fatura mı kesmelisiniz?
Siz e-Fatura uygulamasına kayıtlı kullanıcıysanız, karşı tarafın durumunu faturayı kesmeden önce Başkanlıkça yayımlanan güncel listeden doğrulayın. Karşı taraf da kayıtlı kullanıcıysa, belirtilen istisnalar dışında e-Fatura düzenleyin. Karşı taraf kayıtlı değilse ve siz e-Arşiv Fatura uygulamasına dahilseniz veya dahil olma zorunluluğunuz başlamışsa, e-Arşiv Fatura düzenleyin.
“e-fatura mükellefi sorgulama” diye aradığınızda, aslında karşı tarafın “e-Fatura uygulamasına kayıtlı kullanıcı” olup olmadığını öğrenmek istersiniz. Bu ayrım önemlidir: Her mükellef, e-Fatura uygulamasına kayıtlı kullanıcı değildir. Elinizde vergi kimlik numarasının bulunması, tek başına hangi belgeyi düzenleyeceğinizi söylemez.
İlk işiniz, karşı tarafın kayıt durumunu belirlemektir. Firmanın büyüklüğünü değerlendirmek veya cirosunu tahmin etmek bu kontrolün yerini tutmaz. Siz belge türünü seçerken karşı tarafın güncel kayıt durumunu esas alın.
Bu kılavuzdaki belge seçimi, sizin e-Fatura uygulamasına kayıtlı kullanıcı olduğunuz durumu ele alır. Kayıtlı olmayan alıcıya düzenleyeceğiniz belgede, sizin e-Arşiv Fatura uygulamasına katılımınız veya başlayan zorunluluğunuz da önem taşır.
Dolayısıyla kararınızı iki bilgiyle verirsiniz: Karşı tarafın güncel kayıt durumu ve sizin uygulamalara katılım durumunuz. Yalnızca alıcının mükellef olduğunu bilerek e-Fatura seçmeyin. Aynı şekilde, alıcıyı küçük bir firma olarak tanıdığınız için doğrudan e-Arşiv Fatura seçmeyin.
Fatura hazırlığına bu ayrımla başlayın. Önce kayıt durumunu doğrulayın, ardından bu duruma uygun belgeyi düzenleyin.
Firmanın cirosundan veya büyüklüğünden kayıt durumunu anlayabilir misiniz?
Hayır; siz karşı tarafın cirosuna, sektörüne veya büyüklüğüne bakarak e-Fatura uygulamasına kayıtlı kullanıcı olup olmadığını belirleyemezsiniz. Hadlerin altında kalan mükellefler de isterlerse uygulamadan yararlanabilir. Bu nedenle küçük gördüğünüz bir firma da kayıtlı kullanıcı olabilir. Belge seçiminizi tahmine değil, Başkanlıkça yayımlanan güncel listeye dayandırın.
Zorunlu katılım ile kayıtlı kullanıcı olmayı aynı anlamda kullanmayın. Bir mükellef, zorunluluk hadlerinin altında kalsa bile isteğiyle uygulamaya katılabilir. Siz yalnızca zorunluluk şartlarını düşünürseniz, bu ihtimali gözden kaçırırsınız.
Örneğin, küçük olduğunu düşündüğünüz bir firmaya fatura hazırladığınızı varsayın. Firmanın büyüklüğünden hareketle e-Arşiv Fatura seçmeyin. Önce güncel listeyi kontrol edin. Firma kayıtlı kullanıcıysa ve siz de kayıtlı kullanıcıysanız, genel kural e-Fatura düzenlemenizdir.
Aynı yaklaşımı büyük olduğunu düşündüğünüz firmalarda da uygulayın. Firmanın büyüklüğü hakkında bildikleriniz, güncel liste kontrolünün yerine geçmez. Siz alıcının nasıl bir işletme olduğunu değil, e-Fatura uygulamasına kayıtlı kullanıcı olup olmadığını doğrularsınız.
Zorunluluk hadleri dönem dönem değişmiştir. Bu yüzden aklınızda kalan bir haddi kullanarak karşı tarafın kayıt durumuna karar vermeyin. Had değerlendirmesi, isteğe bağlı katılım ihtimalini ortadan kaldırmaz.
Fatura hazırlarken soruyu daraltın: “Bu firma ne kadar büyük?” yerine “Bu firma güncel listede kayıtlı kullanıcı mı?” sorusunu yanıtlayın. Böylece belge seçiminizi doğrudan ilgili bilgiye bağlarsınız.
Güncel listeye göre hangi belgeyi seçmelisiniz?
Siz ve karşı taraf e-Fatura uygulamasına kayıtlı kullanıcıysanız, Tebliğde belirtilen istisnalar dışında birbirinize e-Fatura düzenlersiniz. Karşı taraf kayıtlı kullanıcı değilse, sizin e-Arşiv Fatura uygulamasına katılımınızı veya başlayan zorunluluğunuzu dikkate alırsınız. Aşağıdaki tabloyu, sizin e-Fatura uygulamasına kayıtlı kullanıcı olduğunuz durum için okuyun.
| Karşı tarafın güncel kayıt durumu | Sizin durumunuz | Düzenleyeceğiniz belge |
|---|---|---|
| Kayıtlı kullanıcı | Siz de e-Fatura uygulamasına kayıtlı kullanıcısınız. | Tebliğde belirtilen istisnalar dışında e-Fatura |
| Kayıtlı kullanıcı değil | Siz e-Arşiv Fatura uygulamasına dahilsiniz veya dahil olma zorunluluğunuz başlamış. | e-Arşiv Fatura |
| Kayıtlı kullanıcı değil | Siz e-Arşiv Fatura uygulamasına dahil değilsiniz ve dahil olma zorunluluğunuz başlamamış. | Genel hükümler çerçevesinde kâğıt fatura |
Tablonun ilk satırında iki tarafın da kayıtlı kullanıcı olması gerekir. Yalnızca sizin kayıtlı kullanıcı olmanız, bütün alıcılara e-Fatura düzenleyeceğiniz anlamına gelmez. Karşı tarafın durumunu ayrıca kontrol edin.
İkinci satırda alıcının kayıtlı olmaması, sizin e-Arşiv Fatura durumunuzla birlikte anlam taşır. “Alıcı kayıtlı değil” bilgisini tek başına okuyup herkes için aynı belge sonucuna ulaşmayın. Kendi katılımınızı veya başlayan zorunluluğunuzu da değerlendirin.
509 Sıra No’lu VUK Genel Tebliği, kayıtlı kullanıcılar arasındaki e-Fatura kuralında V.7. ve VIII. bölümlerindeki istisnaları saklı tutar. Bu nedenle tablo genel belge seçimini gösterir. Tabloyu, istisnaları kaldıran bir kural gibi yorumlamayın.
Seçiminizi yaparken sırayı koruyun: Önce alıcının kayıt durumunu belirleyin, sonra sizin durumunuza uyan satırı okuyun. Faturayı bu değerlendirmeden sonra düzenleyin.
Sorgulamayı fatura hazırlığının hangi aşamasında yapmalısınız?
Siz sorgulamayı fatura hazırlığının başında, belge türünü seçmeden önce yapmalısınız. Elinizdeki vergi kimlik numarasıyla karşı tarafın güncel kayıt durumunu doğrulayın. Ardından kendi uygulama durumunuzu dikkate alarak uygun belgeyi seçin. Kontrolü faturayı kestikten sonraya bırakmayın; belge seçiminin dayanağını önce oluşturun.
- Karşı tarafın vergi kimlik numarasını hazırlayın. Kontrolünüzü fatura düzenleyeceğiniz alıcı için yaptığınızdan emin olun. Başka bir firmaya ilişkin bilgiyle belge türü seçmeyin.
- Başkanlıkça yayımlanan güncel listeyi esas alın. Karşı tarafın e-Fatura uygulamasına kayıtlı kullanıcı olup olmadığını bu listeden doğrulayın. Ciro veya büyüklük tahminini sonucun yerine koymayın.
- Sonucu kendi durumunuzla birlikte değerlendirin. İki taraf da kayıtlı kullanıcıysa genel kural e-Faturadır. Alıcı kayıtlı değilse, e-Arşiv Fatura katılımınızı veya başlayan zorunluluğunuzu dikkate alın.
- Belge türünü belirledikten sonra faturayı düzenleyin. Önce belgeyi seçip ardından bu seçimi doğrulayacak bilgi aramayın. Sorgulama sonucunu kararınızın başlangıcına yerleştirin.
Bu sıralamayı, alıcı hakkında ne kadar bilgi sahibi olduğunuzdan bağımsız uygulayın. Firmayı tanımanız, kayıt durumunu güncel listeden kontrol etmenin yerini tutmaz. Alıcının küçük veya büyük olması da işlem sırasını değiştirmez.
Kontrol sırasında yanıt aradığınız konu sınırlıdır: Karşı taraf e-Fatura uygulamasına kayıtlı kullanıcı mı? Bu yanıtı netleştirmeden, tahmine dayanarak belge türü belirlemeyin. Fatura hazırlığını güncel kayıt bilgisi üzerinden sürdürün.
Güncel liste sonucunu nasıl değerlendirmelisiniz?
Siz Başkanlıkça yayımlanan güncel listeyi, karşı tarafın kayıt durumunu doğrulamak için kullanırsınız. Kontrolün sonucunu ciro, sektör veya büyüklük tahminiyle değiştirmeyin. Güncel listeye bakarak geçmiş bir tarihteki kayıt durumu hakkında kesin hüküm de vermeyin. Belge seçiminizde güncel kayıt bilgisini esas alın.
Güncel liste ile geçmişe ilişkin bir iddiayı birbirinden ayırın. Bugünkü kontrol sonucundan hareketle, karşı tarafın geçmişte de aynı kayıt durumunda bulunduğunu varsaymayın. Güncel liste kontrolünü geçmiş tarihli kayıt durumunun kanıtı gibi sunmayın.
Benzer şekilde, kayıt durumuyla zorunluluğun nedenini karıştırmayın. Kayıtlı kullanıcı olan bir firmanın neden uygulamaya katıldığını tahmin etmeniz gerekmez. İsteğe bağlı katılım da mümkündür. Sizin belge seçimi için yanıtlamanız gereken soru, alıcının kayıtlı kullanıcı olup olmadığıdır.
Kayıt durumunu doğrulayamadıysanız, bu belirsizliği “kayıtlı kullanıcı değil” şeklinde yorumlamayın. Firmanın küçük olduğunu düşünmeniz, eksik kalan doğrulamayı tamamlamaz. Önce güncel listedeki durumu netleştirin.
Kontrolün sonunda iki bilgiyi açıkça ayırın: Alıcının kayıt durumu ve bu duruma göre sizin düzenleyeceğiniz belge. Böylece “mükellef”, “kayıtlı kullanıcı” ve “belge türü” kavramlarını birbirine karıştırmazsınız.
Sık sorulan sorular
Fatura hazırlarken mükellef olmayı, kayıtlı kullanıcı olmayı ve zorunlu katılımı birbirinden ayırın. Aşağıdaki sorular, bu ayrımları belge seçimine nasıl uygulayacağınızı açıklar. Her yanıtta kendi uygulama durumunuzu ve karşı tarafın güncel kayıt durumunu birlikte düşünün.
Küçük firma, demek ki e-Fatura kullanmıyordur diyebilir misiniz?
Hayır; firmanın küçük olması, e-Fatura uygulamasına kayıtlı kullanıcı olmadığını göstermez. Hadlerin altında kalan mükellefler de isterlerse uygulamadan yararlanabilir. Siz büyüklük tahminiyle e-Arşiv Fatura seçmeyin. Önce Başkanlıkça yayımlanan güncel listeden kayıt durumunu doğrulayın, ardından kendi durumunuza uygun belgeyi belirleyin.
Vergi kimlik numarası olan her mükellef kayıtlı kullanıcı mıdır?
Hayır; mükellef olmak ile e-Fatura uygulamasına kayıtlı kullanıcı olmak aynı şey değildir. Elinizde vergi kimlik numarasının bulunması, alıcıya e-Fatura düzenlemeniz gerektiğini tek başına göstermez. Siz karşı tarafın kayıt durumunu güncel listeden ayrıca doğrulayın. Belge seçiminizi bu sonuca göre yapın.
Siz kayıtlı kullanıcıysanız herkese e-Fatura mı düzenlemelisiniz?
Hayır; sizin kayıtlı kullanıcı olmanız, her alıcıya e-Fatura düzenlemenizi gerektirmez. Karşı tarafın da kayıt durumunu kontrol edin. Alıcı kayıtlı değilse ve siz e-Arşiv Fatura uygulamasına dahilseniz veya zorunluluğunuz başlamışsa, e-Arşiv Fatura düzenleyin. İki taraf da kayıtlı kullanıcıysa, belirtilen istisnalar dışında e-Fatura düzenleyin.
Faturayı kestikten sonra sorgulama yapmanız yeterli olur mu?
Siz sorgulamayı belge türünü seçmeden önce yapmalısınız. Sonradan yapacağınız kontrol, başlangıçtaki belge seçiminize yön vermez. Önce karşı tarafın güncel kayıt durumunu doğrulayın, ardından kendi uygulama durumunuza göre belgeyi belirleyin. Faturayı bu sırayı tamamladıktan sonra düzenleyin; sorgulamayı işin sonuna bırakmayın.
Sonuç
Bu iş neden bir sorgulamaya bağlı?
Çünkü belgenin türünü sizin durumunuz değil, karşı tarafın durumu belirliyor. Siz kayıtlı kullanıcı olsanız bile herkese e-Fatura düzenlemezsiniz; karşınızdaki kayıtlı değilse düzenlenen belge e-Arşiv Fatura olur. Karşı tarafın durumu ise dışarıdan bakarak anlaşılmaz: zorunluluk hadlerinin altında kalan bir firma kendi isteğiyle uygulamaya girmiş olabilir. Bu yüzden "küçük firma, kullanmıyordur" cümlesi bir bilgi değil, bir tahmindir. Tahminin maliyeti de yanlış türde kesilmiş bir belgedir; o belge kesildikten sonra sorgulama yapmak durumu düzeltmez. Üstelik hata tek bir faturada kalmaz: aynı cariye aynı varsayımla kesilen her belge aynı hatayı taşır.
Bugün ne yapılabilir?
Fatura kesmeden önce sırayla üç şey yapılabilir. Karşı tarafın vergi kimlik numarasını eline almak. O numarayı güncel kayıtlı kullanıcı listesinde aramak. Sonuca göre belge türünü seçmek ve seçimi faturanın hazırlığına taşımak. Bu üçü faturadan önce tamamlandığında tür hatası büyük ölçüde kapanır. Düzenli çalıştığınız cariler için sorguyu bir kez yapıp unutmayın; liste güncellenen bir listedir ve bugün kayıtlı olmayan bir firma yarın kayıtlı olabilir. Yeni bir cariyle ilk işte ise sorgu, fiyat konuşmasından hemen sonraki adımdır. Okuyucuda kalması gereken şey şudur: belge türü bir varsayımın değil, bir sorgunun sonucudur.
Dayanak
Kaynakça
- 509 Sıra No’lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği — e-Fatura uygulaması bölümü — 30923 (19.10.2019) Kayıtlı kullanıcıların birbirlerine e-Fatura düzenlemeleri ve almaları zorunludur; kayıtlı olmayana e-Arşiv Fatura ya da kâğıt fatura düzenlenir.
- 509 Sıra No’lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği — IV.1.4 bölümünün (ç) ve (d) bentleri — 30923 (19.10.2019) Kayıtlı kullanıcıların güncel listesi Başkanlıkça yayımlanır; hadlerin altında kalan mükellefler de istemeleri hâlinde uygulamadan yararlanabilir.
Hata bildirimi
Bu yazıda bir yanlışlık gördüyseniz bildirin; kaynağıyla birlikte kontrol edilir.