10. Hukuk Dairesi 2025/7327 E. , 2026/4639 K.
\n\"İçtihat Metni\"MAHKEMESİ\t: Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI\t: 2023/2150 E., 2025/131 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ\t: Ankara 17. İş Mahkemesi
SAYISI\t: 2021/205 E., 2023/220 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; dava dışı .. Tanıtım ve İletişim San. Tic. Ltd Şti - ... Yemek Oto Kiralama İnş. Taahhüt San. ve Tic. Ltd Şti Adi Ortaklığı ile T.C. .. .. Turizm Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü arasında akdedilen sözleşme ile müze ve ören yerlerinin 01.01.2017 tarihinden itibaren bir yıl süreyle kiralanması hususunda anlaşma sağlandığı, bu anlaşma ile müze ve ören yerlerinin kullanım hakları kira bedeli karşılığı dava dışı şirketlere bırakıldığı, işbu sözleşme ile kiracıların müze ve ören yerlerinde münhasır yetkili kılındığı, davacı şirketin ihaleyi yapan kamu kurumu ile hiçbir maddi ve organik bağlantıya girmediği, davacının ise .. Tanıtım ve İletişim San. Tic. Ltd Şti - ... Yemek Oto Kiralama İnş. Taahhüt San. ve Tic. Ltd Şti Adi Ortaklığı ile yaptığı anlaşmaya istinaden işyerini işlettiği, DÖSİMM ile olan sözleşmenin tarafının .. Tanıtım ve İletişim San. Tic. Ltd Şti - ... Yemek Oto Kiralama İnş. Taahhüt San. ve Tic. Ltd Şti Adi Ortaklığı olup, davacı şirketin kiracı adi ortaklıktan bağımsız bir şirket olduğu, davacı şirketin adi ortaklık yetkililerinden emir ve talimat almadığı, dava dışı şirketler ile davacı şirket arasında alt işverenlik ilişkisi bulunmadığı, davacı şirketin işyerini işlettiği süreçte 5510 sayılı Kanunun 81/1-ı bendinde yer alan beş puanlık indirim ile 5510 sayılı Kanunun 81/2. fıkrasında yer alan ilave altı puanlık indirimden ve 4447 sayılı Kanun'un geçici 10. maddesinde yer alan genç, kadın ve mesleki belge sahibi olanların istihdamına yönelik teşvikten yararlandığını kurum tarafından hatalı bir değerlendirme yapılarak davacı şirketin yararlandığı tespitlerin iptal edildiği, davalı Kurumun iptal gerekçesi olarak 2886 sayılı Devlet İhale Kanununa, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa ve uluslararası anlaşma hükümlerine istinaden yapılan alım ve yapım işleri ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunundan istisna olan alım ve yapım işleri için prim indirimi uygulanmayacağını belirterek davacı şirketi bu kapsamda değerlendirdiği, yıllar sonra davalı Kurum tarafından davacının teşviklerden yararlanamayacağına kanaat getirilerek geriye dönük iptal işleminin yapılarak prim borcu tahakkuk ettirildiği, ayrıca tahakkuk ettirilen primlere geriye dönük gecikme zammı uygulandığı, ... .. Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından ... ... sicil numaralı işyeri için tahakkuk ettirilen primlerin iptaline ve borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II.CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 81. maddesinin birinci fıkrasının (ı) ve (i) bendi, aynı maddenin ikinci fıkrası, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 50. maddesinin beşinci fıkrası, Geçici 7. ve 10. maddeleri ile 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanunun 3. maddesinde yer alan sigorta primi teşvik ve desteklerinden ihale konusu iş üstlenen işverenlere ait işyerlerinin yararlanması mümkün olmadığı ve Kurum işleminin yerinde olduğu savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesi tarafından yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararla davanın reddine karar verilmiştir.
IV.İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V.TEMYİZ
A.Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; şirketin dava dışı adi ortaklık ile yaptığı \"Hizmet Satın Alma Sözleşmesi\" kapsamında müze ve ören yerlerinde personel temini ve temizlik işlerini üstlendiği, asıl iş sahibi DÖSİMM ile adi ortaklık arasındaki temel sözleşmenin bir \"kira sözleşmesi\" mahiyetinde olduğu, 5510 sayılı Kanun’un 81/ı maddesindeki teşvik yasağının yalnızca 28 86... sayılı Kanunlar kapsamında yapılan \"alım ve yapım işlerini\" kapsadığı, kira ihalelerinin bu yasak kapsamında olmadığı, şirketin ihaleyi yapan kamu kurumuyla hiçbir organik veya maddi bağı bulunmadığı gibi, adi ortaklığın asıl işte kendi işçisini çalıştırmaması nedeniyle taraflar arasında hukuken geçerli bir alt-üst işverenlik ilişkisinin de kurulmadığı iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, tahakkuk ettirilen primlerin iptaline ve borçlu olmadığının tespitine ilişkindir.
1.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve ilgili diğer mevzuatta yer alan istihdam ve prim teşviki; temelde anayasal birer ödev ve ilke olan sosyal devlet vasfının tahkimi, işsizliğin azaltılması, kayıt dışı istihdamla mücadele edilmesi ve üretken bir ekonomik yapının sürdürülebilmesi amaçlarıyla getirilmiş düzenlemelerdir. Anılan mevzuat hükümlerinin gerekçelerinden Kanun koyucunun, işverenlerin üzerindeki özellikle işçilik maliyetinin önemli bir bölümünü oluşturan sosyal güvenlik primleri olmak üzere, mali ve idari yükleri belirli şartların varlığı halinde Hazine veya İşsizlik Sigortası Fonu kanalıyla hafifleterek, yeni istihdam alanlarının açılmasını ve mevcut istihdamın korunmasını hedeflemektedir.
2.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun geçici 10, geçici 19 ve geçici 21. maddeleri ile 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ve 5510 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinde düzenlenen bölgesel istihdam teşviklerinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki işlerin istihdam teşviklerinin dışında bırakan hükümler yer almaktadır. Anılan düzenlemelerle kamu ihalelerine teklif veren isteklilerin; maliyet hesaplamalarını, özellikle de işçilik ve sigorta primi giderlerini, ihale dokümanlarında yer alan nesnel kriterlere göre önceden belirledikleri açıktır. Maliyeti ve hakediş bedeli zaten doğrudan kamusal bütçeden karşılanan bir ihale işinde, yükleniciye Hazine finansmanlı ikinci bir prim desteğinin sağlanması, kamu kaynağının aynı hukuki sebebe dayalı olarak mükerrer kullanımına yol açacağı gibi; serbest piyasa koşullarında kendi öz sermayesi ve ticari riskiyle istihdam yaratan özel sektör işverenleri aleyhine de haksız bir avantaj doğuracaktır. Dolayısıyla Kanun Koyucunun, teşviklerin uygulama alanını daraltarak ihale konusu işleri kapsam dışı bırakması, anayasal mali politika yapma yetkisinin ve ölçülülük ilkesinin tabi bir sonucudur.
3.Söz konusu 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun geçici 10, geçici 19 ve geçici 21. maddeleri ile 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ve 5510 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki işler kapsam dışında bırakılmış ise de; Kanun Koyucunun, anılan sınırlandırmayı münhasıran kamunun bütçesinden bir bedel ödediği \"alım ve yapım\" işleriyle (bir kısım mevzuatta \"hizmet ve yapım\") sınırladığı anlaşılmaktadır. Zira bu işlerde istihdam edilen personelin maliyeti, idare tarafından yükleniciye ödenen hakedişin içinde zaten yer almaktadır. Buna mukabil, kamunun harcama yapmadığı, aksine mülkiyetindeki bir varlığı kiraya verdiği, işlettiği veya sattığı \"gelir getiren ihaleler\" (kiralama, hasılat paylaşımı, işletme hakkı devri vb.) bu yasağın hem mantığı hem de lafzi kapsamı dışındadır. Gelir ihalelerinde yüklenici kamu bütçesinden bir hakediş almadığı gibi, tüm ticari riski üstlenerek kamunun gelirini artırmaya yönelik bir faaliyet yürütmektedir. Bu nedenle, gelir getiren ihaleleri üstlenen yüklenicilerin, kamu kaynaklarından mükerrer bir finansman sağlamadıkları açık olduğundan, bu işlerde çalışan sigortalılar yönünden istihdam teşviklerinden yararlandırılmalarını engelleyen bir hüküm bulunmamaktadır.
4.Somut olayda; Kültür ve Turizm Bakanlığı (DÖSİMM) ile dava dışı ...-... Yemek Adi Ortaklığı arasında 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında \"Müze ve Örenyerleri Gişelerinin Kiraya Verilmesi İşi\"ne ilişkin olarak ihale sözleşmesi imzalandığı, davacı şirketin de anılan Adi Ortaklık ile imzaladığı \"Hizmet Satınalma Sözleşmesi\" uyarınca müze gişelerinin işletilmesi ve personel organizasyonu işini üstlendiği anlaşılmaktadır. Davacı şirketin bu faaliyet kapsamında 01.01.2017 - 31.12.2017 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanun’un 81/(ı) maddesinde düzenlenen 5 puanlık işveren hissesi indirimi ve Ek 2. maddesinde yer alan 6 puanlık ilave bölgesel indirim ile 4447 sayılı Kanun’un Geçici 10. maddesi kapsamındaki istihdam teşviklerinden yararlandığı; ancak Kurum tarafından gerçekleştirilen denetim neticesinde, işin 2886 sayılı Kanun kapsamında ihale edilen bir iş olduğu gerekçesiyle teşviklerden yersiz yararlanıldığının tespit edildiği ve müfettiş raporuna istinaden borç tahakkuk ettirilerek gecikme zammıyla birlikte tahsiline karar verildiği görülmektedir. Davacı şirket eldeki dava ile prim tahakkuk işleminin iptali ile borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
5.Davaya konu ihalenin niteliği itibarıyla kamu bütçesinden bir harcama yapılmasını gerektiren tipik bir \"alım veya yapım ihalesi\" olmayıp, kamunun mülkiyetindeki veya tasarrufundaki bir alanın kiraya verilmesi suretiyle kamuya gelir sağlamayı hedefleyen bir \"gelir ihalesi\" olduğu açıktır. Kamusal teşvik yasaklarının temel amacı, maliyeti zaten hakediş ödemeleriyle kamu bütçesinden karşılanan işlerde mükerrer fonlamanın önlenmesi olup, yüklenicinin tüm ticari riski üstlenerek idareye bedel ödediği kiralama ve gelir ihaleleri bu yasağın kapsamı dışındadır. Dolayısıyla uyuşmazlığın çözümü için öncelikle davaya konu \"Müze ve Örenyerleri Gişelerinin Kiraya Verilmesi İşi\" ihale sözleşmesi ve eklerinin celbedilerek, söz konusu gelir ihalesinin muhtevasında yükleniciye yüklenmiş \"yapım, onarım veya restorasyon\" gibi kamu harcaması boyutuna ulaşan karma nitelikli ek yükümlülüklerin (yap-işlet-devret vb benzeri unsurların) bulunup bulunmadığının gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırılarak titizlikle araştırılması gerekmektedir. Şayet sözleşmede teşvik yasağı doğuracak nitelikte bir yapım veya harcama unsuru bulunduğu anlaşılırsa bu işlerin teşvik kapsamı dışına alınarak davacının yersiz yararlandığı teşvik miktarının hesaplanması gerekir. Ancak bu tür bir yükümlülük bulunmadığı, işin salt bir kiralama ve gelir ihalesi mahiyetinde olduğu tespit edilirse, davacı şirketin mevzuatta öngörülen prim teşviklerinden yararlanabileceği kabul edilmelidir.
6. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
14.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.