10. Hukuk Dairesi 2025/4354 E. , 2025/10674 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2023/148 E., 2024/462 K.
İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar davalı ve Fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü;
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin .... Organik isimli işyerinde tarım işçisi olarak 01.05.2009 tarihinden iş akdinin fesh edildiği 21.06.2019 tarihine kadar sürekli ve kesintisiz olarak çalıştığını, müvekkilinin şirkette yaklaşık 10 yıl çalışmasına karşılık 1 yıl sigortasının yapıldığını, müvekkilinin davalı işyerinde haftanın 6 günü saat 07.00-16.00 saatleri arasında çalıştığını, müvekkilinin 01.05.2009-21.06.2019 tarihleri arasında davalı şirket nezdinde kesintisiz ve sürekli çalıştığının tespiti ile bu çalışmaların tesciline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP
Davalı .... Organik şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının 2012 yılında çalışmaya başladığını, 2013 yılında işten çıktığını, davacının talebinin hizmet tespitine yönelik olduğunu, hizmet tespitine ilişkin davaların kamu düzenini ilgilendirdiğini davacının tüm taleplerinin zamanaşımına uğradığını davanın reddine karar verilmesini savunmuştur.
Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın hak düşürücü süre nedeniyle tespiti istenen 01.05.2009-31.12.2014 tarihleri arasındaki dönem için reddinin gerektiğini, 5510 sayılı Kanun'un 86/8 maddesi hükmü gereğince hizmet tespiti davalarında dava açma süresinin çalışılan tarihi takip eden yılın sonundan itibaren 5 yıl olduğunu, davacıya ait sigorta sicil dosyasının incelenmesinde toplam 2 56... /a kapsamında sigortalılığın bulunduğunun tespit edildiğini, bu tür hizmet tespit davalarının kamu düzenine ilişkin olması sebebi ile hiç kuşkuya yer bırakmayacak şekilde ispatlanmasının gerektiğini, davanın reddine karar verilmesini savunmuştur.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesi 17.01.2022 tarihli kararı ile davanın kabulü ile davacının davalıya ait 1063805 sigorta sicil no.lu işyerinde Kuruma bildirilen günler dışında taleple bağlı kalınarak 01.05.2009-21.06.2019 tarihleri arasında günün asgari ücreti ile çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin haklarının korunmasına karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin 17.01.2022 tarihli kararının, davalı ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 04.10.2022 tarihli kararı ile istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.
V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
Bölge Adliye Mahkemesinin 04.10.2022 tarihli kararının süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece,"... inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, Mahkemece, yapılan araştırmanın hüküm kurmaya yeterli olmadığı anlaşılmaktadır. Yapılması gereken iş; davacı tarafça dosyaya ibraz edilen puantaj kayıtları dikkate alınarak davacının imzası olan gün sayısı belirlenmeli, puantaj kayıtlarının olmadığı dönemlere yönelik olarak ise fiili çalışmanın mevsimlik mi, kısmi zamanlı mı yoksa sürekli mi olduğuna dair tanık beyanları denetlenip çelişkiler giderilmeli, buna yönelik olarak puantaj kayıtlarında ismi geçen bordrolu çalışanlar belirlenerek tanık sıfatıyla beyanlarına başvurulmalı, alınan beyanlarla imzalı puantaj kayıtları karşılaştırılmak suretiyle oluşması halinde çelişki de giderilerek hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmelidir. ..." gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.
Bozma sonrası İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bordro tanıkların eylemli çalışmayı belirten beyanları, çalışma süreleri ve anlatımlarındaki ortak noktalar, davacı tarafından sunulan puantaj kayıtları, davacının işçi olarak çalıştırılmadığının davalı tarafça ispatlanamaması, dosya içerisinde mevcut tüm evrakların incelenmesi, somut olgu ve bilimsel verilerle hazırlanan, bozma ilamına ve olaya uygun, denetime ve hüküm kurmaya elverişli 26.06.2024 tarihli bilirkişi ek raporu gözetilerek davanın kabulü ile davacının davalıya ait 1063805 sigorta sicil no.lu işyerinde Kuruma bildirilen günler dışında taleple bağlı kalınarak 01.05.2009-21.06.2019 tarihleri arasında günün asgari ücreti ile çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin haklarının saklı tutulmasına, karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1.Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle;müvekkil işyerinin mevsimlik çalışan işyeri olduğunu, eylemli (fiili) çalışmanın tespit edilmesi gerektiğini, soyut tanık anlatımlarına değer verilmemesini, komşu işyeri tanıklarının araştırılmadığını, kararın bozulmasını talep etmiştir.
2.Fer’i müdahil Kurum vekili; davanın hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını, eylemli çalışmanın araştırılması gerektiğini, kararın bozulmasını talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.
Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, işyerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
İnceleme konusu eldeki davada, Mahkemece bozmaya uyulmuş olmakla, bozma gereği yerine getirilmemiştir. Yapılması gereken iş; davacı tarafça dosyaya ibraz edilen puantaj kayıtları dikkate alınarak davacının imzası olan gün sayısı belirlenmeli, puantaj kayıtlarının olmadığı dönemlere yönelik olarak ise fiili çalışmanın mevsimlik mi, kısmi zamanlı mı yoksa sürekli mi olduğuna dair tanık beyanları denetlenip çelişkiler giderilmeli, buna yönelik olarak puantaj kayıtlarında ismi geçen bordrolu çalışanlar belirlenerek tanık sıfatıyla beyanlarına başvurulmalı, alınan beyanlarla imzalı puantaj kayıtları karşılaştırılmak suretiyle oluşması halinde çelişki de giderilerek hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmelidir.
Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.
VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Mahkeme kararının BOZULMASINA,
Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,
Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,
26.06.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.