10. Hukuk Dairesi 2025/17071 E. , 2026/5154 K.
\n\"İçtihat Metni\"MAHKEMESİ\t: Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI\t: 2024/2529 E., 2024/2912 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ\t: Denizli 6. İş Mahkemesi
SAYISI\t: 2022/214 E., 2024/90 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, Kurumdan .. tahsis numaralı dosyası ile yaşlılık aylığı aldığını, 16.06.2020 tarih, 2020/AÇ/055 sayılı denetmen raporuna istinaden .. sicil numaralı iş yerinden 10.08.2017 – 31.12.2017 tarihleri arasında bildirilen çalışmalarının fiili olmadığından bahisle iptal edilmesi üzerine buna bağlı olarak aylığının da kesildiğini, tarafına 31.10.2020 tarihi itibarıyle 22.565,74 TL asıl 1.459,02 TL olmak üzere borç çıkarıldığını, bir an önce yeniden emekli olabilmek amacıyla askerlik borçlanması yaptığını, Kurum işlemlerinin hatalı ve hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek, aksi Kurum işleminin iptali ile haksız olarak alınan 3.000 TL’nin iadesine ve Kuruma borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini istemiştir.
II.CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum işlemlerinde herhangi bir hata bulunmadığını belirterek, davanın reddini istemiştir.
III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının 10.08.2017- 31.12.2017 tarihleri arasındaki sigortalılık bildirimlerinin fiili çalışmaya dayandığının tespiti ile kurumun bu hizmetlerin iptaline bağlı olarak yaşlılık aylığının kesilmesine yönelik işleminin iptaline,
Yaşlılık aylığının kesilmesi nedeniyle ödenmemiş olan 2020/ 11... /12 dönemi aylıklarını ödenmesi gereken tarihten itibaren yasal faiziyle birlikte davalı SGK’dan alınarak davacıya ödenmesine karar verilmiştir.
IV.İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V.TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; eksik inceleme ve araştırma ile hüküm kurulduğunu, hak düşürücü süre ve zaman aşımı itirazlarının değerlendirilmediğini, eylemli ve gerçek çalışma olgusunun yöntemince ortaya konulamadığını belirterek, kararın temyizen bozulmasını istemiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, 10.08.2017 – 31.12.2017 tarihleri arasındaki çalışmaların fiili olmadığı gerekçesiyle iptal edilerek aylığın kesilmesine ve borç çıkarılmasına dair Kurum işlemlerinin iptaline, aylığın devamına, ödenmeyen aylıkların ve fazladan ödenen miktarın yasal faizi ile tahsili istemlerine ilişkindir.
1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2.Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Kanun’un 86. maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar. Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür. Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.
3.6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, madde 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.
Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.
Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.
HMK m. 31 gereğince, hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, madde 31... /1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.
4.İnceleme konusu eldeki davada, davacı, 10.08.2017 – 31.12.2017 tarihleri arasında fiili olmadığından bahisle iptal edilen hizmetlerinin geçerli olduğunun tespiti ile aylığın devamını, ödenmeyen aylıkların ve fazladan ödenen miktarın yasal faizi ile tahsilini istemiş, Mahkemece yapılan yargılama sonucunda belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiş ise de, dosya kapsamında toplanan deliller ve tanık anlatımları ile eylemli ve gerçek çalışma olgusu tam olarak ortaya konulamadığından, hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.
5.Mahkemece yapılacak iş; somutlaştırma yükümlülüğü kapsamında davacının beyanı alınmak suretiyle davalı şirket nezdinde tam olarak ne iş yaptığı, hangi inşaatlarda ve kimlerle birlikte çalıştığı sorulmalı, bu kişilerin tespiti ile davacının çalışması ve süresi yönünden bilgi ve görgülerine başvurulmalı, re'sen araştırma ilkesi doğrultusunda davalı işyerine ve davacının çalıştığı inşaat işyerlerine komşu işyerleri Sosyal Güvenlik Kurumu, zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle ayrıntılı araştırılıp tespit edilerek, işyeri sahipleri veya çalışanlarının, davacının çalışmasının niteliği ve süresi yönünden ifadeleri alınmalı, davalı işyerinden çalışması iptal edilmeyen ve beyanı alınmayan Doğukan Görünmez dinlenmeli, böylelikle uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2.İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
21.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.