10. Hukuk Dairesi 2025/16194 E. , 2026/5402 K.
\n\"İçtihat Metni\"MAHKEMESİ\t:İş Mahkemesi
SAYISI\t: 2021/200 E., 2025/592 K.
İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar davalı apartman ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı ... apartmanında apartman görevlisi olarak 10.07.2006 tarihinde işe başladığını, halen de çalışmakta olduğunu, 9 seneden bu yana sigortasının yatırılacağının söylenmesine rağmen hiçbir şekilde ödenmediğini, sürekli oyalandığını, mağdur durumda olduğunu, dilekçesi ekinde çalıştığına dair apartman aidatlarını toplayarak yatırdığı banka dokümanını sunduğunu beyanla hizmetlerinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
1. Davalı ... Apartman Yönetimi vekili cevap dilekçesinde; davacı ile müvekkili arasındaki ilişkinin hizmet akdine değil, bir istisna akdine dayandığını, bu nedenle müvekkilinin davalının sigortasını yaptırma ve prim ödeme yükümlülüğünün olmadığını, davanın görev nedeniyle de reddi gerektiğini, esas yönünden ise müvekkili olan apartmanın 13 daireden oluşan, herhangi bir ortak ısıtması olmayan, kat maliklerine herhangi bir hizmet verilmeyen, çok uzun yıllar önce inşa edilmiş olan bir binaya sahip bir yapıda olduğunu, apartmanın bahçesi bulunmadığını, apartman kapsamındaki dükkanların kat mülkiyeti kapsamında yer alsalar da herhangi bir aidat ödemediklerini ve apartmanla aralarındaki bağın yalnızca biçimsel olduğunu, davacının belirttiğinin aksine, görevli çalıştırmayı gerektirecek herhangi bir niteliğinin söz konusu olmadığını, Apartman Yönetim Kurulu'nun 14.02.2009 tarihli toplantısında apartmanın temizliğine ilişkin olarak bazı hususların görüşüldüğünü ve toplantıda apartmanın temizliğinin götürü bedel olarak dışarıdan hizmet alınarak yapılmasının kararlaştırıldığını, bu kararın haftada bir günlük hizmet alınması yönünde olduğunu, kararın üzerine civardaki apartmanların tıkanan kanallarını 25 senedir açan, o dönemlerde nakliye işi ile uğraşan davacı ile temizliğe ilişkin hizmetlere dair pazarlık edildiğini ve aylık 200,00 TL karşılığında bu konuda anlaşmaya varıldığını, davacının makbuz keserse bu işin daha pahalıya mal olacağını beyan etmesi üzerine makbuz alınmadığını, davacının ilgili dönemlerde Bağ-Kur sigortalısı olduğunu, davacının banka hesabına yatırdığı paraların müvekkilinin bilgisi dışında olduğunu, davacının çalışmasının süreklilik arz etmediğini beyanla davanın reddini istemiştir.
2. Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacıya ait şahsi dosyaya ulaşılamadığını, Kurum kayıtları üzerinden yapılan araştırmada; davacının 5510 sayılı Kanun'un 4-a kapsamında ilk işe giriş tarihinin 21.05.1984 olduğunu, 11.03.2010 tarihinde ise .. Bağ-Kur numarası ile 4-b kapsamında tescil kaydının yapıldığını, bunun dışında davacının herhangi bir çalışmasına rastlanılmadığını, Kurum kayıtlarında yapılan incelemede; .. Sok. No:../l .. ../.. adresinde kurulu 2 .. 01 01 .. .. ..-19 .. sicil noda kayıtlı diğer davalı ... Apt unvanlı Kapıcılık işi işyerinin 15.09.1975 tarihinde kanun kapsamına alındığını, 30.11.2005 tarihinde kanun kapsamından çıkarıldığını, bu tür hizmet tespitine yönelik davalarının kamu düzenini ilgilendirdiği bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiğini beyanla davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 08.03.2018 tarihli kararı ile davacının davasının kısmen kabulüne, davacının bilirkişi .. ..'nun 12.12.2017 tarihli ek rapor içeriği de dikkate alınarak ... sicil numaralı dosyada işlem gören .. Sok. No:../.. ../.. adresinde bulunan kalorifersiz apartman kapıcılığı işi işyerinde 09.03.2009 - 08.12.2015 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle ve kesintisiz 2430 gün çalıştığı, 2430 günlük çalışmasının fer'i müdahil Kuruma bildirilmediğinin tespitine, fazla talebin reddine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin 08.03.2018 tarihli kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 30.01.2020 tarihli kararı ile davalı işletme defterinde davacının adına 09.04.2009 tarihinde rastlandığı, apartman gelir gider makbuzlarından 15.03.2009 tarihinden itibaren davacıya yapılan ödemelerin yer aldığı, .. Bankası ve .. Asansör firması kayıtlarından apartman kat maliklerinin aidat borçlarını bankaya yatırma ve asansör tamiri sırasında bekleme, apartman girişinde bekleme gibi faaliyetlerinin de bulunduğu, bu şekilde tüm mesaisini işyerine hasrettiği, apartmanın daire sayısı, asansör gibi nitelikler ve verilen hizmetler göz önünde bulundurulduğunda, apartmanda bir kapıcıya gereksinimin bulunduğu, davacı vekili tarafından dosyaya sunulan 09.03.2009 tarihli yazılı belge ile de davacının 09.03.2009 tarihinde çalışmaya başladığının anlaşıldığı belirtilerek istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
Bölge Adliye Mahkemesinin 30.01.2020 tarihli kararının süresi içinde davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, \"...Somut olayda; mahkemece taraf tanıkları ile bir kısım komşu işyeri tanıkları dinlenmiş ve dinlenen tanıkların davacıyı apartmanın içerisinde temizlik ve servis yapma, çöp atma işleri ile uğraşırken gördükleri yönündeki beyanları, davacının adının apartman İşletme Defterinde ve apartman makbuzlarında geçtiği, davalı apartmana ait banka kayıtları incelendiğinde davacının para yatırma yetkisi ile işlemler yaptığı, apartman asansör bakım formalarında davacının adının yer aldığı, davalı apartman yöneticisi tarafından davacıya “ilaç bedeli” adı altında apartman sakinlerince ödeme yapabilecekleri hususunda yetki verildiği ve 09.03.2009 tarihli belgede davacının “apartman merdiven temizlik işini yapmayı” kabul ettiğine dair yazılı belgenin bulunduğu hususları bir arada değerlendirilerek davacının davalı apartman işyerinde 09.03.2009 - 08.12.2015 tarihleri arasında çalıştığı tespit edilmişse de; kısmi zamanlı çalışma süresi bakımından hizmet olgusu açıklığa kavuşturulmadan hüküm kurulmuştur.
Yukarıda belirtilen maddi ve hukuki olgular ışığında davanın somutlaştırılması yükümlülüğü çerçevesinde mahkemece öncelikle davacıya tam olarak talebi açıklattırılmalı, davacının tam gün süreyle çalıştığı iddiası karşısında, çalışırken kimden emir ve talimat aldığı, çalışma şeklinin nasıl olduğu, gün içinde hangi işlerle uğraştığı, davacının her gün düzenli şekilde çöp toplama, apartman iç ve dış bölgelerinin temizliğini yapma ve şekli, apartman sakinleri için alışveriş yapma, market ihtiyaçlarının alımı gibi işlerini karşılama, apartmanda temizlik yapma gibi hizmetleri yerine getirip getirmediği hususlarında beyanı alınarak ve eksik hususlar davacıya açıklattırılarak dava konusu somutlaştırılmalı, davacı ve davalı tarafların gösterdiği tanık beyanları ile yetinilmeyip, apartmanda uzun süre ikamet edenler arasından davacının hizmetlerini bilebilecek durumdaki kat maliki olmayan sakinlerinden de kanaat edinmeye elverişli sayıda tanık dinlenilmeli, keza civar apartmanlarda uzun yıllar oturan komşu yada yakın yerlerde kayıtlara geçmiş çalışanlar ile davacının bu çalışmalarını bilebilecek durumda olan, dava konusu apartmana yakın bakkal ve apartman yöneticilerini tespit edilip tanık sıfatıyla beyanlarına başvurularak, uzun yılları kapsayan bu bilgilerinin doğruluğu konusunda tanıklar özenle dinlenilmeli ve bu yöndeki beyanları irdelenmeli, gerekirse, bu hususlar dinlenen bu tanıklara ayrıntılı şekilde açıklattırılmalı, ayrıca apartmanın doğalgaza geçtiği dönem de tespit edilmeli, buna göre davacının kısmi zamanlı çalışma durumunun davalı apartmanın büyüklüğü, daire sayısı, bahçesi, büyüklüğü, ısınma sistemi göz önünde bulundurularak günlük çalışma saatine göre (4857 sayılı İş Kanununun 63. maddesi gereğince 7.5 saat çalışmanın 1 günlük çalışma hesabı ile) haftalık ve aylık çalışma süresinin kaç gün olduğu açıkça belirlenmeli, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliğine göre eylemli çalışmanın var olup olmadığı, sürekli veya kesintili olup olmadığı, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir...\" gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının davasının kısmen kabulü ile .. TC kimlik numaralı davacı ...'ın .. sicil numaralı .. Sok. No:../.. ../.. adresinde bulunan kalorifersiz Apartman Kapıcılığı işi işyerinde 09.03.2009 - 08.12.2015 tarihleri arasında, hizmet akdine istinaden asgari ücretle sürekli ve kesintisiz olarak 1223 gün asgari ücretle çalıştığı, bu çalışmanın fer'i müdahil Kuruma bildirilmediğinin tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1- Davalı apartman vekili temyiz dilekçesinde; davalı apartmanın yol üzerinde yer alan, bahçesi bulunmayan, 7 katlı 13 daireden ibaret herhangi bir ortak ısıtması olmayan ve asansörlü eski bir apartman olduğunu, bu nedenle devamlı işçi çalıştıramayacak derecede mütevazi olduğunu, davacıya da yaptığı iş başına ödeme yapıldığını, davacının Bağ-Kur kaydı olduğunu ve götürü usulde iş yapan biri olduğunu, bu nedenle taraflar arasında bağımlılık, tabiyet ve süreklilik söz konusu olmadığını, hizmet akdinin kurucu unsurlarının oluşmadığını, davacının başka apartmanda da temizlik yaptığını, tüm çalışmasını davalı apartmana hasretmediğini, ayda 15 gün süre ile çalıştığına karar verilmişse de bu sürenin oldukça fazla olduğunu, zira davacı her gün çalışmadığı gibi çalıştığı günlerde de çalışmasının 2-3 saati geçmediğini beyan etmektedir.
2- Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; gerekçe ile hüküm fıkrasının çeliştiğini, gerekçede 15.03.2009 - 08.12.2015 tarihleri arasında davalı apartmanda çalıştığı belirtilmiş iken hükümde 09.03.2009 - 08.12.2015 tarihleri arası çalıştığına hükmedildiğini, Kurum aleyhine yargılama giderine hükmedildiğini, Kurum fer'i müdahil olduğundan yaptığı masrafların tamamının karşı taraftan alınması gerektiğini, yetersiz tanık anlatımlarına dayalı olarak hüküm kurulduğunu beyan etmektedir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacının 09.03.2009 - 08.12.2015 tarihleri arasında davalı apartman işyerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.
Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik alacakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 13. maddesinde, işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşmenin kısmî süreli iş sözleşmesi olduğu belirtilmiş, 63. maddesinde, genel bakımdan çalışma süresinin haftada en çok 45 saat olduğu, aksi kararlaştırılmamışsa bu sürenin, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanacağı açıklanmıştır. Bu tür hizmet tespiti davalarında tam gün üzerinden veya kısmi zamanlı olarak çalışma olgusunun ortaya konulması önem arz etmekte olup, çalışmanın kısmi zamanlı olduğu anlaşıldığı takdirde günde kaç saat hizmet verildiği ve giderek haftalık ve aylık çalışma süreleri belirlenmeli, sonrasında değinilen 63 üncü madde kapsamında 7,5 saatlik çalışmanın 1 iş gününe karşılık geldiğinden yola çıkılarak hüküm altına alınması gereken aylık çalışma süresi belirlenmelidir.
İnceleme konusu eldeki davada, bozmaya uyulmuş ise de, bozma gereklerinin tam olarak yerine getirildiğinden bahsedilmesi mümkün değildir. Dairenin önceki bozma kararı ile davacının tam süreli çalışma iddiası hakkında daha fazla tanık beyanına başvurulması, buna göre davalı apartmanın büyüklüğü, daire sayısı, bahçesi, bahçesinin büyüklüğü, ısınma sistemi gibi hususlarının göz önünde bulundurarak, davacının davalı apartmandaki çalışmasının hangi işleri kapsadığının araştırılması, buna göre çalışmanın tam zamanlı mı kısmi zamanlı mı olduğu hususlarının tespit edilmesi gerektiği belirtilerek kararın bozulduğu anlaşılmıştır.
Mahkemece bozmaya uyularak yapılan yargılama sonunda alınan bilirkişi raporu da gözetilmek suretiyle davalı apartmanın gelir-gider makbuzlarına göre davacıya her ay düzenli olarak ödemeler yapıldığı ve bu yapılan ödemelerin de asgari ücretin 1/2 oranına tekabül ettiği değerlendirilerek davanın kısmen kabulü ile 09.03.2009 - 08.12.2015 tarihleri arasında ayda 15 gün üzerinden kısmi zamanlı olarak çalıştığına karar verilmiş ise de; davacının davalı apartmanda her bir kapıcılık hizmeti için ne kadar zaman harcadığı belirlenip, 7,5 saatlik çalışmanın 1 iş gününe karşılık geldiği nazara alınarak kısmi çalışma süresinin tespit edilerek davacının iddiası hakkında toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilmesi gerektiği göz önünde tutulmaksızın, eksik inceleme ve araştırmayla, yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve Kanun'a aykırı olup, bozma nedenidir.
VI. KARAR
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,
22.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.