10. Hukuk Dairesi 2025/14583 E. , 2026/5174 K.
\n\"İçtihat Metni\"MAHKEMESİ\t: Konya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi
SAYISI\t: 2022/2341 E., 2025/1511 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ\t: Konya 4. İş Mahkemesi
SAYISI\t: 2020/209 E., 2022/319 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; “Müvekkilinin Devlet ... İşleri 4. Bölge Müdürlüğü tarafından ihalesi yapılan “.. .. İlçe Merkezi 2 Kısım .. Koruma İnşaatı “işinin yüklenicisi olduğunu, 22.08.2016 tarihinde sözleşme yapılarak işe başlandığını, bu iş için .. sicil numarasıyla iş yeri tescili yaptırıldığını, işin 11.05.2018 tarihinde tamamlanarak teslim edildiğini, durumun 17.05.2018 tarihinde ... .. İl Müdürlüğü .. Sosyal Güvenlik Merkezine verilen dilekçeyle bildirildiğini, Kurum tarafından 03.04.2019 tarihli yazı ile eksik işçilik bildirimi sebebiyle 76.280,33TL sigorta primi ve 18.425,22 TL gecikme bedeli istendiğini, Kuruma işin %65'lik kısmının %4, %35'lik kısmının ise %10 oranında asgari işçilik oranına tabi olduğunu bildirdiklerin, ancak Kurumun 02.09.2019 tarihli yazı ile daha önce uyguladığı %7,96 asgari işçilik oranını %9,41'e yükselterek 95.178,98TL sigorta primi ve 31.410,05TL gecikme bedeli talep ettiğini, 23.09.2019 tarihinde bu işleme itiraz ettiklerini, ancak Kurum tarafından 30.09.2019 tarihli yazı ile ATK tarafından yeniden inceleme yapılamayacağı ve 18.12.2019 tarihli yazı ile de borcun kesinleştiği ve itirazın reddedildiğinin bildirildiğini, bahse konu işin kısmen müvekkilinin kendi işçileri ile kısmen de başka firmalar aracılığı ile yaptırılıp fatura düzenlendiğini, kısmen de malzeme alımı olduğunu, yaptırılan işlerle, salt işçilik hizmet ve malzeme alımına ilişkin olarak ilgili firmalarca Kuruma işçilik bildiriminin yapıldığını, bunlar düşüldükten sonra işçilik matrahının çıkartılarak hesaplama yapılması gerektiğini...,” beyanla gereken işçilik oranının tespitini ve muarazanın giderilmesini talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum işlemlerinin usul ve yasaya uygun olduğunu, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının davasının kabulüne, Devlet ... İşleri 4. Bölge Müdürlüğü tarafından ihalesi yapılan .. .. İlçe Merkezi 2. Kısım .. Koruma İnşaatı işiyle ilgili olarak işin yapıldığı dönemde yürürlükteki asgari işçilik oranları da dikkate alınarak asgari işçilik oranının %8,5 olarak tespitine, muarazanın bu şekilde giderilerek aksi Kurum işleminin iptaline, davacı tarafından yapılan 137.178,84 TL kesintinin, kesinti tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,\" karar verilmiştir.
IV.İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; Kurum AİK raporu ile bilirkişi heyetinin raporunun tamamen farklı olduğunu, %8,5 oranındaki asgari işçilik oranı ile bu orana göre davacının eksik işçilik bildiriminin bulunmadığının kabul edilemez olduğunu, davalı Kurumun, 03.04.2019 tarihli yazısı ile davacıdan ihale konusu işle ilgili olarak %7,96 asgari işçilik oranına göre 76.280,33 TL sigorta primi ve 18.425,22 TL gecikme cezası talep ettiğini, davacının itirazları üzerine yeniden incelendiğinde, ilgili birimlerce asgari işçilik oranının %9,41 olduğuna kesin olarak karar verildiğini, güncel oranın, davacı tarafça yapılan itirazlar ve sunulan dokümanlar göz önüne alınarak tekrar hesaplandığını, Kurum tarafından %7,96 işçilik oranına göre eksik prim ve gecikme cezası oluşurken, %8,5 oranındaki asgari işçilik oranında davacı şirketin eksik işçilik bildiriminin olmadığını kabul etmenin mümkün olmadığını, dosyaya davacı tarafından ibraz edilen faturaların işçilik bedeli içermediğini, faturaların malzeme alımına ilişkin faturalar olduğunu işçilikli faturalar olduğuna dair faturalar üzerinde herhangi bir ibare olmadığını belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.
Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 88. maddesi olup anılan maddede, “Kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan Kurum ve kuruluşlar ile bankalar tarafından ihale mevzuatına göre yaptırılan işlerden ve özel nitelikteki inşaat işlerinden dolayı bu işleri yapan işveren tarafından yeterli işçilik bildirilmiş olup olmadığı Kurumca araştırılır. Bu araştırma sonucunda yeterli işçiliğin bildirilmemiş olduğu anlaşılırsa, eksik bildirilen işçilik tutarı üzerinden hesaplanan prim tutarı, 89. madde gereği hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammı ile birlikte bir ay içinde ödenmek üzere işverene tebliğ edilir.
Bu maddenin birinci ve ikinci fıkrasında belirtilen usûllerle Kuruma bildirilmediği tespit edilen asgarî işçilik tutarı üzerinden Kurumca re'sen tahakkuk ettirilen sigorta primleri, 88 inci ve 89 uncu maddeler dikkate alınarak işverene tebliğ edilir. İşveren, tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde Kuruma itiraz edebilir. İtiraz takibi durdurur. Kurumca itirazın reddi halinde işveren, kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvurulması, prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz. …” hükmüne yer verilmiştir. Uygulamada ölçümleme olarak adlandırılan işlemden kaynaklanan prim borcu tahakkuku işleminin iptali ve ödemenin iadesi istemine ilişkin olan eldeki davada, yapılacak yargılamanın da bu konudaki mevzuat uyarınca ayrıntılı irdeleme içermesinde zorunluluk vardır.
Asgari işçilik tutarının hesaplanmasında, özel bina inşaatlarında binanın ruhsatında kayıtlı alanı (binanın ruhsatı mevcut değilse bu husus mahallinde yapılacak keşifle belirlenmelidir) ile Bayındırlık Bakanlığı birim maliyet bedeli çarpımı sonucu bulunacak yaklaşık maliyet bedeline işin yapım tarihinde yürürlükte bulunan Kurumca tespit edilmiş asgari işçilik oranının uygulanması sonucu elde edilecek miktarın asgari işçilik tutarı olarak kabul edilmesi, ihale konusu işlerde ise müteahhide ödenen toplam istihkak tutarının işin yapımı tarihinde yürürlükte olan asgari işçilik oranı ile çarpımı sonucu bulunacak asgari işçilik miktarına itibar edilmesi gerekir.
Aynı şekilde yapılan işin niteliği veya işyerinin büyüklüğüne dair uyuşmazlıklarda, özel bina inşaatlarında proje sözleşme, inşaat ruhsatı gibi belgeler, ihaleli işlerde ise proje, ihale, sözleşme, keşif özeti, hak ediş raporları ve sair belgeler getirtilerek incelenmeli, yazılı ve bir kısmı da resmi nitelikteki bu belgelerin aksini ispat külfetinin işverene ait olduğu ve aksinin aynı güç nitelikte belge ve kayıtlarla ispat olunabileceği, soyut nitelikteki tanık beyanlarına dayanılarak karar verilemeyeceği göz önünde tutulmalıdır.
İşin, işyeri devamlı sigortalıları ile yapıldığının bu iş için ayrı işçi çalıştırmadığının ileri sürülmesi halinde, daimi işyeri sigortalılarının sayısı, niteliği, inceleme konusu iş yerine mesafesi gibi hususlar dikkate alınarak, mahkemece bu işin daimi işçilerle yürütülmesinin mümkün olup olmadığı araştırılmalıdır.
Öte yandan, çeşitli tarihlerde Kurumca çıkarılan genelge ve genel tebliğlere ekli listelerde asgari işçilik oranları belirlendiğinden, işin yapıldığı dönemde yürürlükteki asgari işçilik oranlarının dikkate alınması gerekir. Listede açıklanan işi bölümlere ayırıp her biri için ayrı işçilik oranları alınması da mümkün değildir. Ancak, ihaleli işlerde bölümler halinde keşif özetine bağlanmış farklı ihale konuları varsa her biri için listede belirlenen asgari işçilik oranının esas alınması gerektiği kabul edilmelidir.
Davaya konu somut uyuşmazlıkta, Mahkemenin hükmü eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda davacı tarafından ibraz edilen faturalardan malzemeli işçilik faturaları ile salt işçilik faturalarının tek tek değerlendirilmediği, dolayısıyla raporun bu hali ile denetime elverişli olmadığı, Malzemeli işçilik faturalarının toplam prime esas kazanç tutarından, salt işçilik içeren faturaların ise, bildirilmesi gereken işçilik tutarından düşülmesi ve eksik işçiliğin buna göre saptanması gerektiği göz önünde bulundurularak, davacı tarafından ibraz edilen faturaların, Kurumca eksik işçilik tespitinde gözetilip gözetilmediği ve gözetilmemiş ise sebebi Kurumdan sorularak, işin niteliği, yapılan iş gözetilerek, faturaların uygunluğu ve gerçekliği araştırılarak denetime elverişli şekilde malzemeli işçilik faturaları ile salt işçilik faturaları ayrı ayrı değerlendirildikten sonra asgari işçilik oranı usulünce saptanıp varılacak sonuç çerçevesinde karar verilmesi gerekirken, yetersiz ve denetime elverişli bulunmayan bilirkişi raporuna dayalı olarak, eksik inceleme ve araştırmayla yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O hâlde, davalı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2-İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
21.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.