10. Hukuk Dairesi 2025/10750 E. , 2026/5397 K.
\n\"İçtihat Metni\"MAHKEMESİ\t:Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI\t: 2018/351 E., 2024/295 K.
Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar; davacı vekili ve davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:\t
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davalılardan .. .. Yağ Sanayi Ltd. Şti'nin, .. köyü/.. adresinde zeytinyağı işletmesi olduğunu, diğer davalı .. İnşaat Ltd. Şti.'nin ise inşaat firması olduğunu, her iki firmanın hem zeytinyağı fabrikası işlettiğini hem de müteahhitlik yaptığını, davacının .. sigorta sicil numarası ile 1995 yılının Kasım ayından 2011 yılının Şubat ayına kadar davalı işverenlere ait işyerlerinde aralıksız olarak 16 yıl süre ile çalıştığını ve iş akdinin davalı işverenler tarafından haksız ve bildirimsiz olarak feshedildiğinden son bulduğunu, müvekkilinin çalıştığı sürelerin çok az bir kısmının bildirildiğinin müvekkillerinin davalı Kuruma başvurusu ile ortaya çıktığını, bu nedenle davanın kabulü ile davacının 1995 yılının Kasım ayından 2011 yılının Şubat ayına kadar olan hizmet sürelerinin kesintisiz olması nedeniyle davalı Kuruma eksik bildirilen ve hiç bildirilmeyen hizmet sürelerinin tespitini talep etmiştir.
II. CEVAP
1.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davacı ile Kurumları arasında bir hizmet akdinin olmadığını, bu nedenle maddi taleplerin kurumları yönünden reddedilmesi gerektiğini, hizmet tespiti ve alacak taleplerinin ayrılması gerektiğini, hizmet tespiti yönünden bildirge ve bordrolarda görülmeyen çalışmaların varlığından söz edilemeyeceğini beyanla davanın reddini istemiştir.
2.Davalı .. Şirketi ile davalı ... şirketi vekili cevap dilekçesinde; davalı ... Şirketinin yanında 2 yılda bir 1-2 ay çalıştığı, bu çalışmasında da aile bireylerinin çalıştığı, davacının bu şirkette çalışmadığı, davalı .. Şşirketinin ise yılın tamamında çalışmadığı, sadece aldığı ihale süresince çalıştığı, davacının .. Şirketinde ihtiyaç duyulan zamanlarda çalıştığını, davacının bu çalışmalarının SGKya bildirildiğini beyanla davanın reddini istemiştir.
3.Dahili davalılar ... ve .. .. vekili cevap dilekçesinde; dahili davalılardan .. .. mirası reddettiğinden huzurdaki davanın haksız olarak kendisine yöneltildiğini, davacı tarafın hizmet akdini iddia ettiği tarihlerde, köyde berber dükkanı işlettiği ve fidan yetiştiriciliğiyle uğraştığının tanık ifadeleri ile sabit olduğunu beyanla davanın reddini istemiştir.
4. Diğer dahili davalılar tarafından davaya cevap verilmemiştir.
III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 20.11.2015 tarihli kararı ile davacının davasının kısmen kabulü ile .. Sigorta sicil, .. T.C. kimlik numaralı davacı ...'in, davalı işveren ... Yağ Tarım İnş. Petrol San. ve Tic. Ltd. Şti.'ye ait .. sicil sayılı zeytin yağı fabrikası işyerinde hizmet akdine dayalı olarak asgari ücret ile
01.01.2007 - 15.02.2007 tarihleri arasında 45 gün,
01.11.2007 - 15.02.2008 tarihleri arasında 105 gün,
01.11.2009 - 11.02.2010 tarihleri arasında 101 gün olmak üzere toplamda 251 gün çalıştığının ve bu çalışmasının diğer davalı SGK ya bildirilmediğinin tespitine,
Diğer davalı .. İnş. Nak. Haf. Tarım San. ve Tic. Ltd. Şti. yönünden açılan davanın reddine karar verilmiştir.
IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararının süresi içinde taraf vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin (kapatılan) 19.03.2018 tarihli kararında; \"...Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacının davalı ... Yağ Sanayi ... Limited Şirketinden bildirilen hizmetinin olmadığı, davalı işveren ...den 23.06.2007 tarihinde ilk bildirim yapıldığı ve bu bildirimden sonra davalı ... şirketine tescilli işyerlerinden işe giriş bildirgesi verildiği ve hizmet bildirimi yapıldığı, davacı, davalı, bordro ve kamu tanıklarının dinlenildiği zeytinyağ fabrikasının 01.01.2007 tarihinde 506 sayılı Yasa kapsamına alındığı anlaşılmaktadır.
\tSomut olayda, dinlenen tanıklar davacının zeytin yağı fabrikasındaki çalışmalarını doğrulamış, 2007 sonrası ... inşaatındaki çalışmalara ilişkin ise başlangıç, bitiş tarihleri, ve çalışmanın süresi hakkında net bilgi veremedikleri anlaşılmış olup, zeytinyağı fabrikasındaki çalışma yönünden tanık beyanları ile de doğrulanan çalışmalar hakkında kanun kapsamına alınmadan önceki işverenler araştırılmayıp kanun kapsamına alınmadığı gerekçesiyle tespit isteminin reddi hatalıdır.
\tYapılacak iş; zeytinyağı fabrikasının kapsama alınma tarihi olan 01.01.2007 tarihi öncesi uyuşmazlık döneminde fabrikayı işletenleri araştırıp davaya dahil etmek tanık beyanları ve delilleri değerlendirerek karar vermekten ibarettir...\" gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne kısmen reddine, 27.06.2023 tarihli bilirkişi raporunun sonuç kısmında belirtilen dönemlerde davacının dahili davalı ...'ın fabrikasında 01.11.1995 tarihinden 01.01.2007 tarihine kadar asgari ücret ile 1380 gün çalıştığının ve bu çalışmasının tamamının davalı SGK'ya bildirilmediğinin tespitine, davalı ... İnşaat Nakliyet Hafriyat Tarım San. ve ... Ltd. Şti.'ye karşı açılan davanın reddine, davacının davalı ... Şirketine ait .. sicil sayılı zeytinyağı fabrikasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücret ile 01.01.2007 - 15.02.2007 tarihleri arasında 45 gün, 01.11.2007 - 15.02.2008 tarihleri arasında 105 gün, 01.11.2009 - 11.02.2010 tarihleri arasında 101 gün olmak üzere toplam 251 gün çalıştığının ve bu çalışmasının tamamının davalı SGK'ya bildirilmediğinin tespitine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1-Davacı vekili temyiz dilekçesinde; davacının 1995 yılı Kasım ayından 2011 yılının Şubat ayına kadar olan sürede davalı ... ve akrabaları olan diğer davalıların işyerlerinde tüm yıl kesintisiz olarak çalıştığını, özellikle kamu tanıkları başta olmak üzere tüm tanık beyanlarından ve dosyada bulunan bilgi ve belgelerden bu durumun açıkça anlaşıldığını, buna rağmen eksik araştırma ve inceleme ile yerel Mahkemece davanın kısmen kabul kısmen reddine dair verilen kararın usul, yasa ve hakkaniyete aykırı olduğunu beyan etmektedir.
2-Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; Mahkemece tanık anlatımlarına itibar edildiğini, başkaca hiçbir somut delille dayanılmadığını, bilirkişi raporlarının da tanık anlatımlarından yola çıkılarak hazırlandığını, oysa uzun süreli çalışma halinin varlığı halinde tanık anlatımlarına itibar edilmemesi gerektiğinin Yargıtay kararları gereği olduğunu, buna rağmen tanık anlatımlarına dayanılarak hüküm kurulduğunu, davacının çalışma süresine ilişkin hiçbir yazılı belge olmadığını, davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddi gerektiğini beyan etmektedir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacının 1995/Kasım - 2011/Şubat tarihleri arasında davalı işverenler nezdinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.
Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
İnceleme konusu eldeki davada, bozmaya uyulmuş ise de, bozma gereklerinin tam olarak yerine getirildiğinden bahsedilmesi mümkün olmadığı gibi, Mahkemece verilen kararın da kendi içerisinde çelişkili olduğu anlaşılmıştır.
Mahkemece bozma ilamına uyularak yapılan araştırma sonucu toplanan delillere göre davacının davalılardan ... İnşaat Nakliyet Hafriyat Tarım San. ve ... Ltd. Şti. nezdinde davalı Kuruma bildirildiği süreler kadar çalışmasının bulunduğu değerlendirilerek bu davalı yönünden davanın reddine karar verilmişse de; hükme esas alınan bilirkişi raporu gözetilerek davalılardan ... İnşaat Nakliyet Hafriyat Tarım San. ve ... Ltd. Şti.'de çalıştığı belirtilen dönemdeki eksik süreler de hesaba katılarak davalılardan ...'a ait zeytinyağ fabrikasında 01.11.1995 - 01.01.2007 tarihleri arasında 1380 gün eksik bildirimi bulunduğuna dair verilen kararın hatalı olduğu, diğer taraftan davacının davalılardan ... Yağ Tarım İnşaat Petrol San. ve Tic. Ltd. Şti. nezdinde yıl içerisindeki çalışmaları 105 gün olarak kabul edildiği halde işyeri devri öncesi zeytinyağ fabrikasının işleteni olan davalı ... yanında geçtiği iddia olunan hizmet süresinde fabrikanın çalışma sezonunun 120 gün olarak belirlenmesi de çelişkili olmuştur.
Bu kapsamda Mahkemece davalı ...'a ait ... sicil numaralı işyeri dosyası ile bu işyerinden düzenlenen dönem bordroları getirtilip yeterince bordro tanığı dinlenmeli, anılan işyerinde uyuşmazlık konusu dönemde zeytinyağ sezonunun ne kadar sürdüğü netleştirilmeli, varsa çelişkiler giderilmeli, bu kapsamda davacının çalışma iddiasına yönelik her bir işveren yanında geçen ve eksik bildirilen sürelerin belirlenmesi suretiyle toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek çalışma olgusu tereddütsüz şekilde ortaya konulmalıdır.
Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın, eksik inceleme ve araştırmayla, yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup, bozma nedenidir.
VI. KARAR
Temyiz olunan mahkeme kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,
Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,
22.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.