10. Hukuk Dairesi 2024/2041 E. , 2024/8082 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/85 E., 2023/255 K.
KARAR : Kabul
Taraflar arasında görülen hizmet akdi kapsamında çalışılmadığının tespiti ile aksine Kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın, davalılar vekilleri tarafından temyizi neticesinde ilk kararın bozulması üzerine bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde davanın kabulüne karar verilmiş; davanın yeniden kabulüne dair verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir. Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.
Mahkeme kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı Kurumun müvekkili şirkete gönderdiği 10.06.2013 tarih ve 9.792.270 sayılı yazı ile müvekkili şirket bünyesinde çalışırken iş kazası geçirdiğini iddia eden ... için işe giriş bildirgesi ve aylık prim ve hizmet belgesi düzenlenerek verilmesini istediğini, yazıya dayanak olarak da denetmen ... tarafından düzenlenen 09.05.2013 tarih ve SD89 sayılı iş kazası inceleme soruşturma raporunu gösterdiğini, Kurum yazısına itiraz edildiğini, ancak itirazının reddedildiğini, söz konusu inceleme ve soruştruma raporunun doğru olmadığını eksik incelemeye dayandığını denetmenin müvekkili şirket yetkilisi ...'ün ... isminde çalışanlarının olmadığını ısrar ile beyan ettiği halde hiçbir gerekçe gösterilmeden bu şahsın şirket çalışanı olduğunu gösterdiğini, raporda dinlenilen ...'ın müvekkili şirket ile hiçbir alakası olmadığını, sadece ...'ın yakın arkadaşı olduğunu, yine ...'ün de 2010 yılı Ocak ayında şirket ortaklığından ayrıldığını beyan ettiğini, oysa kazanın 20.03.2010 tarihinde olduğunu, bu şahsın görgüye dayalı bilgisinin olmadığını belirttiğini ve ... şirketi ile ... şirketi arasındaki sözleşme ve fatura sunacağını belirtmesine rağmen herhangi bir belgenin sunulmadığını, bu kişilerin beyanına dayanılarak rapor oluşturulamayacağını, yine ifadesine başvurulan ...'ün kaza hakkında ...'ın bilgisi olduğunu belirtmesine rağmen ve ... şirket ortağı olarak ...'ın bildirilmesine rağmen bu kişilerin dinlenilmediğini eksik inceleme yapıldığını, ayrıca davalı ... 'ın Bakırköy 14. Iş Mahkemesine 2010/409 E. sayılı dosyası ile müvekkili şirket ile ... şirketi ile ... aleyhine tazminat davası açarken dava dilekçesinde ...'nın ... şirketi adına kendisini işe aldığını belirtmesine rağmen bu kişinin müvekkili şirketin ne ortağı ne de çalışanı olduğunu belirterek davalı ...'ın müvekkili şirket çalışanı olmadığının tespiti ile 09.05.2013 tarih ve SD89 sayılı iş kazası inceleme soruşturma raporunun iptalini talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP
1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin davacı şirkette 2010 yılı Ocak ayında laminant parke ustası olarak çalışmaya başladığını, sigortasının yaptırılmadığını, davacı şirketin ... bloklarında parke döşeme işinde müvekkilini çalıştırırken 20.03.2010 tarihinde iş kazası geçirdiğini, kaza nedeni ile SGK'ya şikayette bulunduğunu, denetmen tarafından ilgililer ile görüşülerek incelemeler yapılarak davalının davacı şirketin işçisi olduğu ve sigortasız olarak çalıştırıldığının, maruz kaldığı kazanın iş kazası olduğunun açıkca tespit edildiğini, davalının davacı şirkette 2010 yılı Ocak ayı itibari ile çalışmaya başladığını, bu tarihten itibaren devamlı surette çalışmasına devam ederken iş kazasına maruz kaldığını, müfettiş raporunda ... Rezidansı yapan inşaat firması ortağı ...'ün söz konusu projede ... yapının parke işini yaptığını söylediğini ve ... firması çalışanlarının birinin kaza geçirdiğini duyduğunu söylediğini, müvekkili ile birlikte çalışan ...'ın da davacının sigortasız çalıştırıldığını bildirdiğini, SGK tarafından da müvekkilinin davacı şirketçe çalıştırıldığının tespit edildiğini beyanla davanın reddini istemiştir.
2. Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davanın haksız ve yasal dayanaktan yoksun olduğundan ret edilmesi gerektiğini, davalı ...'ın 20.03.2010 tarihinde geçirdiği iş kazası ile ilgili olarak Silivri Sosyal Güvenlik Denetmenliği tarafından 09.05.2013 tarih ve SD89 sayılı rapor düzenlendiğini, raporda ...'ın davacı şirket işyerinde hizmet akdine bağlı olarak çalıştığının anlaşılması nedeni ile raporun düzenlendiğini, ... adına bir günlük aylık prim hizmet belgesi istenildiğini, bu işlemin yasaya uygun olduğunu, denetmenler tarafından düzenlenen tutanakların aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğunu, 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesine uygun olarak tespitin yapıldığını, denetmenin ...'ın beyanına başvurduğunu, kazayı görenler ve bordrolu çalışanların bilgi ve görgülerine başvurulması gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.
III. MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 10.11.2015 tarihli ve 2013/431 Esas, 2015/354 Karar sayılı kararı ile davanın kabulü ile davalı ...'ın davacı şirket çalışanı olmadığının tespiti ile davalı Kurum denetmeni ... tarafından düzenlenen 09.05.2013 tarih ve SD/89 sayılı iş kazası inceleme soruşturma raporu ve bu rapora istinaden düzenlenen 10.06.2013 tarih ve B.13.2SGK4.34.10.28/13-09 1071542 034 sayılı yazı ile ... için işe giriş bildirgesi ve aylık prim ve hizmet belgesinin düzenlenerek verilmesine ilişkin yazılarının iptaline karar verilmiştir.
IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. İlk Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.
2. Dairenin 10.05.2016 tarih ve 2016/78 Esas, 2016/7918 Karar sayılı kararı ile "...Dosya kapsamına göre; kazalı ...'ın 20.03.2010 tarihinde davacı firma tarafından üstlenilen ... inşaatının parke montaj işinde çalışırken iş kazası geçirdiğini iddia etmesi üzerine, Kurum denetmeni tarafından yapılan soruşturma sonucunda düzenlenen 09.05.2013 tarihli rapor ile; davacı firma nezdinde hizmet akdi kapsamında çalışırken iş kazası geçirdiğinin tespit edildiği; raporda ... firmasının ortağı olarak beyanı alınan ...'ün firma çalışanı ...'ın kaza nedeniyle bilgisinin bulunduğunu beyan ettiği, fakat adı geçen kişinin dinlenmediği, rezidansın E blok site yönetiminden olduğunu beyan eden kişinin ise davacı firmanın D blok 97 no'lu dairenin sahibi olduğunu beyan ettiği görülmüş, sigorta denetmeni tarafından davacı firmaya ait 1071542 sicil numaralı Hadımköy-Çatalca'da yer döşeme işyeri olduğunun tespit edilmesi ve davacı firmanın internet tanıtımında montaj işleri de yaptıklarının belirtilmesi karşısında; Mahkemece verilen kararın eksik araştırma ve incelemeye dayalı olduğu sonucuna varılmıştır.
Mahkemece, rezidansın parke döşeme işinin kimin tarafından üstlenildiğinin belirlenmesi bakımından sözleşme ile yer döşeme işine ilişkin işyeri dosyası getirtilip, her iki işyerine ilişkin dönem bordro çalışanları arasından re'sen seçilen bordro tanıklarının beyanları alınmalı, özellikle davalı tanığının ifadesinde adı geçen firma çalışanları ile ...'ın bilgi ve görgülerine başvurularak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ve araştırma sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir." gerekçeleriyle söz konusu karar bozulmuştur.
B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar
Mahkemenin 07.12.2021 tarihli ve 2016/224 Esas, 2021/254 Karar sayılı kararı ile davanın kabulü ile davalı ...'ın davacı şirket çalışanı olmadığının tespiti ile davalı Kurum denetmeni ... tarafından düzenlenen 09.05.2013 tarih ve SD/89 sayılı iş kazası inceleme soruşturma raporunun iptaline karar verilmiştir.
C. 2 nci Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.
2. Dairece 30.06.2022 tarih ve 2022/2963 Esas, 2022/10114 Karar sayılı kararında; "... Mahkemece, bozma gereğinin yerine getirilmediği anlaşılmakta olup, özellikle ... dinlenmeden sonuca gidilmesi hatalı olmuştur. ...‘ın Kurum dosyasının getirtilerek kimlik ve adres bilgilerinin tespit edilip dinlenmesi, dinlenen davacı tanıklarından bazılarının davacı şirketin parke montajı yaptığına dair beyanları da bulunduğu gözetilerek kaza tarihinde montaj işi yapılan binada fiilen çalışanların tespit edilip dinlenmesi,varılacak sonuç çerçevesinde hüküm kurulması gerekmektedir..." gerekçesi ile Mahkemece verilen karar bozulmuştur.
D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Üçüncü Karar
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davalı ...'ın davacı şirket çalışanı olmadığının tespiti ile davalı Kurum denetmeni ... tarafından düzenlenen 09.05.2013 tarih ve SD/89 sayılı iş kazası inceleme soruşturma raporunun iptaline karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.
B. Temyiz Sebepleri
1. Davalı Kurum vekili; kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek temyiz incelemesi neticesinde yerel mahkeme kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.
2. Davalı ... vekili; davacı iş yerinde çalıştığını, iş kazası geçirdiğini, kararın hatalı olduğunu belirterek temyiz incelemesi neticesinde yerel mahkeme kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davalı ...'ın davacı şirket nezdinde hizmet akdi kapsamında çalışmadığının tespiti ile aksine Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
1.) 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 428 inci maddesinin yedi, sekiz ve dokuzuncu fıkraları ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası.
2.) Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 inci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
3.) Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
4.) Diğer taraftan Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; Mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirir. (09.05.1960 tarihli ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulunun 12.07.2006 gün, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı kararı)
5.) Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK)
6.) Ayrıntıları Hukuk Genel Kurulunun 10.12.2019 tarihli ve 2015/10-3241 Esas, 2019/1325 K. sayılı ilamında da belirtildiği üzere; mahkemece bozmaya uyulması sonucu artık bozma lehine olan taraf yararına usulü kazanılmış hak doğmuş olur. Bu Kurum, davaların uzamasını önlemek, hukuki alanda istikrar sağlamak ve kararlara karşı genel güvenin sarsılmasını önlemek amacıyla Yargıtay uygulamaları ile geliştirilmiş, öğretide kabul görmüş ve usul hukukunun vazgeçilmez, ana ilkelerinden biri haline gelmiştir. Anlam itibariyle, bir davada, Mahkemenin ya da tarafların yapmış olduğu bir usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş ve kendisine uyulması zorunlu olan hakkı ifade etmektedir.
6.) Mahkemece tarafların beyanlarının alınıp bozmaya uyulmasına da karar verildikten sonra yapılacak iş; bozma gereklerinin yerine getirilmesi olmalıdır. Zira Mahkemece bozmaya uyulması yönünde oluşturulan karar, bozma lehine olan taraf yararına usulü kazanılmış hakkın gerçekleşmesine neden olur. Hukuk Genel Kurulunun 18.10.1989 tarihli 541-534, 21.02.1990 tarihli 10-117; 07.10.1990 tarihli 439-562; 19.02.1992 tarihli 635-82; 23.02.1994 tarihli 936-94; 03.03.2010 tarihli ve 2010/12-81-118; 27.09.2006 tarihli ve 2006/19-635 E. 2006/573 K; 15.10.2008 tarihli ve 2008/19-624 E. 2008/632 K ile
17.02.2010 tarihli ve 2010/9-71 E. 2010/87 K. sayılı kararları da bu doğrultudadır.
3. Değerlendirme
İnceleme konusu eldeki davada, kazalı ...'ın 20.03.2010 tarihinde davacı firma tarafından üstlenilen ... inşaatının parke montaj işinde çalışırken iş kazası geçirdiğini iddia etmesi üzerine, Kurum denetmeni tarafından yapılan soruşturma sonucunda düzenlenen 09.05.2013 tarihli rapor ile davacı firma nezdinde hizmet akdi kapsamında çalışırken iş kazası geçirdiğinin tespit edildiği; raporda ... firmasının ortağı olarak beyanı alınan ...'ün beyanı ile duruşmada beyanı alınan tanık ...'in davacı şirkette montaj işlerinde davalı ... ile beraber 8-9 ay beraber çalıştığını ifade etmesi ve davacı firmanın internet tanıtımında montaj işleri de yaptıklarının belirtilmesi karşısında Kurum işleminin yerinde olduğu, aksinin ispat edilemediği anlaşılmakla davanın reddi gerekirken kabulüne karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Mahkeme kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,
Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,
11.07.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.