Karayolu Dışı Mobil Makinelere Takılan İçten Yanmalı Motorlar İçin Emisyon Limitleri ve…

KARAYOLU DIŞI MOBİL MAKİNELERE TAKILAN İÇTEN YANMALI MOTORLAR İÇİN EMİSYON LİMİTLERİ VE TİP ONAYI HAKKINDA TEKNİK VE GENEL GEREKLİLİKLERE DAİR TEBLİĞ (2017/654/AB)

(SGM: 2021/24)

Amaç

MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin amacı, 11/9/2020 tarihli ve 31241 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinalara Takılan İçten Yanmalı Motorlar İçin Gaz ve Partikül Halindeki Kirletici Emisyon Sınırları ve Tip Onayı ile İlgili Gereklilikler Hakkında Yönetmelik (2016/1628/AB) tarafından belirlenen çerçevenin tamamlanmasına yönelik olarak, emisyon sınırları, karayolu dışında kullanılan hareketli makinalara takılan içten yanmalı motorların AB tip onay prosedürleri ile ilgili teknik ve genel gereklilikleri ve test yöntemlerini, üretim uygunluğuna ilişkin düzenlemeleri ve söz konusu motorlar için teknik servislerle ilgili gereklilikleri ve prosedürleri belirlemektir.

Kapsam

MADDE 2 – (1) Bu Tebliğ, Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinalara Takılan İçten Yanmalı Motorlar İçin Gaz ve Partikül Halindeki Kirletici Emisyon Sınırları ve Tip Onayı ile İlgili Gereklilikler Hakkında Yönetmelik (2016/1628/AB)’te belirtilen, karayolu dışında kullanılan hareketli makinalara takılan veya takılması amaçlanan ve anılan Yönetmeliğin 5 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen kategorilerdeki tüm motorları ve bu makinaların motorlarından kaynaklanan gaz ve partikül halindeki kirleticilere yönelik emisyon sınırlarını kapsar.

Dayanak

MADDE 3 – (1) Bu Tebliğ; 5/3/2020 tarihli ve 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanununun 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrasına, 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 385 inci ve 388 inci maddelerine ve 11/9/2020 tarihli ve 31241 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinalara Takılan İçten Yanmalı Motorlar İçin Gaz ve Partikül Halindeki Kirletici Emisyon Sınırları ve Tip Onayı ile İlgili Gereklilikler Hakkında Yönetmeliğe (2016/1628/AB) dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar ve kısaltmalar

MADDE 4 – (1) Bu Tebliğin uygulaması bakımından 2016/1628/AB Yönetmeliğinde yer alan tanımlara ek olarak;

a) 2016/1628/AB Yönetmeliği: 11/9/2020 tarihli ve 31241 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinalara Takılan İçten Yanmalı Motorlar İçin Gaz ve Partikül Halindeki Kirletici Emisyon Sınırları ve Tip Onayı ile İlgili Gereklilikler Hakkında Yönetmeliği (2016/1628/AB),

b) 2017/655/AB Tebliği: 23/12/2021 tarihli ve 31698 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolu Dışı Mobil Makinelere Takılmış ve Kullanımda Olan İçten Yanmalı Motorlardan Kaynaklanan Gaz Halindeki Kirleticilerin İzlenmesine Dair Tebliği (2017/655/AB) (SGM: 2021/25),

c) 2017/656/AB Tebliği: 23/12/2021 tarihli ve 31698 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolu Dışı Mobil Makinelere Takılan İçten Yanmalı Motorlar için Emisyon Limitleri ve Tip Onayı Hakkında İdari Gerekliliklerin Belirlenmesine Dair Tebliği (2017/656/AB) (SGM: 2021/26),

ç) λ- değiştirme faktörü veya Sλ: Motorda saf metandan farklı bir gaz bileşimi yakıt kullanılıyorsa, motor yönetim sisteminin, fazla hava oranı λ'daki bir değişim ile ilgili olarak sahip olması gereken esnekliği,

d) Açık karter emisyonları: Bir motorun karterinden doğrudan çevreye yayılan tüm akışları,

e) Ayar gazı: Gaz analiz cihazlarını ayarlamak için kullanılan bir saflaştırılmış gaz karışımını,

f) Ayarlama: Bir cihazı, cihaz aralığında veya beklenen kullanım aralığında en yüksek değerin %75 ila %100'ünü temsil eden bir kalibrasyon standardına doğru tepki verecek şekilde ayarlanmasını,

g) Ayıraç: Egzoz arıtma sisteminin etkin çalışması için gereken ve kullanılan herhangi bir sarf edilebilir veya geri kazanımsız maddeyi,

ğ) Çift yakıt modu: Motorun belli çalışma koşullarında sıvı yakıtı ve gaz yakıtı eşzamanlı olarak kullandığı esnada, çift yakıtlı motorun normal çalışma modunu,

h) Değişken hızlı karayolu dışında kararlı durum testi çevrimi: Sabit hızlı NRSC olmayan bir karayolu dışında kararlı durum testi çevrimini,

ı) Değişken hızlı NRSC: Değişken hızlı karayolu dışında kararlı durum testi çevrimini,

i) Depolama aracı: Bir partikül filtresi, numune torbası veya toplu örnekleme için kullanılan başka herhangi bir depolama cihazını,

j) Düşük devir veya nlo: En yüksek gücün %50’sinin oluştuğu en düşük motor devrini,

k) En yüksek güç veya Pmax: Üretici tarafından tasarlanan kW cinsinden en yüksek gücü,

l) En yüksek tork hızı: İmalatçı tarafından tasarlanan, motordan en yüksek torkun elde edildiği motor devrini,

m) Güncelleme-kaydetme: Analiz cihazının yeni, güncel değerleri sağladığı frekansını,

n) HEPA filtre: ASTM F 1471-93 standardı kullanılarak en düşük %99,97'lik bir en düşük ilk partikül giderme verimi elde etmek üzere sınıflandırılmış yüksek verimli partikül hava filtrelerini,

o) İyi mühendislik kararı: Genel kabul gören bilimsel ilkeleri, mühendislik ilkeleri ve ilgili mevcut bilgilerle tutarlı olan kararları,

ö) Kalibrasyon: Bir ölçüm sisteminin bir giriş sinyaline tepkisini, çıkış sinyalinin bir dizi referans sinyal ile uyumlu olacağı şekilde ayarlama işlemini,

p) Kalibrasyon gazı: Gaz analiz cihazlarını kalibre etmek için kullanılan saflaştırılmış gaz karışımını,

r) Kısmi akış seyreltme: Toplam egzoz gazı akışının bir kısmının ayrıldığı, daha sonra partikül örnekleme filtresine ulaşmadan önce uygun bir miktarda seyreltme havası ile karıştırıldığı, egzoz gazını analiz etme yöntemini,

s) Motora dayalı hız: Motorun, takılan motor kontrol ünitesi tarafından kontrol edildiğindeki çalışma hızını,

ş) Motor kontrol ünitesi (governör): Sadece motorun belli bir sınırın üzerindeki hızlarda çalışmasını önlemek amacıyla en yüksek motor devrini sınırlandıran NRSh kategorisindeki bir motora takılmış bir hız sınırlayıcı dışında, motor devrini veya yükünü otomatik olarak kontrol eden bir cihaz veya kontrol yönetimini,

t) Operatör talebi: Motor çıkışını kontrol etmeye yönelik bir motor operatörü girişini,

u) Ortam sıcaklığı: Örneğin filtre tartım odası veya haznesi gibi bir laboratuvar ortamı ile ilişkili olarak, belirtilen laboratuvar ortamı içindeki sıcaklığı,

ü) Özel emisyonlar: g/kWh birimiyle ifade edilen toplu emisyonları,

v) Partikül arıtma sistemi: Partikül kirleticilerin emisyonlarını bir mekanik, aerodinamik, difüzyon veya atalet ayırma yöntemiyle azaltmak için tasarlanmış bir egzoz arıtma sistemini,

y) Sabit hızlı karayolu dışında kararlı durum testi çevrimi: 2016/1628/AB Yönetmeliğinin IV’üncü Ekinde tanımlanan karayolu dışında kararlı durum testi çevrimlerinden biri olan D2, E2, G1, G2 veya G3’ü,

z) Sabit hızlı NRSC: Sabit hızlı karayolu dışında kararlı durum testi çevrimini,

aa) Sapma: Sıfır veya kalibrasyon sinyali ile, bir ölçüm cihazı tarafından, bir emisyon testinde kullanıldıktan hemen sonra bildirilen ilgili değer arasındaki farkı,

bb) Servis modu: Çift yakıtlı konumunda çalıştırmanın mümkün olmadığı durumlarda, karayolunda kullanılmayan hareketli makinelerin onarımı veya güvenli bir yere taşınması amacıyla etkinleştirilen özel bir çift yakıtlı motor modunu,

cc) Sıfır gaz: Bir analiz cihazında, girişine karşılık olarak sıfır değerini veren gazı,

çç) Sıfırlanmış: Bir cihazın, saflaştırılmış azot veya saflaştırılmış hava gibi sıfır kalibrasyon standardına karşılık sıfır verecek şekilde ayarlanmış bir aracı,

dd) Sıvı yakıt modu: Motorun herhangi bir çalışma şartında herhangi bir gaz yakıt kullanmadığı konumda, çift yakıtlı motorun normal çalışma biçimini,

ee) Sonda: Numuneyi örnekleme sistemindeki bir sonraki bileşene aktaran transfer hattının ilk kısmını,

ff) Stokiyometrik: Yakıtın tamamen oksitlenmiş olması durumunda geriye hiç yakıt veya oksijen kalmayacak bir hava-yakıt oranına ilişkisini,

gg) Tam akış seyreltme: Analiz için seyreltilmiş egzoz gazı akışının bir kısmını ayırmadan önce, egzoz gazı akışının seyreltme havası ile karıştırılması yöntemini,

ğğ) Temel emisyon kontrol yönetimi veya BECS: Yardımcı emisyon kontrol yönetimi (AECS) etkinleştirilmedikçe motorun çalıştığı tork ve hız aralığı boyunca aktif olan bir emisyon kontrol yönetimini,

hh) Test aralığı: Frene özgü emisyonların belirlendiği süreyi,

ıı) Tolerans: Belli bir miktara ait bir dizi kayıtlı değerin %95'inin, tolerans aralığından sapan kayıtlı değerlerin geriye kalan %5'i ile birlikte olacağı aralığı,

ii) Yardımcı emisyon kontrol yönetimi (AECS): Belirli bir amaç için ve belirli bir dizi ortam ve/veya çalışma koşuluna karşılık olarak etkinleşen ve bir temel emisyon kontrol yönetimini (BECS) geçici olarak değiştiren ve sadece bu koşullar var olduğu sürece işlemeye devam eden bir emisyon kontrol yönetimini,

jj) Yüksek devir veya nhi: En yüksek gücün %70'inin oluştuğu en yüksek motor devrini,

kk) Wobbe endeksi veya W: Bir gazın birim hacim başına karşılık gelen kalorifik değerinin, aynı referans koşullar altındaki bağıl yoğunluğunun kareköküne oranını

ifade eder.

Belirtilen diğer tüm yakıtlar, yakıt karışımları veya yakıt emülsiyonlarına ilişkin gereklilikler

MADDE 5 – (1) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 26 ncı maddesinin ikinci fıkrasında belirtildiği şekilde, bir imalatçı tarafından AB tip onayı başvurusu içinde dahil edilen referans yakıtlar ve belirtilen diğer yakıtlar, yakıt karışımları veya yakıt emülsiyonları, teknik özelliklere uygun olmalıdır ve bu Tebliğin Ek I’inde belirtildiği gibi bilgi klasöründe açıklanır.

Üretimin uygunluğu ile ilgili düzenlemeler

MADDE 6 – (1) Onay kuruluşları, üretimdeki motorların 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 27 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca onaylanan tipe uygun olmasını sağlamak amacıyla, bu Tebliğin Ek II’sinde belirtilen tedbirleri alır ve prosedürleri izler.

Emisyon laboratuvarı test sonuçlarının bozulma faktörlerini içerecek şekilde uyarlanmasına yönelik yöntem

MADDE 7 – (1) Emisyon laboratuvarı test sonuçları, bu Tebliğin Ek III’ünde belirtilen yöntem uyarınca, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 26 ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen partikül sayısı (PN) ve gazla çalışan motorların ölçümü ile ilgili olanlar da dahil olmak üzere bozulma faktörlerini içerecek şekilde uyarlanır.

Emisyon kontrol yöntemleri, NOx kontrol tedbirleri ve partikül kontrol tedbirleri ile ilgili gereklilikleri

MADDE 8 – (1) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (e) bendinin (1) numaralı alt bendinde belirtilen emisyon kontrol yöntemleri ve aynı Yönetmeliğin 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (e) bendinin (2) numaralı alt bendinde belirtilen NOx kontrol tedbirleri ile ilgili ölçümler ve testler ve partikül kirletici emisyon kontrol tedbirlerinin yanı sıra bunları göstermek için gereken dokümantasyon, bu Tebliğin Ek IV’ünde belirtilen teknik gerekler uyarınca yürütülür.

Karayolu dışında kararlı durum testi çevrimi ile ilgili alana ilişkin ölçümler ve testler

MADDE 9 – (1) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (e) bendinin (3) numaralı alt bendinde belirtilen alana ilişkin ölçümler ve testler, bu Tebliğin Ek V’inde belirtilen ayrıntılı teknik gerekler uyarınca gerçekleştirilir.

Testlerin gerçekleştirilmesine yönelik gereklilikler ve yöntemler

MADDE 10 – (1) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtilen testlerin gerçekleştirilmesine ilişkin gerekler, anılan Yönetmeliğin 25 inci maddesinde belirtilen motor yükü ve hızı ayarlarının belirlenmesine ilişkin yöntemler, anılan Yönetmeliğin 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (d) bendinin (1) numaralı alt bendinde belirtilen karter gazlarının emisyonlarını dikkate alma yöntemleri ve anılan Yönetmeliğin 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (d) bendinin (2) numaralı alt bendinde belirtilen egzoz arıtma sistemlerinin sürekli ve periyodik olarak yenilenmesini belirleme ve dikkate alma yöntemleri, bu Tebliğin Ek VI’sının 5 inci ve 6 ncı Bölümlerinde belirtilen gerekleri sağlamalıdır.

Testlerin gerçekleştirilmesine ilişkin prosedürler

MADDE 11– (1) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendinde ve (e) bendinin (4) numaralı alt bendinde belirtilen testler, bu Tebliğin Ek VI’sının 7 nci Bölümünde ve Ek VIII’inde belirtilen prosedürler uyarınca gerçekleştirilir.

Emisyon ölçümü ve örneklemeye ilişkin prosedürler

MADDE 12 – (1) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendinde belirtilen emisyon ölçümü ve örneklemesi, bu Tebliğin Ek VI’sının 8 inci Bölümünde ve aynı Ekin 1. Açıklayıcı Ekinde belirtilen prosedürler uyarınca gerçekleştirilir.

Testlerin gerçekleştirilmesine ve emisyon ölçümü ve örneklemeye ilişkin cihazlar

MADDE 13 – (1) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendinde belirtilen testlerin gerçekleştirilmesine ve anılan Yönetmeliğin 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendinde belirtilen emisyon ölçümü ve örneklemeye ilişkin cihazlar, bu Tebliğin Ek VI’sının 9 uncu Bölümünde belirtilen teknik gereklere ve özelliklere uygun olmalıdır.

Veri değerlendirme ve hesaplamalara ilişkin yöntem

MADDE 14 – (1) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendinde belirtilen veriler, bu Tebliğin Ek VII’sinde belirtilen yönteme uygun olarak değerlendirilir ve hesaplanır.

Referans yakıtların teknik özellikleri

MADDE 15 – (1) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 26 ncı maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen referans yakıtlar, bu Tebliğin Ek IX’unda belirtilen teknik özellikleri sağlamalıdır.

Bir motorun, egzoz arıtma sisteminden ayrı olarak teslim edilmesine ilişkin ayrıntılı teknik şartnameler ve gereklilikler

MADDE 16 – (1) Bir imalatçının, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 35 inci maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen şekilde, bir motoru, bir OEM’e egzoz arıtma sisteminden ayrı olarak teslim etmesi durumunda, söz konusu teslimat, bu Tebliğin Ek X’unda belirtilen ayrıntılı teknik şartnamelere ve gereklere uygun olmalıdır.

Saha testi amacıyla geçici olarak piyasaya arza ilişkin ayrıntılı teknik şartnameler ve gereklilikler

MADDE 17 – (1) 2016/1628/AB Yönetmeliğine uygun olarak AB tip onayı verilmemiş motorlara, bu Tebliğin Ek XI’inde belirtilen ayrıntılı teknik şartnamelere ve gereklere uygunsa, aynı Yönetmeliğin 35 inci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, saha testleri için geçici olarak piyasaya arz edilmelerine izin verilir.

Özel amaçlı motorlara ilişkin detaylı teknik şartnameler ve gereklilikler

MADDE 18 – (1) Özel amaçlı motorlar için AB tip onayları ve bu motorların piyasaya arz edilmesine ilişkin izinler, bu Tebliğin Ek XII’sinde belirtilen ayrıntılı teknik şartnamelerin ve gereklerin yerine getirilmesi halinde, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 35 inci maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları uyarınca verilir.

Muadil motor tip onaylarının kabulü

MADDE 19 – (1) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 43 üncü maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendinde atıfta bulunulan BM/AEK düzenlemeleri veya bunlarda yapılan değişiklikler ve anılan Yönetmeliğin 43 üncü maddesinin dördüncü fıkrasının (b) bendinde atıfta bulunulan AB uygulamaları bu Tebliğin Ek XIII’ünde belirtilmiştir.

OEM’lere ilişkin bilgilerin ve talimatların ayrıntıları

MADDE 20 – (1) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 44 üncü maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarında belirtilen OEM'lere ilişkin bilgilerin ve talimatların ayrıntıları bu Tebliğin Ek XIV’ünde belirtilmiştir.

Son kullanıcılara ilişkin bilgilerin ve talimatların ayrıntıları

MADDE 21 – (1) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 44 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında belirtilen son kullanıcılara ilişkin bilgilerin ve talimatların ayrıntıları bu Tebliğin Ek XV’inde belirtilmiştir.

Performans standartları ve teknik hizmetlerin değerlendirilmesi

MADDE 22 – (1) Teknik hizmetler, bu Tebliğin Ek XVI’sında belirtilen performans standartlarına uygun olmalıdır.

(2) Onay kuruluşları, teknik hizmetleri bu Tebliğin Ek XVI’sında belirtilen prosedür uyarınca değerlendirir.

Kararlı durum ve süreksiz test çevrimlerinin özellikleri

MADDE 23 – (1) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 25 inci maddesinde belirtilen kararlı durum ve süreksiz test çevrimleri, bu Tebliğin Ek XVII’sinde belirtilen özellikleri sağlamalıdır.

Avrupa Birliği mevzuatına uyum

MADDE 24 – (1) Bu Tebliğ, Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinalara Takılan İçten Yanmalı Motorlar için Emisyon Sınırları ve Tip Onayı ile İlgili Teknik Gereklilikler Hakkında (AB) 2016/1628 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Tüzüğünü Tamamlayan, (AB) 2018/236 ve (AB) 2018/989 sayılı Tüzükleri ile değişik, 19/12/2016 tarihli ve (AB) 2017/654 sayılı Komisyon Tüzüğü dikkate alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.

Uygulama

GEÇİCİ MADDE 1 – (Ek:RG-27/9/2022-31966)(1)

(1) 1/10/2022 tarihinden önce bu Tebliğe göre onaylanan bir motor tipi veya motor ailesinin AB tip onaylarının geçerliliği devam eder.

Yürürlük

MADDE 25 – (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 26 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini Sanayi ve Teknoloji Bakanı yürütür.

____________________

(1) Bu değişiklik 1/10/2022 tarihinde yürürlüğe girer.

Ekleri için tıklayınız.

Tebliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin

Tarihi

Sayısı

23/12/2021

31698 Mükerrer

Tebliğde Değişiklik Yapan Tebliğlerin Yayımlandığı Resmî Gazetelerin

Tarihi

Sayısı

27/9/2022

31966

── EK: 9.5.39121-Ek.docx ──

EKLER

Ek Numarası

Ek Başlığı

Belirtilen diğer tüm yakıtlar, yakıt karışımları veya yakıt emülsiyonlarına ilişkin gereklilikler

Üretimin uygunluğu ile ilgili düzenlemeler

III

Emisyon laboratuvarı test sonuçlarının bozulma faktörlerini içerecek şekilde uyarlanmasına yönelik metodoloji

Emisyon kontrol stratejileri, NOx kontrol tedbirleri ve partikül kontrol tedbirleri ile ilgili gereklilikler

Karayolu dışında kararlı durum testi çevrimi ile ilgili alana ilişkin ölçümler ve testler

Testlerin gerçekleştirilmesine ve emisyon ölçümü ve örneklemeye ilişkin gereklilikler, yöntemler, prosedürler ve cihazlar

VII

Veri değerlendirme ve hesaplamalara ilişkin yöntem

VIII

İki yakıtlı motorlar için performans gereklilikleri ve test prosedürleri

Referans yakıtların teknik özellikleri

Bir motorun, egzoz arıtma sisteminden ayrı olarak teslim edilmesine ilişkin ayrıntılı teknik şartnameler ve koşullar

Saha testi amacıyla geçici olarak piyasaya arza ilişkin ayrıntılı teknik şartnameler ve koşullar

XII

Özel amaçlı motorlara ilişkin detaylı teknik şartnameler ve koşullar

XIII

Muadil motor tip onaylarının kabulü

XIV

OEM'lere ilişkin ilgili bilgilerin ve talimatların ayrıntıları

Son kullanıcılara ilişkin ilgili bilgilerin ve talimatların ayrıntıları

XVI

Performans standartları ve teknik hizmetlerin değerlendirilmesi

XVII

Kararlı durum ve süreksiz test çevrimlerinin özellikleri

EK I

Belirtilen diğer tüm yakıtlar, yakıt karışımları veya yakıt emülsiyonlarına ilişkin gereklilikler

1. Sıvı yakıtlarla çalışan motorlara ilişkin gereklilikler

1.1. Bir AB tip onayı için başvururken, imalatçılar motorun yakıt tipi ile ilgili olarak aşağıdaki seçeneklerden birini seçebilirler:

(a) 1.2 bendinde belirtilen gereklilikler uyarınca standart yakıt tipli motor veya,

(b) 1.3 bendinde belirtilen gereklilikler uyarınca belirli yakıtlı motor.

1.2. Standart yakıt türleri (dizel, benzin) ile çalışan bir motora ilişkin gereklilikler

Standart yakıt türleri ile çalışan bir motor, 1.2.1 ila 1.2.4 bentlerinde belirtilen gereklilikleri sağlamalıdır.

1.2.1. Ana motor, bu Tebliğin Ek IX’unun 1.1 veya 2.1 bentlerinde belirtilen referans yakıtlarla çalıştırıldığında bu Tebliğde belirtilen gerekleri ve 2016/1628/AB Yönetmeliğinin Ek II'sinde belirtilen uygulanabilir sınır değerlerini sağlamalıdır.

1.2.2. Karayolu dışı dizel yakıt için Avrupa Standartlar Komitesi standardı (“CEN standardı”) veya 98/70/EC sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi () içinde karayolu dışı dizel yakıt özellikleri tablosu bulunmaması halinde, piyasada sülfür miktarı 10 mg/kg’dan daha az olmayan, setan sayısı 45’ten az olmayan ve yağ asidi metil esteri ("FAME") miktarı %8,0 v/v'den daha büyük olmayan karayolu dışı dizel yakıtını, IX’uncu Ekteki dizel (karayolu dışı dizel yakıt) referans yakıtı temsil eder. 1.2.2.1, 1.2.3 ve 1.2.4 bentleri uyarınca izin verilen haller dışında imalatçı, son kullanıcılara, XV’inci Ekteki gereklilikler uyarınca motorun karayolu dışı dizel yakıt ile çalışmasının, sülfür miktarı 10 mg/kg’dan (son dağıtım noktasında 20 mg/kg) daha az olmayan, setan sayısı 45’ten az olmayan ve yağ asidi metil esteri ("FAME") miktarı % 8,0 v/v'den daha büyük olmayan yakıtlarla sınırlı olduğuna dair bir beyanda bulunur.İmalatçı, isteğe bağlı olarak (örneğin, yağlama özellikleri için) başka parametreler de belirleyebilir.

1.2.2.1. Motor imalatçısı, ek olarak 1.2.3 bendinde belirtilen gerekliliklere uymadığı sürece, hiçbir zaman bir motor tipinin veya motor ailesinin, bu bentte belirtilenlere uyanlar dışındaki piyasa yakıtları ile çalıştırılabileceğini belirtmemelidir.

(a) Benzin durumunda, 98/70/EC sayılı Direktif veya CEN standardı EN 228:2012. İmalatçının belirttiği özelliklere göre yağlama yağı eklenebilir.

(b) Dizel durumunda (karayolu dışı dizel yakıt dışında), 98/70/EC sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi veya CEN standardı EN 590:2013.

(c) Dizel (karayolu dışı dizel yakıt) söz konusu olduğunda, 98/70/AT sayılı Direktif ve ayrıca setan sayısı en az 45 ve FAME en çok %8,0 v/v.

1.2.3. İmalatçı, motorların 1.2.2 bendinde belirtilenler dışındaki ek piyasa yakıtları ile çalışmasına, örneğin B100 (EN 14214:2012+A1:2014), B20 veya B30 (EN16709:2015) veya belirli yakıtlar, yakıt karışımları veya yakıt emülsiyonları ile çalışmasına izin veriyorsa, imalatçı tarafından, 1.2.2.1 bendindeki gerekliliklere ek olarak aşağıdaki faaliyetlerin tümü gerçekleştirilir:

(a) 2017/656/AB Tebliğinde belirtilen bilgi dokümanında, motor ailesinin çalışabileceği ticari yakıtların, yakıt karışımlarının veya emülsiyonlarının teknik özelliklerini beyan etmek.

(b) Ana motorun, bu Tebliğin beyan ettiği yakıtlar, yakıt karışımları veya emülsiyonlarla ilgili gereklilikleri sağlama kabiliyetini göstermek.

(c) Beyan edilen yakıtlar, yakıt karışımları veya emülsiyonlar arasındaki herhangi bir karışım ve 1.2.2.1 bendinde belirtilen uygulanabilir piyasa yakıtı da dahil olmak üzere beyan edilen yakıtlar, yakıt karışımları veya emülsiyonlar hakkında 2017/655/AB Tebliğ.

1.2.4. SI motorlar için yakıt/yağ karışım oranı, üretici tarafından tavsiye edilen oran olmalıdır. Yakıt/yağlama maddesi karışımındaki yağ yüzdesi, 2017/656/AB Tebliğinde belirtilen bilgi dokümanına kaydedilmelidir.

1.3. Belirli yakıt türleri (ED 95 veya E 85) ile çalışan bir motora ilişkin gereklilikler

Belirli yakıt türleri (ED 95 veya E 85) ile çalışan bir motor, 1.3.1 ve 1.3.2 bentlerinde belirtilen gereklilikleri sağlamalıdır.

1.3.1. ED 95 için ana motor, bu Tebliğin IX’uncu Ekinin 1.2 bendinde belirtilen referans yakıtlarla çalıştığında 2016/1628/AB Yönetmeliğinin II’nci Ekinde belirtilen geçerli sınır değerleri ve bu Tebliğde belirtilen gereklilikleri sağlamalıdır.

1.3.2. E 85 için ana motor, bu Tebliğin IX’uncu Ekinin 2.2 bendinde belirtilen referans yakıtlarla çalıştığında 2016/1628/AB Yönetmeliğinin II’nci Ekinde belirtilen geçerli sınır değerleri ve bu tebliğde belirtilen gereklilikleri sağlamalıdır.

2. Çift yakıtlı motorlar da dahil olmak üzere, doğal gaz/biyometan (NG) veya sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) ile çalışan motorlara ilişkin gereklilikler

2.1. Bir AB tip onayı için başvururken, imalatçılar motorun yakıt tipi ile ilgili olarak aşağıdaki seçeneklerden birini seçebilirler:

(a) 2.3 bendinde belirtilen gereklilikler uyarınca evrensel yakıt türleri ile çalışan motor.

(b) 2.4 bendine belirtilen gereklilikler uyarınca sınırlı yakıt türü ile çalışan motor.

2.2. Doğal gaz/biyometan yakıtlı motorlar, LPG yakıtlı motorlar ve çift yakıtlı motorların AB tip onayına ilişkin gereklilikleri özetleyen tablolar, 1. Açıklayıcı Ek içinde verilmiştir.

2.3. Evrensel yakıt türleri ile çalışan bir motora ilişkin gereklilikler

2.3.1. Çift yakıtlı motorlar da dahil olmak üzere, doğal gaz/biyometan ile çalışan motorlar için imalatçı ana motorun piyasa genelinde var olabilecek herhangi bir doğal gaz/biyometan bileşimine uyum sağlama kabiliyetini ispat etmelidir. Bu ispat, bu Bölüm uyarınca ve çift yakıtlı motorlar durumunda, ayrıca VIII’inci Ekin 6.4 bendinde belirtilen yakıta uyum sağlama prosedürüne ilişkin ek hükümler uyarınca yapılır.

2.3.1.1. Sıkıştırılmış doğal gaz/biyometan (CNG) ile çalışan motorlar için genellikle iki tür yakıt bulunur; yüksek kalorili yakıt (H-gaz) ve düşük kalorili yakıt (L-gaz). Ama her iki türde de belirgin bir çeşitlilik vardır; Wobbe endeksi ile ifade edilen enerji miktarları ve λ-değiştirme faktörleri (Sλ) bakımından önemli ölçüde farklılık gösterirler.0,89 ile 1,08 arasında (0,89 ≤ Sλ ≤ 1,08) bir λ-değiştirme faktörüne sahip doğal gazların H-aralığına girdiği kabul edilirken, 1,08 ile 1,19 arasında (1,08 ≤ Sλ ≤ 1,19) bir λ-değiştirme faktörüne sahip doğal gazların L-aralığına girdiği kabul edilir. Referans yakıtların bileşimi, Sλ'nın aşırı çeşitliliğini yansıtmaktadır.

Ana motor, iki test arasında motor yakıt alma sisteminde herhangi bir manuel yeniden ayarlama yapılmadan (kendinden uyum sağlama gereklidir), bu Tebliğin IX’uncu Ekinde belirtilen referans yakıtlar GR (yakıt 1) ve G25 (yakıt 2) veya IX’uncu Ekin 1. Açıklamalı Ekinde belirtilen boruhattı gazının diğer gazlarla karışımlarını kullanılarak oluşturulan eşdeğer yakıtlar ile ilgili gerekliliklerini sağlamalıdır. Yakıt değişiminden sonra bir uyum sağlama çalışmasına izin verilir. Uyum sağlama çalışması, ilgili test çevrimine göre sonraki emisyon testi için ön koşullandırma yapılmasından ibarettir. Karayolu dışında kararlı durum testi çevrimlerinde ("NRSC") test edilen motorlar durumunda, ön koşullandırma çevrimi motorun yakıt alımının kendinden uyumu için yetersiz olduğunda, motor ön koşullandırılmadan önce imalatçı tarafından belirtilen alternatif bir uyum sağlama çalışması gerçekleştirilebilir.

2.3.1.1.1. λ-değiştirme faktörü (Sλ) 0,89 (GR'nin alt aralığı) ile 1,19 (G25'in üst aralığı) arasındaysa, örneğin yakıt 3 bir piyasa yakıtı olduğunda, imalatçı motoru üçüncü bir yakıtla (yakıt 3) test edebilir. Bu testin sonuçları üretimin uygunluğunun değerlendirilmesi için bir temel olarak kullanılabilir.

2.3.1.2. Sıvılaştırılmış doğal gaz/sıvılaştırılmış biyometan (LNG) ile yakıt verilen motorlar için ana motor, iki test arasında motor yakıt alma sisteminde herhangi bir manuel yeniden ayarlama yapılmaksızın (kendinden uyum sağlama gereklidir), bu Tebliğin IX’uncu Ekinde belirtilen referans yakıtlar GR (yakıt 1) ve G20 (yakıt 2) veya IX’uncu Ekin 1. Açıklamalı Ekinde belirtilen boruhattı gazının diğer gazlarıyla karışımları kullanılarak oluşturulan eşdeğer yakıtlar ile ilgili gerekliliklerini sağlamalıdır. Yakıt değişiminden sonra bir uyum sağlama çalışmasına izin verilir. Uyum sağlama çalışması, ilgili test çevrimine göre sonraki emisyon testi için ön koşullandırma yapılmasından ibarettir. NRSC'de test edilen motorlar durumunda, ön koşullandırma çevrimi motorun yakıt alımının kendinden uyumu için yetersiz olduğunda, motor ön koşullandırılmadan önce imalatçı tarafından belirtilen alternatif bir uyum sağlama çalışması gerçekleştirilebilir.

2.3.2. Bir yandan H-gaz aralığına ve diğer yandan L-gaz aralığına kendinden uyumlu olan ve H-aralığı ile L-aralığı arasında bir anahtar vasıtasıyla geçiş yapan, sıkıştırılmış doğal gaz/biyometan (CNG) ile çalışan motorlar için, ana motor anahtarın her konumu için IX’uncu Ekte belirtilen ilgili referans yakıtı ile test edilir. Yakıtlar, H-gaz aralığı için GR (yakıt 1) ve G23 (yakıt 3) ve L-gaz aralığı için G25 (yakıt 2) ve G23 (yakıt 3) ya da IX’uncu Ekin 1. Açıklamalı Ekinde belirtilen boru hattı gazının diğer gazlarla karışımları kullanılarak oluşturulan eşdeğer yakıtlardır. Ana motor, iki test arasında yakıt alımında herhangi bir yeniden ayarlama yapılmadan, bu Tebliğin gerekliliklerini anahtarın her iki konumunda da sağlamalıdır. Yakıt değişiminden sonra bir uyum sağlama çalışmasına izin verilir. Uyum sağlama çalışması, ilgili test çevrimine göre sonraki emisyon testi için ön koşullandırma yapılmasından ibarettir. NRSC'de test edilen motorlar durumunda, ön koşullandırma çevrimi motorun yakıt alımının kendinden uyumu için yetersiz olduğunda, motor ön koşullandırılmadan önce imalatçı tarafından belirtilen alternatif bir uyum sağlama çalışması gerçekleştirilebilir.

2.3.2.1. λ-değiştirme faktörü (Sλ) 0,89 (GR'nin alt aralığı) ile 1,19 (G25'in üst aralığı) arasındaysa, örneğin yakıt 3 bir piyasa yakıtı olduğunda, imalatçılar motoru G23 (yakıt 3) yerine üçüncü bir yakıtla test edebilir. Bu testin sonuçları üretimin uygunluğunun değerlendirilmesi için bir temel olarak kullanılabilir.

2.3.3. Doğal gaz/biyometan ile çalışan motorlarda, emisyon sonuçları oranı “r”, her kirletici madde için aşağıdaki şekilde belirlenir:

r=referans yakıt 2 ile emisyon sonuçlarıreferans yakıt 1 ile emisyon sonuçları

veya

ra=referans yakıt 2 ile emisyon sonuçlarıreferans yakıt 3 ile emisyon sonuçları

rb=referans yakıt 1 ile emisyon sonuçlarıreferans yakıt 3 ile emisyon sonuçları

2.3.4. LPG ile çalışan motorlar için imalatçı ana motorun piyasa genelinde var olabilecek herhangi bir yakıt bileşimine uyum sağlama kabiliyetini ispat etmelidir.

LPG ile çalışan motorlar için C3/C4 bileşiminde farklılıklar vardır. Bu farklılıklar referans yakıtlara yansımaktadır. Ana motor, iki test arasında yakıt alımında herhangi bir yeniden ayarlama yapılmadan, IX’uncu Ekte belirtilen referans yakıtlar A ve B ile çalışırken emisyon gerekliliklerini sağlamalıdır. Yakıt değişiminden sonra bir uyum sağlama çalışmasına izin verilir. Uyum sağlama çalışması, ilgili test çevrimine göre sonraki emisyon testi için ön koşullandırma yapılmasından ibarettir. NRSC'de test edilen motorlar durumunda, ön koşullandırma çevrimi motorun yakıt alımının kendinden uyumu için yetersiz olduğunda, motor ön koşullandırılmadan önce imalatçı tarafından belirtilen alternatif bir uyum sağlama çalışması gerçekleştirilebilir.

2.3.4.1. Emisyon sonuçları oranı "r", her kirletici madde için aşağıdaki şekilde belirlenir : r=referans yakıt B ile emisyon sonuçlarıreferans yakıt A ile emisyon sonuçları

2.4. Sınırlı yakıt türü ile çalışan bir motora ilişkin gereklilikler

Sınırlı yakıt türü ile çalışan bir motor, 2.4.1 ila 2.4.3 bentlerinde belirtilen gereklilikleri sağlamalıdır.

2.4.1. CNG ile çalışan ve H-gaz aralığında ya da L-gaz aralığında çalışmak üzere tasarlanmış motorlar

2.4.1.1. Ana motor, ilgili aralık için IX’uncu Ekte belirtilen ilgili referans yakıt ile test edilecektir. Yakıtlar, H-gaz aralığı için GR (yakıt 1) ve G23 (yakıt 3) ve L-gaz aralığı için G25 (yakıt 2) ve G23 (yakıt 3) ya da IX’uncu Ekin 1. Açıklamalı Ekinde belirtilen boru hattı gazının diğer gazlarla karışımları kullanılarak oluşturulan eşdeğer yakıtlardır. Ana motor, bu iki test arasında yakıt alımında herhangi bir yeniden ayarlama yapılmadan bu tebliğin gerekliliklerini sağlamalıdır. Yakıt değişiminden sonra bir uyum sağlama çalışmasına izin verilir. Uyum sağlama çalışması, ilgili test çevrimine göre sonraki emisyon testi için ön koşullandırma yapılmasından ibarettir. NRSC'de test edilen motorlar durumunda, ön koşullandırma çevrimi motorun yakıt alımının kendinden uyumu için yetersiz olduğunda, motor ön koşullandırılmadan önce imalatçı tarafından belirtilen alternatif bir uyum sağlama çalışması gerçekleştirilebilir.

2.4.1.2. λ-değiştirme faktörü (Sλ) 0,89 (GR'nin alt aralığı) ile 1,19 (G25'in üst aralığı) arasındaysa, örneğin yakıt 3 bir piyasa yakıtı olduğunda, imalatçılar motoru G23 (yakıt 3) yerine üçüncü bir yakıtla test edebilir. Bu testin sonuçları üretimin uygunluğunun değerlendirilmesi için bir temel olarak kullanılabilir.

2.4.1.3. Emisyon sonuçları oranı "r", her kirletici madde için aşağıdaki şekilde belirlenir:

r=referans yakıt 2 ile emisyon sonuçlarıreferans yakıt 1 ile emisyon sonuçları

veya

ra=referans yakıt 2 ile emisyon sonuçlarıreferans yakıt 3 ile emisyon sonuçları

rb=referans yakıt 1 ile emisyon sonuçlarıreferans yakıt 3 ile emisyon sonuçları

2.4.2. Doğal gaz veya LPG ile çalışan ve belirli bir yakıt bileşimi ile çalışmak üzere tasarlanmış motorlar için:

2.4.2.1. Ana motor, CNG söz konusu olduğunda referans yakıtlar GR (yakıt 1) ve G25 (yakıt 2) veya IX’uncu Ekin 1. Açıklamalı Ekinde belirtilen boruhattı gazının diğer gazlarla karışımlarını kullanılarak oluşturulan eşdeğer yakıtlar, referans yakıtlar GR ve G20 veya LNG söz konusu olduğunda VI’ncı Ekin 2. Açıklamalı Ekinde belirtilen boruhattı gazının diğer gazlarla karışımlarını kullanılarak oluşturulan eşdeğer yakıtlar veya LPG söz konusu olduğunda IX’uncu Ekte belirtilen referans yakıtlar A ve B ile ilgili emisyon gerekliliklerini sağlamalıdır.

2.4.2.2. CNG ile çalışan motorlar için, motoru referans yakıtlar GR ve G23 veya referans yakıtlar G25 ve G23 veya IX’uncu ekin 1. Açıklayıcı Ekinde belirtilen boru hattı gazının diğer gazlarla karışımları kullanılarak oluşturulan eşdeğer yakıtlar ile test edebilir; bu durumda AB tip onayı sadece sırasıyla H-gaz aralığı ve L-gaz aralığı için geçerlidir.

2.4.2.3. Müşteriye teslim edilirken motorun üzerinde, motor hangi yakıt aralığı bileşimi için kalibre edildiğini belirten 2017/656/AB Tebliğinin III’üncü Ekinde belirtilen etiket bulunmalıdır.

2.5. Sıvılaştırılmış doğal gaz/sıvılaştırılmış biyometan (LNG) ile çalışan bir yakıta özgü motora ilişkin şartlar

Sıvılaştırılmış doğal gaz/sıvılaştırılmış biyometan ile çalışan bir yakıta özgü motor, 2.5.1 ila 2.5.2 bentlerinde belirtilen gereklilikleri sağlamalıdır.

2.5.1. Sıvılaştırılmış doğal gaz/sıvılaştırılmış biyometan (LNG) ile çalışan yakıta özgü motor

2.5.1.1. Motor, IX’uncu Ekte belirtilen G20 yakıtının λ-değiştirme faktöründen %3'ten daha fazla farklı olmayan bir λ-değiştirme faktörüne yol açan ve etan içeriği %1,5'i aşmayan belirli bir LNG gaz bileşimi için kalibre edilmelidir.

2.5.1.2. 2.5.1.1 bendinde belirtilen şartlar sağlanmazsa, imalatçı 2.3.1.2 bendinde belirtilen özelliklere göre bir evrensel yakıtlı motor için başvuruda bulunur.

2.5.2. Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG) ile çalışan yakıta özgü iki yakıtlı motor

2.5.2.1. Motorların, IX’uncu ekte belirtilen G20 yakıtının λ-değiştirme faktöründen %3'ten daha fazla farklı olmayan bir λ-değiştirme faktörüne yol açan ve etan içeriği %1,5'i aşmayan belirli bir LNG gaz bileşimi için kalibre edildiği çift yakıtlı motor ailesi için, ana motor sadece referans gaz yakıt G20 veya IX’uncu Ekin 1. Açıklayıcı Ekinde belirtilen boru hattı gazının diğer gazlarla karışımları kullanılarak oluşturulan eşdeğer yakıtlar ile test edilmelidir.

2.6. Bir ailenin bir üyesinin AB tip onayı

2.6.1. 2.6.2 bendinde belirtilen durum dışında, bir ana motorun AB tip onayı, (2.5 bendinde açıklanan motorlar durumunda) ana motorun AB tip onaylı olduğu türlerdeki herhangi bir yakıt bileşimi veya (2.3 ya da 2.4 bentlerinde açıklanan motorlar durumunda) ana motorun AB tip onaylı olduğu aynı yakıt türleri için daha fazla test yapılmadan tüm aile üyelerini kapsayacak şekilde verilir.

2.6.2. (Değişik ibare:RG-27/9/2022-31966)(Bu değişiklik 1/10/2022 tarihinde yürürlüğe girer.) Onay kuruluşunun, seçilen ana motor ile ilgili olarak, sunulan başvurunun 2017/656/AB Tebliğinin IX’uncu Ekinde tanımlanan motor ailesini tam olarak temsil etmediğine karar vermesi durumunda, (Değişik ibare:RG-27/9/2022-31966)(Bu değişiklik 1/10/2022 tarihinde yürürlüğe girer.) onay kuruluşu tarafından alternatif ve gerekirse ek bir referans test motoru seçilebilir ve test edilebilir.

2.7. İki yakıtlı motorlar için ek şartlar

İki yakıtlı bir motor tipi veya motor ailesi için AB tip onayı almak için, imalatçı;

(a) Testleri, 1. Açıklayıcı Ekte yer alan Tablo 1.3 uyarınca gerçekleştirir.

(b) 2. Bölümde belirtilen şartlara ek olarak, çift yakıtlı motorların testlere tabi tutulduğunu ve VIII’inci Ekte belirtilen şartlara uygun olduğunu ispatlar.

1.Açıklayıcı Ek

Çift yakıtlı motorlar da dahil olmak üzere, doğal gaz ve LPG ile çalışan motorlar için onay süreci özeti

Tablo 1.1 ila 1.3'te doğal gaz ile çalışan motorlar ve LPG ile çalışan motorlar için onay süreci ve çift yakıtlı motorların onaylanması için yapılması gereken asgari sayıda test ile ilgili bir özet gösterilmektedir.

Tablo 1.1

Doğal gaz ile çalışan motorların AB tip onayı

Bent 2.3: Evrensel yakıt türleri ile çalışan bir motora ilişkin şartlar

Test çalışması sayısı

"r" değerinin hesaplanması

Bent 2.4: Sınırlı yakıt türü ile çalışan bir motora ilişkin şartlar

Test çalışması sayısı

"r" değerinin hesaplanması

2.3.1 bendine bakınız.

Her yakıt bileşimine uyum sağlayabilen DG-motoru

GR (1) ve G25 (2)

İmalatçının talebi üzerine motor ek bir piyasa yakıtı (3) ile test edilebilir,

Sl = 0,89- 1,19 ise

(maks. 3)

r = yakıt 2 (G25) / yakıt 1 (GR)

ve ek bir yakıtla test edilirse;

ra = yakıt 2 (G25) / yakıt 3 (piyasa yakıtı)

rb = yakıt 1 (GR) / yakıt 3 (G23 veya piyasa yakıtı)

2.3.2 bendine bakınız.

Bir anahtarla kendinden uyum sağlayan

DG-motoru

H için GR (1) ve G23 (3) ve

L için G25 (2) ve G23 (3)

Üreticinin isteği üzerine motor G23 yerine bir piyasa yakıtı (3) ile test edilebilir,

Sl = 0,89 - 1,19 ise

anahtarın ilgili konumunda

H-aralığı için 2,

L-aralığı için 2;

rb=(yakıt 1 (GR)/(yakıt 3 (G23 veya piyasa yakıtı)

ra = yakıt 2 (G25) / yakıt 3 (G23 veya piyasa yakıtı)

2.4.1 bendine bakınız.

H-gaz aralığı veya L-gaz aralığı ile çalışmak üzere tasarlanmış DG-motoru

H için GR (1) ve G23 (3) veya

L için G25 (2) ve G23 (3)

Üreticinin isteği üzerine motor G23 yerine bir piyasa yakıtı (3) ile test edilebilir,

Sl = 0,89 - 1,19 ise

H-aralığı için 2

veya

L-aralığı için 2

H-aralığı için

rb= yakıt 1 (GR) / yakıt 3 (G23 veya piyasa yakıtı)

veya

L-aralığı için

ra= yakıt 2 (G25) / yakıt 3 (G23 veya piyasa yakıtı)

2.4.2 bendine bakınız.

Belirli bir yakıt bileşimi ile çalışmak üzere tasarlanmış DG-motoru

GR (1) ve G25 (2),

Testler arasında ince ayar yapılması-na izin verilir.

İmalatçı-nın talebi üzerine

Aşağıdaki-ler ile motor test edilebilir:

H için GR (1) ve G23 (3) veya

L için G25 (2) ve G23 (3)

H-aralığı için 2

veya

L-aralığı için 2

Tablo 1.2

LPG ile çalışan motorların AB tip onayı

Bent 2.3: Evrensel yakıt türleri ile çalışan bir motora ilişkin şartlar

Test çalışması sayısı

"r" değerinin hesaplanması

Bent 2.4: Sınırlı yakıt türü ile çalışan bir motora ilişkin şartlar

Test çalışması sayısı

"r" değerinin hesaplanması

2.3.4 bendine bakınız.

Her yakıt bileşimine uyum sağlayabilen LPG-motoru

Yakıt A ve yakıt B

r=yakıt B/

yakıt A

2.4.2 bendine bakınız.

Belirli bir yakıt bileşimi ile çalışmak üzere tasarlanmış LPG-motoru

Yakıt A ve yakıt B, testler arasında ince ayar yapılmasına izin verilir

Tablo 1.3

İki yakıtlı motorların AB tip onayı için gereken asgari test sayısı

Çift yakıtlı tip

Sıvı yakıt modu

Çift yakıt modu

CNG

LNG

LNG20

LPG

Evrensel veya sınırlı

(2 test)

Evrensel

(2 test)

Yakıta özgü

(1 test)

Evrensel veya sınırlı

(2 test)

Universal

(1 test)

Evrensel veya sınırlı

(2 test)

Evrensel

(2 test)

Yakıta özgü

(1 test)

Evrensel veya sınırlı

(2 test)

Evrensel veya sınırlı

(2 test)

Evrensel

(2 test)

Yakıta özgü

(1 test)

Evrensel veya sınırlı

(2 test)

Universal

(1 test)

Evrensel veya sınırlı

(2 test)

Evrensel

(2 test)

Yakıta özgü

(1 test)

Evrensel veya sınırlı

(2 test)

Universal

(1 test)

Evrensel veya sınırlı

(2 test)

Evrensel

(2 test)

Yakıta özgü

(1 test)

Evrensel veya sınırlı

(2 test)

EK II

Üretimin uygunluğu ile ilgili düzenlemeler

1. Tanımlar

Bu Ekin amaçları doğrultusunda, aşağıdaki tanımlar uygulanır:

1.1. “Kalite yönetim sistemi”, kuruluşların kalite politikalarının uygulanmasını ve kalite hedeflerine ulaşılmasını yönlendirmek ve kontrol etmek için kullandığı birbiriyle ilişkili veya etkileşimli unsurlar kümesi anlamına gelir.

1.2. “Denetim”, denetim kriterlerinin ne kadar iyi uygulandığını değerlendirmek için kullanılan bir kanıt toplama süreci anlamına gelir. Objektif, tarafsız ve bağımsız olmalıdır ve denetim süreci hem sistematik hem de belgelendirilmiş olmalıdır.

1.3. “Düzeltici faaliyetler”, bir uyumsuzluğun veya istenmeyen bir durumun nedenlerini ortadan kaldırmak için atılan ve tekrarlanmalarını önlemek için tasarlanan ardışık adımları olan bir sorun çözme süreci anlamına gelir.

2. Amaç

2.1. Üretim uygunluğu düzenlemeleri, her motorun, onaylı motor tipine veya motor ailesine ait özelliklere, performansa ve markalama gerekliliklerine uygun olmasını sağlamayı amaçlar.

2.2. Prosedürler, ayrılmaz bir şekilde, “ilk değerlendirme” olarak adlandırılan ve 3. Bölümde belirtilen kalite kontrol sistemlerinin değerlendirmesini ve “ürün uygunluk düzenlemeleri” olarak adlandırılan ve 4. Bölümde belirtilen doğrulama ve üretim ile ilgili kontrolleri içerir.

3. İlk değerlendirme

3.1. AB tip onayını vermeden önce, onay kuruluşu, üretim sırasında motorların onaylı motor tipine veya motor ailesine uygun olmasının etkin kontrolünü sağlamak için üretici tarafından oluşturulan tatmin edici düzenlemeler ve prosedürler olduğunu doğrulamalıdır.

3.2. İlk değerlendirmede EN ISO 19011:2011 standardında belirtilen kalite ve/veya çevre yönetim sistemlerine ilişkin denetim esasları uygulanır.

3.3. Onay kuruluşu, 3.3.1 ila 3.3.3 bentlerinde belirtilen düzenlemelerden birinin gerekliliğini dikkate alarak 4. Bölümdeki ilk değerlendirmeden ve ürün uygunluk düzenlemelerinden veya bu düzenlemelerin tamamının veya bir kısmının bir birleşiminden tatmin olacaktır.

3.3.1. İlk değerlendirme ve/veya ürün uygunluk düzenlemelerinin doğrulanması, onayı veren onay kuruluşu veya onay kuruluşu adına hareket eden bir birim tarafından yapılır.

3.3.1.1. Yapılacak ilk değerlendirmenin kapsamını değerlendirirken, onay kuruluşu 3.3.3 bendi kapsamında kabul edilmemiş olan imalatçı sertifikasyonu ile ilgili mevcut bilgileri dikkate alabilir.

3.3.2. İlk değerlendirme ve/veya ürün uygunluk düzenlemelerinin doğrulanması, aynı zamanda başka bir üye devletin onay kuruluşu veya söz konusu onay kuruluşu adına hareket eden bir birim ile iş birliği içinde de yapılabilir.

3.3.2.1. Böyle bir durumda, diğer üye devletin onay kuruluşu, motorların AB tip onayı alması ile ilgili olarak kapsamına giren alanları ve üretim tesislerini özetleyen bir uyum beyanı hazırlar.

3.3.2.2. Bir üye devletin onay kuruluşu, AB tip onayı veren başka bir üye devletin onay kuruluşundan bir uyumluluk beyanı başvurusu aldığında, derhal uyumluluk beyanını gönderir veya böyle bir beyanda bulunabilecek durumda olmadığını bildirir.

3.3.2.3. Uyumluluk beyanı en azından aşağıdakileri içermelidir:

3.3.2.3.1. Grup veya şirket (örneğin XYZ imalat).

3.3.2.3.2. Belirli kuruluş (örneğin Avrupa bölümü).

3.3.2.3.3. Tesisler/şantiyeler (örneğin 1. motor tesisi (Birleşik Krallık) - 2. motor tesisi (Almanya)).

3.3.2.3.4. Dahil edilen motor tipleri/motor aileleri

3.3.2.3.5. Değerlendirilen alanlar (örneğin motor montajı, motor testi, arıtma imalat)

3.3.2.3.6. İncelenen belgeler (örneğin şirket ve şantiye kalite el kitabı ve prosedürleri).

3.3.2.3.7. Değerlendirme tarihi (örneğin 18.5.2013 ila 30.5.2013 tarihleri arasında yapılan denetim).

3.3.2.3.8. Planlanan izleme ziyareti (örneğin Ekim 2014).

3.3.3. Onay kuruluşu, imalatçının, uyumlaştırılmış EN ISO 9001:2008 standardına veya 3.3 bendindeki ilk değerlendirme gerekliliklerini yerine getiren eşdeğer bir uyumlaştırılmış standarda ilişkin uygun sertifikasını da kabul eder. İmalatçı, sertifikasyon detaylarını verir ve geçerliliği veya kapsamı üzerinde yapılan herhangi bir revizyonu onay kuruluşuna bildirmeyi taahhüt eder.

4. Ürün uygunluk düzenlemeleri

4.1. 2016/1628/AB Yönetmeliği, bu Tebliği, 2017/655/AB Tebliği ve 2017/656/AB Tebliği uyarınca AB tip onaylı her motor, bu Ekin ve yukarıda belirtilen Yönetmelik ve Tebliğlerin ve Uygulama Tebliğinin gerekliliklerini yerine getirmek suretiyle onaylı motor tipine veya motor ailesine uygun şekilde imal edilmelidir.

4.2. 2016/1628/AB Yönetmeliği ve bu Tebliğ uyarınca AB tip onayı vermeden önce, onay kuruluşu, her onay için imalatçı ile kararlaştırılacak olan, yerine göre 2016/1628/AB Yönetmeliği ve bu Tebliğde belirtilen testler de dahil olmak üzere, onaylı motor tipine veya motor ailesine uygunluğun devam ettiğini doğrulamak için gerekli olan testlerin veya ilgili kontrollerin belirli aralıklarla yapılması için yeterli düzenlemelerin ve belgelendirilmiş kontrol planlarının olduğunu doğrulamalıdır.

4.3. AB tip onayı sahibi;

4.3.1. Motorların onaylı motor tipine veya motor ailesine uygunluğunun etkin kontrolüne yönelik prosedürlerin olmasını ve uygulanmasını sağlamalıdır.

4.3.2. Onaylı her motor tipine veya motor ailesine uygunluğu kontrol etmek için gerekli testlere veya diğer uygun ekipmana erişimi olmalıdır.

4.3.3. Test veya kontrol sonucu verilerinin kaydedilmesini ve ekli belgelerin, onay kuruluşu ile mutabakat içinde belirlenecek 10 yıla kadar bir süre boyunca hazır tutulmasını sağlamalıdır.

4.3.4. NRS-v-2b ve NRS-v-3 hariç, NRSh ve NRS motor kategorileri için, her motor tipi için en azından 2016/1628/AB Yönetmeliğinde ve bu Tebliğde belirtilen kontrollerin ve testlerin yapıldığından emin olmalıdır. Diğer kategoriler için, uygun kriterlerle, bileşen ya da bileşen tertibatı seviyesindeki testler, imalatçı ile onay kuruluşu arasında kararlaştırılabilir.

4.3.5. Endüstriyel üretimdeki çeşitliliği hesaba katarak ürün özelliklerinin tutarlılığını doğrulamak ve sağlamak amacıyla her tür testin veya kontrolün sonuçlarını analiz etmelidir.

4.3.6. Söz konusu test tipinde uygunsuzluk kanıtı sunan herhangi bir numune setinin veya test parçasının, daha fazla örneklemeye ve teste veya kontrole yol açmasını sağlamalıdır.

4.4. 4.3.6 bendinde belirtilen ilave denetim veya kontrol sonuçlarının onay kuruluşunun görüşüne göre yeterli olmadığı kabul edilirse, imalatçı, düzeltici faaliyetler ile üretimin mümkün olan en kısa sürede, onay kuruluşunu tatmin edecek şekilde uygunluğa kavuşturulmasını sağlamalıdır.

5. Devam eden doğrulama düzenlemeleri

5.1. AB tip onayı veren otorite, herhangi bir zamanda, her üretim tesisinde uygulanan üretim kontrol yöntemlerinin uygunluklarını periyodik denetimlerle doğrulayabilir. İmalatçı bu amaçla, imalat, denetim, test, depolama ve dağıtım alanlarına erişim izni vermeli ve kalite yönetim sistemi dokümantasyonu ve kayıtları ile ilgili olarak gereken tüm bilgileri sağlamalıdır.

5.1.1. Bu tür periyodik denetimler için normal yaklaşım, 3. ve 4. Bölümlerde belirtilen prosedürlerin (ilk değerlendirme ve ürün uygunluk düzenlemeleri) etkinliğinin devamlılığını izlemek olmalıdır.

5.1.1.1. (3.3.3 bendinde belirtilen şekilde nitelikli veya tanınmış) teknik hizmetler tarafından yürütülen gözetim faaliyetlerinin, ilk değerlendirmede belirlenen prosedürler ile ilgili olarak 5.1.1 bendindeki gereklilikleri yerine getirdiği kabul edilir.

5.1.1.2. 3. ve 4. Bölümleri uyarınca uygulanan ilgili üretim uygunluğu kontrollerinin, onay kuruluşu tarafından belirlenen güven iklimi ile tutarlı bir süre boyunca gözden geçirilmesini sağlamaya yönelik (5.1.1.1 bendinde belirtilenler dışındaki) asgari doğrulama sıklığı, en az iki yılda bir olmalıdır.Bununla birlikte, yıllık üretime, önceki değerlendirmelerin sonuçlarına, düzeltici faaliyetleri izleme ihtiyacına bağlı olarak ve başka bir onay otoritesinden veya herhangi bir piyasa gözetimi otoritesinden gelen makul bir talep üzerine onay kuruluşu tarafından ek doğrulamalar yapılır.

5.2. Her incelemede testlere, kontrollere ilişkin kayıtlar ve üretim kayıtları ve özellikle de 4.2 bendinde belirtildiği şekilde belgelenen testlere veya kontrollere ilişkin kayıtlar denetçiye sunulur.

5.3. Denetçi, imalatçının laboratuvarında veya teknik servis tesislerinde test edilmek üzere rastgele numuneler seçebilir; bu durumda sadece fiziksel testler yapılır. Asgari numune sayısı, imalatçının kendi doğrulama sonuçlarına göre belirlenebilir.

5.4. Kontrol seviyesinin yeterli görünmediği veya 5.2 bendinin uygulanması sırasında yapılan testlerin geçerliliğinin doğrulanması gereken hallerde veya başka bir onay kuruluşundan veya herhangi bir piyasa gözetimi kuruluşundan bir gerekçeli talep üzerine denetçi, imalatçının laboratuvarında test edilecek veya 2016/1628/AB Yönetmeliğinde, 6. Bölüm ve bu Tebliğle belirlenen şartlar uyarınca fiziksel testler yapmak üzere teknik servise gönderilecek numuneleri seçer.

5.5. Bir denetim veya izleme incelemesi sırasında onay kuruluşu tarafından veya diğer üye devletlerdeki onay kuruluşu tarafından, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 39 uncu maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca yetersiz sonuçlar bulunması halinde, onay kuruluşu, üretimi mümkün olan en hızlı şekilde uygunluğa kavuşturmak için gereken tüm adımların atılmasını sağlar.

6. 5.4 bendinde belirtilen ürün uygunluk kontrolünün yetersiz seviyede olduğu hallerde üretim testi gerekliliklerinin uygunluğu

6.1. 5.4 bendinde veya 5.5 bendinde belirtilen ürün uygunluk kontrolünün yetersiz seviyede olması halinde, üretimin uygunluğu, 2017/656/AB Tebliğin IV’üncü Ekinde belirtilen AB tip onayı sertifikalarındaki açıklama esas alınarak emisyon testleri ile kontrol edilir.

6.2. 6.3 bendinde aksi belirtilmedikçe, aşağıdaki prosedür uygulanır:

6.2.1. Denetim için, söz konusu motor tipine dair seri üretimden rastgele üç motor ve eğer varsa üç arıtma sistemi alınır. Başarılı veya başarısız kararına varmak için gerekirse ilave motorlar alınır. Başarılı kararına ulaşmak için en az dört motorun test edilmesi gerekir.

6.2.2. Denetçi motorları seçtikten sonra, imalatçı seçilen motorlarda herhangi bir ayarlama yapmamalıdır.

6.2.3. Motorlar, VI’ncı ekin gereklilikleri uyarınca veya iki yakıtlı motorlar için, VIII’inci Ekinin 2. Açıklayıcı Eki uyarınca emisyon testine tabi tutulur ve XVII’nci Ek uyarınca motor tipi ile ilişkili test çevrimlerine tabi tutulur.

6.2.3.1. 6.2.3 bendine bakılmaksızın, RLL kategorisindeki motorlar söz konusu olduğunda, 2017/656/AB Tebliğinin 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tip onayı için mevcut bir test raporunun kullanılması halinde, bu Ekin amacı doğrultusunda yüzde yük ve güç ve F tipi test çevriminin mod numarasına ilişkin ağırlık faktörü, tip onayı testi için kullanılanlarla aynı olabilir.

6.2.4. Sınır değerler, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin II’nci Ekinde belirtilen değerlerdir. Arıtma uygulanmış bir motorun, bu Tebliğin VI’ncı Ekinin 6.6.2 bendinde belirtildiği gibi seyrek olarak yenilenmesi durumunda, her gaz veya partikül kirletici emisyonu sonucu, motor tipine uygulanan faktör ile ayarlanır. Her halükârda, her gaz veya partikül kirletici emisyonu sonucu, söz konusu motor tipi için III’üncü Ek uyarınca belirlenmiş olan uygun bozulma faktörleri (BF'ler) uygulanarak ayarlanır.

6.2.5. Testler yeni imal edilmiş motorlar üzerinde yapılmalıdır.

6.2.5.1. İmalatçının talebi üzerine testler, ya emisyona dayanıklılık süresinin %2'si kadar bir süre, ya da bu daha kısa bir süre ise, 125 saat çalıştırılmış motorlar üzerinde gerçekleştirilebilir. Bu durumda çalıştırma prosedürü, bu motorlarda herhangi bir ayarlama yapmamayı taahhüt eden imalatçı tarafından yürütülür. İmalatçının bilgi dokümanında, 2017/656/AB Tebliğin I’inci Ekinde belirtildiği gibi bir çalıştırma prosedürü belirlemesi durumunda, çalıştırma bu prosedür kullanılarak gerçekleştirilir.

6.2.6. I’inci Ekte belirtilen örnekleme ile motor testleri temelinde, değerlendirilen motorların seri üretiminin, tüm kirleticiler açısından başarılı olduğu kararına varıldığında, onaylı tipe uygun olduğu ve Şekil 2.1'de gösterildiği gibi ve birinci ekte uygulanan test kriterleri uyarınca bir kirleticinin başarısız olduğu kararına varıldığında ise, onaylı tipe uygun olmadığı kabul edilir.

6.2.7. Bir kirletici açısından başarılı olduğu kararına varıldığında, bu karar diğer kirleticiler açısından bir karara varmak amacıyla yapılan ek testler sonucunda değişmeyebilir.

Tüm kirleticiler açısından başarılı olduğu ve kirleticilerin herhangi biri açısından başarısız olduğu kararına varılmazsa, başka bir motor üzerinde test yapılır.

6.2.8. Herhangi bir karara varılmazsa, imalatçı istediği zaman testi durdurmaya karar verebilir. O durumda başarısız olduğu kararı kaydedilir.

6.3. AB içindeki satış hacmi yılda 100 adetten daha az olan motor tipleri için, 6.2.1 bendinden sapılarak, aşağıdaki prosedür uygulanır:

6.3.1. Denetim için, söz konusu motor tipine dair seri üretimden rastgele bir motor ve eğer varsa bir arıtma sistemi alınır.

6.3.2. Motor, 6.2.4 bendinde belirtilen gereklilikleri sağlıyorsa, başarılı olduğu kararına varılır ve başka bir test yapılması gerekmez.

6.3.3. Test, 6.2.4 bendinde belirtilen gereklilikleri sağlamazsa, 6.2.6 ila 6.2.9 bentlerinde özetlenen prosedür izlenmelidir.

6.4. Tüm bu testler, uygun piyasa yakıtları ile yapılabilir. Bununla birlikte, imalatçının talebi üzerine, IX’uncu Ekte açıklanan referans yakıtlar kullanılır. İki yakıtlı motorlar dahil olmak üzere, doğal gaz/biyometan (DG) veya sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) ile çalıştırılan motorlara yönelik testler, I’inci Ekin 1. Açıklayıcı Ekinde açıklandığı gibi, sadece bir referans yakıt gereken yakıta özgü bir tip onayı olan gazla çalışan bir motor söz konusu olmadıkça, gazla çalışan her motor için en az iki referans yakıtı ile yapılmalıdır.Birden fazla gaz referans yakıtın kullanıldığı hallerde, sonuçlar motorun yakıtların her biri ile sınır değerleri sağladığını göstermelidir.

6.5. Gazla çalışan motorların uyumsuzluğu

İki yakıtlı motorlar da dahil olmak üzere, gaz yakıtlı motorların uyumuna ilişkin anlaşmazlık durumunda, bir piyasa yakıtı kullanılırken testler, ana motorun test edildiği her referans yakıt ve imalatçının talebi üzerine, I’inci Ekin 2.3.1.1.1 ve 2.4.1.2 bentlerinde belirtildiği şekilde, ana motorun test edilmiş olabileceği olası bir ilave üçüncü yakıt ile gerçekleştirilir.Uygulanabilir olduğunda, sonuç I’inci Ekin 2.3.3, 2.3.4.1 ve 2.4.1.3 bentlerinde açıklanan ilgili faktörler"r", "ra" veya "rb" uygulanarak bir hesaplama ile dönüştürülür. Eğer r, ra veya rb 1'den az ise, düzeltme yapılmaz. Ölçülen sonuçlar ve varsa hesaplanan sonuçlar, motorun ilgili tüm yakıtlarla (örneğin yakıt 1, 2 ve varsa doğal gaz/biyometan ile çalışan motorlar durumunda üçüncü yakıt ve LPG ile çalışan motorlar durumunda A ve B yakıtları) sınır değerleri sağladığını göstermelidir.

Şekil 2.1

Üretim uygunluk testi şeması

43211751510665Seri red edilir

00Seri red edilir

1.Açıklayıcı Ek

Üretim uygunluk testine ilişkin prosedür

1. Bu Açıklayıcı Ek’te, kirletici emisyonlarının üretim uygunluğunu doğrulamak için kullanılacak prosedür açıklanmaktadır.

2. Asgari üç motorluk örneklem büyüklüğünde, örnekleme prosedürü, motorların %30'u arızalı olan bir partinin testi geçme olasılığı 0,90 (üreticinin riski = %10) olurken, motorların %65'i arızalı olan bir partinin kabul edilmesi olasılığı da 0,10 (tüketicinin riski = %10) olacak şekilde belirlenmelidir.

3. Emisyon kirleticilerinin her biri için aşağıdaki prosedür kullanılır (bkz. Şekil 2.1):

n = geçerli numune numarası olsun.

4. Numune için, n numaralı testte uygun olmayan testlerin toplam sayısını ölçen test istatistiğini belirleyin.

5. Daha sonra:

(a) Test istatistiği, Tablo 2.1'de verilen örneklem büyüklüğü için başarılı kararı sayısına eşit veya daha az ise, ilgili kirletici açısından başarılı olduğu kararına varılır.

(b) Test istatistiği, Tablo 2.1'de verilen örneklem büyüklüğü için başarısız kararı sayısına eşit veya daha büyükse, ilgili kirletici açısından başarısız olduğu kararına varılır.

(c) Aksi takdirde, 6.2 bendi uyarınca ek bir motor test edilir ve hesaplama prosedürü bir adet artmış örnekleme uygulanır.

Tablo 2.1'de başarılı ve başarısız kararı sayıları Uluslararası ISO 8422/1991 Standardı kullanılarak hesaplanır.

Tablo 2.1

Üretim uygunluk testi için test istatistikleri

Minimum örneklem büyüklüğü : 3

Başarılı kararı için minimum örneklem büyüklüğü : 4

Test edilen toplam motor sayısı (örneklem büyüklüğü)

Başarılı kararı sayısı

Başarısız kararı sayısı

—

EK III

Emisyon laboratuvarı test sonuçlarının bozulma faktörlerini içerecek şekilde uyarlanmasına yönelik metodoloji

1. Tanımlar

Bu Ekin amaçları doğrultusunda, aşağıdaki tanımlar uygulanır:

1.1. “Yaşlanma çevrimi”, servis birikme dönemi boyunca gerçekleştirilecek olan karayolu dışında kullanılan hareketli makine veya motor kullanımı (hız, yük, güç) anlamına gelir.

1.2. “Emisyonla ilgili kritik bileşenler”, egzoz arıtma sistemi, elektronik motor kontrol ünitesi ve onun ilgili sensörlerini ve aktüatörlerini ve ilgili tüm filtreler, soğutucular, kontrol valfleri ve borular da dahil olmak üzere egzoz gazı devirdaimi (EGR) anlamına gelir.

1.3. “Emisyonla ilgili kritik bakım”, motorun emisyonla ilgili kritik bileşenleri üzerinde yapılacak bakım anlamına gelir.

1.4. “Emisyonla ilgili bakım”, karayolu dışında kullanılan hareketli makinelerin veya motorun normal kullanımı sırasında emisyonları önemli ölçüde etkileyen veya emisyon performansını etkilemesi muhtemel bakım anlamına gelir.

1.5. “Motor arıtma sistemi ailesi”, imalatçının motor ailesi tanımına uyan, ancak benzer bir egzoz arıtma sistemi kullanan motor ailelerini kapsayan bir aile içinde ayrıca gruplandırdığı motor grubu anlamına gelir.

1.6. “Emisyonla ilgili olmayan bakım”, emisyonları önemli ölçüde etkilemeyen ve bakım bir kez yapıldıktan sonra karayolu dışında kullanılan hareketli makinelerin veya motorun normal kullanımı sırasında emisyon performansındaki bozulma üzerinde kalıcı bir etkisi olmayan bakım anlamına gelir.

1.7. "Servis birikme programı", yaşlanma çevrimi ve motor arıtma sistemi ailesi için bozulma faktörlerini belirlemek için servis birikme süresi anlamına gelir.

2. Genel

2.1. Bu Ek, motor tipi veya motor ailesi AB tip onayı ve üretim uygunluk değerlendirmesi için bozulma faktörlerinin belirlenmesi amacıyla bir servis birikme programı boyunca test edilecek motorların seçilmesine ilişkin prosedürleri detaylı olarak açıklamaktadır. Bozulma faktörleri, VI’ncı Ek uyarınca ölçülen ve VII’nci Ek uyarınca hesaplanan emisyonlara, sırasıyla bu Ekin 3.2.7 veya 4.3 bentlerinde belirtilen prosedür uyarınca uygulanır.

2.2. Servis birikme testlerinin veya bozulmayı belirlemek için yapılan emisyon testlerinin onay kuruluşu nezaretinde yapılması gerekmez.

2.3. Bu Ek ayrıca, bir servis birikme programından geçen motorlar üzerinde yapılması gereken veya yapılabilecek emisyonla ilgili ve emisyonla ilgili olmayan bakımları da detaylı olarak açıklamaktadır.

3. Motor kategorileri NRE, NRG, IWP, IWA, RLL, RLR, SMB, ATS ve alt kategoriler NRS-v-2b ve NRS-v-3

3.1. Emisyon dayanıklılık dönemi bozulma faktörlerinin belirlenmesi için motorların seçilmesi

3.1.1. Motorlar, emisyon dayanıklılık dönemi bozulma faktörlerini belirlemek amacıyla yapılan emisyon testi için 2017/656/AB Tebliğinin IX’uncu Ekinin 2. Bölümünde tanımlanan motor ailesinden seçilir.

3.1.2. Farklı motor ailelerine mensup motorlar, emisyon kontrol sisteminin teknik özelliklerinin benzerliği esasında, kullanılan egzoz arıtma sisteminin tipine veya arıtma kullanılmayan durumlara bağlı olarak başka aileler içinde birleştirilebilir. İmalatçı, onay kuruluşuna bu tür bir tespit için makul bir teknik gerekçe olduğuna ilişkin verileri sağlarsa, farklı silindir çapı ve strok, farklı konfigürasyon, farklı hava yönetim sistemleri veya farklı yakıt sistemlerine sahip motorlar, emisyonların bozulma özellikleri bakımından eşdeğer kabul edilebilir. Egzoz arıtma sistemleri açısından benzer teknik özelliklere ve montaja sahip motor ailelerini, aynı motor arıtma sistemi ailesi içine yerleştirmek için imalatçı, onay kuruluşuna bu tür motorların emisyon azaltma performansının benzer olduğunu gösteren veriler sağlamalıdır.

3.1.3. Test edilen motor, tip onayı için sonuçta ortaya çıkan bozulma faktörlerini uygulayacak olan motor ailelerinin emisyon bozulma özelliklerini temsil etmelidir. Motor imalatçısı, 3.2.2 bendinde belirtilen servis birikme programında test yapmak için, 3.1.2 bendi uyarınca belirlenen motor ailesini, motor aileleri grubunu veya motor arıtma sistemi ailesini temsil eden bir motor seçmeli ve bunu herhangi bir test başlamadan önce onay kuruluşuna bildirmelidir.

3.1.4. Onay otoritesi; motor ailesi, motor aileleri grubu veya motor arıtma sistemi ailesinin en kötü durum emisyonlarının başka bir test motoru ile daha iyi nitelenebileceğine karar verirse, kullanılacak olan test motoru, onay kuruluşu ve motor imalatçısı tarafından müştereken seçilir.

3.2. Emisyon dayanıklılık dönemi bozulma faktörlerinin belirlenmesi

3.2.1. Genel

Bir motor ailesi, motor aileleri grubu veya bir motor arıtma sistemi ailesi için geçerli olan bozulma faktörleri, seçilen motorlardan, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin IV’üncü Ekinde verilen motor kategorisi için geçerli her test çevriminde uygulanan, gaz ve partikül emisyonlarına ilişkin periyodik testleri içeren bir servis birikme programı esasında geliştirilir. NRE ("NRTC") kategorisindeki motorlar için karayolu dışında süreksiz test çevrimi söz konusu olduğunda, yalnızca NRTC’nin ("ön ısıtmalı NRTC") ön ısıtmalı çalışmasının sonuçları kullanılır.

3.2.1.1. İmalatçının talebi üzerine, onay kuruluşu, 3.2.2 ila 3.2.5 bentlerinde belirtilenlere alternatif prosedürler kullanılarak belirlenen bozulma faktörlerinin kullanılmasına izin verebilir. Bu durumda imalatçı, kullanılan alternatif prosedürlerin, 3.2.2 ila 3.2.5 bentlerinde belirtilen prosedürlere göre daha özensiz olmadıklarını, onay kuruluşunu tatmin edecek şekilde göstermelidir.

3.2.2. Servis birikme programı

Servis birikme programları, imalatçının tercihine bağlı olarak, seçilen motorla donatılmış bir karayolu dışında kullanılan hareketli makine, bir "servis içi" birikme programında çalıştırılarak veya seçilen motor bir "dinamometre servisi" birikme programında çalıştırılarak gerçekleştirilebilir. İmalatçının, emisyon ölçüm test noktaları arasındaki servis birikmesi için referans yakıt kullanması gerekmez.

3.2.2.1. Servis içi ve dinamometre servisi birikmesi

3.2.2.1.1. İmalatçı, servis birikmesinin şeklini ve süresini ve motorlar için yaşlanma çevrimini iyi mühendislik kararı ile tutarlı bir şekilde belirler.

3.2.2.1.2. İmalatçı, geçerli çevrimler boyunca gaz ve partikül emisyonlarının ölçüleceği test noktalarını aşağıdaki şekilde belirler:

3.2.2.1.2.1. 3.2.2.1.7 bendi uyarınca emisyon dayanıklılık döneminden daha kısa bir servis birikme programı yürütülürken, asgari test noktası sayısı, biri servis birikme programının başında, biri yaklaşık ortasında ve biri de sonunda olmak üzere üçtür.

3.2.2.1.2.2. Emisyon dayanıklılık döneminin sonuna kadar servis birikmesi tamamlanırken, asgari test noktası sayısı, biri servis birikmesinin başında, diğeri ise sonunda olmak üzere ikidir.

3.2.2.1.2.3. İmalatçı buna ek olarak eşit aralıklı ara noktalarda da test yapabilir.

3.2.2.1.3. 3.2.5.1 bendi uyarınca hesaplanan ya da doğrudan 3.2.2.1.2.2 bendi uyarınca ölçülen, başlangıç noktasındaki ve emisyon dayanıklılık döneminin son noktasındaki emisyon değerleri, ilgili motor ailesine uygulanan sınır değerler içerisinde olmalıdır. Ancak, ara test noktalarından kaynaklanan münferit emisyon sonuçları bu limit değerleri aşabilir.

3.2.2.1.4. NRTC uygulanan motor kategorileri veya alt kategorileri için veya büyük ateşlemeli motor karayolu dışında süreksiz test çevrimi (“LSI-NRTC”) uygulanan NRS motor kategorileri veya alt kategorileri için, imalatçı, her test noktasında sadece bir test çevrimi (ön ısıtmalı NRTC veya LSI-NRTC veya NRSC) çalıştırmak ve diğer test çevrimini sadece servis birikme programı başında ve sonunda çalıştırmak için onay kuruluşunun rızasını isteyebilir.

3.2.2.1.5. Motor kategorileri veya alt kategoriler için, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin IV’üncü Ekinde verilmiş geçerli bir karayolu dışında süreksiz çevrimi olmaması halinde, her test noktasında sadece NRSC çalıştırılır.

3.2.2.1.6. Servis birikme programları, farklı motor arıtma sistemi aileleri için farklı olabilir.

3.2.2.1.7. Servis birikme programları, emisyon dayanıklılık döneminden daha kısa olabilir, ancak 2016/1628/AB Yönetmeliğinin V’inci Ekinde belirtilen ilgili emisyon dayanıklılık döneminin en az dörtte birine eşdeğer süreden daha kısa olmamalıdır.

3.2.2.1.8. Servis birikme programını yakıt tüketimine göre ayarlayarak hızlandırılmış yaşlandırmaya izin verilir. Düzenleme, tipik kullanımdaki yakıt tüketimi ile yaşlanma çevrimindeki yakıt tüketimi arasındaki orana dayalı olmalıdır. Ancak yaşlanma çevrimindeki yakıt tüketimi, tipik kullanımdaki yakıt tüketimini en çok %30 oranında geçmelidir.

3.2.2.1.9. İmalatçı, onay kuruluşu tarafından onaylandığı takdirde, alternatif hızlandırılmış yaşlandırma yöntemleri kullanabilir.

3.2.2.1.10. Servis birikme programı, AB tip onayı başvurusu içinde tam olarak tanımlanmalı ve herhangi bir test başlamadan önce onay kuruluşuna bildirilmelidir.

3.2.2.2. Onay kuruluşu, imalatçı tarafından seçilen noktalar arasında ek ölçümlerin yapılması gerektiğine karar verirse, bunu imalatçıya bildirir. Gözden geçirilmiş servis birikme programı, imalatçı tarafından hazırlanır ve onay kuruluşu tarafından kararlaştırılır.

3.2.3. Motor testleri

3.2.3.1. Motor stabilizasyonu

3.2.3.1.1. Her motor arıtma sistemi ailesi için imalatçı, motor arıtma sisteminin çalışması stabilize edildikten sonra karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların veya motorun kaç saat çalıştığını belirler. Onay kuruluşu tarafından talep edilirse, imalatçı bu tespitin yapılmasında kullanılan verileri ve analizleri sunmalıdır. Alternatif olarak, imalatçı, motoru veya karayolu dışında kullanılan hareketli makinaları 60 ila 125 saat arasında veya motor arıtma sistemini dengelemek için yaşlanma çevrimi üzerinde eşdeğer bir süre çalıştırabilir.

3.2.3.1.2. 3.2.3.1.1 bendinde belirtilen stabilizasyon süresinin sonu, servis birikme programının başlangıcı olarak kabul edilir.

3.2.3.2. Servis birikme testi

3.2.3.2.1. Stabilizasyon sonrasında motor, 3.2.2 bendinde açıklandığı gibi, imalatçı tarafından seçilen servis birikme programında çalıştırılır. 2016/1628/AB Yönetmeliğinin IV’üncü Ekinde belirtildiği gibi motor kategorisine imalatçı tarafından belirlenen ve uygun olduğu hallerde, 3.2.2.2 bendine uygun olarak onay kuruluşu tarafından karar verilen servis biriktirme programında, motor, sıcak çalıştırma NRTC ve NRSC veya LSI-NRTC ve NRSC üzerinden gaz ve partikül emisyonları açısından test edilmelidir.

İmalatçı, herhangi bir egzoz arıtma sisteminden önceki kirletici emisyonlarını, herhangi bir egzoz arıtma sisteminden sonraki kirletici emisyonlarından ayrı olarak ölçmeyi seçebilir.

3.2.2.1.4 bendi uyarınca, her test noktasında yalnızca bir test çevriminin (ön ısıtmalı NRTC, LSI-NRTC veya NRSC) çalıştırılmasına karar verilirse, diğer test çevriminde (ön ısıtmalı NRTC, LSI -NRTC veya NRSC) servis birikme programının başında ve sonunda çalıştırılır.

3.2.2.1.5 bendi uyarınca, motor kategorileri veya alt kategoriler için, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin IV’üncü Ekinde verilmiş geçerli bir karayolu dışında süreksiz çevrimi olmaması halinde, her test noktasında sadece NRSC çalıştırılır.

3.2.3.2.2. Servis birikme programı sırasında, 3.4 bendi uyarınca motor üzerinde bakım yapılır.

3.2.3.2.3. Servis birikme programı sırasında, örneğin imalatçının normal arıza teşhis sistemi, karayolu dışında kullanılan hareketli makina operatörüne bir arıza olduğunu gösteren bir sorun tespit ederse, motor veya karayolu dışında kullanılan hareketli makinalar üzerinde program dışı bir bakım gerçekleştirilebilir.

3.2.4. Raporlama

3.2.4.1. Servis birikme programı sırasında yapılan tüm emisyon testlerinin (ön ısıtmalı NRTC, LSI-NRTC ve NRSC) sonuçları onay kuruluşuna sunulmalıdır. Bir emisyon testi geçersiz ilan edilirse, imalatçı testin geçersiz ilan edilmesinin gerekçelerini belirtmelidir. Böyle bir durumda, takip eden 100 saatlik servis birikmesi içerisinde başka bir emisyon testi serisi gerçekleştirilir.

3.2.4.2. İmalatçı, servis birikme programı sırasında motor üzerinde gerçekleştirilen tüm emisyon testleri ve bakım ile ilgili tüm bilgilerin kayıtlarını tutmalıdır. Bu bilgi, servis birikme programı üzerinden yapılan emisyon testlerinin sonuçları ile birlikte onay kuruluşuna sunulur.

3.2.5. Bozulma faktörlerinin belirlenmesi

3.2.5.1. 3.2.2.1.2.1 bendi veya 3.2.2.1.2.3 bendi uyarınca bir servis birikme programı yürütülürken, servis birikme programı sırasında her test noktasında ön ısıtmalı NRTC, LSI-NRTC ve NRSC üzerinden ölçülen her kirletici için, tüm test sonuçlarına göre "en uygun" doğrusal regresyon analizi yapılır.

3.2.2.1.4 bendi veya 3.2.2.1.5 bendi uyarınca, her test noktasında yalnızca bir test çevrimi (ön ısıtmalı NRTC, LSI-NRTC veya NRSC) çalıştırıldığı takdirde, regresyon analizi sadece, her test noktasında yapılan test çevriminden elde edilen test sonuçları temelinde yapılır.

İmalatçı, doğrusal olmayan bir regresyon yapılması için önceden onay kuruluşunun onayını isteyebilir.

3.2.5.2. Her kirletici için, servis birikme programının başlangıcındaki ve test edilen motor için geçerli olan emisyon dayanıklılık döneminin son noktasındaki emisyon değerleri aşağıdaki iki durumdan biri ile tespit edilir.

(a) 3.2.2.1.2.1 bendi veya 3.2.2.1.2.3 bendi uyarınca bir servisbirikme programı yürütülürken, 3.2.5.1 bendindeki regresyon denkleminin ekstrapolasyonu ile belirlenir.

(b) 3.2.2.1.2.2 bendi uyarınca bir servis birikme programı yürütülürken doğrudan ölçülür.

Emisyon değerlerinin aynı motor aileleri grubundaki motor aileleri veya motor arıtma ailesi için, ancak farklı emisyon dayanıklılık dönemleri ile kullanıldığı yerlerde, emisyon dayanıklılık dönemi bitiş noktasındaki emisyon değerleri, her bir emisyon dayanıklılık süresi için 3.2.5.1 bendinde belirtilen regresyon denkleminin ekstrapolasyonu veya enterpolasyonu yoluyla yeniden hesaplanmalıdır.

3.2.5.3. Her kirletici için bozulma faktörü (BF), emisyon dayanıklılık dönemi bitiş noktasında ve servis birikme programının başlangıcında uygulanan emisyon değerlerinin oranı (çarpımsal bozulma faktörü) olarak tanımlanır.

İmalatçı, her kirleticiye karşılık bir ilave BF uygulanması için onay kuruluşunun önceden onayını talep edebilir. Eklenen BF, emisyon dayanıklılık dönemi bitiş noktası ile servis birikme programının başlangıcında hesaplanan emisyon değerleri arasındaki fark olarak tanımlanır.

BF'lerin, doğrusal regresyon kullanarak belirlenmesine ilişkin bir örnek, NOx emisyonu için Şekil 3.1'de gösterilmiştir.

Çarpımsal ve ilave BF'lerin bir kirletici kümesi içinde karıştırılmasına izin verilmez.

Hesaplama, bir çarpımsal BF için 1,00'dan veya bir ilave BF için 0,00'dan düşük bir değerle sonuçlanırsa, bozulma faktörü sırasıyla 1,0 veya 0,00 olur.

3.2.2.1.4 bendi uyarınca, her test noktasında yalnızca bir test çevriminin (ön ısıtmalı NRTC, LSI-NRTC veya NRSC) çalıştırılmasına karar verilirse ve diğer test çevriminde (ön ısıtmalı NRTC, LSI -NRTC veya NRSC) servis birikme programının sadece başında ve sonunda çalıştırılırsa, her test noktasında yürütülen test çevrimi için hesaplanan bozulma faktörü diğer test çevrimi için de uygulanabilir.

Şekil 3.1

BF belirleme örneği

3.2.6. Belirlenmiş bozulma faktörleri

3.2.6.1. BF'leri belirlemek için bir servis birikme programı kullanılmasına alternatif olarak, motor imalatçıları Tablo 3.1'de verilen belirlenmiş çarpımsal BF'ler kullanmayı seçebilir.

Tablo 3.1

Belirlenmiş Bozulma Faktörleri

Test

çevrimi

NOx

NRTC ve LSI-NRTC

1,3

1,15

1,05

1,0

NRSC

1,3

1,15

1,05

1,0

Belirlenmiş ilave BF'ler verilemez. Belirlenmiş çarpımsal BF'ler, ilave BF'lere dönüştürülemez.

3.2.6.1.1. 3.2.6.1 bendine bakılmaksızın, PN için, aşağıdaki koşulların her ikisi de yerine getirilirse, PN için bir değer belirlemeyen önceki BF testinin sonuçları ile bağlantılı olarak, ya 0,0'lık bir ilave BF ya da 1,0'lık bir çarpımsal BF kullanılabilir:

(a) Önceki BF testi, BF'lerin uygulanması öngörülen motor ailesi ile 3.1.2 bendinde belirtilen aynı motor arıtma sistemi ailesine dahil edilecek nitelikte motor teknolojisi üzerinde yapılmıştır.

(b) Test sonuçları, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin III’üncü Ekinde verilen geçerli AB tip onayı tarihinden önce verilen daha önceki bir tip onayında kullanılmıştır.

3.2.6.2. Belirlenmiş BF'lerin kullanıldığı yerlerde imalatçı, onay kuruluşuna emisyon kontrol bileşenlerinin bu belirlenmiş faktörlerle ilişkili emisyon dayanıklılığına sahip olmasının makul olarak beklenebileceğine dair güçlü kanıtlar sunmalıdır. Bu kanıt; tasarım analizine, testlere veya her ikisinin birleşimine dayalı olabilir.

3.2.7. Bozulma faktörlerinin uygulanması

3.2.7.1. Motorlar, VI’ncı Ek (partikül ve her bir gaz için çevrim ağırlıklı spesifik emisyon) uyarınca ölçülen test sonucundaki bozulma faktörleri uygulandıktan sonra, motor ailesine uygulanabilecek her kirletici için ilgili emisyon limitlerini sağlamalıdır.

(a) Çarpımsal: (çevrim ağırlıklı spesifik emisyon) x BF ≤ emisyon limiti

(b) İlave: (çevrim ağırlıklı spesifik emisyon) + BF ≤ emisyon limiti

Çevrim ağırlıklı spesifik emisyon, varsa seyrek rejenerasyon ayarlamasını içerebilir.

3.2.7.2. Bir çarpımsal NOx + HC BF için, emisyon limitine uyum sağlamak amacıyla sonuçta ortaya çıkan bozulmuş NOx ve HC değerleri birleştirilmeden önce, bir emisyon testi sonucundan çıkan bozulmuş emisyon seviyelerini hesaplarken ayrı HC ve NOxBF'ler belirlenmeli ve ayrı ayrı uygulanmalıdır.

3.2.7.3. İmalatçı, bir motor arıtma ailesi için belirlenen BF'leri, aynı motor arıtma ailesine girmeyen bir motora taşıyabilir. Bu gibi durumlarda imalatçı, motor arıtma sistemi ailesinin test edildiği motorun ve BF'lerin taşındığı motorun, karayolu dışında kullanılan hareketli makinalar ile benzer teknik özelliklere ve montaj gerekliliklerine sahip olduğunu ve bu tür motorların emisyonlarının benzer olduğunu onay kuruluşuna göstermelidir.

BF'lerin farklı bir emisyon dayanıklılık süresi olan bir motora taşınması durumunda, BF'ler geçerli emisyon dayanıklılığı dönemi için 3.2.5.1 bendinde belirtilen regresyon denkleminin ekstrapolasyonu veya enterpolasyonu yoluyla yeniden hesaplanmalıdır.

3.2.7.4. Uygulanabilir her test çevrimi için her kirleticiye ilişkin BF, 2017/656/AB Tebliğinin VI’ncı Ekinin 1. Açıklayıcı Ekinde belirtilen test raporu içine kaydedilir.

3.3. Üretimin uygunluğunun kontrolü

3.3.1. Emisyonlara uyum için üretimin uygunluğu, II’nci Ekin 6. Bölümü esasında kontrol edilir.

3.3.2. İmalatçı, herhangi bir egzoz arıtma sisteminden önceki kirletici emisyonlarını, AB tip onayı testinin gerçekleştirilmesi ile aynı anda ölçebilir. Bu amaçla, imalatçı, arıtma sistemi olmayan motor için ve imalatçı tarafından üretim hattı denetiminin bitmesine yardımcı bir unsur olarak kullanılabilecek arıtma sistemi için ayrı ayrı resmi olmayan BF'ler geliştirebilir.

3.3.3. AB tip onayı amaçları doğrultusunda, yalnızca 3.2.5 bendi veya 3.2.6 bendi uyarınca belirlenen BF'ler, 2017/656/AB Tebliğinin VI’ncı Ekinin 1. Açıklayıcı Ekinde belirtilen test raporu içine kaydedilir.

3.4. Bakım

Servis birikme programı amacıyla yapılan bakım, servis ve bakıma yönelik imalatçı kılavuzu uyarınca yapılmalıdır.

3.4.1. Emisyonla ilgili planlı bakım

3.4.1.1. Bir servis birikme programı yürütmek amacıyla motor çalışırken gerçekleştirilen planlanmış emisyonla ilgili bakım, karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların veya motorun son kullanıcısına verilen imalatçı bakım talimatlarında belirtilenlere eşdeğer aralıklarla yapılır. Bu planlı bakım, test motoru üzerinde işlem yapıldıktan sonra hiçbir bakım işleminin bakım planlamasından silinmemesi koşuluyla, servis birikme programı boyunca gerektiğinde güncellenebilir.

3.4.1.2. Motorun arızalanmasını önlemek için emisyon dayanıklılık dönemi içinde periyodik olarak gerçekleştirilen emisyonla ilgili kritik bileşenlerin ayarlanması, sökülmesi, temizlenmesi veya değiştirilmesi, sadece emisyon kontrol sisteminin doğru çalışmasını sağlamak için teknolojik olarak gerekli olduğu ölçüde yapılmalıdır.Servis birikme programı dahilinde ve motorun belli bir çalışma süresi sonrasında, rutin değişim öğeleri olarak nitelendirilenler dışındaki emisyonla ilgili kritik bileşenlere ilişkin planlanmış değişim ihtiyacından kaçınılmalıdır. Bu bağlamda, düzenli yenileme için sarf malzemesi bakımı veya motorun belirli bir çalışma süresinden sonra temizlenmesini gerektiren unsurlar, rutin değişim unsurları olarak nitelendirilir.

3.4.1.3. Herhangi bir planlı bakım gereksinimi, bir AB tip onayı verilmeden önce onay kuruluşunun onayına tabidir ve müşteri kılavuzuna dahil edilir. Onay kuruluşu, 3.4.1.4 bendinde belirtilenler de dahil, ancak bunlarla sınırlı olmamak kaydıyla, makul ve teknik olarak gerekli olan bakım gerekliliklerini onaylamayı reddetmez.

3.4.1.4. Motor imalatçısı, servis birikme programları için aşağıdaki parçaların her ayarlanması, temizliği, (gerektiğinde) bakımı ve planlanmış değişim zamanını belirtmelidir:

Egzoz gazı devridaimi içindeki (EGR) filtreler ve soğutucular

Varsa pozitif karter havalandırma valfi

Yakıt enjektörü uçları (yalnızca temizlemeye izin verilir)

Yakıt enjektörleri

Turbo

Elektronik motor kontrol ünitesi ve ilgili sensörleri ve işleticileri

Partikül arıtma sistemi (ilgili bileşenler dahil olmak üzere)

NOx arıtma sistemi (ilgili bileşenler dahil olmak üzere)

İlgili tüm kontrol valfleri ve tüpleri de dahil olmak üzere egzoz gazı devridaimi (EGR)

Başka herhangi bir egzoz arıtma sistemi

3.4.1.5. Emisyonla ilgili planlı kritik bakım, sadece kullanım sırasında yapılması gerekiyorsa gerçekleştirilir ve bu şart, motorun veya karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların son kullanıcısına iletilir.

3.4.2. Planlı bakımda değişiklik

İmalatçı, servis birikme programı sırasında yapmak ve ardından karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların ve motorların son kullanıcılarına önermek istediği yeni planlı bakımın onaylanması için onay kuruluşuna bir talep sunar.

Bu talep, yeni planlı bakım ihtiyacını ve bakım aralığını destekleyen verilerle birlikte sunulmalıdır.

3.4.3. Emisyonla ilgili olmayan planlı bakım

Makul ve teknik açıdan gerekli olan emisyonla ilgili planlı bakım (örneğin yağ değişimi, yağ filtresi değişimi, yakıt filtresi değişimi, hava filtresi değişimi, soğutma sistemi bakımı, rölanti devri ayarı, motor kontrol ünitesi, motor cıvatası torku, valf boşluğu, enjektör boşluğu, herhangi bir tahrik kayışı gerginliğinin, ayarlanması ve benzeri), imalatçı tarafından son kullanıcıya önerilen en sık aralıklarla (örneğin, ciddi servis için önerilen aralıklarla), servis birikme programı için seçilen motorlar veya karayolu dışında kullanılan hareketli makinalar üzerinde yapılabilir.

3.5. Onarım

3.5.1. Bir servis birikme programı üzerinden test yapmak için seçilen motor bileşenlerinin onarımları, sadece bileşen arızası veya motor arızası sonucu gerçekleştirilir.3.5.2 bendinde tanımlanan kapsam dışında, motorun kendisinin, emisyon kontrol sisteminin veya yakıt sisteminin onarımına izin verilmez.

3.5.2. Motor, emisyon kontrol sistemi veya yakıt sistemi servis birikme programı sırasında başarısız olursa, servis birikmesi geçersiz sayılır ve yeni bir motorla yeni bir servis birikmesi başlatılır.

Arızalı bileşenler, benzer sayıda servis birikme saatine maruz kalmış dengi bileşenlerle değiştirilirken, bu bendin bir önceki cümlesi uygulanmaz.

4. NRSh ve NRS motor kategorileri ve (NRS-v-2b ve NRS-v-3 hariç) alt kategorileri

4.1. Uygulanabilir EDP kategorisi ve ilgili bozulma faktörü (BF), bu 4. Bölüm uyarınca belirlenir.

4.2. Bir motor ailesi, söz konusu motor ailesini temsil eden tüm motorların emisyon test sonuçları 2. Bölümde belirtilen BF ile çarpılarak ayarlandıktan sonra bir motor alt kategorisi için gereken sınır değerlerden düşük veya onlara eşit olduğunda, o motor alt kategorisi için gerekli sınır değerlerle uyumlu kabul edilir. Bununla birlikte, motor ailesini temsil eden bir veya daha fazla motora ait bir veya daha fazla emisyon testi sonuçları, 2. Bölümde belirtilen BF ile çarpılarak ayarlandıktan sonra o motor alt kategorisi için gereken bir veya daha fazla bağımsız emisyon sınır değerinden daha yüksek olduğunda, motor ailesi, o motor alt kategorisi için gereken limit değerlerle uyumsuz kabul edilir.

4.3. BF'ler aşağıdaki şekilde belirlenir:

4.3.1. HC + NOx emisyon sınırlarını aşması en muhtemel konfigürasyon olarak seçilen konfigürasyonu temsil eden ve üretim motorlarını temsil etmek üzere yapılmış olan en az bir test motoru üzerinde, (eksiksiz) test prosedürü emisyon testi, stabilize edilmiş emisyonları temsil eden sayıda saat sonra VI’ncı Ekte tanımlandığı şekilde gerçekleştirilir.

4.3.2. Birden fazla motor test edilirse, sonuçlar, test edilen tüm motorlara ilişkin sonuçların ortalaması olarak hesaplanmalı, geçerli sınır içindeki ile aynı sayıda ondalık basamağa yuvarlanıp, ek bir anlamlı basamak ile ifade edilmelidir.

4.3.3. Bu emisyon testleri motorun yaşlanmasını takiben tekrar yapılmalıdır. Yaşlanma prosedürü, imalatçının, emisyon performansını etkileyebilecek tipik tüketici kullanımı altında beklenen aşınma tipini ve diğer bozulma mekanizmalarını hesaba katarak, motorun EDP'sinde beklenen kullanımdaki emisyon bozulmasını uygun bir şekilde tahmin etmesini sağlayacak şekilde tasarlanmalıdır. Birden fazla motor test edilirse, sonuçlar, test edilen tüm motorlara ilişkin sonuçların ortalaması olarak hesaplanmalı, geçerli sınır içindeki ile aynı sayıda ondalık basamağa yuvarlanıp, ek bir anlamlı basamak ile ifade edilmelidir.

4.3.4. EDP'nin sonundaki emisyonlar (varsa, düzenlenmiş her kirletici madde için ortalama emisyonlar) stabilize edilmiş emisyonlara (varsa ortalama emisyonlara) bölünür ve iki anlamlı basamağa yuvarlanır. Sonuçta elde edilen sayı, 1,00'den küçük olmadığı sürece BF'dir, öyle olması durumunda BF 1,00'dir.

4.3.5. İmalatçı, stabilize edilmiş emisyon test noktası ile EDP'nin sonu arasında ek emisyon test noktaları planlayabilir. Ara testler planlanırsa, test noktaları EDP üzerinde eşit aralıklar (artı/eksi iki saat) ile yerleştirilmeli ve böyle bir test noktası eksiksiz EDP'nin yarısında (artı/eksi iki saat) olmalıdır.

4.3.6. Her kirletici HC + NOx ve CO için, ilk testin sıfırıncı saatte gerçekleştiği düşünülerek ve en küçük kareler yöntemi kullanılarak veri noktaları düz bir çizgi ile birleştirilmelidir. BF, dayanıklılık döneminin sonunda hesaplanan emisyonun, sıfırıncı saatte hesaplanan emisyona bölümüdür.

Uygulanabilir her test çevrimi için her kirleticiye ilişkin BF, 2017/656/AB Tebliğinin VI’ncı Ekinin 1. Açıklayıcı Ekinde belirtilen test raporu içine kaydedilir.

4.3.7. İmalatçı, AB tip onayı öncesinde onay kuruluşuna, etkilenen motor ailelerinin tasarım ve kullanılan teknoloji temelinde benzer emisyon bozulma özelliklerine sahip olmalarının makul olarak beklenebileceğine ilişkin kabul edilebilir bir gerekçe sunarsa, hesaplanan bozulma faktörleri, üzerinde oluşturuldukları aileye ek olarak başka aileleri de kapsayabilir.

Kapsamlı olmayan bir tasarım ve teknoloji gruplamaları listesi aşağıda verilmiştir:

Arıtma sistemi olmayan konvansiyonel iki zamanlı motorlar,

Aynı aktif maddeye ve yüklemeye sahip bir katalizöre ve cm2 başına aynı sayıda hücreye sahip konvansiyonel iki zamanlı motorlar,

Katmanlı püskürtmeli iki zamanlı motorlar,

Aynı aktif maddeye ve yüklemeye sahip bir katalizöre ve cm2 başına aynı sayıda hücreye sahip katmanlı püskürtmeli iki zamanlı motorlar,

Aynı valf teknolojisine ve aynı yağlama sistemine sahip katalizörlü dört zamanlı motorlar,

Aynı valf teknolojisine ve aynı yağlama sistemine sahip katalizörsüz dört zamanlı motorlar.

4.4. EDP kategorileri

4.4.1. EDP için alternatif değerlerin bulunduğu 2016/1628/AB Yönetmeliğinin V’inci Ekindeki Tablo V-3 veya V-4 içinde yer alan motor kategorileri için, imalatçılar AB tip onayı sırasında her motor ailesi için geçerli EDP kategorisini beyan eder. Bu kategori, motor imalatçısı tarafından belirlendiği şekilde, motorların monte edilmesi beklenen ekipmanların beklenen faydalı ömrüne en yakın değeri veren, Tablo 3.2'deki kategoridir. İmalatçılar, her motor ailesi için EDP kategorisi seçimlerini desteklemeye uygun verileri muhafaza etmelidir. Bu veriler, talep edildiğinde onay kuruluşuna sunulmalıdır.

Tablo 3.2

EDP Kategorileri

EDP Kategorisi

Motor Uygulaması

Kategori 1

Tüketim malları

Kategori 2

Yarı profesyonel ürünler

Kategori 3

Profesyonel ürünler

4.4.2. İmalatçı, beyan edilen EDP kategorisinin uygun olduğunu onay kuruluşunu tatmin edecek şekilde kanıtlamalıdır. İmalatçının, belli bir motor ailesi için EDP kategorisi seçimini destekleyen veriler, bunlarla sınırlı olmamak kaydıyla aşağıdakileri içerebilir:

Söz konusu motorların monte edildiği ekipmanın ömrünü kapsayan araştırmalar,

Sahada yaşlandırılmış motorların, motor performansının ne zaman kullanım ve/veya güvenilirliği etkileyecek noktaya kadar, bakım veya değişim gerektirecek derecede bozulduğu belirleyen mühendislik değerlendirmeleri,

Garanti beyanları ve garanti süreleri,

Motor ömrü ile ilgili pazarlama materyalleri,

Motor müşterilerinden gelen arıza raporları ve

Belirli motor teknolojilerinin, motor malzemelerinin veya motor tasarımlarının saatler cinsinden dayanıklılığına dair mühendislik değerlendirmeleri.

EK IV

Emisyon kontrol stratejileri, NOx kontrol tedbirleri ve partikül kontrol tedbirleri ile ilgili gereklilikler

1. Tanımlar, kısaltmalar ve genel şartlar

1.1. Bu Ekin amaçları doğrultusunda, aşağıdaki tanımlar ve kısaltmalar uygulanır:

"Arıza tespit kodu (“DTC”)", bir NCM ve/veya PCM'yi tanımlayan veya etiketleyen sayısal veya alfa numerik bir kimlik anlamına gelir.

"Onaylanmış ve aktif DTC", NCD ve/veya PCD sisteminin bir arıza olduğu sonucuna vardığı zaman depolanan bir DTC anlamına gelir.

“NCD motor ailesi”, imalatçının, NCM'leri izlemek/teşhis etmek için ortak yöntemlere sahip motorlar grubu anlamına gelir.

"NOx Kontrol Teşhis sistemi (NCD)", motor üzerinde aşağıdaki yeteneklere sahip bir sistem anlamına gelir;

Bir NOx Kontrol Arızası tespit etmek.

NOx kontrol arızalarının muhtemel nedenlerini bilgisayar hafızasında saklanan bilgiler vasıtasıyla belirlemek ve/veya bu bilgiyi harici olarak iletmek.

"NOx Kontrol Arızası (NCM)", bu Tebliğ tarafından, tespit edildiğinde bir uyarı veya ikna sisteminin devreye girmesini gerektirdiği değerlendirilen, bir motorun NOx kontrol sistemini onaysız değişiklik girişimi veya onaysız değişiklik dolayısıyla söz konusu sistemi etkileyen bir arıza anlamına gelir.

"Partikül Kontrol Teşhis sistemi (PCD)", motorun üzerinde bulunan ve aşağıdaki yeteneklere sahip bir sistem anlamına gelir;

Bir Partikül Kontrol Arızasını tespit etmek.

Partikül kontrol arızalarının muhtemel nedenlerini bilgisayar hafızasında saklanan bilgiler vasıtasıyla belirlemek ve/veya bu bilgiyi harici olarak iletmek.

"Partikül Kontrol Arızası (PCM)", bu Tebliğ tarafından, tespit edildiğinde bir uyarının devreye girmesini gerektirdiği değerlendirilen, bir motorun partikül arıtma sistemini onaysız değişiklik girişimi veya onaysız değişiklik dolayısıyla partikül arıtma sistemini etkileyen bir arıza anlamına gelir.

“PCD motor ailesi”, imalatçının, PCM'leri izlemek/teşhis etmek için ortak yöntemlere sahip motorlar grubu anlamına gelir.

"Tarama aleti", NCD ve/veya PCD sistemi ile harici iletişim için kullanılan bir harici test cihazı anlamına gelir.

1.2. Ortam sıcaklığı

Laboratuvar ortamı dışındaki ortamlarla ilgili olarak ortam sıcaklığına atıfta bulunulan bu Tebliğin 4 üncü maddesinde yer alan tanıma bakılmaksızın, aşağıdaki hükümler uygulanır:

1.2.1. Test sehpasına monte edilmiş bir motor için ortam sıcaklığı, test edilen motorun herhangi bir parçasının giriş kısmından motora verilen yanma havasının sıcaklığıdır.

1.2.2. Karayolu dışında kullanılan hareketli makinalara monte edilmiş bir motor için ortam sıcaklığı, karayolu dışında kullanılan hareketli makina çeperinin hemen dışındaki hava sıcaklığıdır.

2. Emisyon kontrol stratejileri ile ilgili teknik şartlar

2.1. Bu Bölüm, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin II’nci Ekinde yer alan "Faz V" emisyon sınırlarına uyan ve hem enjekte eden yakıtın miktarını hem de zamanlamasını belirlemek için elektronik kontrol kullanan veya NOx'i azaltmak için kullanılan emisyon kontrol sistemini etkinleştirmek, devre dışı bırakmak veya modüle etmek için elektronik kontrol kullanan NRE, NRG, IWP, IWA, RLL ve RLR kategorilerindeki elektronik olarak kontrol edilen m otorlar için uygulanır.

2.2. Temel emisyon kontrol yönetimine ilişkin şartlar

2.2.1. Temel emisyon kontrol yönetimi, normal kullanımda motorun bu Tebliğin hükümlerine uymasını sağlayacak şekilde tasarlanmalıdır. Normal kullanım, 2.4 bendinde belirtilen kontrol koşulları ile sınırlı değildir.

2.2.2. Temel emisyon kontrol stratejileri, bunlarla sınırlı olmamak kaydıyla, aşağıdakileri kontrol etmeye yönelik haritalar veya algoritmalardır:

(a) Yakıt enjeksiyonu veya ateşleme zamanlaması (motor zamanlaması).

(b) Egzoz gazı devridaimi (EGR).

2.2.3. Standart bir AB tip onayı testi ile diğer çalışma koşulları arasında motor çalışmasını ayırt edebilen ve ardından AB tip onayı prosedürüne önemli ölçüde dahil edilen koşullar altında çalışmadığında emisyon kontrol seviyesini düşüren her temel emisyon kontrol yönetimi yasaktır.

2.2.3.1. 2.2.3 bendine bakılmaksızın, AB tip onayı amacıyla karayolu dışı süreksiz test çevrimlerine tabi olmayan motor (alt) kategorileri söz konusu olduğunda, temel emisyon kontrol yönetimi, ilgili emisyon kontrol yönetimini, geçiş çalışma koşulları ortaya çıktığında belirleyebilir ve uygulayabilir. Bu durumda, bu emisyon kontrol yönetimi 2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinin 1.4 bendinde şart koşulan temel emisyon kontrol yönetimi özetine ve söz konusu ekin 2. Açıklayıcı Ekinde belirtilen emisyon kontrol yönetimine ilişkin gizli bilgilere dahil edilmelidir.

2.2.4. İmalatçı, AB tip onayı testi sırasında, temel emisyon kontrol yönetiminin uygulanmasının, 2.6 bendinde belirtilen dokümantasyon esasında bu bölümün hükümlerine uygun olduğunu teknik servise kanıtlamalıdır.

2.3. Yardımcı emisyon kontrol yönetimine ilişkin şartlar

2.3.1. Bir yardımcı emisyon kontrol yönetimi, aşağıdaki koşullarla, bir motor veya karayolu dışında kullanılan hareketli makina tarafından etkinleştirilebilir:

2.3.1.1. Yardımcı emisyon kontrol yönetimi, emisyon kontrol sisteminin etkinliğini kalıcı olarak azaltmadığında.

2.3.1.2. Yardımcı emisyon kontrol yönetimi, 2.3.2 ve 2.3.4 bentlerince izin verilen haller dışında, sadece 2.3.5 bendinde tanımlanan amaçlarla ve sadece söz konusu amaçlar için gerektiği sürece 2.4.1, 2.4.2 veya 2.4.3 bentlerinde belirtilen kontrol koşulları dışında çalıştığında.

2.3.1.3. Yardımcı emisyon kontrol yönetimi, sadece istisnai olarak sırasıyla 2.4.2 veya 2.4.3 bentlerindeki kontrol koşullarında etkinleştirildiğine, 2.3.5 bendinde belirtilen amaçlar için gerekli olduğu kanıtlanmış olduğunda, onay kuruluşu tarafından onaylanmış olduğunda ve bu amaçlar için gerekenden daha uzun süre etkin olmadığında.

2.3.1.4. Yardımcı emisyon kontrol yönetimi, emisyon kontrol sisteminin, temel emisyon kontrol yönetimi tarafından öngörülene mümkün olduğunca yakın bir performans göstermesini sağladığında.

2.3.2. Yardımcı emisyon kontrol yönetiminin AB tip onayı testi sırasında etkinleştirildiği durumlarda, aktivasyon, 2.4 bendinde belirtilen kontrol koşulları dışında gerçekleşecek şekilde sınırlandırılmamalı ve amaç, 2.3.5 bendinde belirtilen kriterler ile sınırlı olmamalıdır.

2.3.3. Yardımcı emisyon kontrol yönetiminin AB tip onayı testi sırasında etkinleştirilmediği durumlarda, yardımcı emisyon kontrol yönetiminin sadece 2.3.5 bendinde belirtilen amaçlar için gerektiği sürece etkin olduğu kanıtlanmalıdır.

2.3.4. Düşük sıcaklıkta çalışma

Ortam sıcaklığı 275 K'nin (2°C) altındaysa ve aşağıdaki iki kriterden biri sağlanırsa, 2.4 bendindeki kontrol koşullarından bağımsız olarak egzoz gazı devridaimi (EGR) ile donatılmış bir motorda bir yardımcı emisyon kontrol yönetimi etkinleştirilebilir:

(a) Emme manifoldu sıcaklığı, aşağıdaki denklem ile tanımlanan sıcaklığa eşit veya daha düşük ise: IMTc = PIM/15,75 + 304,4; burada: IMTc, hesaplanan emme manifoldu sıcaklığı; K ve PIM, kPa cinsinden mutlak emme manifoldu basıncıdır.

(b) Motor soğutma suyu sıcaklığı, aşağıdaki denklem ile tanımlanan sıcaklığa eşit veya daha düşük ise: ECTc = PIM/14,004 + 325,8; burada: ECTc, hesaplanan motor soğutma suyu sıcaklığı; K ve PIM, kPa cinsinden mutlak emme manifoldu basıncıdır.

2.3.5. 2.3.2 bendi ile izin verilmediği sürece, bir yardımcı emisyon kontrol yönetimi sadece aşağıdaki amaçlarla etkinleştirilebilir:

(a) Dahili sinyaller ile, motoru (klima cihazının korunması da dahil olmak üzere) ve/veya motorun monte edildiği karayolu dışında kullanılan makinaları korumak için.

(b) Çalışma güvenliği nedenleriyle.

(d) Belirli ortam veya çalışma koşullarında bir düzenlenmiş kirleticinin kontrolünü dengelemek için kullanılırsa, diğer tüm düzenlenmiş kirleticilerin kontrolünü, ilgili motor için uygun olan emisyon sınır değerleri içerisinde tutmak için. Amaç, doğal olarak gerçekleşen olayları, tüm emisyon bileşenlerinin kabul edilebilir kontrolünü sağlayan bir şekilde telafi etmektir.

2.3.6. İmalatçı, AB tip onayı testi sırasında, herhangi bir yardımcı emisyon kontrol yönetiminin uygulanmasının, bu Bölümün hükümlerine uygun olduğunu teknik servise kanıtlamalıdır. Bu kanıtlama, 2.6 bendinde belirtilen dokümantasyona yönelik bir değerlendirmeden ibarettir.

2.3.7. Yardımcı emisyon kontrol yönetiminin 2.3.1 ila 2.3.5 bentleri ile uyumlu olmayan her kullanımı yasaktır.

2.4. Kontrol koşulları

Kontrol koşulları, 2.3 bendi uyarınca yardımcı emisyon kontrol stratejilerinin genel olarak mı yoksa sadece istisnai olarak etkinleştirilebileceğini belirleyen bir rakım, ortam sıcaklığı ve motor soğutma suyu aralığı belirtir.

Kontrol koşulları, mutlak atmosferik statik basınç (ıslak veya kuru) olarak ölçülen bir atmosferik basınç ("Atmosferik basınç") belirtir.

2.4.1. IWP ve IWA kategorilerindeki motorlar için kontrol koşulları:

(a) 500 metreyi geçmeyen bir rakım (veya 95,5 kPa eşdeğer atmosferik basınç).

(b) 275 K ila 303 K (2°C ila 30°C) aralığında bir ortam sıcaklığı.

2.4.2. RLL kategorisindeki motorlar için kontrol koşulları:

(a) 1000 metreyi geçmeyen bir rakım (veya 90 kPa eşdeğer atmosferik basınç).

(b) 275 K ila 303 K (2°C ila 30°C) aralığında bir ortam sıcaklığı;

2.4.3. NRE, NRG ve RLR kategorilerindeki motorlar için kontrol koşulları:

(a) 82,5 kPa veya daha büyük atmosferik basınç.

(b) Aşağıdaki aralık dahilinde ortam sıcaklığı;

- 266 K (-7°C) veya daha yüksek,

- Belirtilen atmosferik basınçta, aşağıdaki denklemle belirlenen sıcaklığa eşit veya daha az: Tc = - 0,4514 x (101,3 - Pb) + 311, burada: Tc, hesaplanan ortam sıcaklığı; K ve Pb, kPa cinsinden atmosferik basınçtır.

2.5. Ortam hava sıcaklığını tahmin etmek için motor giriş havası sıcaklık sensörünün kullanıldığı durumlarda, bir motor tipi veya motor ailesi için, iki ölçüm noktası arasındaki nominal fark değerlendirilmelidir. Kullanıldığı durumlarda ölçülen emme havası sıcaklığı, belirtilen motor tipinin veya motor ailesinin kullanıldığı bir montaj için ortam sıcaklığını tahmin etmek için nominal farka eşit bir miktarda ayarlanmalıdır.

Bu farka ilişkin değerlendirme, aşağıdakileri içeren teknik unsurlara (hesaplamalar, simülasyonlar, deneysel sonuçlar, veriler ve benzeri) dayalı iyi mühendislik kararı kullanılarak yapılır;

(a) Motor tipinin veya motor ailesinin monte edileceği, karayolu dışında kullanılan makinalara ait tipik kategoriler ve

(b) İmalatçı tarafından OEM'e verilen kurulum talimatları.

Değerlendirmenin bir kopyası talep üzerine onay kuruluşuna verilmelidir.

2.6. Dokümantasyon gereklilikleri

2.6.1. İmalatçı, 2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinin A Bölümünün 1.4 bendinde ve söz konusu ekin 2. Açıklayıcı Ekinde belirtilen dokümantasyon gerekliliklerine uymalıdır.

2.6.2. İmalatçı, bu amaçla kullanılan tüm dokümanlara, bir kimlik numarası ve verilme tarihi yazıldığından emin olmalıdır. Kayıtlı bilgiler her değiştiğinde imalatçı bunu onay kuruluşuna bildirmelidir. Bu durumda, ilgili belgelerin, ya ilgili sayfaları revizyon tarihini ve değişikliğin niteliğini açıkça gösterir şekilde işaretlenen güncellenmiş bir halini veya alternatif olarak, ayrıntılı bir açıklama ve her değişiklik tarihini içeren bir endeks ile birlikte yeni bir konsolide edilmiş versiyonunu sunmalıdır.

3. NOx kontrol tedbirleri ile ilgili teknik şartlar

3.1. Bu Bölüm, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin II’nci Ekinde yer alan "V. Faz" emisyon sınırlarına uyan ve hem enjekte eden yakıtın miktarını hem de zamanlamasını belirlemek için elektronik kontrol kullanan veya NOx'i azaltmak için kullanılan emisyon kontrol sistemini etkinleştirmek, devre dışı bırakmak veya modüle etmek için elektronik kontrol kullanan NRE, NRG, IWP, IWA, RLL ve RLR kategorilerindeki elektronik olarak kontrol edilen motorlar için uygulanır.

3.2. İmalatçı, 2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinde belirtilen belgeleri kullanarak NOx kontrol tedbirlerinin işlevsel kullanım özellikleri hakkında eksiksiz bilgi sağlamalıdır.

3.3. NOx kontrol yönetimi, Birlik bölgesinde özellikle düşük ortam sıcaklıklarında düzenli olarak gerçekleşen tüm çevre koşulları altında kullanılabilir olmalıdır.

3.4. İmalatçı, bir ayıraç kullanıldığında AB tip onayı prosedürünün geçerli emisyon testi çevrimi sırasında amonyak emisyonunun, RLL kategorisindeki motorlar için ortalama 25 ppm ve geçerli tüm diğer kategorilerdeki motorlar için 10 ppm değerini aşmadığını kanıtlamalıdır.

3.5. Ayıraç kapları karayolu dışında kullanılan bir makinaya monte edilmiş veya bağlanmışsa, kapların içindeki ayıracın bir numunesini almaya yönelik araçlar eklenmelidir. Numune alma noktasına, herhangi bir özel alet veya cihaz kullanmak gerekmeden kolayca erişilebilmelidir.

3.6. 3.2 ila 3.5 bentlerinde belirtilen şartlara ek olarak, aşağıdaki şartlar da uygulanır:

(a) NRG kategorisindeki motorlar için, 1. Açıklayıcı Ekte belirtilen teknik şartlar.

(b) NRE kategorisindeki motorlar için:

(i) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 4’ncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca motorun sadece IWP ve IWA kategorilerindeki V. faz motorların yerine kullanılması amaçlandığında, 2. Açıklayıcı Ekte belirtilen şartlar; veya

(ii) (i) paragrafı kapsamına girmeyen motorlar için 1. Açıklayıcı Ekte belirtilen şartlar.

(d) RLL kategorisindeki motorlar için, 3. Açıklayıcı Ekte belirtilen teknik şartlar.

4. Partikül halindeki kirletici kontrol tedbirleri ile ilgili teknik şartlar

4.1. Bu bölüm, bir partikül arıtma sistemi ile donatılmış, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin EK II’sinde belirtilen "Faz V" emisyon sınırları uyarınca bir PN limitine tabi alt kategorilerdeki motorlar için uygulanır. NOx kontrol sisteminin ve partikül kontrol sisteminin aynı fiziksel bileşenleri (örneğin aynı altlığı (filtre üzerindeki SCR), aynı egzoz gazı sıcaklık sensörünü) paylaştığı durumlarda, onay kuruluşunun, imalatçı tarafından sağlanan bir gerekçeli değerlendirmeyi göz önüne aldıktan sonra, bu bölüm kapsamındaki partikül kontrol arızasının, Bölüm 3 kapsamında ilgili bir NOx kontrol arızasına yol açacağı sonucuna varması halinde, bu Bölümün gereklilikleri herhangi bir bileşen veya arıza için uygulanmaz.

4.2. Partikül halindeki kirletici kontrol tedbirleri ile ilgili ayrıntılı teknik şartlar 4. Açıklayıcı Ekte belirtilmiştir.

1. Açıklayıcı Ek

Bu stratejileri gösterme yöntemi de dahil olmak üzere, NRE ve NRG kategorisindeki motorlar için NOx kontrol tedbirleri ile ilgili ek teknik şartlar

Giriş

Bu Açıklayıcı Ek, NOx kontrol tedbirlerinin doğru işlemesini sağlamaya yönelik ek gereklilikleri ortaya koymaktadır. Emisyonları azaltmak için bir ayıraç kullanılmasına dayanan motorlara ilişkin gereklilikleri içermektedir. AB tip onayı, bu Açıklayıcı Ek'te belirtilen, operatör eğitimi, montaj dokümanları, operatör uyarı sistemi, ikna sistemi ve ayıraç donma koruması hakkındaki ilgili hükümlerin uygulanması şartına bağlı olmalıdır.

Genel şartlar

Motor, NOx kontrol arızalarını (NCM'ler) tespit edebilen bir NOx Kontrol Teşhis sistemi (NCD) ile donatılmalıdır. Bu Bölüm kapsamındaki her motor, normal kullanım koşullarında motorun normal kullanım ömrü boyunca bu gereklilikleri sağlayabilecek şekilde tasarlanmalı, imal edilmeli ve monte edilmelidir. Bu amaca ulaşılırken, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin EK V’inde belirtilen emisyon dayanıklılık süresinin üzerinde kullanılmış motorların, NOx Kontrol Teşhis sisteminin (NCD) performansında ve hassasiyetinde, bu Ekte belirtilen eşik değerler, uyarı ve/veya ikna sistemleri devreye girmeden önce aşılabilecek şekilde bir miktar bozulma gösterdiği kabul edilebilir.

Gerekli bilgiler

Emisyon kontrol sistemi bir ayıraç gerektirirse, ayıracın tipi, solüsyon içinde olduğunda ayıraç konsantrasyonu hakkında bilgi, çalışma sıcaklığı koşulları, söz konusu ayıracın bileşimine ve kalitesine ve diğer özelliklerine ilişkin uluslararası standartlara bir atıf, 2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinin B Bölümü uyarınca imalatçı tarafından belirtilmelidir.

4. Bölümde belirtilen kullanıcı uyarı sisteminin ve 5. Bölümde belirtilen kullanıcı ikna sisteminin işlevsel çalışma özelliklerini tam olarak tanımlayan ayrıntılı yazılı bilgiler, AB tip onayı sırasında onay kuruluşuna sağlanmalıdır.

İmalatçı, OEM'e, motorun karayolu dışında kullanılan hareketli makinalara; motor, emisyon kontrol sistemi ve karayolu dışında kullanılan hareketli makina parçalarının bu Açıklayıcı Ekin gerekliliklerine uygun bir şekilde çalışmasını sağlayacak şekilde nasıl monte edileceğine dair talimatlar içeren belgeler sunmalıdır. Bu dokümantasyon, motorun karayolu dışındaki hareketli makinalara doğru montajı için gereken, motora ait ayrıntılı teknik gereklilikleri (yazılım, donanım ve iletişim) içermelidir.

Çalışma koşulları

Depolama tankındaki ayıraç seviyesine ilişkin izleme, teknik olarak ölçümün mümkün olduğu tüm koşullar altında (örneğin, bir sıvı ayıracın donmuş olmadığı tüm koşullar altında) yapılmalıdır.

Ayıraç donma koruması 266 K (-7°C) veya altındaki ortam sıcaklıklarında uygulanır.

NOx kontrol teşhis sisteminin 2.2.1 ve 2.2.2 bentlerinde sıralananlar dışındaki tüm unsurları, her motor kategorisi için en azından bu Ekin 2.4 bendinde belirtilen geçerli kontrol koşullarında çalışır durumda olmalıdır. Teşhis sistemi, teknik olarak mümkün olduğunda bu aralığın dışında da çalışmaya devam etmelidir.

Ayıraç donma koruması

Isıtmalı veya ısıtmasız bir ayıraç tankı ve dozaj sistemi kullanmasına izin verilir. Isıtmalı bir sistem, 2.3.2.2 ila 2.3.2.2.4 bentlerindeki gereklilikleri sağlamalıdır. Isıtmasız bir sistem, 2.3.2.3 bendinin gerekliliklerini sağlamalıdır.

Isıtmasız bir ayıraç tankının ve dozaj sisteminin kullanımı, karayolu dışındaki hareketli makinaların son kullanıcılarına verilen yazılı talimatlarda belirtilmelidir.

2.3.2.Ayıraç tankı ve dozaj sistemi

Ayıraç donmuşsa, motor 266 K (-7°C) ortam sıcaklığında çalıştırıldıktan sonra en fazla 70 dakika içinde ayıraç kullanıma hazır olmalıdır.

Isıtmalı sistem için tasarım kriterleri

Isıtmalı bir sistem, belirlenmiş bir prosedür kullanılarak test edildiğinde 2.3.2 ila 2.3.2.2.4 bentlerinde belirtilen performans gerekliliklerini sağlayacak şekilde tasarlanmalıdır.

Ayıraç tankı ve dozaj sistemi, hangisi önce olursa, 255 K (18°C) sıcaklıkta 72 saat boyunca veya ayıraç katı hale gelinceye kadar ıslatılmalıdır.

2.3.2.2.1 bendinde belirtilen ıslanma süresinden sonra, karayolu dışında kullanılan hareketli makinalar/motor, aşağıdaki şekilde 266 K (-7°C) ortam sıcaklığında çalıştırılmalı ve kullanılmalıdır:

10 ila 20 dakika rölantide; ardından

En çok %40 nominal yükte, 50 dakikaya kadar.

2.3.2.2.2 bendinde belirtilen test prosedürünün sonunda, ayıraç dozaj sistemi tamamen işlevsel olmalıdır.

Tasarım kriterleri değerlendirmesi, tam bir karayolu dışında kullanılan hareketli makina veya karayolu dışında kullanılan hareketli makina monte edilecek parçaları temsil eden parçalar kullanılarak bir soğuk oda test hücresinde veya saha testlerine dayalı olarak yapılabilir.

2.3.2.3.Isıtmasız bir sistem için operatör uyarı ve ikna sisteminin devreye girmesi

266 K (-7°C) ortam sıcaklığında ayıraç dozajı yapılmazsa, 4 ila 4.9 bentlerinde açıklanan operatör uyarı sistemi devreye girmelidir.

Motor <266 K (-7°C) ortam sıcaklığında çalıştırıldıktan sonra en fazla 70 dakika içinde ayıraç dozajının gerçekleşmemesi halinde, 5.4 bendinde belirtilen ağır seviye ikna sistemi devreye girmelidir.

Teşhis gereklilikleri

NOx Kontrol Teşhis sistemi (NCD), NOx kontrol arızalarını (NCM'leri), bilgisayar hafızasına kaydedilen Teşhis Hata Kodları (DTC'ler) vasıtasıyla tanımlayabilmeli ve talep üzerine bu bilgiyi harici olarak iletebilmelidir.

Teşhis Hata Kodlarının (DTC'lerin) kaydedilmesine ilişkin şartlar

NCD sistemi, her farklı NOx Kontrol Arızası (NCM) için bir DTC kaydetmelidir.

NCD sistemi, motor çalıştırıldıktan sonra 60 dakika içinde tespit edilebilir bir arıza olup olmadığını belirlemelidir. Bu anda, "doğrulanmış ve devrede" bir DTC kaydedilmeli ve 4. Bölüm uyarınca uyarı sistemi etkinleştirilmelidir.

İzleme sistemlerinin (örneğin istatistiksel modeller kullanan veya karayolu dışında kullanılan hareketli makinalarda sıvı tüketimine ilişkin izleme sistemlerinin) bir NCM'yi doğru bir şekilde tespit edip onaylaması için 60 dakikadan daha fazla çalışma süresi gerektiğinde, imalatçının daha uzun bir süreye olan ihtiyacı (örneğin teknik gerekçeyle, deneysel sonuçlarla, işletme içi deneyimle ve benzeri) kanıtlaması kaydıyla, onay kuruluşu izleme için daha uzun bir süreye izin verebilir.

Teşhis Hata Kodlarının (DTC'lerin) silinmesine ilişkin şartlar

DTC'ler, söz konusu DTC ile ilgili arıza giderilinceye kadar, NCD sisteminin kendisi tarafından bilgisayar belleğinden silinmez.

NCD sistemi, motor imalatçısı tarafından sağlanan tescilli bir tarama veya bakım aletine ait tüm DTC'leri talep üzerine veya motor imalatçısı tarafından sağlanan bir şifreyi kullanarak silebilir.

Bir NCD sistemi, motorun fiili kullanım ömrü boyunca karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların yaşına bağlı olarak kısmen veya tamamen devre dışı kalacak şekilde programlanmamalı veya tasarlanmamalı, zaman içinde NCD sisteminin etkinliğini azaltmak için tasarlanmış herhangi bir algoritma veya strateji içermemelidir.

NCD sistemine ait yeniden programlanabilir bilgisayar kodları veya çalışma parametreleri kurcalanmaya dirençli olmalıdır.

NCD motor ailesi

Bir NCD motor ailesinin bileşiminin belirlenmesinden imalatçı sorumludur. Bir NCD motor ailesi içindeki motorların gruplandırılması, iyi mühendislik kararına dayanmalıdır ve onay kuruluşunun onayına tabidir.

Aynı motor ailesi içinde olmayan motorlar, yine de aynı NCD motor ailesi içinde olabilir.

Bir NCD motor ailesini tanımlayan parametreler

Bir NCD motor ailesi, aile içindeki motorlar için ortak olan temel tasarım parametreleri ile tanımlanır.

Motorların aynı NCD motor ailesi içinde olduğu düşünüldüğünde, aşağıdaki temel parametreler listesi benzer olmalıdır:

Emisyon kontrol sistemleri.

NCD izleme yöntemleri.

NCD izleme kriterleri.

İzleme parametreleri (örneğin frekans).

Bu benzerlikler, imalatçı tarafından ilgili mühendislik sunumları veya diğer uygun prosedürler yoluyla kanıtlanmalıdır ve onay kuruluşunun onayına tabidir.

İmalatçı tarafından bu yöntemlerin benzer olduğunu ve sadece incelenmekte olan bileşenlere ait belirli özelliklere (örneğin büyüklük, egzoz gazı akışı ve benzeri) uyması açısından farklılık gösterdiği değerlendirildiğinde veya benzerlikleri iyi mühendislik kararına dayandığında, imalatçı NCD sistemini izleme/teşhis yöntemlerindeki küçük farklılıkların onay kuruluşu tarafından onaylanmasını talep edebilir.

Bakım gereklilikleri

OEM, XV’inci Ek uyarınca yeni karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların tüm son kullanıcılarına, emisyon kontrol sistemi ve doğru kullanımı hakkında yazılı talimatlar sağlamalıdır.

Operatör uyarı sistemi

Karayolu dışında kullanılan hareketli makinalar, zamanında giderilmediği takdirde operatör ikna sisteminin devreye girmesine yol açacak olan, düşük ayıraç seviyesi, yanlış ayıraç kalitesi, dozajın kesintiye uğraması veya 9. Bölümde belirtilen bir arıza tespit edildiğinde görsel alarmlar kulllanarak operatörü bilgilendiren bir operatör uyarı sistemi içermelidir. 5. Bölümde açıklanan operatör ikna sistemi devreye girdiğinde uyarı sistemi devrede kalır.

Uyarılar, aynı uyarı sistemini kullansa bile, arıza veya diğer motor bakımları amacıyla kullanılan uyarı ile aynı değildir.

Operatör uyarı sistemi bir veya daha fazla lambadan oluşabilir veya örneğin açıkça aşağıdakileri ifade eden mesajlar içeren kısa mesajlar görüntüleyebilir:

Düşük seviye ve/veya ağır seviye iknalar devreye girmeden önce kalan süre,

Düşük seviye ve/veya ağır seviye ikna miktarı, örneğin tork azaltma miktarı,

Karayolu dışında kullanılan makinaların devre dışı kaldığı koşullar ortadan kaldırılabilir.

Mesajların görüntülenmesi durumunda, bu mesajları görüntülemek için kullanılan sistem, diğer bakım amaçlı kullanılan sistemle aynı olabilir.

İmalatçının tercihine bağlı olarak, uyarı sistemi operatörü uyarmak için bir sesli bileşen içerebilir. Sesli uyarıların operatör tarafından iptal edilmesine izin verilir.

Operatör uyarı sistemi, sırasıyla 6.2, 7.2, 8.4 ve 9.3 bentlerinde belirtilen şekilde devreye girmelidir.

Operatör uyarı sistemi, devreye girmesine ilişkin koşullar sona erdiğinde devreden çıkar. Operatör uyarı sistemi, devreye girmesine ilişkin sebep giderilmedikçe otomatik olarak devreden çıkmaz.

Uyarı sistemi, güvenlikle ilgili önemli mesajlar veren diğer uyarı sinyalleri ile geçici olarak kesintiye uğrayabilir.

Operatör uyarı sisteminin devreye giriş ve devreden çıkış prosedürlerinin detayları 11. Bölümde açıklanmıştır.

Bu Tebliğe uygun olarak AB tip onayı başvurusunun bir parçası olarak imalatçı, 10. Bölümde belirtildiği gibi operatör uyarı sisteminin çalışmasını göstermelidir.

Operatör ikna sistemi

Motorda, aşağıdaki ilkelerden birine dayanan bir operatör ikna sistemi bulunmalıdır:

Düşük seviye bir ikna ile başlayan (performans kısıtlaması), ardından ağır seviye bir ikna (karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların çalışmasının etkin şekilde devre dışı bırakılması) ile devam eden iki aşamalı ikna sistemi.

6.3.1, 7.3.1 ve 9.4.1 bentlerinde belirtildiği gibi, düşük seviyeli bir ikna sistemi koşullarında devreye giren, tek aşamalı bir ağır seviye ikna sistemi (karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların çalışmasının etkin şekilde devre dışı bırakılması).

İmalatçının, tek aşamalı ağır seviye ikna şartını yerine getirmek için motoru durdurmayı seçmesi durumunda, ayıraç seviyesi için ikna, imalatçının tercihine göre, 6.3.1 bendindeki koşullar yerine 6.3.2 bendindeki koşullar altında devreye girebilir.

Motora, 5.2.1 bendinin gerekliliklerine uygun olması koşuluyla operatör ikna sistemini devre dışı bırakmak için bir araç takılabilir.

Motora, ulusal veya bölgesel yönetim, onların acil servisleri veya silahlı kuvvetleri tarafından bildirilen bir acil durum sırasında operatör ikna sistemini geçici olarak devre dışı bırakmak için bir araç takılabilir.

Bir motora, acil durumlarda operatör ikna sistemini geçici olarak devre dışı bırakmak için bir araç takıldığında, aşağıdaki koşulların tümü geçerlidir:

İkna sisteminin operatör tarafından devre dışı bırakılabileceği azami çalışma süresi 120 saattir.

Devreye girme yöntemi, isteğe bağlı çift işlem gerektirmek suretiyle yanlışlıkla çalışmayı önleyecek şekilde tasarlanmalı ve en azından "SADECE ACİL KULLANIM İÇİN" uyarısı net bir şekilde yazılmış olmalıdır.

Devre dışı bırakma, 120 saat geçtikten sonra otomatik olarak kapanmalı ve acil durum sona erdiyse operatörün devre dışı bırakmayı manuel olarak kapatması için de bir araç olmalıdır.

120 saatlik çalışma süresi dolduktan sonra, bir imalatçı geçici güvenlik kodu girilerek veya motorun ECU'su kalifiye bir servis teknisyeninin yeniden yapılandırılarak veya her motora denk bir güvenlik özelliği ile devre dışı bırakma aracı yeniden devreye sokulmadıkça, ikna sisteminin devre dışı bırakılması artık mümkün olmamalıdır.

Devre dışı bırakma işlemlerinin toplam sayısı ve süresi, bilginin kasıtlı olarak silinememesini sağlayacak bir şekilde, geçici olmayan elektronik bellekte veya sayaçlarda saklanmalıdır. Ulusal teftiş makamlarının bir tarama aletiyle bu kayıtları okuması mümkün olmalıdır.

(ea)(e) numaralı alt bendinde belirtilen kayıtlar için bağlantıya ilişkin açıklama ve okuma metodu, 2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinin A Bölümünde belirtilen bilgi klasörüne dahil edilmelidir;

İmalatçı, operatör iknasını geçici olarak devre dışı bırakma araçlarını yeniden düzenlemek için her talebin kaydını tutmalı ve talep üzerine bu kayıtları Komisyona veya ulusal otoritelere sunmalıdır.

Düşük seviye ikna sistemi

Düşük seviye ikna sistemi, 6.3.1, 7.3.1, 8.4.1 ve 9.4.1 bentlerinde belirtilen şartlardan herhangi biri gerçekleştikten sonra çalıştırılmalıdır.

Düşük seviye ikna sistemi, Şekil 4.1'de gösterildiği gibi, tepe tork devri ile regülatör kesme noktası arasında motor devir aralığı boyunca mevcut azami motor torkunu en az %25 oranında azaltır. Tork azaltma oranı en az dakikada %1 olmalıdır.

Aynı veya daha yüksek ciddiyet seviyesine sahip olduğu onay kuruluşuna gösterilen diğer ikna tedbirleri kullanılabilir.

Şekil 4.1

Düşük seviye ikna tork azaltma şeması

Ağır seviye ikna sistemi

Ağır seviye ikna sistemi, 6.3.2, 7.3.2, 8.4.2 ve 9.4.2 bendinde belirtilen şartlardan herhangi biri gerçekleştikten sonra çalıştırılmalıdır.

Ağır seviye ikna sistemi, karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların kullanımını, operatörün 6. ila 9. Bölümler ile ilgili herhangi bir sorunu çözmesi bakımından yeterince zahmetli bir seviyeye indirecektir. Aşağıdaki stratejiler kabul edilebilir:

Tepe torku devri ile regülatör kesme noktası arasındaki motor torku, Şekil 4.1'deki düşük seviye ikna torkundan, dakikada asgari %1 ile azami torkun %50'sine veya daha altına kademeli olarak düşürülmeli ve değişken devirli motorlar için motor devri, Şekil 4.2'de gösterildiği gibi, tork azaltma ile aynı sürede nominal devrin %60'ına veya daha altına kademeli olarak düşürülmelidir.

Şekil 4.2

Ağır seviye ikna tork azaltma şeması

8572505715

Aynı veya daha yüksek ciddiyet seviyesine sahip olduğu onay kuruluşuna gösterilen diğer ikna tedbirleri kullanılabilir.

Güvenlik kaygılarını hesaba katmak ve kendini iyileştiren teşhise imkan tanımak için, tam motor gücünü serbest bırakmak için bir ikna geçersiz kılma işlevinin kullanılmasına, aşağıdaki şartlarla izin verilir:

30 dakikadan uzun olmayan bir süre devrede kalır; ve

Operatör ikna sisteminin devrede olduğu her periyotta 3 aktivasyon ile sınırlıdır.

Operatör ikna sistemi, devreye girmesine ilişkin koşullar sona erdiğinde devreden çıkar. Operatör ikna sistemi, devreye girmesine ilişkin sebep giderilmedikçe otomatik olarak devreden çıkmaz.

Operatör ikna sisteminin devreye giriş ve devreden çıkış prosedürlerinin detayları 11. Bölümde açıklanmıştır.

Bu Tebliğ uyarınca AB tip onayı başvurusunun bir parçası olarak imalatçı, 11. Bölümde belirtildiği gibi operatör ikna sisteminin çalışmasını göstermelidir.

6.Ayıraç uygunluğu

Ayıraç seviye göstergesi

Karayolu dışında kullanılan hareketli makinalarda, ayıraç depolama tankındaki ayıraç seviyesini operatöre açıkça bildiren bir gösterge olmalıdır. Ayıraç göstergesi için kabul edilebilir asgari performans düzeyi, 4. Bölümde belirtilen operatör uyarı sistemi devredeyken ayıraç seviyesini sürekli olarak göstermesidir. Ayıraç göstergesi analog veya dijital bir gösterge şeklinde olabilir ve seviyeyi, dolu tank kapasitesinin bir oranı olarak, kalan ayıraç miktarı veya kalan tahmini çalışma saati olarak gösterebilir.

Operatör uyarı sisteminin devreye girmesi

4. Bölümde belirtilen kullanıcı uyarı sistemi, ayıraç seviyesi ayıraç tankı kapasitesinin %10'unun altına veya imalatçının tercihine bağlı olarak daha yüksek bir yüzdeye düştüğünde devreye girmelidir.

Yapılan uyarı, ayıraç göstergesi ile beraber, operatörün ayıraç seviyesinin düşük olduğunu anlaması açısından yeterince açık olmalıdır. Uyarı sisteminde bir mesaj görüntüleme sistemi olduğunda, görsel uyarı, ayıraç seviyesinin düşük olduğunu belirten bir mesaj göstermelidir (örneğin, "üre seviyesi düşük", "AdBlue seviyesi düşük" veya "ayıraç seviyesi düşük").

Operatör uyarı sisteminin başlangıçta sürekli olarak devrede olması gerekmez (örneğin bir mesajın sürekli olarak gösterilmesine gerek yoktur), ancak devrede kalmanın yoğunluğu (örneğin bir lambanın yanıp sönme frekansı) artmalı, böylece ayıraç seviyesi sıfıra yaklaştıkça ve operatör ikna sisteminin devreye gireceği noktaya yaklaşılırken sürekli hale gelmelidir. İmalatçının tercihine bağlı bir seviyede bir operatör bildirimine yol açmalı, ancak 6.3 bendindeki operatör ikna sisteminin devreye girdiği noktada, ilk gösterildiğinden çok daha fark edilir olmalıdır.

Sürekli uyarı kolayca devre dışı bırakılamamalı veya gözardı edilememelidir. Uyarı sisteminde bir mesaj görüntüleme sistemi olduğunda, açık bir mesaj gösterilmelidir (örneğin, "üre doldur", "AdBlue doldur" veya "ayıraç doldur"). Sürekli uyarı, güvenlikle ilgili önemli mesajlar veren diğer uyarı sinyalleri ile geçici olarak kesintiye uğrayabilir.

Ayıraç, devrede kalmasını gerektirmeyen bir seviyeye kadar ikmal edilinceye dek, çalışan uyarı sistemini kapatmak mümkün değildir.

Operatör ikna sisteminin devreye girmesi

5.3 bendinde açıklanan düşük seviye ikna sistemi, ayıraç tankı seviyesi nominal olarak tam kapasitesinin %2,5'inin altına veya imalatçının tercihine bağlı olarak daha yüksek bir orana düşerse devreye girmelidir.

5.4 bendinde açıklanan ağır seviye ikna sistemi, ayıraç tankı boşsa, yani dozaj sistemi tanktan daha fazla ayıraç çekemediğinde veya imalatçının takdirine bağlı olarak, nominal olarak tam kapasitesinin %2,5'inin altındaki herhangi bir seviyede devreye girmelidir.

5.5 bendinde izin verilen haller dışında, ayıraç devreye girmelerini gerektirmeyen bir seviyeye gelene kadar ikmal edilinceye dek, düşük seviyeli veya ağır seviyeli ikna sistemini kapatmak mümkün değildir.

Ayıraç kalitesinin izlenmesi

Motor veya karayolu dışında kullanılan hareketli makinalarda, karayolu dışında kullanılan bir hareketli makinada yanlış bir ayıraç bulunduğunu tespit etme imkanı olmalıdır.

İmalatçı, egzoz borusu NOx emisyonlarının, ya geçerli NOx limiti çarpı 2,25 ya da geçerli NOx limiti artı 1,5 g/kWh değerini aşmamasını sağlayacak bir asgari kabul edilebilir ayıraç konsantrasyonu, CDmin belirlemelidir. Birleşik bir HC ve NOx sınırı olan motor alt kategorileri için, bu bendin amacı doğrultusunda geçerli NOx sınır değeri, HC ve NOx için birleşik limit değeri eksi 0,19 g/kWh olmalıdır.

İmalaltçı tarafından belirlenen CDmin değeri, 13. Bölümde belirtilen gösterim sırasında kullanılmalı ve 2017/656/AB Tebliğinin 3’üncü Açıklayıcı Ekinde belirtilen bilgi dokümanının C Kısmına kaydedilmelidir.

CDmin değerinden daha düşük herhangi bir ayıraç konsantrasyonu tespit edilmeli ve 7.1 bendinin amacı doğrultusunda yanlış ayıraç olarak kabul edilmelidir.

Ayıraç kalitesine özel bir sayaç ("ayıraç kalitesi sayacı") ayrılmalıdır. Ayıraç kalitesi sayacı, motorun yanlış bir ayıraç ile çalıştığı saatleri saymalıdır.

İsteğe bağlı olarak, imalatçı, ayıraç kalitesi kusurunu 8. ve 9. Bölümlerde listelenen kusurların biri veya daha fazlası ile birlikte tek bir sayaçta gruplandırabilir.

Ayıraç kalitesi sayacının devreye girmesine ve devreden çıkmasına ilişkin kriterlere ve mekanizmalara dair ayrıntılar 11. Bölümde açıklanmıştır.

Operatör uyarı sisteminin devreye girmesi

İzleme sistemi ayıraç kalitesinin yanlış olduğunu doğruladığında, 4. Bölümde açıklanan operatör uyarı sistemi devreye girmelidir. Uyarı sisteminde bir mesaj görüntüleme sistemi olduğunda, uyarının nedenini belirten bir mesaj göstermelidir (örneğin, "yanlış üre tespit edildi", "yanlış AdBlue tespit edildi" veya "yanlış ayıraç tespit edildi").

Operatör ikna sisteminin devreye girmesi

5.3 bendinde açıklanan düşük seviye ikna sistemi, 7.2 bendinde açıklandığı gibi operatör uyarı sistemi devreye girdikten sonra azami 10 motor çalışma saati içinde ayıraç kalitesi düzeltilmezse devreye girmelidir.

5.4 bendinde açıklanan ağır seviye ikna sistemi, 7.2 bendinde açıklandığı gibi operatör uyarı sistemi devreye girdikten sonra azami 20 motor çalışma saati içinde ayıraç kalitesi düzeltilmezse devreye girmelidir.

11. Bölümde açıklanan mekanizmaya göre arızanın tekrarlanması durumunda, ikna sistemleri devreye girmeden önceki saat sayısı azaltılmalıdır.

Ayıraç dozaj faaliyeti

Motorda, dozajın kesintiye uğradığını tespit etme imkanı olmalıdır.

Ayıraç dozaj faaliyeti sayacı

Dozaj faaliyetine özel bir sayaç ("dozaj faaliyeti sayacı") ayrılmalıdır. Sayaç, motorun bir ayıraç dozaj faaliyeti kesintisi ile çalıştığı saatleri saymalıdır. Bu tür bir kesinti motor ECU'su tarafından talep edildiğinde bu gerekli değildir, çünkü karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların çalışma koşulları, karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların emisyon performansının ayıraç dozajı gerektirmeyeceği şekildedir.

İsteğe bağlı olarak, imalatçı, ayıraç dozajı kusurunu 7. ve 9. Bölümlerde listelenen kusurların biri veya daha fazlası ile birlikte tek bir sayaçta gruplandırabilir.

Ayıraç dozaj faaliyeti sayacının devreye girmesine ve devreden çıkmasına ilişkin kriterlere ve mekanizmalara dair ayrıntılar 11. Bölümde açıklanmıştır.

Operatör uyarı sisteminin devreye girmesi

8.2.1 bendi uyarınca dozaj faaliyeti sayacını ayarlayan, dozajın kesintiye uğraması durumunda, 4. Bölümde açıklanan operatör uyarı sistemi devreye girmelidir. Uyarı sisteminde bir mesaj görüntüleme sistemi olduğunda, uyarının nedenini belirten bir mesaj göstermelidir (örneğin, "üre dozaj arızası", "AdBlue dozaj arızası" veya "ayıraç dozaj arızası").

Operatör ikna sisteminin devreye girmesi

5.3 bendinde açıklanan düşük seviye ikna sistemi, 8.3 bendi uyarınca operatör uyarı sistemi devreye girdikten sonra azami 10 motor çalışma saati içinde ayıraç dozajındaki bir kesinti düzeltilmezse devreye girmelidir.

5.4 bendinde açıklanan ağır seviye ikna sistemi, 8.3 bendi uyarınca operatör uyarı sistemi devreye girdikten sonra azami 20 motor çalışma saati içinde ayıraç dozajındaki bir kesinti düzeltilmezse devreye girmelidir.

11. Bölümde açıklanan mekanizmaya göre arızanın tekrarlanması durumunda, ikna sistemleri devreye girmeden önceki saat sayısı azaltılmalıdır.

Onaysız değişiklikten kaynaklanabilecek diğer arızalar

Ayıraç tankındaki ayıraç seviyesine, ayıraç kalitesine ve dozajın kesintiye uğramasına ek olarak aşağıdaki arızalar onaysız değişiklikten kaynalanabileceği için izlenmelidir:

9.2.1. bendinde açıklanan NOx Kontrol Teşhis (NCD) sistemi arızaları.

9.2.2 bendinde açıklanan egzoz gazı devridaim (EGR) valfi arızaları.

İzleme gereklilikleri ve sayaçlar

NCD sistemi

NOx Kontrol Teşhis (NCD) sistemi, elektrik arızaları ve 6. ila 8. Bölümlerde (bileşen izleme) belirtilen diğer arızaları teşhis etmesini önleyen herhangi bir sensörün sökülmesi veya devreden çıkarılması için izlenmelidir.

Teşhis kabiliyetini etkileyen sensörlerin bunlarla sınırlı olmayan bir listesi; doğrudan NOx konsantrasyonunu ölçen sensörler, üre kalite sensörleri, ortam sensörleri ve ayıraç dozaj faaliyetini, ayıraç seviyesini veya ayıraç tüketimini izlemek için kullanılan sensörlerdir.

İzleme arızalarının her birine bir sayaç ayrılmalıdır. NCD sisteminin bir arızasıyla bağlantılı DTC'nin devrede olduğu doğrulandığında, NCD sistemi sayaçları motor çalışma saatlerini saymalıdır. Farklı NCD sistemi arızaları tek bir sayaçta gruplandırılabilir.

İmalatçı, NCD sistem arızasını, 7. ve 8. Bölümlerde ve 9.2.2 bendinde listelenen sistemlerden biri veya birkaçı ile birlikte tek bir sayaçta gruplandırabilir.

NCD sistemi sayaçlarının devreye girmesine ve devreden çıkmasına ilişkin kriterlere ve mekanizmalara dair ayrıntılar 11. Bölümde açıklanmıştır.

Engellenmiş EGR valfı

Egzoz gazı devridaim (EGR) sistemi engellenmiş bir EGR valfı için izlenmelidir.

Engellenmiş bir EGR valfına bir sayaç ayrılmalıdır. Engellenmiş bir EGR valfı ile bağlantılı DTC'nin devrede olduğu doğrulandığında, EGR valfı sayacı motor çalışma saatlerini saymalıdır.

İmalatçı, EGR valfı arızasını, 7. ve 8. Bölümlerde ve 9.2.1 bendinde listelenen sistemlerden biri veya birkaçı ile birlikte tek bir sayaçta gruplandırabilir.

EGR valfı sayacının devreye girmesine ve devreden çıkmasına ilişkin kriterlere ve mekanizmalara dair ayrıntılar 11. Bölümde açıklanmıştır.

Operatör uyarı sisteminin devreye girmesi

9.1 bendinde belirtilen arızalardan herhangi birinin oluşması durumunda, 4. Bölümde belirtilen kullanıcı uyarı sistemi devreye girmeli ve acil onarım gerektiğini belirtmelidir. Uyarı sisteminde bir mesaj görüntüleme sistemi olduğunda, uyarının nedenini belirten bir mesaj göstermelidir (örneğin, "ayıraç dozaj valfı bağlantısı kesik" veya "kritik emisyon arızası").

Operatör ikna sisteminin devreye girmesi

9.1 bendinde belirtilen bir arıza, 9.3 bendinde belirtilen kullanıcı uyarı sisteminin devreye girmesinden sonra en fazla 36 motor çalışma saati içerisinde giderilmezse, 5.3 bendinde açıklanan düşük seviye ikna sistemi devreye girmelidir.

9.1 bendinde belirtilen bir arıza, 9.3 bendinde belirtilen kullanıcı uyarı sisteminin devreye girmesinden sonra en fazla 100 motor çalışma saati içerisinde giderilmezse, 5.4 bendinde açıklanan ağır seviye ikna sistemi devreye girmelidir.

11. Bölümde açıklanan mekanizmaya göre arızanın tekrarlanması durumunda, ikna sistemleri devreye girmeden önceki saat sayısı azaltılmalıdır.

9.2 bendinde belirtilen izleme gerekliliklerine alternatif olarak, imalatçı egzoz sistemine yerleştirilmiş bir NOxsensörü kullanarak arızaları izleyebilir.

Birleşik bir HC ve NOx sınırı olan motor alt kategorileri için, bu bendin amacı doğrultusunda geçerli NOx sınır değeri, HC ve NOx için birleşik limit değeri eksi 0,19 g/kWh olmalıdır.

Mesajların kullanılması durumunda, "yüksek NOx - kök neden bilinmiyor" ifadesi de dahil tek bir uyarı kullanılabilir.

9.4.1 bendinde, operatör uyarı sisteminin devreye girmesi ile düşük seviye ikna sisteminin devreye girmesi arasındaki azami motor çalışma saati sayısı 10'a düşürülmelidir.

9.4.2 bendinde, operatör uyarı sisteminin devreye girmesi ile ağır seviye ikna sisteminin devreye girmesi arasındaki azami motor çalışma saati sayısı 20'ye düşürülmelidir.

10.İspat gereklilikleri

Genel

Bu Ekin gerekliliklerine uyum, AB tip onayı sırasında, Tablo 4.1’de gösterildiği ve bu Bölüm’de belirtildiği şekilde, aşağıdakiler gerçekleştirilerek ispatlanmalıdır:

Uyarı sisteminin devreye girdiğinin ispatı.

Varsa, düşük seviye ikna sisteminin devreye girdiğinin ispatı.

Ağır seviye ikna sisteminin devreye girdiğinin ispatı.

Motor aileleri ve NCD motor aileleri

Bir motor ailesinin veya bir NCD motor ailesinin bu Bölümün gerekliliklerine uyumu, imalatçının, bu Ekin şartlara uymak için gereken izleme sistemlerinin aile içinde benzer olduğunu onay kuruluşuna ispatlaması şartıyla, inclenen ailenin üyelerinden birinin test edilmesi yoluyla ispatlanabilir.

NCD motor ailesinin diğer üyeleri için izleme sistemlerinin benzer olduğunun ispatı, algoritmalar, fonksiyonel analizler ve benzeri unsurların onay otoritelerine sunulması yoluyla gerçekleştirilebilir.

Test motoru, onay kuruluşu ile mutabakat içinde imalatçı tarafından seçilir. Test motorunun incelenen ailenin ana motoru olmasına ilişkin bir şart yoktur.

Bir motor ailesi içindeki motorların, 10.2.1 bendinde (Şekil 4.3) belirtildiği gibi, halihazırda AB tip onaylı bir NCD motor ailesine mensup olması durumunda, imalatçının, bu Ekin gerekliliklerine uymak için gereken izleme sistemlerinin, incelenen motor ve NCD motor aileleri içinde benzer olduğunu ispatlaması şartıyla, bu motor ailesinin uyumu daha fazla test edilmeden ispatlanmış sayılır.

Tablo 4.1

10.3 ve 10.4. bentlerinde yer alan hükümlere göre gösteri sürecinin içeriğinin gösterimi

Mekanizma

İspat unsurları

10.3 bendinde belirtilen uyarı sisteminin devreye girmesi

2 devreye girme testi (ayıraç eksikliği dahil)

Duruma göre ilave ispat unsurları

10.4 bendinde belirtilen düşük seviye ikna sisteminin devreye girmesi.

2 devreye girme testi (ayıraç eksikliği dahil)

Duruma göre ilave ispat unsurları

1 tork azaltma testi

10.4 bendinde belirtilen ağır seviye ikna sisteminin devreye girmesi

2 devreye girme testi (ayıraç eksikliği dahil)

Duruma göre ilave ispat unsurları

Şekil 4.3

Bir NCD motor ailesinin önceden ispatlanmış uyumluluğu

Uyarı sisteminin devreye girdiğinin ispatı

Uyarı sisteminin devreye girişinin uyumluluğu iki test yapılarak ispatlanır: Ayıraç eksikliği ve 7. ,8. veya 9. Bölümlerinde tanımlanan bir arıza kategorisi.

Test edilecek arızanın 7., 8. veya 9. Bölümlerinde belirtilenler arasından seçilmesi.

Onay kuruluşu bir arıza kategorisi seçer. 7. veya 9. Bölümden bir arıza seçilmesi halinde, sırasıyla 10.3.2.2 veya 10.3.2.3 bentlerinde belirtilen ilave şartlar uygulanır.

Yanlış ayıraç kalitesi durumunda uyarı sisteminin devreye girdiğinin ispatlanması amacıyla, 7 ila 7.3.3 bentlerinde belirtilen şartlar uyarınca en az imalatçı tarafından bildirilen düzeyde seyreltik bir aktif madde seyreltisine sahip bir ayıraç seçilmelidir.

Kurcalanmadan kaynaklanabilecek ve 9. Bölümde tanımlanan arızalar durumunda uyarı sisteminin devreye girdiğinin ispatlanması amacıyla, seçim aşağıdaki şartlar uyarınca yapılmalıdır:

İmalatçı, onay kuruluşuna bu tür olası arızaların bir listesini sağlamalıdır.

10.3.2.3.2.Testte incelenecek arıza, 10.3.2.3.1 bendinde belirtilen listeden onay otoritesi tarafından seçilmelidir.

İspat

Bu ispatın amacı doğrultusunda, ayıraç eksikliği ve seçilen arıza için 10.3.2 ila 10.3.2.3.2 bentleri uyarınca ayrı bir test yapılmalıdır.

Test sırasında, teste tabi tutulan arızadan başka bir arıza olmamalıdır.

Bir teste başlamadan önce, tüm DTC'ler silinmiş olmalıdır.

İmalatçının talebi üzerine ve onay kuruluşunun mutabakatıyla, teste tabi tutulan arızaların simülasyonu yapılabilir.

Ayıraç eksikliği dışındaki arızaların tespiti.

Ayıraç eksikliği dışındaki arızalar için, arıza bir kez başlatıldığında veya simülasyonu yapıldığında, bu arızanın tespiti aşağıdaki şekilde yapılmalıdır:

NCD sistemi, bu Ekin hükümleri uyarınca onay kuruluşu tarafından uygun görülen bir arızanın çıkmasına tepki göstermelidir. Devreye girmenin 10.3.3.7 bendine göre ardışık iki NCD test çevrimi içinde gerçekleşmesi durumunda bunun ispat edildiği kabul edilir.

Belirli bir izlemecinin izlemesini tamamlaması için ikiden fazla NCD test çevrimine ihtiyaç duyduğu izleme açıklamasında belirtildiğinde ve onay kuruluşu tarafından kabul edildiğinde, NCD test çevrimlerinin sayısı 3 NCD test çevrimine yükseltilebilir.

İspat testindeki her bağımsız NCD test çevrimi bir motor kapatma ile birbirinden ayrılabilir. Bir sonraki çalıştırmaya kadar geçecek süre için, motorun kapatılmasından sonra olabilecek izlemeler ve izlemenin bir sonraki çalıştırmada gerçekleşmesi için gereken her tür koşul dikkate alınmalıdır.

10.3.3 bendi uyarınca yapılan her ispat testinin sonunda, uyarı sisteminin uygun şekilde devreye girmesi ve seçilen arıza için DTC'nin "doğrulandı ve devrede" olması durumunda, uyarı sisteminin devreye girdiğinin ispatı yapılmış sayılır.

Ayıraç yetersizliği durumunda tespit

Ayıracın yetersiz olması durumunda uyarı sisteminin devreye girdiğinin ispatı amacıyla, imalatçının takdirine bağlı olarak motor bir veya birkaç NCD test çevrimi üzerinde çalıştırılmalıdır.

İspat, tank içinde, imalatçı ve onay kuruluşu arasında kararlaştırılacak olan ancak tankın nominal kapasitesinin %10'undan daha azını temsil etmeyen bir ayıraç seviyesi ile başlamalıdır.

Aşağıdaki koşullar eşzamanlı olarak sağlanırsa, uyarı sisteminin doğru şekilde çalıştığı kabul edilir:

Uyarı sistemi, ayıraç tankı kapasitesinin %10'una eşit veya daha fazla bir ayıraç miktarı ile devreye girerse; ve

“Sürekli” uyarı sistemi, 6. Bölümdeki hükümler uyarınca imalatçı tarafından beyan edilen değere eşit veya daha büyük bir ayıraç miktarı ile devreye girerse.

10.3.3.7. NCD test çevrimi

NCD sisteminin doğru çalıştığının ispatlanması için bu Bölümde ele alınan NCD test çevrimi, NRE-v-3, NRE-v-4, NRE-v-5, NRE-v-6 alt kategorisindeki motorlar için ön ısıtmalı NRTC ve diğer tüm kategoriler için geçerli NRSC'dir.

İmalatçının talebi üzerine ve onay kuruluşunun onayı ile belirli bir izlemeci için (örneğin NTRC veya NRSC dışında) alternatif bir NCD test çevrimi kullanılabilir. Bu talep, aşağıdakileri ispatlayan unsurları (teknik hususlar, simülasyon, test sonuçları ve benzeri) içermelidir:

Talep edilen test çevrimi, gerçek dünyadaki işlemlerde çalışacak bir izleme sistemine yol açar; ve

10.3.3.7.1 bendinde belirtilen geçerli NCD test çevriminin, öngörülen izleme için yeterince uygun olmadığı gösterilmiştir.

10.3.3 bendi uyarınca yapılan her ispat testinin sonunda, uyarı sisteminin uygun şekilde devreye girmesi durumunda, uyarı sisteminin devreye girdiğinin ispatı yapılmış sayılır.

İkna sisteminin ispatı

İkna sisteminin ispatı, bir motor test tezgahında gerçekleştirilen testlerle yapılır.

Bunlarla sınırlı olmamak kaydıyla, ortam sıcaklığı sensörleri, seviye sensörleri ve operatör uyarı ve bilgi sistemleri gibi ispatların yapılması amacıyla gerekli olan, motora fiziksel olarak monte edilmemiş tüm bileşenler veya alt sistemler bu amaçla motora bağlanmalı veya bunların simulasyonları onay kuruluşunu tatmin edecek şekilde yapılmalıdır.

İmalatçı öyle tercih eder ve onay kuruluşu da mutabık kalırsa, ispat testleri, komple bir karayolu dışında kullanılan hareketli makina veya makinalar üzerinde, ya karayolu dışında kullanılan hareketli makina uygun bir test tezgahına bağlanarak ya da 10.4.1 bendine bakılmaksızın, kontrollü koşullar altında bir deneme pistinde çalıştırılarak yapılabilir.

Test dizisi, uyarı sisteminin testi için 10.3.2.1 bendinde belirtilen listeden onay kuruluşu tarafından seçilen bir arıza durumunda ikna sisteminin devreye girdiğini göstermelidir.

Bu ispat amacıyla;

Onay kuruluşu ile mutabakat içinde, belli bir sayıda çalışma saatine ulaşılması simülasyonu yapılarak imalatçının testi hızlandırmasına izin verilir.

Düşük seviye ikna için gereken tork azaltmanın sağlanması, bu Tebliğ uyarınca gerçekleştirilen genel motor performansı onay süreci ile aynı anda ispatlanabilir. Bu durumda, ikna sistemi ispatı sırasında ayrı bir tork ölçümü gerekmez.

Varsa düşük seviye ikna, 10.4.5 bendindeki şartlar uyarınca ispatlanmalıdır.

Ağır seviye ikna, 10.4.6 bendindeki şartlar uyarınca ispatlanmalıdır.

İmalatçı ayrıca, 10.4.1 ila 10.4.3 bentlerinde açıklanan ispat testlerinde kullanılmak üzere seçilmemiş olan, 7., 8. veya 9. Bölümde tanımlanan arıza koşulları altında ikna sisteminin çalışmasını ispatlamalıdır.

Bu ilave ispatlar, teknik bir durumun, algoritmalar, işlev analizleri ve önceki testlerin sonuçları gibi kanıtlar kullanılarak onay kuruluşuna sunulması yoluyla gerçekleştirilebilir.

Bu ilave ispatlar, özellikle de motor ECU'suna doğru tork azaltma mekanizmasının dahil edildiğini onay kuruluşunu tatmin edecek şekilde göstermelidir.

Düşük seviye ikna sisteminin ispat testi

Bu ispat, onay kuruluşu tarafından seçilen bir arızanın tespit edilmesinin sonucu olarak uyarı sistemi veya varsa "sürekli" uyarı sistemi devreye girdiğinde başlar.

Sistem, tankta ayıraç eksikliği durumunda verdiği tepki bakımından kontrol edilirken, ayıraç miktarı tankın nominal tam kapasitesinin %2,5'ine veya tankın nominal tam kapasitesine veya 6.3.1 bendi uyarınca düşük seviye ikna sisteminin çalışması amaçlanan, imalatçı tarafından beyan edilen değere ulaşana kadar motor çalıştırılır.

İmalatçı, onay kuruluşunun mutabakatı ile, sürekli çalışmanın simülasyonunu, motor çalışırken veya durdurulduğunda tanktan ayıraç çekerek yapabilir.

Sistem, tankta ayıraç eksikliği dışında bir arıza durumunda verdiği tepki bakımından kontrol edildiğinde, motor Tablo 4.3’te belirtilen ilgili çalışma saatleri boyunca veya imalatçının tercihine bağlı olarak, ilgili sayaç düşük seviye ikna sisteminin devreye girdiği değere ulaşıncaya kadar çalıştırılır.

10.4.5.2 ve 10.4.5.3 bentlerine göre yapılan her ispat testinin sonunda imalatçı motor ECU’sunun tork azaltma mekanizmasını devreye soktuğunu onay kuruluşuna ispatlarsa, düşük seviye ikna sisteminin ispatı yapılmış kabul edilir.

Ağır seviye ikna sisteminin ispat testi

Bu ispat, düşük seviye ikna sisteminin daha önce devreye girdiği bir durumda başlar ve düşük seviye ikna sistemini ispatlamak için gerçekleştirilen testlerin bir devamı olarak yapılabilir.

Sistem, tankta ayıraç eksikliği durumunda verdiği tepki bakımından kontrol edilirken, ayıraç tankı boşalıncaya veya imalatçı tarafından ağır seviye ikna sisteminin devreye girdiği beyan edilen, tankın nominal tam kapasitesinin %2,5'i seviyesine ulaşana kadar motor çalıştırılır.

İmalatçı, onay kuruluşunun mutabakatı ile, sürekli çalışmanın simülasyonunu, motor çalışırken veya durdurulduğunda tanktan ayıraç çekerek yapabilir.

Sistem, tankta ayıraç eksikliği olmayan bir arıza durumunda verdiği tepki bakımından kontrol edildiğinde, bu durumda motor Tablo 4.4’te belirtilen ilgili çalışma saatleri boyunca veya imalatçının tercihine bağlı olarak, ilgili sayaç ağır seviye ikna sisteminin devreye girdiği değere ulaşıncaya kadar çalıştırılır.

10.4.6.2 ve 10.4.6.3 bentlerine göre yapılan her ispat testinin sonunda imalatçı bu Ek içinde incelenen ağır seviye ikna mekanizmasının devreye girdiğini onay kuruluşuna ispatlarsa, ağır seviye ikna sisteminin ispatı yapılmış kabul edilir.

Alternatif olarak, imalatçı öyle tercih eder ve onay kuruluşu da mutabık kalırsa, ikna mekanizmalarının ispatı, 5.4 ve 10.4.1 bendindeki şartlar uyarınca komple bir karayolu dışında kullanılan hareketli makina üzerinde, ya karayolu dışında kullanılan hareketli makina uygun bir test tezgahına bağlanarak ya da kontrollü koşullar altında bir deneme pistinde çalıştırılarak yapılabilir.

Karayolu dışında kullanılan hareketli makinalar, seçilen arıza ile bağlantılı sayaç Tablo 4.4'te belirtilen ilgili çalışma saatlerine ulaşana kadar veya duruma göre ya ayıraç tankı boşalana kadar ya da imalatçının ağır seviye ikna sistemini devreye sokmayı seçtiği, tankın nominal tam kapasitesinin %2,5'i seviyesine ulaşana kadar çalıştırılmalıdır.

İspatın dokümantasyonu

NCD sisteminin ispatı, bir ispat raporu ile belgelenmelidir. Bu rapor:

İncelenen arızaları tanımlamalı,

Geçerli test çevrimi de dahil olmak üzere yapılan ispatı açıklamalı,

Geçerli uyarı ve ikna sistemlerinin bu düzenlemenin gerektirdiği şekilde devreye girdiğini doğrulamalı, ve

2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinin A Bölümünde belirtilen bilgi klasörüne eklenmelidir.

Operatör uyarı ve ikna mekanizmalarının devreye girmesine ve devreden çıkmasına dair açıklama

Bu Ekte belirtilen uyarı ve ikna sistemlerinin devreye girme ve devreden çıkma mekanizmaları ile ilgili gereklilikleri tamamlamak için, bu Bölümde, devreye girme ve devreden çıkma mekanizmalarının bir uygulamasına ilişkin teknik şartlar belirtilmiştir.

Uyarı sisteminin devreye girme ve devreden çıkma mekanizmaları

11.2.1.Operatör uyarı sistemi, devreye girdiğini doğrulayan bir NCM ile ilişkili teşhis hata kodu (DTC) Tablo 4.2'de tanımlanan durumda olduğunda devreye girer.

Tablo 4.2

Operatör uyarı sisteminin devreye girmesi

Arıza tipi

Uyarı sisteminin devreye girmesi için DTC durumu

Düşük ayıraç kalitesi

Doğrulandı ve devrede

Dozaj kesintisi

Doğrulandı ve devrede

Engellenmiş EGR valfı

Doğrulandı ve devrede

İzleme sistemi arızası

Doğrulandı ve devrede

Varsa, NOx eşik değeri

Doğrulandı ve devrede

Operatör uyarı sistemi, teşhis sistemi söz konusu uyarı ile ilgili arızanın artık olmadığı sonucuna vardığında veya devreye girmesine neden olan arızalar ile ilgili DTC'leri içeren bilgiler bir tarama aleti tarafından silindiğinde devreden çıkar.

"NOx kontrol bilgilerinin" silinmesine ilişkin şartlar

"NOx kontrol bilgilerinin" bir tarama aleti ile silinmesi/sıfırlanması

Tarama aletinin talebi üzerine, aşağıdaki veriler silinir veya bu Ekte belirtilen değere sıfırlanır (bkz. Tablo 4.3).

Tablo 4.3

"NOx kontrol bilgilerinin" bir tarama aleti ile silinmesi/sıfırlanması

NOx kontrol bilgileri

Silinebilir

Sıfırlanabilir

Tüm DTC'ler

En yüksek motor çalışma saatlerinin olduğu sayacın değeri

NCD sayaçlarından gelen motor çalışma saati sayısı

NOx kontrol bilgileri, karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların akü bağlantısı kesilerek silinemez.

"NOx kontrol bilgilerinin" silinmesi sadece "motor kapalı" koşullarda mümkündür.

DTC'ler dahil "NOx kontrol bilgileri" silindiğinde, bu arızalarla bağlantılı olan ve bu Ekte belirtilen hiçbir sayaç silinmez, ancak bu Açıklayıcı Ekin uygun Bölümünde belirtilen değere sıfırlanır.

Operatör ikna sisteminin devreye girme ve devreden çıkma mekanizması

Operatör ikna sistemi, uyarı sistemi devrede olduğunda ve devreye girmelerine neden olan NCM tipi ile ilgili sayaç Tablo 4.4'te belirtilen değere ulaştığında devreye girer.

Operatör ikna sistemi, sistem devreye girmesine neden olan arızayı artık tespit etmediğinde veya devreye girmesine neden olan NCM'lere ilişkin DTC'leri içeren bilgiler bir tarama aleti veya bakım aleti tarafından silinmişse devreden çıkar.

Operatör uyarı ve ikna sistemleri, ayıraç tankındaki ayıraç miktarının değerlendirilmesinden sonra 6. Bölümdeki hükümler uyarınca duruma göre derhal devreye girer veya devreden çıkar. Bu durumda, devreye girme veya devreden çıkma mekanizmaları, ilgili herhangi bir DTC'nin durumuna bağlı değildir.

Sayaç mekanizması

Genel

Bu Açıklayıcı Ekin gerekliliklerine uyması için, sistem aşağıdaki NCM’lerden herhangi birini tespit ettiğinde, sistemde motorun çalıştığı saat sayısını kaydetmek için sayaçlar bulunmalıdır:

Yanlış ayıraç kalitesi.

Ayıraç dozaj faaliyetinde kesinti.

Engellenmiş EGR valfı.

NCD sistemi arızası.

İmalatçı, 11.4.1.1 bendinde belirtilen NCM'leri gruplamak için bir veya birkaç sayaç kullanabilir.

Sayaçların her biri, 1 saat çözünürlüğe sahip 2 bitlik bir sayaçta öngörülen azami değere kadar saymalı ve sayacın sıfırlanmasına izin veren koşullar sağlanmadıkça bu değeri tutmalıdır.

Bir imalatçı, tek bir NCD sistem sayacı veya çoklu NCD sistem sayaçları kullanabilir. Tek bir sayaç, söz konusu sayaç tipi ile ilgili, hiçbiri tek sayacın gösterdiği zamana ulaşmamış olan 2 veya daha fazla farklı arızaya ait saat sayısını toplayabilir.

İmalatçı birden fazla NCD sistem sayacı kullanmaya karar verdiğinde, sistem bu Açıklayıcı Ek uyarınca söz konusu sayaç tipi ile ilgili her arızaya özel bir izleme sistemi sayacı atama kabiliyetine sahip olmalıdır.

Sayaç mekanizması ilkesi

Sayaçların her biri aşağıdaki şekilde çalışmalıdır:

Sayaç sıfırdan başlıyorsa, söz konusu sayaçla ilgili bir arıza tespit edilir edilmez ve ilgili teşhis hata kodu (DTC) Tablo 4.2'de tanımlanan duruma gelir gelmez saymaya başlamalıdır.

Tekrarlanan arızalar söz konusu olduğunda imalatçının tercihine bağlı olarak aşağıdaki hükümlerden biri uygulanır:

Tek bir izleme olayı meydana gelirse ve sayacı başlangıçta devreye sokan bir arıza artık tespit edilmezse veya arıza bir tarama aleti veya bakım aleti tarafından silinirse, sayaç durur ve mevcut değerinde kalır. Sayaç ağır seviye ikna sistemi devredeyken saymayı bırakırsa, sayaç Tablo 4.4'te belirtilen değerde veya ağır seviye ikna için sayaç değeri eksi 30 dakikaya eşit veya daha büyük bir değerde dondurulur.

Sayaç, Tablo 4.4'te tanımlanan değerde veya ağır seviye ikna için sayaç değeri eksi 30 dakikaya eşit veya daha büyük bir değerde donmuş olarak tutulmalıdır.

11.4.2.1.3. Tek bir izleme sistemi sayacı söz konusu olduğunda, söz konusu sayaç ile ilgili bir NCM tespit edilmişse ve ilgili Teşhis hata kodu (DTC) "doğrulandı ve devrede" durumunda ise söz konusu sayaç saymaya devam eder. Sayacın devreye girmesine neden olacak hiçbir NCM tespit edilmezse veya bu sayaca ilişkin tüm arızalar bir tarama aleti veya bir bakım aleti tarafından silinmişse, sayaç durur ve 11.4.2.1.2 bendinde belirtilen değerlerden birinde kalır.

Tablo 4.4

Sayaçlar ve ikna

Sayacın ilk devreye girişi için DTC durumu

Düşük seviye ikna için sayaç değeri

Ağır seviye ikna için sayaç değeri

Sayaç tarafından tutulan dondurulmuş değer

Ayıraç kalitesi sayacı

Doğrulandı ve devrede

≤ 10 saat

≤ 20 saat

≥ Ağır seviye ikna için sayaç değerinin %90'ı

Dozaj sayacı

Doğrulandı ve devrede

≤ 10 saat

≤ 20 saat

≥ Ağır seviye ikna için sayaç değerinin %90'ı

EGR valfı sayacı

Doğrulandı ve devrede

≤ 36 saat

≤ 100 saat

≥ Ağır seviye ikna için sayaç değerinin %95'i

İzleme sistemi sayacı

Doğrulandı ve devrede

≤ 36 saat

≤ 100 saat

≥ Ağır seviye ikna için sayaç değerinin %95'i

Varsa, NOx eşik değeri

Doğrulandı ve devrede

≤ 10 saat

≤ 20 saat

≥ Ağır seviye ikna için sayaç değerinin %90'ı

11.4.2.1.4.Bir kez dondurulduğunda; sayaçla ilgili bir arıza tespit edilmeden izleme çevriminin en az bir kez tamamlanması ve sayacın en son devrede olduğu zamandan itibaren 36 motor çalışma saati süresince sayaç ile ilgili bir arızaya rastlanmaması durumunda sayaç sıfırlanır. (bakınız Şekil 4.4)

Sayacın dondurulduğu süre zarfında söz konusu sayaçla ilgili bir arıza tespit edilirse, sayaç tutulduğu noktadan itibaren saymaya devam eder (bkz. Şekil 4.4).

Devreye girme ve devreden çıkma ve sayaç mekanizmalarının örneklerle açıklanması

Bu Bölümde, bazı tipik durumlar için devreye girme ve devreden çıkma ve sayaç mekanizmaları örneklerle açıklanmaktadır. 12.2, 12.3 ve 12.4 bentlerinde verilen şekiller ve açıklamalar bu Açıklayıcı Ek içinde sadece örneklerle açıklama amacıyla sağlanmıştır ve bunlara ne bu Tebliğin gerekliliklerine ilişkin örnekler olarak ne de ilgili süreçlerin kesin ifadeleri olarak başvurulmamalıdır. Şekil 4.6 ve 4.7'deki sayaç saatleri, Tablo 4.4'teki azami ağır seviye ikna değerlerini ifade eder. Basitleştirmek amacıyla, örneğin, uyarı sistemi devredeyken ikna sisteminin de devrede olacağı gerçeği verilen örnekli açıklamalarda belirtilmemiştir.

Şekil 4.4

(Değişik:RG-27/9/2022-31966)(Bu değişiklik 1/10/2022 tarihinde yürürlüğe girer.)

Bir sayacın, değeri dondurulduğunda bir süre sonra yeniden devreye girmesi ve sıfırlanması

Burada “X” 36 çalışma saatinden daha az olamaz.

Şekil 4.5, dört durum için ayıraç miktarını izlerken, devreye girme ve devreden çıkma mekanizmalarının işleyişini göstermektedir:

Kullanım senaryosu 1: Operatör, uyarıya rağmen, karayolu dışında kulanılan hareketli makina çalışmayı bırakana kadar karayolu dışında kulanılan hareketli makinayı çalıştırmaya devam eder.

İkmal senaryosu 1 ("yeterli" ikmal): Operatör, ayıraç tankını %10 eşik değerinin üzerinde bir seviyeye ulaşacak şekilde doldurur. Uyarı ve ikna sistemleri devreden çıkar.

İkmal senaryoları 2 ve 3 (“yetersiz” ikmal): Uyarı sistemi devreye girer. Uyarı seviyesi, mevcut ayıraç miktarına bağlıdır.

İkmal senaryosu 4 (“çok yetersiz” ikmal): Düşük seviye ikna derhal devreye girer.

Şekil 4.5

Ayıraç yeterliliği

Şekil 4.6'da yanlış ayıraç kalitesine ilişkin üç senaryo gösterilmektedir:

Tamir senaryosu 1 ("kötü" veya "aldatıcı" tamir): Karayolu dışında kullanılan hareketli makinanın çalışmamasının ardından, operatör ayıracın kalitesini değiştirir. Ancak kısa bir süre sonra düşük kaliteli bir ayıraç ile tekrar değiştirir. İkna sistemi derhal tekrar devreye girer ve motor 2 saat çalıştıktan sonra karayolu dışında kullanılan hareketli makina çalışmaz hale gelir.

Tamir senaryosu 2 ("iyi" tamir): Karayolu dışında kullanılan hareketli makina çalışmaz hale geldikten sonra, operatör ayıracın kalitesini düzeltir. Ancak bir süre sonra yine düşük kalitede bir ayıraç ile doldurur. Uyarı, ikna ve sayım süreçleri tekrar sıfırdan başlar.

Şekil 4.6

(Değişik:RG-27/9/2022-31966)(Bu değişiklik 1/10/2022 tarihinde yürürlüğe girer.)

Düşük kalitede ayıraç ile ikmal

Burada “X” 36 çalışma saatinden daha az olamaz.

Şekil 4.7'de, üre dozaj sistemi arızasına ilişkin üç senaryo gösterilmektedir. Bu Şekil aynı zamanda, 9. Bölümde açıklanan izleme arızalarında uygulanan süreci de göstermektedir:

Tamir senaryosu 1 ("iyi" tamir): Karayolu dışında kullanılan hareketli makina çalışmaz hale geldikten sonra, operatör dozaj sistemini tamir eder. Ancak bir süre sonra, dozaj sistemi tekrar arızalanır. Uyarı, ikna ve sayım süreçleri tekrar sıfırdan başlar.

Tamir senaryosu 2 ("kötü" tamir): Düşük seviye ikna süresi sırasında (tork azaltma), operatör dozaj sistemini tamir eder. Ancak kısa bir süre sonra dozaj sistemi tekrar arızalanır. Düşük seviye ikna sistemi derhal tekrar devreye girer ve sayaç, tamir sırasında geldiği değerden yeniden başlar.

Şekil 4.7

(Değişik:RG-27/9/2022-31966)(Bu değişiklik 1/10/2022 tarihinde yürürlüğe girer.)

Ayıraç dozaj sistemi arızası

Burada “X” 36 çalışma saatinden daha az olamaz.

Kabul edilebilir asgari ayıraç konsantrasyonu Cdmin ispatı

İmalatçı, NRE-v-3, NRE-v-4, NRE-v-5, NRE-v-6 alt kategorilerindeki motorlar için ön ısıtmalı NRTC ve CDmin konsantrasyonuna sahip bir ayıraç kullanan diğer tüm kategoriler için geçerli NRSC çevrimi gerçekleştirerek AB tip onayı sırasında doğru CDmin değerini ispatlamalıdır.

Test, kapalı devre bir NOx kontrol sisteminin CDmin konsantrasyonuna sahip ayıracın kalitesine adapte olmasına izin vererek, uygun NCD çevrimini veya imalatçı tarafından tanımlanan ön şartlandırma çevrimini izlemelidir.

Bu testten kaynaklanan kirletici emisyonları 7.1.1 bendinde belirtilen NOx eşik değerini geçmemelidir.

İspatın dokümantasyonu

Kabul edilebilir asgari ayıraç konsantrasyonunun ispatı, bir ispat raporu ile belgelenmelidir. Bu rapor:

İncelenen arızaları tanımlamalı.

Geçerli test çevrimi de dahil olmak üzere yapılan ispatı açıklamalı.

Bu ispattan kaynaklanan kirletici emisyonlarının 7.1.1 bendinde belirtilen NOx eşik değerini geçmediğini doğrulamalı.

2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinin A Bölümünde belirtilen bilgi klasörüne eklenmelidir.

2. Açıklayıcı Ek

Bu stratejileri ispat yöntemi de dahil olmak üzere, IWP, IWA ve RLR kategorisindeki motorlar için NOx kontrol tedbirleri ile ilgili ek teknik şartlar

1. Giriş

Bu Açıklayıcı Ek, IWP, IWA ve RLR kategorisindeki motorlar için NOx kontrol tedbirlerinin doğru işlemesini sağlamaya yönelik ek gereklilikleri ortaya koymaktadır.

2. Genel şartlar

1. Açıklayıcı Ekin gereklilikleri, bu Açıklayıcı Ekin 3. ve 4. bentlerinde belirtilen haller dışında, bu Açıklayıcı Ek kapsamındaki motorlar için geçerlidir.

3. Açıklayıcı Ekteki gerekliliklerin istisnaları

Güvenlik kaygılarını hesaba katmak amacıyla, 1. Açıklayıcı Ekin 5. ve 11. bentlerinde belirtilen operatör ikna sistemi, bu Açıklayıcı Ek kapsamındaki motorlara uygulanmaz. Verilerin, bu Açıklayıcı Ekin 4. bendinde belirtilen dahili bilgisayar günlüğünde saklanması şartı, 1. Açıklayıcı Ekin 6.3, 7.3, 8.4 ve 9.4 bentleri uyarınca ikna sisteminin devreye girdiği her durumda uygulanır.

4. Motorun yetersiz ayıraç enjeksiyonu veya ayıraç kalitesi ile çalışmasına dair olayların saklanmasına ilişkin şart

4.1. Dahili bilgisayar günlüğü, motorun yetersiz ayıraç enjeksiyonu veya ayıraç kalitesi ile çalışmasına dair tüm olayların toplam sayısını ve süresini, bilgilerin kasıtlı olarak silinememesini sağlayacak şekilde, kalıcı bilgisayar belleğine veya sayaçlara kaydetmelidir.

4.1.1. Ulusal denetim otoritelerinin bir tarama aletiyle bu kayıtları okuması mümkün olmalıdır.

4.1.2. Bu kayıtlara ilişkin bağlantıya ve okuma yöntemine dair açıklama, 2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinin A Bölümünde belirtilen bilgi klasörüne eklenmelidir.

4.2. 1. Açıklayıcı Ekin 6.3 bendi uyarınca bir ikna sistemi yerine, 4.1 bendinde belirtilen dahili bilgisayar günlüğüne kaydedilen bir yetersiz ayıraç seviyesi olayının süresi, ayıraç tankı boşaldığında, yani dozaj sistemi tanktan daha fazla ayıraç çekemediğinde veya imalatçının takdirine bağlı olarak, nominal tam kapasitesinin %2,5'inin altındaki herhangi bir seviyede başlar.

4.3. 1. Açıklayıcı Ekin 7.3, 8.4 ve 9.4 bentlerinde belirtilen ikna sistemi yerine, 4.1 bendinde belirtilen dahili bilgisayar günlüğüne kaydedilen bir olayın süresi, ilgili sayaç 1. Açıklayıcı Ekte Tablo 4.4'teki ağır seviye ikna değerine ulaştığında başlar.

4.4. 1. Açıklayıcı Ekin 2.3.2.3.2 bendinde belirtilen ikna sistemi yerine, 4.1 bendinde belirtilen dahili bilgisayar günlüğüne kaydedilen bir olayın süresi, ikna sisteminin devreye girmesi gereken zaman başlar.

4.5. 4.1 bendinde belirtilen dahili bilgisayar günlüğüne kaydedilen bir olayın süresi, olay düzeltildiğinde sona erer.

4.6. 1. Açıklayıcı Ekin 10.4 bendi uyarınca bir ispat yapılırken, söz konusu ispat, ağır seviye ikna sisteminin ispatı için geçerli olan şartlar uyarınca yapılmalı, ancak ağır seviye ikna sisteminin ispatın yerini, motorun yetersiz ayıraç enjeksiyonu veya ayıraç kalitesi ile çalışması olayının saklandığına dair ispat almalıdır.

3. Açıklayıcı Ek

RLL kategorisindeki motorlar için NOx kontrol tedbirleri ile ilgili ek teknik şartlar

1. Giriş

Bu Açıklayıcı Ek, RLL kategorisindeki motorlar için NOx kontrol tedbirlerinin doğru işlemesini sağlamaya yönelik ek gereklilikleri ortaya koymaktadır. Emisyonları azaltmak için bir ayıraç kullanılmasına dayanan motorlara ilişkin gereklilikleri içermektedir. AB tip onayı, bu Açıklayıcı Ek'te belirtilen, operatör talimatı, montaj dokümanları ve operatör uyarı sistemi hakkındaki ilgili hükümlerin uygulanması şartına bağlı olmalıdır.

2. Gerekli bilgiler

2.1. İmalatçı, 2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinin A Bölümünün 1.5 bendi uyarınca, NOx kontrol tedbirlerinin işlevsel kullanım özelliklerini eksiksiz olarak açıklayan bilgileri sağlamalıdır.

2.2. Emisyon kontrol sistemi bir ayıraç gerektiriyorsa, ayıracın tipi, solüsyon içinde olduğunda ayıraç konsantrasyonu hakkında bilgi, çalışma sıcaklığı koşulları, bileşimine ve kalitesine ve diğer özelliklerine ilişkin uluslararası standartlara atıf da dahil olmak üzere söz konusu ayıracın özellikleri, imalatçı tarafından 2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinin 3. Açıklayıcı Ekinde belirtilen bilgi dokümanı içinde belirtilmelidir.

3. Ayıraç yeterliliği ve operatör uyarı sistemi

Bir ayıraç kullanıldığında AB tip onayı, karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların yapılandırmasına göre, operatörü aşağıdakiler hakkında bilgilendiren göstergeler veya diğer uygun imkanlar sağlanmasına bağlıdır:

(a) Ayıraç tankında kalan ayıraç miktarı ve ek bir özel sinyal ile geriye kalan ayıraç miktarının tam tank kapasitesinin %10'undan daha az olduğu.

(b) Ayıraç tankının boşaldığı veya neredeyse boşaldığı.

(c) Depolama tankındaki ayıracın, takılı değerlendirme imkanları uyarınca, beyan edilen ve 2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinin 3. Açıklayıcı Ekinde belirtilen bilgi dokümanı içine kaydedilen özelliklere uymadığı.

(d) Motor ECU'su veya dozaj kontrolörü tarafından yapılanlar dışındaki hallerde ayıraç dozaj faaliyetinin kesintiye uğradığı, dozajın gerekli olmadığı hallerde motor çalışma koşullarının onay kuruluşuna sunulmuş olması kaydıyla bu çalışma koşullarına tepki verildiği.

4. Ayıraç kalitesi

İmalatçının tercihine bağlı olarak, beyan edilen özelliklere ve bununla bağlantılı NOx emisyon toleransına ilişkin ayıraç uyumluluk gereklilikleri aşağıdaki imkanlardan biri ile sağlanmalıdır:

(a) Bir ayıraç kalite sensörü kullanımı gibi doğrudan imkanlar.

(b) Ayıraç etkinliğini değerlendirmek için egzoz sisteminde bir Nox sensörü kullanımı gibi dolaylı imkanlar.

(c) Etkinliğinin en azından (a) veya (b) bentlerinin kullanılmasıyla elde edilene eşit olması ve bu Bölümün temel gerekliliklerinin korunması kaydıyla başka herhangi bir imkân.

4. Açıklayıcı Ek

Partikül kirletici kontrol tedbirlerini ispat yöntemi de dahil olmak üzere bu tedbirler ile ilgili teknik şartlar

1. Giriş

Bu Açıklayıcı Ek, partikül kontrol tedbirlerinin doğru işlemesini sağlamaya yönelik gereklilikleri ortaya koymaktadır.

2. Genel şartlar

Motor, bu Ek tarafından değerlendirilen partikül arıtma sistemi arızalarını tanımlayabilen bir Partikül Kontrol Teşhis sistemi (PCD) ile donatılmalıdır. Bu Bölüm kapsamındaki her motor, normal kullanım koşullarında motorun normal kullanım ömrü boyunca bu gereklilikleri sağlayabilecek şekilde tasarlanmalı, imal edilmeli ve monte edilmelidir. Bu amaca ulaşılırken, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin V’inci Ekinde belirtilen emisyon dayanıklılık süresinin üzerinde kullanılmış motorların, PCD performansında ve hassasiyetinde bir miktar bozulma gösterdiği kabul edilebilir.

2.1. Gerekli bilgiler

2.1.1. Emisyon kontrol sistemi bir ayıraç, örneğin yakıt esaslı katalizör gerektiriyorsa, ayıracın tipi, solüsyon içinde olduğunda ayıraç konsantrasyonu hakkında bilgi, çalışma sıcaklığı koşulları, bileşimine ve kalitesine ve diğer özelliklerine ilişkin uluslararası standartlara atıf da dahil olmak üzere söz konusu ayıracın özellikleri, imalatçı tarafından 2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinin 3. Açıklayıcı Ekinde belirtilen bilgi dokümanı içinde belirtilmelidir.

2.1.2. 4. Bölümde belirtilen kullanıcı uyarı sisteminin işlevsel çalışma özelliklerini tam olarak tanımlayan ayrıntılı yazılı bilgiler, AB tip onayı sırasında onay kuruluşuna sağlanmalıdır.

2.1.3. İmalatçı, OEM tarafından kullanıldığında, karayolu dışında kullanılan hareketli makinalara monte edildiğinde, onaylı motor tipinin veya motor ailesinin bir parçası olan emisyon kontrol sistemi de dahil olmak üzere motorun, gerekli makine parçaları ile birlikte, bu Ekin gerekliliklerine uyacak şekilde çalışmasını sağlayacak montaj belgelerini sağlamalıdır. Bu dokümantasyon, motorun karayolu dışında kullanılan hareketli makinalara doğru montajı için gereken, motora ait ayrıntılı teknik gereklilikleri ve malzemeleri (yazılım, donanım ve iletişim) içermelidir.

2.2. Çalışma koşulları

2.2.1. PCD sistemi, asgari olarak, her motor kategorisi için IV’üncü Ekin 2.4. bendinde belirtilen geçerli kontrol koşullarında çalışır durumda olmalıdır. Teşhis sistemi, teknik olarak mümkün olduğunda bu aralığın dışında da çalışmaya devam etmelidir.

2.3. Teşhis gereklilikleri

2.3.1. PCD sistemi, bilgisayar hafızasına kaydedilen Teşhis Hata Kodları (DTC'ler) vasıtasıyla bu Ekte ele alınan partikül kontrol arızalarını (PCM) tanımlayabilmeli ve talep üzerine bu bilgiyi harici olarak iletebilmelidir.

2.3.2. Teşhis Hata Kodlarının (DTC'lerin) kaydedilmesine ilişkin şartlar

2.3.2.1. PCD sistemi, her farklı PCM için bir DTC kaydetmelidir.

2.3.2.2. PCD sistemi, Tablo 4.5'te belirtilen motor çalışma süreleri içinde tespit edilebilir bir arızan olup olmadığını belirlemelidir. Bu anda, "doğrulanmış ve devrede" bir DTC kaydedilmeli ve 4. Bölümde belirtilen uyarı sistemi etkinleştirilmelidir.

2.3.2.3. İzleme sistemlerinin (örneğin istatistiksel modeller kullanan veya karayolu dışında kullanılan hareketli makinalarda sıvı tüketimine ilişkin izleme sistemlerinin) bir PCM'yi doğru bir şekilde tespit edip doğrulaması için Tablo 4.5'te belirtilenden daha fazla çalışma süresi gerektiğinde, imalatçının daha uzun bir süreye olan ihtiyacı (örneğin teknik gerekçeyle, deneysel sonuçlarla, işletme içi deneyimle ve benzeri) kanıtlaması kaydıyla, onay kuruluşu izleme için daha uzun bir süreye izin verebilir.

Tablo 4.5.

"Doğrulanmış ve devrede" bir DTC’nin kaydedileceği izleme sistemleri ve ilgili süre

İzleme sistemi tipi

"Doğrulanmış ve devrede" bir DTC’nin kaydedileceği toplam çalışma süresi

Partikül arıtma sisteminin sökülmesi

60 dakika rölanti harici motor çalışması

Partikül arıtma sisteminde işlev kaybı

240 dakika rölanti harici motor çalışması

PCD sistemi arızaları

dakika motor çalışması

2.3.3. Teşhis Hata Kodlarının (DTC'lerin) silinmesine ilişkin şartlar:

(a) DTC'ler, söz konusu DTC ile ilgili arıza giderilinceye kadar, PCD sisteminin kendisi tarafından bilgisayar belleğinden silinmez.

(b) PCD sistemi, motor imalatçısı tarafından sağlanan tescilli bir tarama veya bakım aletine ait tüm DTC'leri talep üzerine veya motor imalatçısı tarafından sağlanan bir şifreyi kullanarak silebilir.

(c) 5.2 bendi gereğince kalıcı hafızaya kaydedilmiş olan doğrulanmış ve devrede bir DTC ile çalışma olaylarına ait kayıt silinmemelidir.

2.3.4. Bir PCD sistemi, motorun fiili kullanım ömrü boyunca karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların yaşına bağlı olarak kısmen veya tamamen devre dışı kalacak şekilde programlanmamalı veya tasarlanmamalı, zaman içinde PCD sisteminin etkinliğini azaltmak için tasarlanmış herhangi bir algoritma veya strateji içermemelidir.

2.3.5. PCD sistemine ait yeniden programlanabilir bilgisayar kodları veya çalışma parametreleri kurcalanmaya dirençli olmalıdır.

2.3.6. PCD motor ailesi

Bir PCD motor ailesinin bileşiminin belirlenmesinden imalatçı sorumludur. Bir PCD motor ailesi içindeki motorların gruplandırılması, iyi mühendislik kararına dayanmalıdır ve onay kuruluşunun onayına tabidir.

Aynı motor ailesi içinde olmayan motorlar, yine de aynı PCD motor ailesi içinde olabilir.

2.3.6.1. Bir PCD motor ailesini tanımlayan parametreler

Bir PCD motor ailesi, aile içindeki motorlar için ortak olan temel tasarım parametreleri ile tanımlanır.

Motorların aynı PCD motor ailesi içinde olduğu düşünüldüğünde, aşağıdaki temel parametreler listesi benzer olmalıdır:

(a) Partikül arıtma sisteminin çalışma prensibi (örneğin mekanik, aerodinamik, yayınımlı, ataletli, periyodik rejeneratif, sürekli rejeneratif ve benzeri)

(b) PCD izleme yöntemleri.

(d) İzleme parametreleri (örneğin sıklık).

Bu benzerlikler, imalatçı tarafından ilgili mühendislik sunumları veya diğer uygun prosedürler yoluyla kanıtlanmalıdır ve onay kuruluşunun onayına tabidir.

İmalatçı tarafından bu yöntemlerin benzer olduğunu ve sadece incelenmekte olan bileşenlere ait belirli özelliklere (örneğin büyüklük, egzoz gazı akışı ve benzeri) uyması açısından farklılık gösterdiğini değerlendirildiğinde veya benzerlikleri iyi mühendislik kararına dayandığında, imalatçı PCD sistemini izleme/teşhis yöntemlerindeki küçük farklılıkların onay kuruluşu tarafından onaylanmasını talep edebilir.

3. Bakım gereklilikleri

3.1. OEM, bu Tebliğin XV’inci Eki gereğince yeni karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların tüm son kullanıcılarına, emisyon kontrol sistemi ve doğru kullanımı hakkında yazılı talimatlar sağlamalıdır.

4. Operatör uyarı sistemi

4.1. Karayolu dışında kullanılan hareketli makinalar, görsel alarmlar kullanan bir operatör uyarı sistemi içermelidir.

4.2. Operatör uyarı sistemi bir veya daha fazla lambadan oluşabilir veya kısa mesajlar gösterebilir.

Bu mesajları görüntülemek için kullanılan sistem diğer bakım veya NCD amaçları için kullanılan sistemle aynı olabilir.

Uyarı sistemi acil tamir gerektiğini göstermelidir. Uyarı sisteminde bir mesaj görüntüleme sistemi olduğunda, uyarının nedenini belirten bir mesaj göstermelidir (örneğin “sensör bağlantısı kesildi” veya “kritik emisyon arızası”).

4.3. İmalatçının tercihine bağlı olarak, uyarı sistemi operatörü uyarmak için bir sesli bileşen içerebilir. Sesli uyarıların operatör tarafından iptal edilmesine izin verilir.

4.4. Operatör uyarı sistemi, 2.3.2.2 bendinde belirtilen şekilde devreye girmelidir.

4.5. Operatör uyarı sistemi, devreye girmesine ilişkin koşullar sona erdiğinde devreden çıkar. Operatör uyarı sistemi, devreye girmesine ilişkin sebep giderilmedikçe otomatik olarak devreden çıkmaz.

4.6. Uyarı sistemi, güvenlikle ilgili önemli mesajlar veren diğer uyarı sinyalleri ile geçici olarak kesintiye uğrayabilir.

4.7. 2016/1628/AB Yönetmeliği uyarınca AB tip onayı başvurusunda imalatçı, 9. Bölümde belirtildiği gibi operatör uyarı sisteminin çalışmasını gösterir.

5. Operatör uyarı sisteminin devreye girmesi ile ilgili bilgileri saklama sistemi

5.1. PCD sisteminde, doğrulanmış ve devrede bir DTC ile motor çalışma olaylarını, bilgilerin kasıtlı olarak silinememesini sağlayacak şekilde saklamak için kalıcı bir bilgisayar belleği veya sayaçlar olmalıdır.

5.2. PCD, operatör uyarı sisteminin 20 saatlik motor çalışması veya imalatçının tercihine bağlı olarak daha kısa bir süre boyunca devrede olduğu, doğrulanmış ve devrede bir DTC ile tüm motor çalışma olaylarının toplam sayısını ve süresini kalıcı hafızada saklamalıdır.

5.3. Ulusal otoritelerin bu kayıtları bir tarama aletiyle okuması mümkün olmalıdır.

5.4. Bu kayıtlara ilişkin bağlantıya ve okuma yöntemine dair açıklama, 2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinin A Bölümünde belirtilen bilgi klasörüne eklenir.

6. Partikül arıtma sisteminin sökülmesine ilişkin izleme

6.1. PCD sistemi; çalışmasını izlemek, devreye sokmak, devreden çıkarmak veya değiştirmek için kullanılan sensörlerin sökülmesi de dahil olmak üzere partikül arıtma sisteminin tamamen sökülmesini tespit eder.

7. Bir ayıraç (örneğin yakıt esaslı katalizör) kullanan bir partikül arıtma sistemi durumunda ek şartlar

7.1. Partikül arıtma sisteminin sökülmesine veya partikül arıtma sisteminin işlev kaybına ilişkin doğrulanmış ve devrede bir DTC durumunda ayıraç dozajı derhal kesilmelidir. DTC artık devrede olmadığında dozaj yeniden başlamalıdır.

7.2. Katkı tankındaki ayıraç seviyesinin imalatçı tarafından belirtilen asgari değerin altına düşmesi halinde uyarı sistemi devreye girmelidir.

8. Onaysız değişiklikten kaynaklanabilecek arızaların izlenmesi

8.1. Partikül arıtma sisteminin sökülmesine ilişkin izlemeye ek olarak aşağıdaki arızalar onaysız değişiklikten kaynalanabileceği için izlenmelidir:

(a) Partikül arıtma sisteminde işlev kaybı.

(b) 8.3 bendinde açıklanan PCD sistemi arızaları.

8.2. Partikül arıtma sisteminde işlev kaybının izlenmesi

PCD, partikül arıtma sistemi altlığının ("boş kutu") tamamen söküldüğünü tespit eder. Bu durumda, partikül arıtma sistemi muhafazası ve çalışmasını izlemek, devreye sokmak, devreden çıkarmak veya değiştirmek için kullanılan sensörler hala mevcuttur.

8.3. PCD sistemi arızalarının izlenmesi

8.3.1. PCD sistemi, elektrik arızaları ve 6.1 bendinde ve 8.1 bendinin (a) numaralı alt bendinde (bileşen izleme) belirtilen diğer arızaları teşhis etmesini önleyen herhangi bir sensörün veya aktüatörün sökülmesi veya devreden çıkarılması durumuna karşı izlenmelidir.

Teşhis kabiliyetini etkileyen sensörlerin kapsamlı olmayan bir listesi, partikül arıtma sistemi üzerindeki fark basınçlarını doğrudan ölçen sensörler ve partikül arıtma sistemi rejenerasyonunu kontrol etmeye yönelik egzoz gazı sıcaklık sensörleridir.

8.3.2. PCD sisteminin tek bir sensörünün veya aktüatörünün arızası, sökülmesi veya devreden çıkarılması, 6.1 bendinde ve 8.1 bendinin (a) numaralı alt bendinde (yedekli sistem) bentlerinde belirtilen arızaların gereken zaman aralığı içinde teşhis edilmesini engellemiyorsa, ilave sensör veya aktüatör arızaları doğrulanmadığı ve devrede olmadığı sürece, uyarı sisteminin devreye girmesi ve operatör uyarı sisteminin devreye girmesi ile ilgili bilgilerin saklanması gerekmez.

9. İspat gereklilikleri

9.1. Genel

Bu Açıklayıcı Ekin gerekliliklerine uyum, AB tip onayı sırasında, Tablo 4.6’da gösterildiği ve bu Bölüm’de belirtildiği şekilde, uyarı sisteminin devreye girmesine ilişkin bir ispat gerçekleştirilerek ispatlanmalıdır.

Tablo 4.6

9.3 bendinde belirtilen hükümler uyarınca ispat süreci içeriğinin örneklerle açıklanması

Mekanizma

Ispat unsurları

4.4 bendinde belirtilen uyarı sisteminin devreye girmesi

2 devreye girme testi (partikül arıtma sisteminde işlev kaybı dahil)

Duruma göre ilave ispat unsurları

9.2. Motor aileleri ve PCD motor aileleri

9.2.1. Bir motor ailesi içindeki motorların, 2.3.6 bendi (Şekil 4.8) uyarınca, halihazırda AB tip onaylı bir PCD motor ailesine mensup olması durumunda, imalatçının, bu Açıklayıcı Ekin gerekliliklerine uymak için gereken izleme sistemlerinin, incelenen motor ve PCD motor aileleri içinde benzer olduğunu ispatlaması şartıyla, bu motor ailesinin uyumu daha fazla test edilmeden ispatlanmış sayılır.

Şekil 4.8

Bir PCD motor ailesinin önceden ispatlanmış uyumluluğu

9.3. Uyarı sisteminin devreye girdiğinin ispatı

9.3.1. Uyarı sisteminin devreye girişinin uyumluluğu iki test yapılarak ispatlanır: Partikül arıtma sistemi işlev kaybı ve bu Ekin 6. veya 8.3 bentlerinde ele alınan bir arıza kategorisi.

9.3.2. Test edilecek arızaların seçimi

9.3.2.1. İmalatçı, onay kuruluşuna bu tür olası arızaların bir listesini sağlamalıdır.

9.3.2.2. Testte incelenecek arıza, 9.3.2.1 bendinde belirtilen listeden onay kuruluşu tarafından seçilmelidir.

9.3.3. İspat

9.3.3.1. Bu ispatın amacı doğrultusunda, 8.2 bendinde belirtilen partikül arıtma sistemi işlev kaybı ve 6. ve 8.3 bentlerinde belirtilen arızalar için ayrı birer test yapılmalıdır. Partikül arıtma sistemi işlev kaybı, altlığın partikül arıtma sistemi muhafazasından tamamen sökülmesi ile oluşturulmalıdır.

9.3.3.2. Test sırasında, teste tabi tutulan arızadan başka bir arıza olmamalıdır.

9.3.3.3. Bir teste başlamadan önce, tüm DTC'ler silinmiş olmalıdır.

9.3.3.4. İmalatçının talebi üzerine ve onay kuruluşunun mutabakatıyla, teste tabi tutulan arızaların simülasyonu yapılabilir.

9.3.3.5. Arızaların tespit edilmesi

9.3.3.5.1. PCD sistemi, bu Açıklayıcı Ekin hükümleri uyarınca onay kuruluşu tarafından uygun görülen bir arızanın çıkmasına tepki göstermelidir. Devreye girmenin, Tablo 4.7'de verilen ardışık sayıda PCD test çevrimi içinde gerçekleşmesi durumunda ispatlandığı kabul edilir.

Belirli bir izleme sisteminin izlemesini tamamlaması için Tablo 4.7'de belirtilenden daha fazla PCD test çevrimine ihtiyaç duyduğu izleme açıklamasında belirtildiğinde ve onay kuruluşu tarafından kabul edildiğinde, PCD test çevrimlerinin sayısı %50'sine kadar arttırılabilir.

İspat testindeki her bağımsız PCD test çevrimi bir motor kapatma ile birbirinden ayırılabilir. Bir sonraki çalıştırmaya kadar geçecek süre için, motorun kapatılmasından sonra olabilecek izlemeler ve izlemenin bir sonraki çalıştırmada gerçekleşmesi için gereken her tür koşul dikkate alınmalıdır.

Tablo 4.7

"Doğrulanmış ve devrede" bir DTC’nin kaydedileceği izleme sistemleri ve ilgili PCD test çevrimi sayısı

İzleme sistemi tipi

"Doğrulanmış ve devrede" bir DTC’nin kaydedileceği PCD test çevrimi sayısı

Partikül arıtma sisteminin sökülmesi

Partikül arıtma sisteminde işlev kaybı

PCD sistemi arızaları

9.3.3.6 PCD test çevrimi

9.3.3.6.1. Partikül arıtma sistemi izleme sisteminin doğru çalıştığının ispatlanması için bu Bölüm’de ele alınan PCD test çevrimi, NRE-v-3, NRE-v-4, NRE-v-5, NRE-v-6 alt kategorisindeki motorlar için ön ısıtmalı NRTC ve diğer tüm kategoriler için geçerli NRSC'dir.

9.3.3.6.2. İmalatçının talebi üzerine ve onay kuruluşunun onayı ile belirli bir izleme sistemi için (örneğin NTRC veya NRSC dışında) alternatif bir PCD test çevrimi kullanılabilir. Bu talep, aşağıdakileri ispatlayan unsurları (teknik hususlar, simülasyon, test sonuçları ve benzeri) içermelidir:

(a) Talep edilen test çevrimi, gerçek dünyadaki çalışma koşullarında çalışacak bir izleme sistemine yol açar ve

(b) 9.3.3.6.1 bendinde belirtilen geçerli PCD test çevrimi, öngörülen izleme için yeterince uygun değildir.

Uyarı sisteminin devreye girdiğinin ispatı için yapılandırma

9.3.3.7.1. Uyarı sisteminin devreye girdiğinin ispatı, bir motor test tezgahında gerçekleştirilen testlerle yapılır.

9.3.3.7.2. Bunlarla sınırlı olmamak kaydıyla, ortam sıcaklığı sensörleri, seviye sensörleri ve operatör uyarı ve bilgi sistemleri gibi ispatların yapılması amacıyla gerekli olan, motora fiziksel olarak monte edilmemiş tüm bileşenler veya alt sistemler bu amaçla motora bağlanmalı veya bunların simulasyonları onay kuruluşunu tatmin edecek şekilde yapılmalıdır.

9.3.3.7.3. İmalatçı öyle tercih eder ve onay kuruluşu da mutabık kalırsa, ispat testleri, 9.3.3.7.1 bendine bakılmaksızın, komple bir karayolu dışında kullanılan hareketli makina veya makinalar üzerinde, ya karayolu dışında kullanılan hareketli makina uygun bir test tezgahına bağlanarak ya da kontrollü koşullar altında bir deneme pistinde çalıştırılarak yapılabilir.

9.3.4. 9.3.3 bendi uyarınca yapılan her ispat testinin sonunda, uyarı sisteminin uygun şekilde devreye girmesi ve seçilen arıza için DTC'nin "doğrulandı ve devrede" olması durumunda, uyarı sisteminin devreye girdiğinin ispatı yapılmış kabul edilir.

9.3.5. Bir ayıraç kullanan bir partikül arıtma sisteminin, partikül arıtma sisteminin işlev kaybına veya partikül arıtma sisteminin sökülmesine ilişkin bir ispat testine tabi tutulması durumunda, aynı zamanda ayıraç dozajının kesintiye uğradığı da doğrulanmalıdır.

9.3.6. İspatın dokümantasyonu

9.3.6.1. PCD sisteminin ispatı, bir ispat raporu ile belgelenmelidir. Bu rapor:

(a) İncelenen arızaları tanımlamalı.

(b) Geçerli test çevrimi de dahil olmak üzere yapılan ispatı açıklamalı.

(d) 2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinin A Bölümünde belirtilen bilgi klasörüne eklenmelidir.

EK V

Karayolu dışında kararlı durum testi çevrimi ile ilgili alana ilişkin ölçümler ve testler

1. Genel şartlar

Bu Ek, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin II’nci Ekinde belirtilen "Faz V" emisyon sınırlarına uyan ve hem enjekte eden yakıtın miktarını hem de zamanlamasını belirlemek için elektronik kontrol kullanan veya NOx'i azaltmak için kullanılan emisyon kontrol sistemini etkinleştirmek, devre dışı bırakmak veya modüle etmek için elektronik kontrol kullanan NRE, NRG, IWP, IWA ve RLR kategorilerindeki elektronik olarak kontrol edilen motorlar için uygulanır.

Bu Ek, içinde emisyonların 2016/1628/AB Yönetmeliğinin II’nci Ekinde belirtilen emisyon sınırlarını aşmasına izin verilecek miktarın belirtildiği, ilgili NRSC ile bağlantılı alana ilişkin teknik gereklilikleri belirtir.

Bir motor, 4. Bölümdeki test gerekliliklerinde belirtilen şekilde test edildiğinde, 2. Bölümde belirtilen geçerli kontrol alanı içinde rastgele seçilen herhangi bir noktada örneklenen gaz ve partikül kirletici emisyonları, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin II’nci Ekindeki geçerli emisyon sınır değerlerini 2 katı olacak şekilde aşmamalıdır.

3. Bölüm, bu Bölümün gerekliliklerinin sağlandığını ispat etmek amacıyla, emisyon tezgâhı testi sırasında teknik servisi tarafından kontrol alanı içinden ek ölçüm noktaları seçilmesini düzenlemektedir.

(Değişik paragraf:RG-27/9/2022-31966)(Bu değişiklik 1/10/2022 tarihinde yürürlüğe girer.) İmalatçı, 3. Bölümde belirtilen ispat sırasında teknik servisin, 2. Bölümde belirtilen kontrol alanlarından herhangi birinin çalışma noktalarını hariç tutmasını talep edebilir. İmalatçı, herhangi bir karayolu dışında kullanılan hareketli makina birleşiminde kullanıldığında, motorun bu tür noktalarda asla çalışamayacağını ispatlayabilirse, teknik servis onay kuruluşunun mutabakatı üzerine bu hariç tutma talebini kabul eder.

İmalatçı tarafından OEM’e bu Tebliğin XIV’üncü Eki uyarınca sağlanan montaj talimatları, geçerli kontrol alanının üst ve alt sınırlarını tanımlamalı ve OEM’in motoru, sadece onaylanmış motor tipine veya motor ailesine karşılık gelen tork eğrisi için kontrol alanı dışındaki devir ve tork kombinasyonlarında kalıcı olarak çalışmakla sınırlandıracak bir şekilde monte etmeyeceğini netleştirmeye yönelik bir ifade içermelidir.

2. Motor kontrol alanı

Motor testini gerçekleştirmek için geçerli kontrol alanı, bu Bölümde tanımlanan, test edilen motor için geçerli NRSC'ye karşılık gelen alan olmalıdır.

2.1. NRSC çevrimi C1'de test edilen motorlar için kontrol alanı

Bu motorlar değişken devir ve yük ile çalışır. Motor (alt) kategorisine ve çalışma devrine bağlı olarak farklı kontrol alanı istisnaları uygulanır.

2.1.1. Azami net gücü ≥19 kW olan NRE kategorisindeki değişken devirli motorlar, azami net gücü ≥300 kW olan IWA kategorisindeki değişken devirli motorlar, RLR kategorisindeki değişken devirli motorlar ve NRG kategorisindeki değişken devirli motorlar.

Kontrol alanı (bkz. Şekil 5.1) aşağıdaki şekilde tanımlanmıştır:

Üsttork sınırı: tam yük tork eğrisi.

Devir aralığı: A'dan nhi'ye kadar olan devir.

Burada:

Devir A = nlo+ 0,15 x (nhi–nlo).

nhi= Yüksek devir.

nlo= Düşük devir.

Aşağıdaki motor çalışma koşulları testin dışında bırakılmalıdır:

Azamitorkun %30'unun altındaki noktalar.

Azami net gücün %30'unun altındaki noktalar.

Ölçülen motor devri A, imalatçı tarafından beyan edilen motor devri ±%3 aralığı içinde ise, beyan edilen motor devri kullanılır. Test devirlerinden herhangi biri için tolerans aşılırsa, ölçülen motor devirleri kullanılır.

Kontrol alanındaki ara test noktaları aşağıdaki gibi belirlenmelidir:

%torque = azami tork yüzdesi;

Burada: n100%, ilgili test çevrimi için %100 devirdir

Şekil 5.1

Azami net gücü >19 kW olan NRE kategorisindeki değişken devirli motorlar, azami net gücü >300 kW olan IWA kategorisindeki değişken devirli motorlar ve NRG kategorisindeki değişken devirli motorlar için kontrol alanı

2.1.2. Azami net gücü <19 kW olan NRE kategorisindeki değişken devirli motorlar, azami net gücü <300 kW olan IWA kategorisindeki değişken devirli motorlar

2.1.1 bendinde belirtilen kontrol alanı, bu bentte verilen ve Şekil 5.2 ve 5.3'te gösterilen motor çalışma koşulları da hariç tutulmak kaydıyla uygulanır.

(a) Sadece partikül halindeki madde için, eğer C devri 2400 dev/dak'nın altındaysa, B devrinde ve yüksek devirde azami net gücün %70'inde, hangisi daha büyükse, azami torkun %30'una veya azami net gücün %30'una ait noktalar birleştirilerek oluşturulan çizginin sağındaki veya altındaki noktalar.

(b) Sadece partikül halindeki madde için, eğer C devri 2400 dev/dak veya üzerindeyse, B devrinde, 2400 dev/dak'da azami net gücün %50'sinde ve yüksek devirde azami net gücün %70'inde, hangisi daha büyükse, azami torkun %30'una veya azami net gücün %30'una ait noktalar birleştirilerek oluşturulan çizginin sağındaki noktalar.

Burada:

Devir B = nlo + 0,5 x (nhi - nlo)

Devir C = nlo + 0,75 x (nhi - nlo)

nhi= Yüksek devir.

nlo = Düşük devir.

Ölçülen motor devirleri A, B ve C, imalatçı tarafından beyan edilen motor devri ±%3 aralığında ise, beyan edilen motor devirleri kullanılır. Test devirlerinden herhangi biri için tolerans aşılırsa, ölçülen motor devirleri kullanılır.

Şekil 5.2

Azami net gücü <19 kW olan NRE kategorisindeki değişken devirli motorlar, azami net gücü <300 kW olan IWA kategorisindeki değişken devirli motorlar, devir C <2400 rpm için kontrol alanı

Anahtar

Motor Kontrol Alanı

Tüm Emisyonlar Çıkarılmış

PM Çıkarılmış

aAzami net güç yüzdesi

bAzami tork yüzdesi

Şekil 5.3

Azami net gücü <19 kW olan NRE kategorisindeki değişken devirli motorlar, azami net gücü <300 kW olan IWA kategorisindeki değişken devirli motorlar, devir C >2400 rpm için kontrol alanı

Anahtar

Motor Kontrol Alanı

Tüm Emisyonlar Çıkarılmış

PM Çıkarılmış

aAzami net güç yüzdesi

bAzami tork yüzdesi

2.2. NRSC çevrimleri D2, E2 ve G2'de test edilen motorlar için kontrol alanı

Bu motorlar esasen tasarlanan çalışma devirlerine çok yakın çalıştırılmaktadır. Dolayısıyla kontrol alanı şöyle tanımlanmaktadır:

devir:% 100

tork aralığı: azami güce karşılık gelen torkun %50'si

2.3. NRSC çevrimi E3'te test edilen motorlar için kontrol alanı

Bu motorlar esasen bir sabit hatveli pervane eğrisinin biraz altında ve üstünde çalışır. Kontrol alanı, pervane eğrisi ile ilgilidir ve kontrol alanının sınırlarını tanımlayan matematiksel denklemlerin üstlerine sahiptir. Kontrol alanı aşağıdaki şekilde tanımlanır:

Alt devir sınırı:0,7 x n100%

Üst sınır eğrisi:%power = 100 x (%speed/90)3,5

Alt sınır eğrisi:%power = 70 x(%speed/100)2,5

Üst güç sınırı:Tam yük güç eğrisi

Üst devir sınırı:Motor kontrol ünitesi tarafından izin verilen azami devir

Burada:

%power, azami net güç yüzdesidir;

%speed, n100% yüzdesidir

n100%, ilgili test çevrimi için %100 devirdir.

Şekil 5.4

NRSC çevrimi E3'te test edilen motorlar için kontrol alanı

Anahtar:

1Alt devir sınırı

2Üst sınır eğrisi

3Alt sınır eğrisi

4Tam yük güç eğrisi

5Motor kontrol ünitesi azami devri eğrisi

6Motor kontrol alanı

3. İspat gereklilikleri

Teknik servis, test için kontrol alanı içinde rastgele yük ve devir noktalarını seçmelidir. 2.1 bendine tabi motorlar için en fazla üç nokta seçilir. 2.2 bendine tabi motorlar için bir nokta seçilir. 2.3 bendine tabi motorlar için en fazla iki nokta seçilir. Teknik servis ayrıca, test noktalarına dair rastgele bir çalışma sırası da belirlemelidir. Test, NRSC'nin temel gerekliliklerine uygun olarak yapılmalıdır. Ancak her test noktası birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

3.1. 3. Bölümde istenen rastgele seçimler için, kabul görmüş istatistiksel rasgeleleştirme yöntemleri kullanılır.

4. Test gereklilikleri

Test, geçerli NRSC'den hemen sonra aşağıdaki şekilde yapılmalıdır:

(a) Rastgele seçilen tork ve devir noktalarının testi, ilgili olduğu ölçüde, ya VI’ncı ekin 7.8.1.2 bendinin (a) ila (e) numaralı alt bentlerinde açıklanan ayrık mod NRSC test dizisinden hemen sonra, ancak test sonrası prosedürlerden (f ) önce ya da VI’ncı Ekin 7.8.2.3 bendinin (a) ila (d) numaralı alt bentlerinde açıklanan artırımlı modal karayolu dışında kararlı durum test çevrimi ("RMC") test dizisinden sonra, ancak test sonrası prosedürlerden (e) önce yapılmalıdır.

(b) Testler, 3. Bölüm uyarınca seçilen test noktalarının her biri için birden fazla filtre yöntemi (her test noktası için bir filtre) kullanılarak, VI’ncı Ekin 7.8.1.2 bendinin (b) ila (e) alt bentleri gereğince yapılmalıdır.

(d) Emisyon değerleri, VII’nci Ekin 2. Bölümü kullanılarak toplu olarak veya VII’nci Ekin 3. Bölümü kullanılarak molar bazda hesaplanabilir. Ancak ayrık mod NRSC veya RMC testi için kullanılan yöntem ile tutarlı olmalıdır.

(e) Gaz ve varsa PN toplama hesaplamaları için, denklemler (7-64) veya (7-131) ve (7-178) içindeki Nmod değeri 1 olarak ayarlanmalı ve ağırlık faktörü olarak 1 kullanılmalıdır;

(f) PM hesaplamaları için birden fazla filtre yöntemi kullanılır. Toplama hesaplamaları için, denklemler (7-67) veya (7-134) içindeki Nmod 1 olarak ayarlanmalı ve ağırlık faktörü olarak 1 kullanılmalıdır.

5. Rejenerasyon

4. Bölümde belirtilen prosedür sırasında veya hemen öncesinde bir rejenerasyon olayı olması durumunda, rejenerasyonun nedenine bakılmaksızın, imalatçının talebi üzerine söz konusu prosedürün tamamlanmasından sonra test geçersiz sayılabilir. Bu durumda test tekrarlanır. Çalışma sırası değiştirilebilir, ancak aynı tork ve devir noktaları kullanılmalıdır. Başarılı sonucu elde edilmiş olan herhangi bir tork ve devir noktasını tekrarlamak gerekmez. Testi tekrarlamak için aşağıdaki prosedür kullanılır.

(a) Motor, rejenerasyon olayının tamamlanmasını ve duruma göre partikül arıtma sistemindeki kurum yükünün yeniden tesis edilmesini sağlayacak şekilde çalıştırılmalıdır.

(b) Motor ısınma prosedürü VI’ncı ekin 7.8.1.1. bendi uyarınca gerçekleştirilmelidir.

EK VI

Emisyon testlerinin yapılması ve ölçüm cihazlarına ilişkin şartlar

Giriş

Bu Ekte, test edilecek motordaki gaz ve partikül kirletici emisyonlarının ve ölçüm ekipmanı ile ilgili özelliklerin belirlenmesine ilişkin yöntem açıklanmaktadır. 6. Bölümden itibaren, Ek 4B, Değişiklik ( 2 )’nin UNECE Regülasyonu No:96.04 serileri ve Global Teknik Regülasyon No 11 ( 1 ) (GTR No 11)’nin numaralandırılması ile bu Ek'in numaralandırılması tutarlıdır. Ancak, 11 No'lu GTR'nin bazı noktalarına bu Ek'te gerek görülmemektedir veya teknik ilerlemeye göre değiştirilmiştir.

Genel bakış

Bu Ek, emisyon testi yapmak için gereken aşağıdaki teknik hükümleri içermektedir. Ek hükümler 3. Bölümde sıralanmıştır.

Bölüm 5: Test devirlerinin belirlenmesi de dahil olmak üzere performans gereklilikleri

Bölüm 6: Karter gazı emisyonlarının hesaba katılmasına ilişkin yöntem, egzoz arıtma sistemlerinin sürekli ve seyrek rejenerasyonunun belirlenmesine ve hesaba katılmasına ilişkin yöntem de dahil olmak üzere test koşulları

Bölüm 7: Motorların haritalanması, test çevrimi üretimi ve test çevrimi çalıştırma prosedürü de dahil olmak üzere test prosedürleri

Bölüm 8: Cihaz kalibrasyonu ve performans kontrolleri de dahil olmak üzere ölçüm prosedürleri ve test için cihaz doğrulaması

Bölüm 9: Ölçüm cihazları, seyreltme prosedürleri, örnekleme prosedürleri ve analitik gazlar ve kütle standartları da dahil olmak üzere ölçüm ekipmanları

1. Açıklayıcı Ek: PN ölçüm prosedürü

İlgili ekler

Veri değerlendirme ve hesaplama: Ek VII

İki yakıtlı motorlar için test prosedürleri: Ek VIII

Referans yakıtlar: Ek IX

Test çevrimleri: Ek XVII

14097010795(1)Tekerlekli araçlar, tekerlekli araçlara takılabilen ve/veya tekerlekli araçlar üzerinde kullanılabilen aksam ve parçalara ilişkin Anlaşmanın 6. maddesi uyarınca 18 Kasım 2004 tarihinde oluşturulan Küresel Kayıt kapsamındaki tarım ve orman traktörlerinden ve karayolu dışında kullanılan hareketli makinalardan çıkan Motor Emisyonları ile ilgili 11 sayılı Küresel teknik düzenleme.

(2)96 sayılı Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (BM/AEK) Düzenlemesi- Motordan kaynaklanan kirleticilerin emisyonları hususunda tarım ve orman traktörlerine ve arayolu dışında kullanlan hareketli makinalara yerleştirilecek olan sıkıştırma ateşlemeli (C.I.) motorların onayı ile ilgili genel hükümler.

4.Genel şartlar

Test edilecek motorlar, 6. Bölümde belirtilen test koşulları ve 7. Bölümde belirtilen test prosedürleri uyarınca test edildiğinde 5. Bölümde belirtilen performans gerekliliklerini sağlamalıdır.

5.Performans gereklilikleri

5.1.Gaz ve partikül kirleticiler ile CO2 ve NH3 emisyonları

Kirleticiler aşağıdakiler ile temsil edilir:

(a)Azot oksitler, Nox.

(b)Toplam hidrokarbonlar, HC veya THC olarak ifade edilen hidrokarbonlar.

(c)Karbon monoksit, CO.

(d)Partikül madde, PM.

(e)Partikül numarası, PN.

Motor tarafından tüketilen gaz ve partikül halindeki kirletici maddelerin ve CO2'nin ölçülen değerleri, kilowatt-saat başına gram (g/kWh) veya PN için kilowatt-saat başına sayı (#/kWh) cinsinden frene özgü emisyonları ifade eder.

Ölçülecek olan gaz ve partikül halindeki kirletici maddeler, sınır değerlerinin 2016/1628/AB Yönetmeliğinin Ek II’sinde belirtildiği şekilde test edilen motor alt kategorisine uygulanabilir olan maddelerdir. Aşağıdakiler de dahil olmak üzere sonuçlar:

(a)Varsa, bu Ekin 6.10 bendi uyarınca belirlenen karter emisyonları

(b)Varsa, bu Ekin 6.6 bendi uyarınca belirlenen arıtma sisteminin seyrek rejenerasyonuna ilişkin ayar faktörleri ve

(c)Hesaplamanın son adımı olarak, bu Tebliğin III’üncü Eki uyarınca belirlenen bozulma faktörü geçerli sınır değerleri geçmemelidir.

CO2, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 43 üncü maddesinin dördüncü fıkrası gereğince tüm motor alt kategorileri için ölçülmeli ve raporlanmalıdır.

Motor emisyon kontrol sisteminin bir parçası olan NOx kontrol tedbirleri bir ayıraç kullanımını içerdiğinde, buna ek olarak IV’üncü ekin 3. Bölümü uyarınca gerektiği şekilde ortalama amonyak (NH3) emisyonu da ölçülmeli ve söz konusu bölümde belirtilen değerleri aşmamalıdır.

Emisyonlar, 7. Bölüm ve XVII’nci Ekte açıklandığı şekilde görev çevrimleri (kararlı durum ve/veya süreksiz test çevrimleri) üzerinde belirlenir. Ölçüm sistemleri, 8. Bölümde belirtilen kalibrasyon ve performans kontrollerini, 9. Bölümde açıklanan ölçüm ekipmanı ile sağlamalıdır.

5.1.1 bendi uyarınca denk sonuçlar verdikleri tespit edilirse, diğer sistemler veya analiz cihazları onay kuruluşu tarafından onaylanabilir. Sonuçlar, VII’nci Ekteki şartlara göre hesaplanır.

Denklik

Sistem denkliğinin belirlenmesi, söz konusu sistem ile bu ekteki sistemlerden biri arasındaki yedi (veya daha çok) numune çiftli bir korelasyon çalışmasına dayandırılmalıdır. "Sonuçlar", belirli çevrim ağırlıklı emisyon değerlerini ifade eder. Korelasyon testinin, aynı laboratuvarda, test hücresinde ve aynı motor üzerinde yapılması gerekir ve eş zamanlı olarak çalıştırılması tercih edilir. Numune çifti ortalamalarının denkliği, laboratuvar, test hücresi ve yukarıda tarif edilen motor koşulları altında elde edilen VII’nci Ekin 3. Açıklayıcı Ekinde açıklandığı gibi F-testi ve t-testi istatistikleri ile belirlenir. Aykırı değerler ISO 5725 uyarınca belirlenir ve veri tabanından çıkarılır. Korelasyon testi için kullanılacak sistemler onay kuruluşunun onayına tabidir.

Test çevrimleri ile ilgili genel şartlar

AB tip onayı testi, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 24 üncü maddesinde ve Ek IV’ünde belirtildiği gibi, uygun NRSC ve duruma göre NRTC ve LSI-NRTC kullanılarak yapılmalıdır.

NRSC'nin teknik özellikleri ve belirleyici özellikleri XVII’nci Ekte yer alan 1. Açıklayıcı Ekte (ayrık mod NRSC) ve 2. Açıklayıcı Ekte (artırımlı modal NRSC) belirtilmiştir. NRSC testi, imalatçının tercihine bağlı olarak, bir ayrık mod NRSC veya varsa bu Ekin 7.4.1 bendinde belirtildiği şekilde bir artırımlı modal NRSC (“RMC”) olarak yapılabilir.

NRTC ve LSI-NRTC'nin teknik özellikleri ve belirleyici özellikleri XVII’nci Ekin 3. Açıklayıcı Ekinde belirtilmiştir.

7.4 bendinde ve XVII’nci Ekte belirtilen test çevrimleri, azami tork veya güç yüzdeleri ve test çevrimlerinin doğru çalışması için belirlenmesi gereken test devirleri etrafında tasarlanmıştır:

%100 devir (azami test devri (MTS) veya nominal devir).

5.2.5.4 bendinde belirtilen ara devirler.

5.2.5.5 bendinde belirtilen rölanti devri.

Test devirlerinin belirlenmesi 5.2.5 bendinde, tork ve güç kullanımı ise 5.2.6 bendinde belirtilmiştir.

Test devirleri

Azami test devri (MTS)

MTS, 5.2.5.1.1 bendi veya 5.2.5.1.3 bendi uyarınca hesaplanır.

MTS'nin hesaplanması

MTS'yi hesaplamak için 7.4 bendi uyarınca geçici eşleme prosedürü gerçekleştirilmelidir. Daha sonra MTS, eşlenmiş motor devrine karşı güç değerleri arasından belirlenir. MTS, aşağıdaki seçeneklerden biri vasıtasıyla hesaplanır:

Düşük devir ve yüksek devir değerleri esasında hesaplama;

MTS = nlo + 0,95 · (nhi – nlo)

(6-1)

Burada:

nhi = yüksek devir

nlo = düşük devir

En uzun vektör yöntemi esasında hesaplama;

MTS = ni

(6-2)

Burada:

ni(n2normi + P2normi) değerinin, azami (n2normi + P2normi) değerinin %98'ine eşit olduğu en düşük ve en yüksek devirlerin ortalamasıdır.

(n2normi + P2normi) değerinin, azami (n2normi + P2normi) değerinin %98'ine eşit olduğu tek bir devir varsa;

MTS = ni

(6-3)

Burada:

niazami (n2normi + P2normi) değerine ulaşılan devirdir.

Burada:

nmotor devridir.

imotor eşlemesinin bir kayıtlı değerini temsil eden bir endeks değişkenidir.

nnorminPmax'a bölünerek normalize edilmiş bir motor devridir.

PnormiPmax’abölünerek normalize edilmiş bir motor gücüdür.

nPmaxgücün Pmax'ın %98'ine eşit olduğu en düşük ve en yüksek devirlerin ortalamasıdır.

Aşağıdakileri belirlemek için, eşlenmiş değerler arasında doğrusal enterpolasyon kullanılır:

Gücün Pmax'ın %98'ine eşit olduğu devirler. Gücün Pmax'ın %98'ine eşit olduğu tek bir devir varsa, nPmax, Pmax'a ulaşılan devirdir.

(n2normi + P2normi) değerinin, azami (n2normi + P2normi) değerinin %98'ine eşit olduğu devirler.

Beyan edilen bir MTS'nin kullanılması 5.2.5.1.1 bendi veya 5.2.5.1.3 bendi uyarınca hesaplanan MTS, imalatçı tarafından beyan edilen MTS'nin ±%3 aralığı içinde ise, emisyon testi için beyan edilen MTS kullanılabilir. Tolerans aşılırsa, emisyon testi için ölçülen MTS kullanılır.

Düzeltilmiş bir MTS'nin kullanılması

Tam yük eğrisinin aşağı inen kısmı çok dik bir kenara sahipse, bu NRTC'nin %105 devrini doğru şekilde sürmek bakımından sorunlara yol açabilir. Bu durumda, teknik servisin önceden mutabakatı ile, aşağıdaki yöntemlerden biri kullanılarak belirlenen alternatif bir MTS değerinin kullanılmasına izin verilir:

(a) NRTC'yi doğru şekilde sürülmesini mümkün kılmak amacıyla MTS biraz (azami %3) düşürülebilir.

(b) (6-4) numaralı denklem ile alternatif bir MTS hesaplayın;

MTS = ((nmax – nRölanti)/1,05) + nRölanti

(6-4)

Burada:

nmax =motor kontrol ünitesi işlevinin, motor devrini, azami operatör talebi ve sıfır yük uygulanarak ("azami yüksüz devir") kontrol ettiği motor devridir.

nRölanti =rölanti devridir.

Nominal devir

Nominal devir, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (rr) bendinde tanımlanmıştır. Bu Tebliğde tanımlanan sabit devirli bir NRSC üzerinde test edilenler dışındaki, bir emisyon testine tabi tutulan değişken devirli motorlar için nominal devir, bu Ekin 7.6 bendinde belirtilen geçerli eşleme prosedürü ile belirlenir. Sabit devirli bir NRSC üzerinde test edilen değişken devirli motorlar için nominal devir, motor özelliklerine göre imalatçı tarafından beyan edilir. Sabit devirli motorlar için nominal devir, motor kontrol ünitesi özelliklerine göre imalatçı tarafından beyan edilir. 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ggg) bendinde izin verilen alternatif devirlere sahip bir motor tipinin emisyon testine tabi tutulması halinde, her alternatif devir beyan edilmeli ve test edilmelidir.

7.6 bendinde yer alan eşleme prosedürü ile belirlenen nominal devir, motor kontrol ünitesi ile sağlanan NRS kategorisindeki motorlar için imalatçı tarafından beyan edilen değer ±150 rpm aralığı içinde ise veya motor kontrol ünitesiz NRS kategorisindeki motorlar için, hangisi daha küçükse, ±350 rpm veya ±%4 aralığı içinde ise veya tüm diğer motor kategorileri için ± 100 rpm aralığı içinde ise, beyan edilen değer kullanılabilir. Tolerans aşılırsa, eşleme prosedürü ile belirlenen nominal devir kullanılır.

NRSh kategorisindeki motorlar için, %100 test devri, imalatçı tarafından beyan edilen nominal devir ±350 rpm aralığı içindedir.

İsteğe bağlı olarak, herhangi bir kararlı durum test çevrimi için nominal devir yerine MTS kullanılabilir.

Değişken devirli motorlar için azami tork devri

Gerektiğinde, 7.6.1 veya 7.6.2 bendindeki geçerli motor eşleme prosedürü ile oluşturulan azami tork eğrisin ile belirlenen azami tork devri aşağıdakilerden biri olmalıdır:

En yüksek torkun kaydedildiği devir veya,

Torkun azami torkun %98'ine eşit olduğu en düşük ve en yüksek devirlerin ortalaması. Gerektiğinde, torkun azami torkun %98'ine eşit olduğu devirleri belirlemek için doğrusal enterpolasyon kullanılır.

Azami tork eğrisi ile belirlenen azami tork devri, NRS by kategorisindeki motorlar için imalatçı tarafından beyan edilen azami tork devri ±%4 aralığı içinde veya tüm diğer motor kategorileri için imalatçı tarafından beyan edilen azami tork devri ±%2,5 aralığı içinde ise, bu düzenlemenin amacı doğrultusunda beyan edilen değer kullanılabilir. Tolerans aşılırsa, azami tork eğrisi ile belirlenen azami tork devri kullanılır.

Ara devir

Ara devir aşağıdaki şartlardan birini sağlamalıdır:

Bir tam yük tork eğrisi üzerindeki bir devir aralığında çalışmak üzere tasarlanan motorlarda ara devir, nominal devrin %60 ila %75'i arasında gerçekleşirse, azami tork devridir.

Azami tork devri, nominal devrin %60'ından az ise, o zaman ara devir, nominal devrin %60'ıdır.

Azami tork devri, nominal devrin %75'inden fazlaysa, o zaman ara devir, nominal devrin %75'idir. Motorun yalnızca nominal devrin %75'inden yüksek devirlerde çalışabildiği durumlarda ara devir, motorun çalıştırılabileceği en düşük devirdir.

(d)Kararlı durum şartlarında tam yük tork eğrisi üzerindeki bir devir aralığında çalışmak üzere tasarlanmamış olan motorlarda ara devir, nominal devrin %60 ila %70'i arasındadır.

(e)ATS kategorisindeki motorlar hariç, G1 çevriminde test edilecek olan motorlar için ara devir, nominal devrin %85'idir.

(f)G1 çevriminde test edilen ATS kategorisindeki motorlar için ara devir, gerçek azami tork devrine daha yakın olan nominal devrin %60'ı veya %85'idir.

MTS'nin, %100 test devri için nominal devir yerine kullanılması halinde, ara devir belirlenirken MTS aynı zamanda nominal devrin de yerini alır.

Rölanti devri

Bir motor kontrol ünitesi işlevinin motor devrini kontrol ettiği hallerde rölanti devri, asgari yüke (sıfır veya daha büyük yüke) sahip en düşük motor devridir. Rölanti devrini kontrol eden motor kontrol ünitesi işlevine sahip olmayan motorlar için rölanti devri, asgari yükte mümkün olan en düşük motor devri için imalatçının beyan ettiği değer anlamına gelir. Sıcak rölanti devrinin, ısınmış bir motorun rölanti devri olduğu unutulmamalıdır.

Sabit devirli motorlar için test devri

Sabit devirli motorların motor kontrol ünitesi, devri her zaman tam olarak sabit tutamayabilir. Tipik olarak devir, asgari devrin motorun azami güç noktası yakınında gerçekleşeceği şekilde, sıfır yükteki devrin %0,1 ila %10 altına düşebilir. Sabit devirli motorlar için test devri, motora takılan motor kontrol ünitesi kullanılarak veya motor kontrol ünitesini temsil ettiği hallerde bir test tezgâhı devir talebi kullanılarak kumanda edilebilir.

Motora takılan motor kontrol ünitesinin kullanıldığı hallerde %100 devir, motor tarafından yönetilen, bu Tebliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (s) bendinde tanımlanan devirdir.

Motor kontrol ünitesi simülasyonu için bir test tezgâhı devir talebi sinyali kullanılması halinde, sıfır yükte %100 devir söz konusu motor kontrol ünitesi ayarı için imalatçı tarafından belirtilen yüksüz devir ve tam yükte %100 devir söz konusu motor kontrol ünitesi ayarı için nominal devirdir. Diğer test modları için devri belirlemek için enterpolasyon kullanılır.

Motor kontrol ünitesinin eş zamanlı çalışma ayarına sahip olması veya imalatçı tarafından beyan edilen nominal devrin ve yüksüz devrin en fazla %3 olması halinde, imalatçı tarafından beyan edilen tek bir değer tüm yük noktalarında %100 devir için kullanılabilir.

Tork ve Güç

Tork

Test çevrimlerinde verilen tork değerleri, belli bir test modu için aşağıdakilerden birini temsil eden yüzde değerleridir:

Belirtilen test devrinde gereken torkun mümkün olan azami torka oranı (D2 ve E2 hariç tüm çevrimler).

Gereken torkun imalatçı tarafından beyan edilen nominal net güce karşılık gelen torka oranı (çevrim D2 ve E2).

Güç

Test çevrimlerinde verilen güç değerleri, belli bir test modu için aşağıdakilerden birini temsil eden yüzde değerleridir:

E3 test çevrimi için güç değerleri, %100 devirdeki azami net gücün yüzde değerleridir. Çünkü bu çevrim uzunluk sınırı olmaksızın ağır hizmet motorları tarafından tahrik edilen araçlar için bir teorik pervane özelliği eğrisine dayanır.

F test çevrimi için güç değerleri, %100 devirdeki azami net gücün bir yüzdesi olduğu hallerde rölanti devri hariç, belli test devrindeki azami net gücün yüzde değerleridir.

6.Test Koşulları

Laboratuvar test koşulları

Motor havasının, motor girişindeki Kelvin cinsinden ifade edilen mutlak sıcaklığı (Ta) ve kPa cinsinden ifade edilen kuru atmosferik basınç (ps) ölçülmeli ve fa parametresi aşağıdaki hükümler uyarınca ve (6-5) veya (6-6) numaralı denklemler vasıtasıyla belirlenmelidir. Atmosferik basınç bir kanal içinde ölçülürse, atmosfer ile ölçüm yeri arasında göz ardı edilebilir basınç kayıpları olması sağlanmalı ve kanalın akıştan kaynaklanan statik basıncındaki değişiklikler hesaba katılmalıdır. Bir “V” motor yapılandırmasında olduğu gibi farklı emme manifoldu gruplarına sahip çok silindirli motorlarda, farklı grupların ortalama sıcaklığı alınır. fa parametresi test sonuçları ile birlikte rapor edilir.

Doğal emişli ve mekanik olarak turboşarjlı motorlar:

(6-5)

Emme havası soğutmalı veya soğutmasız turboşarjlı motorlar:

(6-6)

Testin geçerli sayılması için aşağıdaki koşulların her ikisi de sağlanmalıdır:

fa 6.1.2 ve 6.1.4 bentleri tarafından izin verilen durumlar dışında, 0,93 < fa < 1,07 aralığında olmalıdır;

Emme havası sıcaklığı, 6.1.3 ve 6.1.4 bentlerinde izin verilen durumlar dışında ve 6.1.5 ve 6.1.6 bentleri gereğince, herhangi bir motor bileşeninin giriş kısmında ölçülen, 298 ± 5 K (25 ± 5°C) değerinde tutulmalıdır.

6.1.2.Motorun test edildiği laboratuvarın rakımının 600 m'yi aştığı durumlarda, imalatçının mutabakatı ile fa, ps'nin 80 kPa'dan az olmaması kaydıyla 1.07'yi aşabilir.

6.1.3.Test edilen motorun gücünün 560 kW'dan fazla olduğu durumlarda, üreticinin onayı ile giriş havası sıcaklığının maksimum değeri 308 K (35 ° C) 'yi aşmaması şartıyla 303 K (30 ° C)' yi aşabilir.

6.1.4.Motorun test edildiği laboratuvarın rakımının 300 m'yi aştığı ve test edilen motorun gücünün 560 kW'dan yüksek olduğu durumlarda, imalatçının mutabakatı ile fa, ps'nin 80 kPa'dan az olmaması koşuluyla 1.07'yi aşabilir ve azami emme havası sıcaklığı değeri, 308 K'yı (35°C) geçmemek koşuluyla 303 K'yı (30°C) aşabilir.

6.1.5.Sadece kar küreyicilerde kullanılacak motor tiplerinden oluşan 19 kW'dan daha düşük NRS kategorisindeki bir motor ailesi söz konusu olduğunda, emme havasının sıcaklığı 273 K ile 268 K (0°C ve -5°C) arasında tutulmalıdır.

6.1.6.SMB kategorisindeki motorlar için emme havası sıcaklığı, 6.1.6.1 bendinde izin verilen haller dışında, 263 ± 5 K (-10 ± 5°C) aralığında tutulmalıdır.

6.1.6.1.Yakıt akışını ayarlayan elektronik kontrollü yakıt enjeksiyonuna sahip SMB kategorisindeki motorlar için, imalatçının tercihine bağlı olarak, emme havası sıcaklığı alternatif olarak 298 ± 5 K (25 ± 5°C) aralığında tutulabilir.

6.1.7.Aşağıdakilerin kullanmasına izin verilir:

Motorun test edildiği yerde, emme havasını işleyen aksam ortam basıncını ±1 kPa paylaşılan atmosferik basınç aralığı içinde tuttuğu sürece, birden fazla dinamometre test hücresine sahip bir test tesisinin tamamı için çıktısı atmosferik basınç olarak kullanılan bir atmosferik basınç ölçer.

Motorun test edildiği yerde, emme havasını işleyen aksam yoğuşma noktasını ±0,5 K paylaşılan nem ölçüm aralığı içinde tuttuğu sürece, birden fazla dinamometre test hücresine sahip bir test tesisinin tamamı için emme havası nemini ölçmek için bir nem ölçüm cihazı.

6.2.Ara soğutuculu motorlar

Üretim motorlarının hizmet içi montajını temsil eden, toplam emme havası kapasitesine sahip bir ara soğutucu sistemi kullanılmalıdır. Herhangi bir laboratuvar ara soğutucu sistemi, yoğuşma suyu birikimini en aza düşürecek şekilde tasarlanmalıdır. Biriken tüm yoğuşma suyu boşaltılmalı ve emisyon testinden önce tüm boşaltma boruları tamamen kapatılmalıdır. Emisyon testi sırasında boşaltma boruları kapalı tutulmalıdır. Soğutucu koşulları aşağıdaki gibi tutulmalıdır:

Test boyunca ara soğutucu girişindeki soğutma suyu sıcaklığı en az 293 K (20°C) değerinde tutulmalıdır.

Nominal devir ve tam yükte, soğutma suyu akış hızı, ara soğutucunun çıkışından sonra imalatçı tarafından tasarlanan değer ±5 K (±5°C) aralığı içinde bir hava sıcaklığına ulaşacak şekilde ayarlanmalıdır. Hava çıkış sıcaklığı, imalatçı tarafından belirtilen noktada ölçülmelidir. Bu soğutucu akış hızı ayar noktası test boyunca kullanılmalıdır.

Motor imalatçısının ara soğutucu sistemindeki basınç düşme sınırlarını belirlemesi durumunda, imalatçı tarafından belirtilen motor koşullarında ara soğutucu sistemindeki basınç düşüşünün imalatçının belirlediği sınırlar içinde olması sağlanmalıdır. Basınç düşüşü, imalatçı tarafından belirtilen noktalarda ölçülmelidir.

5.2.5.1 bendinde tanımlanan MTS, test çevrimini yürütmek için nominal devir yerine kullanıldığında, bu devir, şarj havası sıcaklığını ayarlarken nominal devir yerine kullanılabilir.

Amaç, hizmet içi çalışmayı temsil eden emisyon sonuçları üretmektir. İyi mühendislik kararı, bu Bölümdeki özelliklerin, (emme havasının aşırı soğutulması gibi) temsil etmeyen testlere yol açacağını gösteriyorsa, daha temsil eden sonuçlar elde etmek için daha geliştirilmiş ayar noktaları ve şarj havası basınç düşüşü, soğutma suyu sıcaklığı ve akış hızı kontrolleri kullanılabilir.

6.3.Motor gücü

Emisyon ölçümünün esası

Özgül emisyon ölçümünün esası, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (pp) bendindetanımlanan düzeltilmemiş net güçtür.

Takılacak yardımcı cihazlar

Test sırasında, motorun çalışması için gerekli olan yardımcı cihazlar bu Tebliğin II’nci Ekinin gerekliliklerine göre test tezgahına monte edilir.

Test için gereken yardımcı cihazların takılamaması durumunda, çektikleri güç belirlenmeli ve ölçülen motor gücünden çıkarılmalıdır.

Sökülecek yardımcı cihazlar

Tanımı, karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların çalışmasıyla bağlantılı ve motora monte edilmiş olabilecek bazı yardımcı cihazlar test için sökülür.

Yardımcı cihazların sökülemediği durumlarda, yüksüz durumda çektikleri güç belirlenebilir ve ölçülen motor gücüne eklenebilir (bkz. Bu Ekin 2. Açıklayıcı Ekinde yer alan (g) dipnotu). Bu değer, test devrindeki azami gücün %3'ünden büyükse, teknik servis tarafından doğrulanabilir. Yardımcı cihazlar tarafından çekilen güç, ayar değerlerini ayarlamak ve 7.7.1.3 bendi veya 7.7.2.3 bendinin (b) numaralı alt bendi uyarınca, test çevrimi boyunca motor tarafından üretilen işi hesaplamak için kullanılır.

Yardımcı gücün belirlenmesi

6.3.2 ve 6.3.3 bentleri uyarınca uygulanabildiği durumlarda, yardımcı güç değerleri ve yardımcı gücü belirlemeye yönelik ölçüm/hesaplama yöntemi, geçerli test çevrimlerinin tüm çalışma alanı için motor imalatçısı tarafından sunulur ve onay kuruluşu tarafından onaylanır.

Motor çevrim çalışması

Referans ve fiili çevrim çalışmasının (bkz. 7.8.3.4 bendi) hesaplanması, 6.3.1 bendi uyarınca motor gücüne dayalı olmalıdır. Bu durumda, (6-7) numaralı denklemde Pf ve Pr sıfırdır ve P, Pm'ye eşittir.

6.3.2 ve/veya 6.3.3 bentleri uyarınca yardımcı cihazlar/aksamlar monte edilmesi durumunda, bunlar tarafından çekilen güç, (6-8) numaralı denklem ile her anlık çevrim güç değerini (Pm,i) düzeltmek için kullanılır:

Pi = Pm,i – Pf,i + Pr,i

(6-7)

PAUX = Pr,i – Pf,i

(6-8)

Burada:

Pm,iölçülen motor gücüdür, kW

Pf,itest için takılacak olup da monte edilmemiş olan yardımcı cihazlar/aksamlar tarafından çekilen güçtür, kW

Pr,itest için sökülecek olup da monte edilmiş olan yardımcı cihazlar/aksamlar tarafından çekilen güçtür, kW

Motor emme havası

Giriş

Motora monte edilmiş veya tipik bir hizmet içi yapılandırmayı temsil eden bir emme havası sistemi kullanılmalıdır. Bu sistem, ara soğutucu ve egzoz gazı devridaimini (EGR) içerir.

Emme havası basıncı kısıtlaması

Nominal devirde ve tam yükte bir temiz hava temizleyici için imalatçı tarafından belirtilen azami değer ±300 Pa aralığı içinde bir emme havası basıncı kısıtlaması sunan bir motor emme havası sistemi veya bir test laboratuvarı sistemi kullanılmalıdır. Test laboratuvarı hava besleme sisteminin tasarımı nedeniyle bunun mümkün olmadığı durumlarda, kirli bir filtre için imalatçı tarafından belirtilen değeri aşmayan bir basınç kısıtlamasına, teknik servisin önceden onayı ile izin verilir. Basınç kısıtlamasının statik fark basıncı, imalatçı tarafından belirtilen yerde ve devir ve tork ayar noktalarında ölçülmelidir. İmalatçı bir yer belirtmezse, bu basınç, emme havası sistemine herhangi bir turboşarj veya egzoz gazı devridaimi (EGR) bağlantısından önce ölçülmelidir.

5.2.5.1 bendinde tanımlanan MTS, test çevrimini yürütmek için nominal devir yerine kullanıldığında, bu devir, emme havası basıncı ayarlanırken nominal devir yerine kullanılabilir.

Motor egzoz sistemi

Motora monte edilmiş veya tipik bir hizmet içi yapılandırmayı temsil eden bir egzoz sistemi kullanılmalıdır. Egzoz sistemi, 9.3 bendinde belirtilen, egzoz emisyon örneklemesine ilişkin şartlara uygun olmalıdır. Nominal devirde ve tam yükte azami egzoz gazı basıncı kısıtlamasının %80'i ila %100'ü arasında bir statik egzoz gazı geri basıncı sunan bir motor egzoz sistemi veya bir test laboratuvarı sistemi kullanılmalıdır. Egzoz gazı basıncı sınırlaması bir valf kullanılarak ayarlanabilir. Azami egzoz gazı basıncı sınırlaması 5 kPa veya daha az ise, ayar noktası azami değerden en çok 1,0 kPa fazla olmalıdır. 5.2.5.1 bendinde tanımlanan MTS, test çevrimini yürütmek için nominal devir yerine kullanıldığında, bu devir, egzoz gazı basıncı ayarlanırken nominal devir yerine kullanılabilir.

Egzoz arıtma sistemine sahip motor

Motor, doğrudan motora monte edilmemiş bir egzoz arıtma sistemi ile donatılmışsa, egzoz borusu, arıtma cihazını içeren genleşme bölümünün girişinde en az dört boru çapı için kullanımda bulunanla aynı çapa sahip olmalıdır. Egzoz manifoldu flanşından veya turboşarj çıkışından egzoz arıtma sistemine kadar olan mesafe, karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların yapılandırmasındaki gibi veya imalatçının mesafe şartnameleri dahilinde olmalıdır. İmalatçı tarafından belirtilmesi halinde boru, imalatçı şartnamesi dahilindeki bir arıtma giriş sıcaklığına ulaşması için yalıtılmalıdır. Diğer montaj gerekliliklerinin imalatçı tarafından belirtilmesi halinde, bunlara aynı zamanda test yapılandırması için de uyulmalıdır. Egzoz gazı geri basıncı veya basınç kısıtlaması 6.5 bendine göre ayarlanmalıdır. Değişken egzoz gazı basıncı kısıtlamasına sahip egzoz arıtma cihazları için, 6.5 bendinde kullanılan azami egzoz gazı basıncı kısıtlaması, imalatçı tarafından belirtilen arıtma koşullarında (olgunlaştırma/yaşlandırma ve rejenerasyon/yükleme seviyesi) tanımlanmıştır. Arıtma kabı, sahte testler sırasında ve motor eşlemesi sırasında sökülebilir ve pasif katalizör desteğine sahip denk bir kapla değiştirilebilir.

Test çevriminde ölçülen emisyonlar, sahadaki emisyonları temsil etmelidir. Bir ayıraç tüketilmesini gerektiren bir egzoz arıtma sistemine sahip bir motorda, tüm testler için kullanılan ayıraç imalatçı tarafından beyan edilmelidir.

6.6.2 bendinde açıklandığı gibi, seyrek (periyodik) olarak rejenerasyonu yapılan egzoz arıtma sistemleri ile donatılmış NRE, NRG, IWP, IWA, RLR, NRS, NRSh, SMB ve ATS kategorisindeki motorlar için emisyon sonuçları rejenerasyon olayları hesaba katılarak ayarlanmalıdır. Bu durumda, ortalama emisyon, rejenerasyonun gerçekleştiği testlerin oranı bakımından rejenerasyon olayının sıklığına bağlıdır.

Sürekli olarak veya en az bir kez uygulanabilir geçici (NRTC veya LSI-NRTC) test çevrimi veya 6.6.1 bendi uyarınca RMC ("sürekli rejenerasyon") üzerinde gerçekleşen bir rejenerasyon işlemine sahip arıtma sistemleri özel bir test prosedürü gerektirmez.

Sürekli rejenerasyon

Sürekli bir rejenerasyon sürecine dayalı bir egzoz arıtma sistemi için emisyonlar, tekrarlanabilir emisyon davranışı ile sonuçlanacak şekilde stabilize edilmiş bir arıtma sistemi üzerinde ölçülmelidir. Rejenerasyon işlemi, en kısa sürede ön ısıtmalı NRTC, LSI-NRTC veya NRSC testi sırasında gerçekmeli ve imalatçı rejenerasyonun gerçekleştiği normal koşulları (kurum yükü, sıcaklık, egzoz gazı geri basıncı ve benzeri) beyan etmelidir. Rejenerasyon işleminin sürekli olduğunu göstermek için en az üç ön ısıtmalı NRTC, LSI-NRTC veya NRSC yapılmalıdır. Ön ısıtmalı NRTC durumunda, motor 7.8.2.1 bendine göre ısıtılmalı, 7.4.2.1 bendinin (b) numaralı alt bendine ve ilk ön ısıtmalı NRTC'ye göre ıslatılmalıdır.

Sonraki ön ısıtmalı NRTC 7.4.2.1 bendinin (b) numaralı alt bendine göre ıslatıldıktan sonra başlatılmalıdır. Testler sırasında, egzoz gazı sıcaklıkları ve basınçları (egzoz arıtma sistemi öncesindeki ve sonrasındaki sıcaklık, egzoz gazı geri tepme basıncı, ve benzeri) kaydedilmelidir. İmalatçı tarafından beyan edilen koşullar test sırasında yeterli bir süre içerisinde gerçekleşirse ve emisyon sonuçları ortalama değerden hangisi daha büyükse, ±%25 veya 0,005 g/kWh'den daha fazla sapmazsa, egzoz arıtma sisteminin başarılı olduğu kabul edilir.

Seyrek rejenerasyon

Bu hüküm sadece, tipik olarak 100 saatin altında normal motor çalışması içinde gerçekleşen seyrek rejenerasyonu yapılan egzoz arıtma sistemine sahip motorlar için geçerlidir. Bu motorlar için, 6.6.2.4 ("ayar faktörü") bendinde belirtildiği gibi, yukarı veya aşağı doğru ayarlama için, ya ilave ya da çarpımsal faktörler belirlenmelidir.

Ayar faktörlerinin test edilmesi ve geliştirilmesi sadece bir geçerli süreksiz (NRTC veya LSI-NRTC) test çevrimi veya RMC için gereklidir. Geliştirilen faktörler, ayrık modlu NRSC de dahil olmak üzere diğer geçerli test çevrimlerinin sonuçlarına uygulanabilir.

Süreksiz (NRTC veya LSI-NRTC) test çevrimi veya RMC kullanılarak yapılan testlerden uygun ayar faktörleri bulunmaması durumunda, ayar faktörleri geçerli bir ayrık modlu NRSC testi kullanılarak belirlenmelidir. Ayrık modlu NRSC testi kullanılarak geliştirilen faktörler sadece ayrık modlu NRSC için uygulanır.

Hem RMC hem de ayrık modlu NRSC üzerinde testler yapmak ve ayar faktörleri geliştirmek gerekmez.

Ayar faktörlerinin NRTC, LSI-NRTC veya RMC kullanılarak belirlenmesi şartı

Emisyonlar, en az üç ön ısıtmalı NRTC, LSI-NRTC veya RMC üzerinde dengelenmiş bir egzoz arıtma sisteminde, birinde rejenerasyon olayı ile, diğer ikisinde rejenerasyon olayı olmadan ölçülmelidir. Rejenerasyon işlemi, bir rejenerasyon olayı olan NRTC, LSI-NRTC veya RMC sırasında en az bir kez gerçekleşir. Rejenerasyon bir NRTC, LSI-NRTC veya RMC'den daha uzun sürerse, bir NRTC, LSI-NRTC veya RMC daha yürütülür ve emisyonlar, rejenerasyon tamamlanana ve testlerin ortalaması hesaplanana kadar motor durdurulmadan ölçülmeye devam edilir. Rejenerasyon herhangi bir test sırasında tamamlanırsa, test sonuna kadar sürdürülmelidir.

Uygun bir ayar faktörü, tüm uygulanabilir çevrim boyunca, (6-10) ila (6-13) numaralı denklemler vasıtasıyla belirlenir.

Ayar faktörlerinin ayrık modlu NRSC kullanılarak belirlenmesi şartı

Dengelenmiş bir egzoz arıtma sistemi ile başlayarak emisyonlar, rejenerasyon koşullarının sağlanabileceği her ayrık modlu NRSC test modu üzerinde en az üç kez ön ısıtmalı olarak, birinde rejenerasyon olayı ile, diğer ikisinde rejenerasyon olayı olmadan ölçülmelidir. PM ölçümü, 7.8.1.2 bendin (c) numaralı alt bendinde açıklanan birden fazla filtre yöntemi kullanılarak yapılmalıdır. Rejenerasyon belirli bir test modunda başlamış ancak örnekleme döneminin sonunda tamamlanmamışsa, örnekleme dönemi rejenerasyon tamamlanana kadar uzatılır. Aynı modun birden fazla kez yürütülmesi halinde, bir ortalama sonuç hesaplanır. İşlem her test modu için tekrarlanmalıdır.

Rejenerasyonun gerçekleştiği geçerli çevrim modları için (6-10) ila (6-13) numaralı denklemler vasıtasıyla uygun bir ayar faktörü belirlenir.

Seyrek rejenerasyon ayar faktörlerinin (IRAF'lar) geliştirilmesine ilişkin genel prosedür

İmalatçı, rejenerasyon işleminin gerçekleştiği normal parametre koşullarını (kurum yükü, sıcaklık, egzoz gazı geri basıncı ve benzeri) beyan etmelidir. İmalatçı aynı zamanda, rejenerasyonun gerçekleştiği test sayısı açısından rejenerasyon olayının sıklığını da bildirmelidir. Bu sıklığın belirlenmesine ilişkin prosedür üzerinde, iyi mühendislik kararına dayalı olarak onay kuruluşu mutabık olmalıdır.

Rejenerasyon testi için, imalatçı yüklenmiş bir egzoz arıtma sistemi sağlamalıdır. Bu motor koşullandırma aşamasında rejenerasyon gerçekleşmemelidir. Bir seçenek olarak, imalatçı egzoz arıtma sistemi yükleninceye kadar ilgili çevrimin sonraki testlerini yapabilir. Tüm testlerde emisyon ölçümü yapılması gerekmez.

Rejenerasyon aşamaları arasındaki ortalama emisyonlar, geçerli çevrimin yaklaşık olarak eşit aralıklı testlerinin aritmetik ortalamasından belirlenmelidir. Asgari olarak, bir rejenerasyon testinden önce mümkün olduğunca yakın en az bir geçerli çevrim ve bir rejenerasyon testinden hemen sonra bir geçerli çevrim yürütülmelidir.

Rejenerasyon testi sırasında, rejenerasyonu tespit etmek için gereken tüm veriler (CO veya NOx emisyonları, egzoz arıtma sistemi öncesindeki ve sonrasındaki sıcaklık, egzoz gazı geri tepme basıncı ve benxeri) kaydedilmelidir. Rejenerasyon sürecinde, geçerli emisyon sınırları aşılabilir. Test prosedürü Şekil 6.1'de şematik olarak gösterilmiştir.

Şekil 6.1

n sayıda ölçümle seyrek rejenerasyon ve rejenerasyon sırasında nr sayıda ölçüm şeması

6.6.2.1 veya 6.6.2.2 bentlerine göre gerçekleştirilen test uygulamalarına ilişkin ortalama spesifik emisyon oranı, (6-9) numaralı denklem ile ağırlıklandırılmalıdır (bkz. Şekil 6.1):

(6-9)

Burada:

nrejenerasyonun gerçekleşmediği test sayısıdır.

nrrejenerasyonun gerçekleştiği test sayısıdır (en az bir test).

erejenerasyonun gerçekleşmediği bir testten elde edilen ortalama spesifik emisyondur [g/kWh veya #/kWh].

errejenerasyonun gerçekleştiği bir testten elde edilen ortalama spesifik emisyondur [g/kWh veya #/kWh].

İmalatçının tercihine bağlı olarak ve iyi mühendislik kararına dayanarak, ortalama emisyon oranını ifade eden rejenerasyon ayar faktörü kr, tüm gaz kirleticiler için çarpımsal veya ilave olarak ve PM ve PN için geçerli bir sınırın olduğu durumlarda (6-10) ila (6-13) numaralı denklemler vasıtasıyla hesaplanabilir:

Çarpımsal

(Yukarı doğru ayar faktörü)

(6-10)

(Aşağı doğru ayar faktörü)

(6-11)

İlave

(Yukarı doğru ayar faktörü)

(6-12)

(Aşağı doğru ayar faktörü)

(6-13)

6.6.2.4.Ayar faktörlerinin uygulanması

Rejenerasyonun gerçekleşmediği tüm testler için yukarı doğru ayar faktörleri ölçülen emisyon oranları ile çarpılır veya onlara eklenir. Rejenerasyonun gerçekleştiği tüm testler için aşağı doğru ayar faktörleri ölçülen emisyon oranları ile çarpılır veya onlara eklenir. Rejenerasyonun gerçekleşmesi, tüm testler sırasında kolayca görülebilecek şekilde tanımlanmalıdır. Hiçbir rejenerasyon tanımlanmadığında, yukarı doğru ayar faktörü uygulanır.

Frene özel emisyon hesaplamalarına ilişkin VII’nci Ek ve VII’nci Ekin 5. Açıklayıcı Ekine istinaden, rejenerasyon ayar faktörü:

Ağırlıklı tam bir çevrim için belirlendiğinde, geçerli ağırlıklı NRTC, LSI-NRTC ve NRSC sonuçlarına uygulanır.

Geçerli ayrık modlu NRSC'nin bağımsız modları için özel olarak belirlendiğinde, rejenerasyonun çevrim ağırlıklı emisyon sonucunun hesaplanmasından önce gerçekleştiği, geçerli ayrık modlu NRSC modlarının sonuçlarına uygulanır. Bu durumda PM ölçümü için birden fazla filtre yöntemi kullanılır.

Aynı motor ailesinin diğer üyelerini kapsayacak şekilde genişletilebilir.

İmalatçı tarafından emisyonların benzer olduğuna dair sağlanacak teknik kanıtlara bağlı olarak onay kuruluşunun önceden onayı ile, 2017/656/AB Tebliğinin IX’uncu Ekinde tanımlandığı gibi, aynı motor arıtma sistemi ailesi içindeki diğer motor ailelerini kapsayacak şekilde genişletilebilir.

Aşağıdaki seçenekler uygulanır:

(aa) Bir imalatçı, rejenerasyonun etkisi küçük olduğu veya rejenerasyonların ne zaman gerçekleşeceği ile ilgili tespitin pratik ve elverişli olmadığı durumda, motor ailelerinden biri veya birkaçına (veya yapılandırmalara) ilişkin ayar faktörlerini gözardı etmeyi seçebilir. Bu durumlarda, hiçbir ayar faktörü kullanılmaz ve imalatçı, bir rejenerasyonun gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılmaksızın tüm testler için emisyon limitlerine uymakla yükümlüdür;

(bb) İmalatçı tarafından talep edilmesi üzerine, onay kuruluşu (aa) bendi hükmünden farklı olarak rejenerasyon olaylarını hesaba katabilir. Ancak, bu seçenek yalnızca çok seyrek görülen ve 6.6.2.3 bendinde açıklanan ayar faktörleri kullanılarak pratik olarak ele alınamayan olaylar için geçerlidir.

Soğutma sistemi

İmalatçının öngördüğü normal çalışma sıcaklıklarında motoru, emme havası, yağ, soğutma sıvısı, blok ve kapak sıcaklıkları ile korumak için yeterli kapasiteye sahip bir motor soğutma sistemi kullanılmalıdır. Laboratuvar yardımcı soğutucuları ve fanları kullanılabilir.

Motor yağı

Motor yağı imalatçı tarafından belirtilmeli ve piyasada mevcut olan motor yağını temsil etmelidir. Test için kullanılan motor yağının özellikleri kaydedilmeli ve test sonuçları ile birlikte sunulmalıdır.

Referans yakıtın özellikleri

Test için kullanılacak referans yakıtlar bu Tebliğin IX’uncu Ekinde belirtilmiştir.

Yakıt sıcaklığı, imalatçının tavsiyelerine uygun olmalıdır. Yakıt sıcaklığı, yakıt enjeksiyon pompası girişinde veya imalatçı tarafından belirtildiği şekilde ölçülmeli ve ölçüm noktası kaydedilmelidir.

Karter emisyonları

Bu bent, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin II’nci Ekinde belirtilen V. faz emisyon sınırları ile uyumlu olan NRE, NRG, IWP, IWA, RLR, NRS, NRSh, SMB ve ATS kategorilerindeki motorlar için uygulanır.

Doğrudan ortam atmosferine boşaltılan karter emisyonları, tüm emisyon testleri sırasında egzoz emisyonlarına (fiziksel veya matematiksel olarak) eklenmelidir.

Bu istisnadan yararlanan imalatçılar, motorları tüm karter emisyonlarının emisyon örnekleme sistemine yönlendirilmesini sağlayacak şekilde yerleştirmelidir. Bu bendin amacı doğrultusunda, tüm çalşıma sırasında egzoz arıtma sisteminin girişindeki egzoz gazına yönlendirilen karter emisyonlarının doğrudan ortam atmosferine boşaltıldığı düşünülmemektedir.

Açık karter emisyonları, emisyon ölçümü için egzoz sistemine aşağıdaki şekilde yönlendirilmelidir:

Boru malzemeleri, düz çeperli, elektriksel olarak iletken olmalı ve karter emisyonlarıyla tepkimeye girmemelidir. Boru uzunlukları olabildiğince en aza indirilmelidir.

Laboratuvar karter borularında bulunan dirsek sayısı en aza indirilmeli ve kaçınılmaz her dirseğin yarıçapı olabildiğince büyük olmalıdır.

Laboratuvar karteri egzoz borusu, motor imalatçısının karter geri basıncına ilişkin şartnamelerini sağlamalıdır.

Karter egzoz borusu, örnekleme öncesinde motorun egzoz sistemiyle tam karışmasını sağlamak için, herhangi bir egzoz arıtma sisteminin çıkışında, monte edilmiş herhangi bir egzoz emisyonu kısıtlamasının çıkışında ve her numune sondasının yeterince girişinde ham egzoz gazına bağlanmalıdır. Karter egzoz borusu, sınır katmanı etkilerini önlemek ve karışmayı desteklemek için egzoz sisteminin serbest akışına uzatılmalıdır. Karter egzoz borusunun çıkışı, ham egzoz gazı akışına göre herhangi bir yöne yönlendirilebilir.

7. Test prosedürleri

Giriş

Bu bölümde, test edilecek motorlarda frene özgü gaz ve partikül kirletici emisyonlarının belirlenmesi açıklanmaktadır. Test motoru, 2017/656/AB Tebliğinin IX’uncu Ekinde belirtilen motor ailesi için ana motor yapılandırması olmalıdır.

Bir laboratuvar emisyon testi, bu Tebliğin XVII’nci Ekinde belirtilen test çevrimleri için emisyonların ve diğer parametrelerin ölçümünden oluşur. Aşağıdaki açılardan ele alınır:

Emisyonları ölçmeye yönelik laboratuvar yapılandırmaları (7.2 bendi).

Ön test ve son test doğrulama prosedürleri (7.3 bendi).

Test çevrimleri (7.4 bendi).

Genel test dizisi (7.5 bendi).

Motor eşlemesi (7.6 bendi).

Test çevrimi üretimi (7.7 bendi).

Spesifik test çevrimi yürütme prosedürü (7.8 bendi).

Emisyon ölçümü ilkesi

Frene özgü emisyonları ölçmek için motor, varsa 7.4 bendinde tanımlanan test çevrimleri üzerinde çalıştırılmalıdır. Frene özgü emisyonların ölçümü, egzoz emisyonlarındaki kirletici (yani HC, CO, NOx ve PM) kütlesinin, egzoz emisyonlarındaki partikül sayısının (yani PN), egzoz emisyonlarındaki CO2 kütlesinin ve buna karşılık gelen motor çalışmasının belirlenmesini gerektirir.

Bileşen kütlesi

Her bileşenin toplam kütlesi, geçerli test çevrimi boyunca aşağıdaki yöntemler kullanılarak belirlenir:

Sürekli örnekleme

Sürekli örneklemede, bileşenin konsantrasyonu, ham veya seyreltilmiş egzoz gazından sürekli olarak ölçülür. Bu konsantrasyon, bileşen akış hızını belirlemek için emisyon örnekleme noktasındaki sürekli (ham veya seyreltilmiş) egzoz gazı akış hızı ile çarpılır. Bileşenin emisyonu test aralığı boyunca sürekli olarak toplanır. Bu toplam, yayılan bileşenin toplam kütlesidir.

Toplu örnekleme

Toplu örneklemede, sürekli olarak bir ham veya seyreltilmiş egzoz gazı numunesi alınır ve sonradan ölçülmek üzere saklanır. Alınan numune, ham veya seyreltilmiş egzoz gazı akış hızı ile orantılı olmalıdır. Toplu örneklemeye dair örnekler, seyreltilmiş gaz emisyonlarının bir torbanın içinde toplanması ve PM'nin bir filtre üzerinde toplanmasıdır. Prensipte, emisyon hesaplama yöntemi aşağıdaki gibi yapılır:

Toplu örneklenmiş konsantrasyonlar, test çevrimi sırasında elde edildiği toplam kütle veya kütle akışı (ham veya seyreltik) ile çarpılır. Bu çarpım, yayılan bileşenin toplam kütlesi veya kütle akışıdır. PM konsantrasyonunu hesaplamak için, oransal olarak alınan egzoz gazından bir filtre üzerinde biriken PM, filtrelenmiş egzoz gazı miktarına bölünür.

Kombine örnekleme

Sürekli ve toplu örneklemenin herhangi bir kombinasyonuna izin verilir (örneğin, toplu örneklemeli PM ve sürekli örneklemeli gaz emisyonları).

Şekil 6.2, emisyonları ölçmek için kullanılan test prosedürlerinin iki yönünü göstermektedir: Ham ve seyreltilmiş egzoz gazında örnekleme hatları bulunan ekipman ve kararlı durum ve süreksiz test çevrimlerinde kirletici emisyonlarını hesaplamak için istenen işlemler.

Şekil 6.2

4521202667000Emisyon ölçümüne ilişkin test prosedürleri

Şekil 6.2 ile ilgili not: "Kısmi akış PM örneklemesi" terimi, sadece sabit veya değişken seyrelti oranına sahip ham egzoz gazı almak için kısmi akış seyreltmesi içerir.

Çalışma tespiti

Çalışma, motor freni gücüne ilişkin anlık değerleri hesaplamak üzere devir ile fren torku senkronize olarak çarpılarak test çevrimi üzerinde belirlenmelidir. Toplam çalışmayı belirlemek için test çevrimi üzerinde motor freni gücü entegre edilmelidir.

Doğrulama ve kalibrasyon

Ön test prosedürleri

Örnekleme sisteminin ve motorun ön koşullandırılmasına ilişkin genel şartlar

İstikrarlı koşullar elde etmek için, örnekleme sistemi ve motor bu bentte belirtilen bir test dizisi başlamadan önce ön koşullandırılmalıdır.

Motor ön koşullandırmasının amacı, emisyonların ve emisyon kontrollerinin hizmet çevrimi boyunca temsil edebilirliğini sağlamak ve aşağıdaki emisyon testi için istikrarlı koşullar sağlamak için yanlılığı azaltmaktır.

Önceden tanımlanmış sayıda ön koşullandırma çevrimi gerçekleştirildiği ve ölçüm sistemi 7.3.1.4 bendinin gerekliliklerine göre başlatıldığı sürece, emisyonlar ön koşullandırma çevrimleri sırasında ölçülebilir. Ön koşullandırma miktarı, motor imalatçısı tarafından ön koşullandırmaya başlamadan önce belirlenmelidir. Ön koşullandırma, ön koşullandırmaya özel çevrimlerin, emisyon testi için geçerli çevrimler ile aynı olduğu unutulmadan aşağıdaki şekilde gerçekleştirilir:

Arıtma sistemine sahip motorlar, arıtma sisteminin rejenerasyonunu sağlayacak ve duruma göre partikül arıtma sistemi içindeki kurum yükünü yeniden tesis edecek şekilde, 7.3.1.1.1 ila 7.3.1.1.4 bentlerinde belirtilen çevrime özgü ön koşullandırma öncesinde çalıştırılabilir.

NRTC’nin soğuk çalıştırma uygulaması için ön koşullandırma

Motor en az bir ön ısıtmalı NRTC çalıştırılarak ön koşullandırılmalıdır. Her ön koşullandırma çevrimi tamamlandıktan hemen sonra, motor kapatılmalı ve kapalı motor ısı emilimi dönemi tamamlanmalıdır. Son ön koşullandırma çevrimi tamamlandıktan hemen sonra, motor kapatılmalı ve 7.3.1.2 bendinde açıklanan motor soğuması başlatılmalıdır.

NRTC'nin ön ısıtmalı uygulaması veya LSI-NRTC için ön koşullandırma

Bu bentte, ön ısıtmalı NRTC’den yayılan emisyonların, NRTC ("soğuk çalıştırmalı NRTC") veya LSI-NRTC için soğuk çalıştırma uygulaması yürütülmeksizin örneklenmesi amaçlandığında uygulanan ön koşullandırma açıklanmaktadır. Motor, en az bir ön ısıtmalı NRTC veya varsa LSI-NRTC yürütülerek ön koşullandırılmalıdır. Her ön koşullandırma çevrimi tamamlandıktan hemen sonra, motor kapatılmalı ve ardından en kısa sürede bir sonraki çevrim başlatılmalıdır.

Bir sonraki ön koşullandırma çevriminin, son ön koşullandırma çevrimi tamamlandıktan sonra 60 saniye içinde başlatılması önerilir. Uygun olduğunda, son ön koşullandırma çevriminin ardından, emisyon testi için motor çalıştırılmadan önce uygun ısı emilimi (sıcak çalıştırmalı NRTC) veya soğuma (LSI-NRTC) dönemi uygulanmalıdır. Hiçbir ısı emilimi veya soğuma dönemi uygulanmadığı durumlarda, son ön koşullandırma çevrimi tamamlandıktan sonra emisyon testinin 60 saniye içinde başlatılması önerilir.

Ayrık modlu NRSC için ön koşullandırma

NRS ve NRSh dışındaki motor kategorileri için, motor ısıtılmalı ve D2, E2 veya G tipi dışındaki her ayrık modlu NRSC test çevrimi için motor sıcaklıkları (soğutma suyu ve motor yağı) %50 devir ve %50 torkta veya D2, E2 veya G tipi her ayrık modlu NRSC test çevrimi için nominal motor devri ve %50 torkta dengeleninceye kadar çalıştırılmalıdır. Test devirlerinin üretilmesi için MTS kullanılan bir motor durumunda %50 devir, 5.2.5.1 bendi uyarınca hesaplanmalı ve diğer tüm durumlarda 7.7.1.3 bendi uyarınca hesaplanmalıdır. %50 tork, bu devirde mevcut azami torkun %50'si olarak tanımlanır. Emisyon testi, motor durdurulmadan başlatılmalıdır.

NRS ve NRSh motor kategorileri için motor, imalatçının tavsiyesine ve iyi mühendislik kararına göre ısıtılmalıdır. Emisyon örneklemesi başlamadan önce, motor sıcaklıkları dengelenene kadar motor uygun test çevriminin 1. modunda çalışmalıdır. Emisyon testi, motor durdurulmadan başlatılmalıdır.

RMC için ön koşullandırma

Motor imalatçısı, aşağıdaki (a) veya (b) ön koşullandırma dizilerinden birini seçmelidir. Motor, seçilen diziye göre ön koşullandırılmalıdır.

Motor, test modlarının sayısına bağlı olarak, en azından RMC'nin ikinci yarısı yürütülerek ön koşullandırılmalıdır. Çevrimler arasında motor kapatılmamalıdır. Her ön koşullandırma çevrimi tamamlandıktan hemen sonra, en kısa sürede (emisyon testini içeren) bir sonraki çevrim başlatılmalıdır. Mümkünse, bir sonraki çevrimin, son ön koşullandırma çevrimi tamamladıktan sonra 60 saniye içinde başlatılması önerilir.

(b) Motor ısıtılmalı ve D2, E2 veya G tipi dışındaki her RMC test çevrimi için motor sıcaklıkları (soğutma suyu ve motor yağı) %50 devir ve %50 torkta veya D2, E2 veya G tipi her RMC test çevrimi için nominal motor devri ve %50 torkta dengeleninceye kadar çalıştırılmalıdır. Test devirlerinin üretilmesi için MTS kullanılan bir motor durumunda %50 devir, 5.2.5.1 bendi uyarınca hesaplanmalı ve diğer tüm durumlarda 7.7.1.3 bendi uyarınca hesaplanmalıdır. %50 tork, bu devirde mevcut azami torkun %50'si olarak tanımlanır.

Motor soğutma (NRTC)

Doğal veya cebri soğutma prosedürü uygulanabilir. Cebri soğutma için, motor boyunca soğutma havası göndermeye, motor yağlama sistemi içinden soğuk yağ göndermeye, motordan soğutma sistemi içindeki soğutma suyundan ısı gidermeye ve bir egzoz arıtma sisteminden ısı gidermeye yönelik sistemlerin kurulması için iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır. Bir cebri arıtma soğutması durumunda, egzoz arıtma sistemi katalitik devreye girme sıcaklığının altına soğutuluncaya kadar soğutma havası uygulanmaz. Temsil etmeyen emisyonlara yol açan herhangi bir soğutma prosedürüne izin verilmez.

HC kirliliğinin doğrulanması

Egzoz gazı ölçüm sisteminde esaslı bir HC kirliliği olma olasılığı varsa, HC ile oluşan kirlilik sıfır gazla kontrol edilebilir ve daha sonra sorun düzeltilebilir. Ölçüm sistemi ve arka plan HC sistemindeki kirlilik miktarının kontrol edilmesi gerekiyorsa, bu işlem her test çevrimi başladıktan sonraki 8 saat içinde gerçekleştirilmelidir. Değerler daha sonra yapılacak düzeltme için kaydedilir. Bu kontrol öncesinde, sızıntı kontrolü yapılmalı ve FID analiz cihazı kalibre edilmelidir.

Örnekleme için ölçüm ekipmanlarının hazırlanması

Emisyon örneklemesi başlamadan önce aşağıdaki adımlar atılmalıdır:

8.1.8.7 bendi uyarınca emisyon örneklemesinden önceki 8 saat içinde sızıntı kontrolleri yapılmalıdır.

Toplu örnekleme için, boşaltılmış torbalar veya dara ağırlığı ölçülmüş filtreler gibi temiz depolama araçları bağlanmalıdır.

Tüm ölçüm cihazları, cihaz imalatçısınn talimatları ve iyi mühendislik kararı uyarınca çalıştırılmalıdır.

Seyreltme sistemleri, numune pompaları, soğutma fanları ve veri toplama sistemi çalıştırılmalıdır.

Numune akış oranları, istenirse bypass akışı kullanılarak istenen seviyelere ayarlanmalıdır.

Örnekleme sistemindeki ısı eşanjörleri, bir test için çalışma sıcaklığı aralıklarına önceden ısıtılmalı veya önceden soğutulmalıdır.

Numune hatları, filtreler, soğutucular ve pompalar gibi ısıtılmış veya soğutulmuş bileşenlerin çalışma sıcaklıklarında dengelenmesine izin verilmelidir.

Egzoz gazı seyreltme sistemi akışı, bir test dizisinden en az 10 dakika önce açılmalıdır.

Gaz analiz cihazlarının kalibrasyonu ve sürekli analiz cihazlarının sıfırlanması, 7.3.1.5 bendindeki prosedür uyarınca yapılmalıdır.

Tüm elektronik entegrasyon cihazları, her test aralığı başlamadan önce sıfırlanmalı veya yeniden sıfırlanmalıdır.

Gaz analiz cihazlarının kalibrasyonu

Uygun gaz analiz cihazı tipleri seçilmelidir. Otomatik veya manuel tip anahtarlı emisyon analiz cihazları kullanılabilir.

Süreksiz (NRTC veya LSI-NRTC) test çevrimleri veya RMC kullanan bir test sırasında ve ayrık modlu NRSC testi için her modun sonunda bir gaz emisyonu örnekleme dönemi boyunca, emisyon analiz cihazlarının aralığı değiştirilmemelidir. Ayrıca bir analiz cihazının analog çalışma amplifikatörlerinin kazançları, bir test çevrimi boyunca değiştirilmemelidir.

Tüm sürekli analiz cihazları sıfırlanmalı ve 9.5.1 bendindeki özellikleri sağlayan uluslararası düzeyde takip edilebilir gazlar kullanılarak bağlanmalıdır. FID analiz cihazları, bir karbon sayısı bazında (C1) bağlanmalıdır.

PM filtresi ön koşullandırması ve dara ağırlığı ölçümü

PM filtresi ön koşullandırılması ve dara ağırlığı ölçümüne ilişkin prosedürler 8.2.3 bendi uyarınca gerçekleştirilmelidir.

Test sonrası prosedürler

Emisyon örneklemesi tamamlandıktan sonra aşağıdaki adımlar uygulanmalıdır:

Orantılı örneklemenin doğrulanması

Torba numunesi veya PM numunesi gibi herhangi bir orantılı toplu numune için, orantılı örneklemenin 8.2.1 bendine göre yapıldığı doğrulanmalıdır. Tek filtre yöntemi ve ayrık kararlı durum test çevrimi için, geçerli PM ağırlıklandırma faktörü hesaplanmalıdır. 8.2.1 bendindeki gereklilikleri sağlamayan numuneler geçersiz sayılır.

Test sonrası PM koşullandırma ve tartma

Kullanılmış PM numunesi filtreleri, kapalı veya sızdırmaz kaplara koyulmalı veya numune filtrelerini ortam kirliliğine karşı korumak için filtre tutucular kapatılmalıdır. Böylece korunan yüklü filtreler, PM-filtresi koşullandırma bölmesine veya odasına geri götürülmelidir. Daha sonra PM numunesi filtreleri, 8.2.4 (PM filtresi son koşullandırma ve toplam tartım prosedürleri) bendine göre uygun şekilde koşullandırılmalı ve tartılmalıdır.

Gaz toplu örnekleme analizi

En kısa sürede, aşağıdakiler yapılmalıdır:

Tüm toplu gaz analiz cihazları, test çevrimi tamamlandıktan sonra en geç 30 dakika içinde veya gaz analiz cihazlarının hala dengeli olup olmadığını kontrol etmek için mümkünse ıslanma döneminde sıfırlanmalı ve bağlanmalıdır.

Tüm konvansiyonel toplu gaz numuneleri, ön ısıtmalı NRTC tamamlandıktan veya ıslanma döneminden sonra en geç 30 dakika içinde analiz edilmelidir.

Arka plan numuneleri, ön ısıtmalı NRTC tamamlandıktan sonra en geç 60 dakika içinde analiz edilmelidir.

Sapma doğrulanması

Egzoz gazı miktarı tayin edildikten sonra, sapma aşağıdaki şekilde doğrulanmalıdır:

Toplu ve sürekli gaz analiz cihazları için, ortalama analiz cihazı değeri, analiz cihazına bir sıfır gaz dengelendikten sonra kaydedilmelidir. Dengeleme, herhangi bir numune gazın analiz cihazını arındırma süresinin yanı sıra analiz cihazı tepkisini hesaba katmak için ek bir süre içerebilir.

Ortalama analiz cihazı değeri, ayar gazı analiz cihazına dengelendikten sonra kaydedilmelidir. Dengeleme, herhangi bir numune gazın analiz cihazını arındırma süresinin yanı sıra analiz cihazı tepkisini hesaba katmak için ek bir süre içerebilir.

Bu veriler 8.2.2 bendinde açıklanan sapmayı doğrulamak ve düzeltmek için kullanılır.

Test çevrimleri

AB tip onayı testi, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 19 uncu maddesinde ve Ek IV’ünde belirtildiği gibi, uygun NRSC ve duruma göre NRTC ve LSI-NRTC kullanılarak yapılmalıdır. NRSC, NRTC ve LSI-NRTC'nin teknik özellikleri ve belirleyici özellikleri, bu Tebliğin XVII’nci Ekinde ve bu test çevrimleri için tork, güç ve devir ayarlarının belirlenmesine ilişkin yöntem bu Ekin 5.2. bendinde belirtilmiştir.

Kararlı durum test çevrimleri

Karayolu dışında kararlı durum test çevrimleri (NRSC), XVII’nci Ekin 1. ve 2. Açıklayıcı Ekinde, her çalışma noktasının bir devir değerine ve bir tork değerine sahip olduğu bir ayrık modlu NRSC (çalışma noktaları) listesi olarak belirtilmiştir. İmalatçı şartnamelerine göre bir NRSC, ısıtılmış ve çalışan bir motor ile ölçülmelidir. İmalatçının tercihine bağlı olarak, bir NRSC, 7.4.1.1 ve 7.4.1.2 bentlerinde açıklandığı gibi, ayrık modlu bir NRSC veya RMC olarak yürütülebilir. 7.4.1.1 ve 7.4.1.2 bentlerinin her ikisine göre emisyon testi yapılması gerekmez.

Ayrık modlu NRSC

Ayrık modlu NRSC, emisyonların, motor 7.8.1.2 bendinde belirtilen şekilde çalıştırılıp ısıtıldıktan sonra ve çalışır haldeyken ölçülmeye başlandığı sıcak çalışma çevrimleridir. Her çevrim, belirtilen motor kategorisinin tipik çalışma aralığını kapsayan bir dizi devir ve yük modundan (her mod için ilgili ağırlık faktörü ile birlikte) oluşur.

Ramped modal NRSC

RMC, emisyonların, motor 7.8.2.1 bendinde belirtilen şekilde çalıştırılıp ısıtıldıktan sonra ve çalışır haldeyken ölçülmeye başlandığı sıcak çalışma çevrimleridir. Motor, RMC sırasında test tezgâhı kontrol ünitesi tarafından sürekli kontrol edilmelidir. Gaz ve partikül halindeki emisyonlar, RMC sırasında süreksiz (NRTC veya LSI-NRTC) test çevrimlerindeki gibi, aynı şekilde sürekli olarak ölçülmeli ve örneklenmelidir.

Bir RMC'nin amacı, kararlı durum testini sahte geçici bir şekilde gerçekleştirmek için bir yöntem sağlamaktır. Her RMC, aralarında doğrusal bir geçiş olan bir dizi kararlı durum modundan oluşur. Her modda göreli toplam süre ve ondan önceki geçiş, ayrık modlu NRSC'nin ağırlıklandırması ile eşleşir. Bir moddan sonrakine geçişte motor devrindeki ve yükündeki değişim 20 ± 1 saniye içinde doğrusal olarak kontrol edilmelidir. Mod değiştirme zamanı, yeni modun bir parçasıdır (ilk mod için de). Bazı durumlarda modlar ayrık modlu NRSC ile aynı sırada yürütülmez veya sıcaklıkta aşırı değişiklikler olmasını önlemek için bölünürler.

Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri

NRE (NRTC) kategorisindeki motorlar için karayolo dışında süreksiz çevrimi ve NRS (LSI-NRTC) kategorisindeki büyük kıvılcım ateşlemeli motorlar için karayolu dışında süreksiz çevriminin her biri, saniye-saniye bir normalleştirilmiş devir ve tork değerleri dizisi olarak XVII’nci Ekin 3. Açıklayıcı Ekinde belirtilmiştir. Testi bir motor test hücresinde gerçekleştirmek için, normalleştirilmiş değerler motor eşleştirme eğrisinde belirtilen belirli devir ve tork değerlerine bağlı olarak test edilecek her bir motor için denk referans değerlerine dönüştürülmelidir. Dönüşüm, denormalizasyon olarak ifade edilir ve sonuçta ortaya çıkan test çevrimi, test edilecek motorun referans NRTC veya LSI-NRTC test çevrimidir (bkz. 7.7.2 bendi).

NRTC için test dizisi

Normalleştirilmiş NRTC dinamometre programının grafik görüntüsü Şekil 6.3'te gösterilmiştir.

Şekil 6.3

NRTC normalize edilmiş dinamometre programı

NRTC, ön koşullandırma tamamlandıktan sonra aşağıdaki prosedür uyarınca iki kez çalıştırılmalıdır (bkz. 7.3.1.1.1 bendi).

Soğuk çalıştırma uygulaması; motor ve egzoz arıtma sistemleri, doğal motor soğutmasından sonra veya cebri soğutmadan sonra oda sıcaklığına düştükten sonra ve motor, soğutma suyu ve yağ sıcaklıkları, egzoz arıtma sistemleri ve tüm motor kontrol cihazları 293 K ila 303 K (20°C ila 30°C) arasında dengelendikten sonra başlatılmalıdır. Bu çalıştırmaya ilişkin emisyonların ölçümü, soğuk motorun çalıştırılması ile başlatılmalıdır.

Isı emilimi dönemi, soğuk çalıştırma aşaması tamamlandıktan hemen sonra başlamalıdır. Motor kapatılmalı ve 20 dakika ± 1 dakika bekletilerek sıcak çalıştırma uygulaması için koşullandırılmalıdır;.

Sıcak çalıştırma uygulaması, ıslanma döneminden hemen sonra marşa basılmasıyla başlamalıdır. Anahtarlama sinyali tepe noktalarından kaçınmak için gaz analiz cihazları ıslatma dönemi bitmeden en az 10 saniye önce açılmalıdır. Bu çalıştırmaya ilişkin emisyonların ölçümü, marşa basılmasına paralel olarak başlatılmalıdır.

PN için (g / kWh) veya kilowatt-saat başına sayı (# / kWh) cinsinden ifade edilen frene özgü emisyonlar, test çevriminin hem soğuk çalıştırmalı uygulaması hem de ön ısıtmalı uygulaması için bu Bölümde belirtilen prosedürler kullanılarak belirlenir. Bileşik ağırlıklı emisyonlar, VII’nci Ekte belirtildiği gibi soğuk çalıştırmalı uygulama sonuçlarının %10 ve ön ısıtmalı uygulama sonuçlarının %90 oranında ağırlıklandırılması ile hesaplanır.

LSI-NRTC için test dizisi

LSI-NRTC, bir ön koşullandırma tamamlandıktan sonra, aşağıdaki prosedür uyarınca sıcak çalıştırmalı bir uygulama olarak bir kez yürütülmelidir (bkz. 7.3.1.1.2):

Motor, hizmet çevriminin ilk 180 saniyesi boyunca çalıştırılır ve çalışır, daha sonra 30 saniye boyunca boşta çalışır. Emisyonlar, bu ısınma dizisi sırasında ölçülmez.

30 saniyelik boşta çalışma süresi sonunda emisyon ölçümü başlatılmalı ve motor başından itibaren tüm hizmet çevrimi boyunca çalıştırılmalıdır (süre 0 sn).

(g/kWh) cinsinden ifade edilen frene özgü emisyonlar VII’nci Ekteki prosedürler kullanılarak belirlenir.

Motor testten önce halihazırda çalışıyorsa, ölçülen emisyonların oda sıcaklığında çalıştırılan bir motordan yayılanlar emisyonları doğru şekilde temsil etmesi için iyi mühendislik kararı kullanın, motorun yeterince soğumasına izin verin. Örneğin, oda sıcaklığında çalıştırılan bir motor kapalı çevrim çalışmasını başlatmak ve tam katalizör faaliyetine ulaşmak için üç dakika içinde yeterince ısınırsa, bir sonraki teste başlamadan önce asgari düzeyde motor soğutması gerekir.

Teknik servisin önceden mutabakatı ile, motorun ısınma prosedürü, hizmet çevrimi boyunca 15 dakikaya kadar çalışmasını içerebilir.

Genel test dizisi

Motor emisyonlarını ölçmek için aşağıdaki adımlar uygulanmalıdır:

Test edilecek motor için motor devirleri ve test yükleri, motor devrinin bir fonksiyonu olarak (sabit devirli motorlar için) azami tork veya (değişken devirli motorlar için) azami tork eğrisi ölçülerek tanımlanmalıdır.

Normalize edilmiş test çevrimleri, bu bendin (a) numaralı alt bendinde bulunan (sabit devirli motorlar için) torkla veya (değişken devirli motorlar için) devir ve torklarla denormalize edilmelidir.

Motor, ekipman ve ölçüm aletleri, aşağıdaki emisyon testi veya test serileri için (soğuk çalıştırma uygulaması ve ön ısıtmalı uygulama) önceden hazırlanmalıdır.

Bazı ekipmanların ve analiz cihazlarının düzgün çalıştığını doğrulamak için ön test prosedürleri uygulanmalıdır. Tüm analiz cihazları kalibre edilmelidir. Tüm ön test verileri kaydedilmelidir.

Test çevriminin başında motor çalıştırılmalı (NRTC) veya çalışmaya devam etmeli (kararlı durum çevrimleri ve LSI-NRTC) ve aynı zamanda örnekleme sistemleri çalıştırılmalıdır.

Emisyonlar ve gereken diğer parametreler (tüm test çevrimi boyunca NRTC, LSI-NRTC ve RMC için) örnekleme süresi boyunca ölçülmeli veya kaydedilmelidir.

Bazı ekipmanların ve analiz cihazlarının düzgün çalıştığını doğrulamak için test sonrası prosedürler uygulanmalıdır.

PM filtreleri koşullandırılmalı, tartılmalı (boş ağırlık), yüklenmeli, yeniden koşullandırılmalı, tekrar tartılmalı (yüklü ağırlık) ve daha sonra numuneler ön test prosedürleri (7.3.1.6 bendi) ve test sonrası prosedürler (7.3.2.2 bendi) uyarınca değerlendirilmelidir.

Emisyon testi sonuçları değerlendirilmelidir.

Şekil 6.4, motor egzoz emisyonlarını ölçerek NRMM test çevrimlerini yürütmek için gerekli prosedürler hakkında bir genel bakış sunmaktadır.

Şekil 6.4

Test dizisi

Motorun çalıştırılması ve yeniden çalıştırılması

Motorun çalıştırılması

Motor aşağıdaki şekilde çalıştırılmalıdır:

Son kullanıcı talimatlarında belirtildiği şekilde, bir üretim marş motoru veya hava marş sistemi ve uygun şekilde şarj edilmiş bir akü, uygun bir güç kaynağı veya uygun bir basınçlı hava kaynağı kullanılarak; veya

Motor çalışana kadar marşa basmak için dinamometre kullanılarak. Motoru, tipik kullanımdaki marş devrinin ±%25'i içinde kullanın veya dinamometre devrini, sadece motor çalışana kadar, düşük rölanti devrinin altında doğrusal olarak sıfırdan 100 dakika-1'e arttırarak çalıştırın.

Motor çalıştıktan sonra 1 s içinde marşa basma durmalıdır. Motor 15 sn marşa basıldıktan sonra çalışmaya başlamazsa, son kullanıcı talimatları veya servis onarım kılavuzunda daha uzun bir marşa basma süresi normal olarak tanımlanmadıkça, marşa basma durmalı ve arızanın nedeni belirlenmelidir.

Motorun teklemesi

Motor, NRTC’nin soğuk çalıştırma uygulaması sırasında herhangi bir yerde teklerse, tüm test iptal edilir.

NRTC'nin ön ısıtmalı uygulaması sırasında motor herhangi bir yerde teklerse, sadece bu uygulama iptal edilir. Motor 7.8.3 bendi uyarınca ıslatılır ve ön ısıtmalı uygulama tekrarlanır. Bu durumda, soğuk çalıştırma uygulamasının tekrarlanması gerekmez.

Motor LSI-NRTC sırasında herhangi bir yerde teklerse, test iptal edilir.

Motor, NRSC (ayrık veya artırımlı) sırasında herhangi bir yerde teklerse, test iptal edilir ve motorun ısınma prosedürü ile başlanarak tekrarlanır. Birden fazla filtre yöntemini (her çalışma modu için bir örnekleme filtresi) kullanan PM ölçümü durumunda test, motor sıcaklığı koşullandırması için bir önceki modda motor dengelenerek ve ardından motorun teklediği modla ölçüm başlatılarak devam ettirilmelidir.

Motorun kullanımı

Operatör”, motor çıktısı gerektiren bir girdiyi, mekanik veya elektronik bildiren bir kişi (yani manuel) veya bir motor kontrol ünitesi (yani otomatik) olabilir. Girdi; bir gaz pedalı veya sinyali, bir gaz kontrol kolu veya sinyali, bir yakıt kolu veya sinyali, bir devir kolu veya sinyali veya bir motor kontrol ünitesi ayar noktası veya sinyali olabilir.

Motor eşleme

Motor eşlemeye başlamadan önce, motor ısıtılmalı ve ısınmanın sonuna doğru, en az 10 dakika boyunca azami güçte veya imalatçının tavsiyesine ve motor soğutma suyu ve motor yağı sıcaklıklarını dengelemek için iyi mühendislik kararına göre çalıştırılmalıdır. Motor dengelendildiğinde, motor eşleme yapılmalıdır.

İmalatçının elektronik kontrol ünitesi tarafından yayınlanan tork sinyalini kullanmayı amaçladığı durumlarda, bu tür donanımlı motorlar, 2017/655/AB Tebliğine göre hizmet içi motorların emisyonlarının hizmet içi izlenmesi ile ilgili hizmet içi izleme testleri yapılırken, motor eşleme sırasında ek olarak 3. Açıklayıcı Ekte belirtilen doğrulama gerçekleştirilmelidir.

Sabit devirli motorlar haricinde motor eşleme, tamamen açık yakıt kolu veya artan sırada ayrı devirler kullanan motor kontrol ünitesi ile yapılmalıdır. Asgari ve azami eşleme devirleri aşağıdaki şekilde tanımlanır:

Aşgari eşleme devri=Sıcak rölanti devri

Azami eşleme devri=Hangisi daha küçükse, nhi x 1,02 veya azami torkun sıfıra düştüğü noktadaki devir

Burada:

nhi=yüksek devirdir.

En yüksek devir güvensizse veya (örneğin kontrol edilmeyen motorlar için) örnek teşkil etmiyorsa, azami güvenli devire veya azami örnek devire eşlemek için iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır.

Değişken devirli NRSC için motor eşleme

Değişken devirli bir NRSC için motor eşleme durumunda (sadece NRTC veya LSI-NRTC çevrimini çalıştırmak zorunda olmayan motorlar için), yeterli sayıda eşit aralıklı ayar noktası seçmek için iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır. Her ayar noktasında, devir dengelenmeli ve tork en az 15 saniye boyunca dengelenmeye bırakılmalıdır. Ortalama devir ve tork her ayar noktasında kaydedilmelidir. Ortalama devir ve tork değerlerinin son 4 ila 6 saniye arasında kaydedilen veriler kullanılarak hesaplanması önerilir. Gerekirse NRSC test devirlerini ve torklarını belirlemek için doğrusal enterpolasyon kullanılır. Motorların ilave olarak bir NRTC veya LSI-NRTC çalıştırması gerektiğinde, kararlı durum test devirlerini ve torklarını belirlemek için NRTC motor eşleme eğrisi kullanılır.

İmalatçının tercihine bağlı olarak motor eşleme, alternatif olarak 7.6.2 bendindeki prosedüre göre de yapılabilir.

NRTC ve LSI-NRTC için motor eşleme

Motor eşleme aşağıdaki prosedüre göre yapılmalıdır:

Motorun yükü alınmalı ve rölanti devrinde çalıştırılmalıdır.

Düşük devirli regülatörlü motorlarda, operatör talebi asgari seviyeye ayarlanmalı, dinamometre veya başka bir yükleme cihazı motorun ana çıkış milinde sıfır tork hedeflemek için kullanılmalı ve motorun devri yönetmesine izin verilmelidir. Bu sıcak rölanti devri ölçülmelidir.

Düşük devirli regülatörsüz motorlarda, dinamometre motorun ana çıkış milinde sıfır tork hedefleyecek şekilde ayarlanmalı ve operatör talebi, asgari yük ile imalatçının beyan ettiği en düşük motor devrini (ayrıca imalatçı tarafından beyan edilen sıcak rölanti devri olarak da bilinir) kontrol edecek şekilde ayarlanmalıdır.

Hizmet içi çalışmayı sıfır olmayan bir rölanti torku temsil ediyorsa, imalatçının beyan ettiği rölanti torku (düşük devirli bir motor kontrol ünitesi olan veya olmayan) tüm değişken devirli motorlarda kullanılabilir.

Operatör talebi azami seviyeye ayarlanmalı ve motor devri, sıcak rölanti devri ile sıcak rölanti devrinin %95'i arasında kontrol edilmelidir. En düşük devri sıcak rölanti devrinden daha yüksek olan referans hizmet çevrimine sahip motorlarda, eşleme en düşük referans devir ile en düşük referans devrin %95'i arasında başlatılabilir.

Motor devri ortalama 8 ± 1 dak-1/s oranında artırılmalı veya motor, asgari eşleme devrinden azami eşleme devrine taramak 4 ila 6 dakika sürecek şekilde sabit bir devirde sürekli bir tarama kullanılarak eşlenmelidir. Eşleme devri aralığı, sıcak rölanti ile %95 sıcak rölanti arasında başlatılmalı ve azami gücün %70'inden daha azının oluştuğu azami gücün üzerindeki en yüksek devirde sonlandırılmalıdır. Bu en yüksek devir güvensizse veya (örneğin kontrol edilmeyen motorlar için) örnek teşkil etmiyorsa, azami güvenli devire veya azami örnek devire eşlemek için iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır. Motor devri ve tork noktaları, en az 1 Hz'lik bir örnek devirde kaydedilmelidir.

Bir imalatçı, yukarıdaki eşleme tekniklerinin herhangi bir motor için güvensiz olduğuna veya örnek teşkil etmediğine inanıyorsa, alternatif eşleme teknikleri kullanılabilir. Bu alternatif teknikler, test çevrimleri sırasında elde edilen tüm motor devirlerinde azami torku belirlemek için belirtilen eşleme prosedürlerinin amacını yerine getirmelidir. Güvenlik veya temsil edebilirlik nedenleriyle bu Bölümde belirtilen eşleme tekniklerinden sapmalar, kullanılma gerekçeleri ile birlikte onay kuruluşu tarafından onaylanmalıdır.

Ancak hiçbir durumda tork eğrisi, yönetilen veya turboşarjlı motorlar için azalan motor devirleri ile uygulanmaz.

Her bir test çevrimi öncesinde motorun eşlenmesi gerekmez. Aşağıdaki durumlarda bir motor tekrar eşlenir:

İyi mühendislik kararıyla son eşlemeden bu yana makul olmayan bir zaman geçtiği belirlenirse; veya

Motor üzerinde, potansiyel olarak motor performansını etkileyen fiziksel değişiklikler veya yeniden kalibrasyonlar yapıldıysa; veya

Motorun hava girişi civarındaki atmosferik basınç, son motor eşlemesi sırasında kaydedilen değer ± 5 kPa aralığı içinde değilse.

7.6.3.Sabit devirli NRSC için motor eşleme

Motor, üretimden sabit devirli bir motor kontrol ünitesi ile çalıştırılabilir veya motor devri bir operatör talebi kontrol sistemi ile kontrol edilerek simüle edilebilen sabit devirli bir motor kontrol ünitesi ile çalıştırılabilir. Gerekirse eş zamanlı veya devir düşürücü motor kontrol ünitesi işlevi kullanılır.

D2 veya E2 çevrimlerinde test edilecek motorlar için nominal güç kontrolü

Aşağıdaki kontrol yapılmalıdır:

Motor, motor kontrol ünitesi ile veya operatör talebi kullanarak devri kontrol eden motor kontrol ünitesi simülasyonu ile, dengeli çalışma sağlamak için gerektiği sürece nominal devirde ve nominal güçte çalıştırılmalıdır.

Tork, motorun yönetilen devri koruyamadığı noktaya kadar arttırılmalıdır. Bu noktadaki güç kaydedilmelidir. Bu kontrol yapılmadan önce, motor kontrol ünitesi özelliklerine bağlı olarak, bu noktaya ne zaman ulaşıldığının güvenli bir şekilde tespit etmeye yönelik yöntem, imalatçı ile kontrolü yapan teknik servis arasında kararlaştırılmalıdır. Kaydedilen güç, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ss) bendinde belirtilen nominal net gücü en çok %12,5 aşmalıdır. Bu değerin aşılması durumunda, imalatçı beyan edilen nominal gücü değiştirmelidir.

Motor veya dinamometreye zarar verme riski nedeniyle, test edilen belirli bir motor bu kontrolü gerçekleştiremezse, imalatçı, azami gücün nominal gücü en çok %12,5 aştığına dair güçlü kanıtları sunmalıdır.

Sabit devirli NRSC için eşleme prosedürü

Söz konusu motor bu görevi yerine getiremediği sürece, motor kontrol ünitesi ile veya operatör talebi kullanarak devri kontrol eden motor kontrol ünitesi simülasyonu ile en az 15 saniye boyunca sıfır yüke dayalı devirde (yüksek devirde, düşük rölantide değil) çalıştırılır.

Torku sabit bir oranda arttırmak için dinamometre kullanılır. Eşleme, sıfır yüke dayalı devirden, D2 veya E2 çevriminde test edilecek motorlar için nominal güce karşılık gelen torka veya diğer sabit devir test çevrimleri söz konusu olduğunda azami torka kadar tarama en az 2 dakika sürecek şekilde yapılmalıdır. Motor eşleme sırasında gerçek devir ve tork en az 1 Hz ile kaydedilmelidir.

Alternatif devirlere sıfırlanabilen motor kontrol ünitesi bir sabit devirli motor, uygulanabilir her sabit devirde test edilmelidir.

Sabit devirli motorlarda, tanımlı kullanım devirlerindeki torku ve gücü kaydetmeye yönelik başka yöntemler uygulamak için onay kuruluşu ile mutabakat içinde iyi mühendislik kararı kullanılır.

D2 veya E2 dışındaki çevrimlerde test edilen motorlarda, azami tork için hem ölçülen hem de beyan edilen değerler mevcut olduğunda, ölçülen değerin %95 ila %100'ü arasında olması halinde, ölçülen değer yerine beyan edilen değer kullanılabilir.

Test çevrimi üretimi

NRSC üretimi

Ayrık mod NRSC veya RMC ile kararlı durum testleri sırasında motorun çalışacağı motor devirlerini ve yüklerini üretmek için bu bent kullanılır.

Hem NRSC hem de NRTC veya LSI-NRTC ile test edilen motorlar için NRSC test devirlerinin üretilmesi

NRSC'ye ek olarak NRTC veya LSI-NRTC ile test edilen motorlarda, 5.2.5.1 bendinde belirtilen MTS, hem geçiş hem de kararlı durum testleri için %100 devir olarak kullanılmalıdır.

5.2.5.4 bendi uyarınca ara devir belirlenirken MTS, nominal devir yerine kullanılmalıdır.

Rölanti devri, 5.2.5.5 bendi uyarınca belirlenir

Sadece NRSC ile test edilen motorlar için NRSC test devirlerinin üretilmesi

Süreksiz (NRTC veya LSI-NRTC) test çevrimi ile test edilmeyen motorlarda, 5.2.5.2 bendinde belirtilen nominal devir, %100 devir olarak kullanılmalıdır.

5.2.5.4 bendi uyarınca ara devri belirlemek için nominal devir kullanılır. NRSC, ek devirleri bir yüzde olarak belirtirse, bunlar nominal devrin bir yüzdesi olarak hesaplanmalıdır.

Rölanti devri, 5.2.5.5 bendi uyarınca belirlenir.

Teknik servisin önceden onayı ile, bu noktada test devirlerinin üretilmesi için nominal devir yerine MTS kullanılabilir.

Her test modu için NRSC yükü üretimi

Seçilen test çevriminin her test modu için yüzde yük değeri, XVII’nci Ekin 1. veya 2. Açıklayıcı Ekindeki uygun NRSC tablosundan alınmalıdır. Test çevrimine bağlı olarak, bu Tablolardaki yüzde yük değeri, 5.2.6 bendi uyarınca ve her tablo için verilen dipnotlarda güç veya tork cinsinden ifade edilir.

Belli bir test devrinde %100 değer, sırasıyla 7.6.1, 7.6.2 veya 7.6.3 bendi uyarınca üretilen, güç (kW) cinsinden belirtilen eşleme eğrisinden alınan, ölçülen veya beyan edilen değerdir.

Her test modu için motor ayarı, (6-14) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(6-14)

Burada:

S ,kW cinsinden dinamometre ayarı,

Pmax ,(imalatçı tarafından belirtilen) test koşulları altında test devrinde gözlemlenen veya beyan edilen kW cinsinden azami güç,

PAUX , (6-8) numaralı denklemde tanımlanan yardımcı cihazlar (bkz. 6.3.5) tarafından çekilen, kW cinsinden beyan edilen toplam güç,

L, tork yüzdesidir.

Örneğin belli bir asgari torkun altında çalışmayan karayolu dışında kullanılan hareketli makinalara bağlı olacağı için motor tipi normalde söz konusu asgari torkun altında çalışmayacaksa, aksi takdirde bu değerin altına düşen herhangi bir yük noktası için, hizmet içi çalışmayı temsil eden bir sıcak asgari tork beyan edilebilir ve kullanılabilir.

E2 ve D2 çevrimleri durumunda, imalatçı nominal gücü beyan etmeli ve test çevrimi oluşturulurken bunlar %100 güç olarak kullanılmalıdır.

Her test noktası için NRTC ve LSI-NRTC devrinin ve yükünün üretilmesi (denormalizasyon)

NRTC veya LSI-NRTC testleri sırasında motorun çalışacağı ilgili motor devirlerini ve yüklerini üretmek için bu bent kullanılır. XVII’nci Ekin 3. Açıklayıcı Eki, geçerli test çevrimlerini normalize edilmiş bir formatta tanımlar. Normalize edilmiş bir test çevrimi, devir ve tork yüzdesi için bir dizi eşleştirilmiş değerden oluşur.

Normalize edilmiş devir ve tork değerleri, aşağıdaki kurallar kullanılarak dönüştürülür:

Normalize edilmiş devir, 7.7.2.2 bendi uyarınca bir dizi referans devire dönüştürülür.

Normalize edilmiş tork, karşılık gelen referans devirde 7.6.2 bendine göre üretilen eğriden eşlenen torkun yüzdesi olarak ifade edilir. Bu normalize edilmiş değerler, 7.7.2.3 bendine göre bir dizi referans torka, Tref'e dönüştürülür.

Referans güç değerlerini hesaplamak için tutarlı birimlerle ifade edilen referans devir ve referans tork değerleri çarpılır.

Ayrılmış

Motor devrinin denormalizasyonu

Motor devri, (6-15) numaralı denklem ile denormalize edilmelidir:

(6-15)

Burada:

nref=referans devir,

MTS=azami test devri,

nRölanti=rölanti devri,

%speed= XVII’nci Ekin 3. Açıklayıcı Ekinden alınan NRTC veya LSI-NRTC normalize edilmiş devirdir.

Motor torkunundenormalizasyonu

XVII’nci Ekin 3. Açıklayıcı Ekindeki motor dinamometre çizelgesindeki tork değerleri, ilgili devirdeki azami torkanormalize edilir. Referans çevrime ait tork değerleri, 7.6.2 bendine göre belirlenen eşleme eğrisi kullanılarak (6-16) numaralı denklemle denormalize edilir:

(6-16)

7.7.2.2 bendinde belirlenen ilgili referans devir için

Burada:

Tref=ilgili referans devir için referans tork

max.torque =7.6.2 bendi uyarınca gerçekleştirilen motor eşlemesinden alınan, gerektiğinde 7.7.2.3(b) bendi uyarınca ayarlanan, ilgili test devri için azami torktur.

%torque =XVII’nci Ekin 3. Açıklayıcı Ekinden alınan NRTC veya LSI-NRTC normalize edilmiş tork değeridir.

Beyan edilen asgari tork

Hizmet içi çalışmayı temsil eden bir asgari tork beyan edilebilir. Örneğin, motor tipik olarak belirli bir asgari tork altında çalışmayan, karayolu dışında kullanılan bir hareketli makinaya bağlıysa, aksi takdirde bu değerin altına düşecek herhangi bir yük noktası için bu tork beyan edilebilir ve kullanılabilir.

Emisyon testi için takılan yardımcı cihazlar nedeniyle motor torkunun ayarlanması.

2. Açıklayıcı Ek uyarınca yardımcı cihazların takıldığı durumlarda, 7.6.2 bendine göre yapılan motor eşlemesinden alınan ilgili test devri için azami tork üzerinde ayarlama yapılmaz.

6.3.2 veya 6.3.3 bendine göre, test için takılmış olması gereken yardımcı cihazların monte edilmemiş olması veya test için sökülmüş olması gereken yardımcı cihazların takılı olması durumunda, Tmax değeri (6-17) numaralı denklem aracılığıyla ayarlanır.

Tmax = Tmap – TAUX

(6-17)

TAUX = Tr – Tf

(6-18)

Burada:

Tmap , 7.6.2 bendi uyarınca gerçekleştirilen motor eşlemesinden alınan, ilgili test devri için ayarlanmamış azami torktur.

Tf, test için takılmış olması gereken, ancak monte edilmemiş olan yardımcı cihazları çalıştırmak için gereken tork.

Tr, test için sökülmüş olması gereken, ancak monte edilmiş olan yardımcı cihazları çalıştırmak için gereken tork.

Denormalizasyon prosedürü örneği

Örnek olarak, aşağıdaki test noktası denormalize edilmelidir:

% devir = 43 %

% tork = 82 %

Aşağıdaki değerler göz önüne alındığında:

MTS = 2200 min– 1

nRölanti = 600 min– 1

şu sonuç çıkar:

1288 min–1 de eşleme eğrisinden gözlemlenen 700 Nm azami tork ile

Spesifik test çevrimi yürütme prosedürü

Ayrık mod NRSC için emisyon testi dizisi

Kararlı durum ayrık mod NRSC için motorun ısınması

Analiz cihazı kalibrasyonu da dahil olmak üzere ön test prosedürü, 7.3.1 bendi uyarınca gerçekleştirilir. Motor, 7.3.1.1.3 bendindeki ön koşullandırma dizisi kullanılarak ısıtılır. Tam bu motor koşullandırma noktasından itibaren test çevrimi ölçümü başlar.

Ayrık modNRSC'nin gerçekleştirilmesi

Test, test çevrimi için belirlenen artan sırada mod numaraları izlenerek gerçekleştirilmelidir (bkz. XVII’nci Ekin 1. Açıklayıcı Eki).

Her modun uzunluğu en az 10 dakikadır. Her modda motor en az 5 dakika dengelenmelidir. Gaz halindeki emisyonlar ve varsa PN, her modun sonunda 1 ila 3 dakika boyunca örneklenmeli ve PM emisyonları bu bendin (c) numaralı alt bendi uyarınca örneklenmelidir.

Önceki paragrafa bakılmaksızın, ya G1, G2 ya da G3 çevrimlerini kullanan kıvılcım ateşlemeli motorlar test edilirken ya da bu tebliğin V’inci Eki uyarınca ölçümler yapılırken, her modun uzunluğu en az 3 dakikadır. Bu durumda, gaz halindeki emisyonlar ve varsa PN, her modda en az 2 dakika boyunca örneklenmeli ve PM emisyonları bu bendin (c) numaralı alt bendi uyarınca örneklenmelidir. Doğruluğu artırmak için, mod uzunluğu ve örnekleme süresi arttırılabilir.

Mod uzunluğu kaydedilmeli ve raporlanmalıdır.

PM emisyonları için PM örneklemesi, tek filtre yöntemiyle veya birden fazla filtre yöntemiyle yapılabilir. Yöntemlerin sonuçları birbirinden biraz farklı olabileceği için, kullanılan yöntem sonuçları ile birlikte beyan edilmelidir.

Tek filtre yöntemi için, test çevrimi prosedüründe belirtilen gerçek ağırlıklandırma faktörleri ve gerçek egzoz gazı akışı, örnekleme sırasında numune akış hızı ve/veya örnekleme zamanı buna göre ayarlanarak hesaba katılmalıdır. PM örneklemesinin geçerli tartım faktörünün, verilen modun tartım faktörü ± 0,005 aralığı içinde olması gerekir.

Örnekleme her mod içinde mümkün olduğunca geç yapılmalıdır. Tekli filtre yöntemi için PM örneklemesinin tamamlanması, gaz halindeki emisyon ölçümünün tamamlanmasıyla ± 5 s içinde çakışmalıdır. Mod başına örnekleme süresi, tek filtre yöntemi için en az 20 s, biren fazla filtre yöntemi için en az 60 s olmalıdır.

Bypass özelliğine sahip olmayan sistemler için, mod başına örnekleme süresi, tek ve birden fazla filtre yöntemleri için en az 60 s olmalıdır.

Her mod için motor devri ve yükü, giriş havası sıcaklığı, yakıt akışı ve varsa hava veya egzoz gazı akışı, gaz halindeki konsantrasyonların ölçümü için kullanılan aynı zaman aralığında ölçülmelidir.

Hesaplama için gereken ek veriler kaydedilmelidir.

Ayrık mod NRSC ve tek filtre yöntemi için emisyon örneklemesi başladıktan sonra herhangi bir zamanda motor tekler veya emisyon örneklemesi kesintiye uğrarsa, test iptal edilir ve motor ısınma prosedüründen başlanarak tekrarlanır. Birden fazla filtre yöntemini (her çalışma modu için bir örnekleme filtresi) kullanan PM ölçümü durumunda test, motor sıcaklığı koşullandırması için bir önceki modda motor dengelenerek ve ardından motorun teklediği modla ölçüm başlatılarak devam ettirilmelidir.

7.3.2 bendi uyarınca test sonrası prosedürler gerçekleştirilmelidir.

Doğrulama kriterleri

İlk geçiş döneminden sonra belli kararlı durum test çevriminin her modunda ölçülen devir, imalatçı tarafından beyan edilen toleranslar dahilinde olan rölanti hariç, referans devirden hangisi büyükse, en çok nominal devir ± %1 veya ± 3 dak-1 aralığında sapmalıdır. Ölçülen tork, referans torkundan, en çok test devrindeki azami tork ± %2 aralığında sapmamalıdır.

RMC için emisyon testi dizisi

Motorun ısınması

Analiz cihazı kalibrasyonu da dahil olmak üzere ön test prosedürü, 7.3.1 bendi uyarınca gerçekleştirilir. Motor, 7.3.1.1.4 bendindeki ön koşullandırma dizisi kullanılarak ısıtılır. Bu motor koşullandırma prosedüründen hemen sonra, motor devri ve torku, testin ilk modu için halihazırda ayarlanmamışsa, testin ilk moduna 20 ± 1 s'lik doğrusal bir eğimle değiştirilmelidir. Eğim sona erdikten 5 ila 10 s sonra, test çevrimi ölçümü başlamalıdır.

RMC'nin gerçekleştirilmesi

Test, test çevrimi için belirlenen sırada mod numaraları izlenerek gerçekleştirilmelidir (bkz. XVII’nci Ekin 2. Açıklayıcı Eki); Belirtilen NRSC için RMC mevcut değilse, 7.8.1 bendinde belirtilen ayrık mod NRSC prosedürü izlenmelidir.

Motor her modda öngörülen süre boyunca çalıştırılmalıdır. Bir moddan diğerine geçiş, 7.8.2.4 bendinde öngörülen toleransların ardından 20 s ± 1 s içinde doğrusal olarak yapılmalıdır.

RMC için referans devir ve tork değerleri, asgari 1 Hz frekansta üretilmeli ve çevrimi yürütmek için bu noktalar dizisi kullanılmalıdır. Modlar arasında geçiş sırasında, denormalize edilmiş referans devir ve tork değerleri, referans noktaları oluşturmak için modlar arasında doğrusal olarak yükseltilmelidir. Normalize edilmiş referans tork değerleri, modlar arasında doğrusal olarak yükseltilmemeli ve sonra denormalize edilmemelidir. Devir ve tork doğrusu, motorun tork eğrisinin üstündeki bir noktadan geçerse, referans torklar üzerindeki kontrol devam etmeli ve operatör talebinin azami seviyeye çıkmasına izin verilmelidir.

Tüm RMC boyunca (her mod sırasında ve modlar arasındaki geçişler dahil olmak üzere), her gaz halindeki kirleticinin konsantrasyonu ölçülmeli ve uygulanabilir bir sınır olduğunda PM ve PN örneklenmelidir. Gaz halindeki kirleticiler, ham veya seyreltilmiş halde ölçülebilir ve sürekli olarak kaydedilebilir. Seyreltilmiş haldeyse bir numune torbası içinde de örneklenebilir. Partikül halindeki numune, koşullandırılmış ve temiz hava ile seyreltilmelidir. Tüm test prosedürü boyunca tek bir numune alınmalı ve PM durumunda tek bir PM örnekleme filtresi üzerinde toplanmalıdır.

Frene özgü emisyonların hesaplanması için, gerçek çevrim çalışması, gerçek motor gücü tüm çevrim boyunca entegre edilerek hesaplanmalıdır.

Emisyon testi dizisi

RMC, egzoz gazı örneklemesi, veri kaydı ve ölçülen değerlerin entegrasyonu eş zamanlı olarak başlatılmalıdır.

Devir ve tork, test çevrimindeki ilk moda yöneltilmelidir.

Motor, RMC uygulaması sırasında herhangi bir yerde teklerse, test iptal edilir. Motor önceden koşullandırılır ve test tekrarlanır.

RMC'nin sonunda, sistem tepki süresinin geçmesini sağlamak için PM örneklemesi dışında tüm sistemler çalıştırılarak örneklemeye devam edilir. Daha sonra, arka plan numunelerinin kaydedilmesi de dahil olmak üzere tüm örnekleme ve kayıt durdurulur. Son olarak, entegrasyon cihazları durdurulur ve test çevriminin bitişi kaydedilen veriler içinde belirtilir.

7.3.2 bendi uyarınca test sonrası prosedürler gerçekleştirilmelidir.

Doğrulama kriterleri

RMC testleri, 7.8.3.3 ve 7.8.3.5 bendinde açıklanan regresyon analizi kullanılarak doğrulanmalıdır. İzin verilen RMC toleransları aşağıdaki Tablo 6.1'de verilmiştir. RMC toleranslarının Tablo 6.2'deki NRTC toleranslarından farklı olduğu unutulmamalıdır. 560 kW'dan daha yüksek referans güce sahip motorlar test edilirken, Tablo 6.2'deki regresyon doğrusu toleransları ve Tablo 6.3'teki nokta silme kullanılabilir.

Tablo 6.1

RMC Regresyon doğrusu toleransları

Devir

Tork

Güç

Y’nin x üzerindeki standart tahmin hatası (SEE)

Nominal devrin en çok %1'i

Azami motor torkunun en çok %2'si

Azami motor gücünün en çok %2'si

Regresyon doğrusunun eğimi, a1

0,99 - 1,01

0,98 - 1,02

Belirleme katsayısı, r2

En az 0,990

En az 0,950

Regresyon doğrusunun y kesişimi, a0

Nominal devir ±%1

Hangisi daha büyükse, ± 20 Nm veya azami torkun %2'si

Hangisi daha büyükse, ± 4 kW veya azami gücün %2'si

RMC testinin bir süreksiz test tezgahında yapılmaması halinde, saniye saniye devir ve tork değerleri olmadığında, aşağıdaki doğrulama kriterleri kullanılır.

Her modda devir ve tork toleranslarına ilişkin şartlar 7.8.1.3 bendinde verilmiştir. 20 s doğrusal devir ve RMC kararlı durum test modları arasındaki doğrusal tork geçişleri için (7.4.1.2), aşağıdaki rampa devir ve yük toleransları uygulanır:

Devir, nominal devir ±%2 aralığı içinde doğrusal tutulur.

Tork, nominal devirdeki azami tork ± %5 aralığı içinde doğrusal tutulur.

Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri

NRTC ve LSI-NRTC'nin gerçekleştirilmesi için referans devirler ve tork komutları sırayla uygulanır. Hız ve tork komutları en az 5 Hz frekansta verilmelidir. Referans test çevrimi 1 Hz'de belirtildiği için, aradaki devir ve tork komutları, çevrim üretiminden elde edilen referans tork değerlerinden doğrusal enterpolasyonla oluşturulmalıdır.

Sıcak rölanti devrine yakın küçük denormalize edilmiş devir değerleri, düşük devirli rölanti ayar tertibatlarının devreye girmesine ve operatör talebi asgaride olsa bile motor torkunun referans torkunu aşmasına neden olabilir. Bu tür durumlarda dinamometrenin, referans devir yerine referans torkun izlenmesine öncelik verecek ve motorun deviri yönetmesine izin verecek şekilde kontrol edilmesi tavsiye edilir.

Soğuk çalıştırma koşullarında motorlar, motoru ve egzoz arıtma sistemini hızlı bir şekilde ısıtmak için gelişmiş bir rölanti cihazı kullanabilir. Bu koşullar altında, çok düşük normalize edilmiş devirler, bu daha da geliştirilmiş rölanti devrinin altında referans devirler üretecektir. Bu durumda dinamometrenin, referans torkun izlenmesine öncelik verecek ve operatör talebi asgaride olduğunda motorun deviri yönetmesine izin verecek şekilde kontrol edilmesi tavsiye edilir.

Bir emisyon testi sırasında referans devirler ve torklar ve geri besleme devirleri ve torkları asgari 1 Hz, fakat tercihen 5 Hz veya hatta 10 Hz frekansında kaydedilmelidir. Bu daha büyük kayıt frekansı, referans ile ölçülen geri besleme devir ve tork değerleri arasındaki gecikme süresinin yanıltıcı etkisini en aza indirmeye yardımcı olduğu için önemlidir.

Kaydedilen değerler arasındaki zaman aralığında ortalama değerler kaydedilirse, referans ve geri besleme devirleri ve torkları daha düşük (1 Hz kadar düşük) frekanslarda kaydedilebilir. Ortalama değerler, en az 5 Hz frekansta güncellenen geri besleme değerleri esasında hesaplanır. Bu kaydedilen değerler, çevrim doğrulama istatistiklerini ve toplam çalışmayı hesaplamak için kullanılır.

NRTC testinin gerçekleştirilmesi

Ön koşullandırma, soğutma ve analiz cihazı kalibrasyonu da dahil olmak üzere ön test prosedürleri 7.3.1 bendi uyarınca gerçekleştirilir.

Test aşağıdaki gibi başlamalıdır:

Test dizisi, motorun, soğuk çalıştırmalı NRTC olması durumunda 7.3.1.2 bendinde belirtilen soğumuş durumundan veya ön ısıtmalı NRTC olması durumunda sıcak ıslatma durumundan hemen sonra başlamalıdır. 7.4.2.1 bendindeki sıra takip edilmelidir.

Veri kaydı, egzoz gazı örneklemesi ve ölçülen değerlerin birleştirilmesi, motorun çalıştırılması ile eş zamanlı olarak başlatılmalıdır. Test çevrimi, motor çalıştığında başlatılmalı ve XVII’nci Ekin 3. Açıklayıcı Ekindeki çizelgeye göre yürütülmelidir.

Çevrimin sonunda, sistem tepki süresinin geçmesini sağlamak için tüm sistemler çalıştırılarak örneklemeye devam edilir. Daha sonra, arka plan numunelerinin kaydedilmesi de dahil olmak üzere tüm örnekleme ve kayıt durdurulur. Son olarak, entegrasyon cihazları durdurulur ve test çevriminin bitişi kaydedilen veriler içinde belirtilir.

7.3.2 bendi uyarınca test sonrası prosedürler gerçekleştirilmelidir.

LSI-NRTC testinin gerçekleştirilmesi

Ön koşullandırma ve analiz cihazı kalibrasyonu da dahil olmak üzere ön test prosedürleri 7.3.1 bendi uyarınca gerçekleştirilir.

Test aşağıdaki gibi başlamalıdır:

Test, 7.4.2.2 bendinde verilen sıraya göre başlamalıdır.

Veri kaydı, egzoz gazı örneklemesi ve ölçülen değerlerin birleştirilmesi, 7.4.2.2(b) bendinde belirtilen 30 saniyelik rölanti döneminin sonunda LSI-NRTC'nin başlatılması ile eşzamanlı olarak başlatılmalıdır. Test çevrimi, XVII’nci Ekin 3. Açıklayıcı Ekindeki çizelgeye göre yürütülmelidir.

7.3.2 bendi uyarınca test sonrası prosedürler gerçekleştirilmelidir.

Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri için çevrim doğrulama kriterleri

Bir testin geçerliliğini kontrol etmek amacıyla, devir, tork, güç ve toplam çalışmaya dair referans ve geri besleme değerlerine bu bentteki çevrim doğrulama kriterleri uygulanır.

Çevrim çalışmasının hesaplanması

Çevrim çalışması hesaplanmadan önce, motorun çalıştırılması sırasında kaydedilen her devir ve tork değeri gözardı edilir. Negatif tork değerlerine sahip noktalar sıfır çalışma olarak hesaba katılır. Fiili çevrim çalışması Wact (kWh), motor geri besleme devri ve tork değerleri esasında hesaplanmalıdır. Referans çevrim çalışması Wref (kWh), motor referans devri ve tork değerleri esasında hesaplanmalıdır. Fiili çevrim çalışması Wact, referans çevrim çalışması Wref ile karşılaştırmak ve frene özgü emisyonları hesaplamak için kullanılır (bkz. 7.2).

Wact, Wref'in %85 ila %105'i arasında olmalıdır.

Doğrulama istatistikleri (bkz. VII’nci Ekin 2. Açıklayıcı Eki)

Devir, tork ve güç için, referans ve geri besleme değerleri arasındaki doğrusal regresyon hesaplanır.

Referans ve geri besleme çevrimi değerleri arasındaki gecikme süresinin etkisini en aza indirmek için, tüm motor devri ve tork geri besleme sinyali dizisi, referans devir ve tork dizisine göre zaman içinde hızlandırılabilir veya geciktirilebilir. Geri besleme sinyalleri değiştirilirse hem devir hem de tork aynı yönde aynı miktarda kaydırılmalıdır.

En küçük kareler yöntemi, (6-19) numaralı denklemde belirtilen biçime sahip en uygun denklem ile kullanılmalıdır:

y = a1x + a0(6-19)

Burada:

y, devir (dak-1), tork (Nm) veya güç (kW) geri besleme değeridir.

a1 , regresyon doğrusunun eğimidir.

x, devir (dak-1), tork (Nm) veya güç (kW) referans değeridir.

a0regresyon doğrusunun y kesişimidir.

y'nin x üzerindeki standart tahmin hatası (SEE) ve belirleme katsayısı (r2), XVII’nci Ekin 3. Açıklayıcı Eki uyarınca her regresyon doğrusu için hesaplanmalıdır.

Bu analizin 1 Hz'de yapılması önerilir. Bir testin geçerli sayılması için, Tablo 6.2'deki kriterler sağlanmalıdır.

Tablo 6.2

Regresyon doğrusu toleransları

Devir

Tork

Güç

Y’nin x üzerindeki standart tahmin hatası (SEE)

≤ %5,0 azami test devri

≤ %10,0 azami eşlenmiş tork

≤ %10,0 azami eşlenmiş güç

Regresyon doğrusunun eğimi, a1

0,95 - 1,03

0,83 - 1,03

0,89 - 1,03

Belirleme katsayısı, r2

En az 0,970

En az 0,850

En az 0,910

Regresyon doğrusunun y kesişimi, a0

≤ %10 rölanti

Hangisi daha büyükse, ± 20 Nm veya azami tork ± %2

Hangisi daha büyükse, ± 4 kW veya azami güç ± %2

Sadece regresyon amacıyla, regresyon hesaplaması yapılmadan önce Tablo 6.3'te belirtilen yerlerde nokta silmeye izin verilir. Ancak, çevrim çalışmasının ve emisyonların hesaplanması için bu noktalar silinmez. Rölanti noktası, %0 normalize edilmiş referans torka ve %0 normalize edilmiş referans devre sahip bir nokta olarak tanımlanır. Nokta silme, çevrimin tümüne veya herhangi bir kısmına uygulanabilir. Nokta silme işleminin uygulandığı noktalar belirtilmelidir.

Tablo 6.3

Regresyon analizinden izin verilen nokta silmeler

Olay

Koşullar (n = motor devri, T = tork)

İzin verilen nokta silmeler

Asgari operatör talebi (rölanti noktası)

nref = nRölanti

Tref = % 0

Tact> (Tref - 0,02 Tmaxmappedtorque)

Tact> (Tref + 0,02 Tmaxmappedtorque)

Devir ve güç

Asgari operatör talebi

nact ≤1,02 nref ve Tact>Tref

veya

nact>nref ve Tact ≤ Tref

veya

nact> 1,02 nref ve Tref<Tact ≤ (Tref + 0,02Tmaxmappedtorque)

Güç ve tork veya devir

Azami operatör talebi

nact>nref ve Tact ≥ Tref

veya

nact ≥ 0,98 nref ve Tact<Tref

veya

nact<0,98 nref ve Tref ≥ Tact - (Tref - 0,02 Tmaxmappedtorque)

Güç ve tork veya devir

Burada:

nref Referans hızdır (bkz. 7.7.2. Bölüm).

nRölanti Rölanti hızıdır.

nact Gerçek (ölçülen) hızdır.

Tref Referans torktur (bkz. 7.7.2. Bölüm).

Tact Gerçek (ölçülen) torktur.

Tmaxmappedtorque Bölüm 7.6'ya göre haritalanan tam yük tork eğrisindeki en yüksek tork değeridir.

Ölçüm prosedürleri

Kalibrasyon ve performans kontrolleri

Giriş

8.1 bendinde, ölçüm sistemleri için gereken kalibrasyonlar ve doğrulamalar açıklanmaktadır. Her bir cihaz için geçerli şartnameler için 9.4 bendine bakınız.

Kalibrasyonlar veya doğrulamalar genellikle tüm ölçüm zinciri boyunca gerçekleştirilir.

Ölçüm sisteminin bir kısmı için kalibrasyon veya doğrulama belirtilmezse, sistemin bu kısmı, ölçüm sistemi imalatçısının tüm tavsiyeleri ile tutarlı ve iyi mühendislik kararıyla tutarlı bir frekansta kalibre edilmeli ve performansı doğrulanmalıdır.

Kalibrasyonlar ve doğrulamalar için belirtilen toleransları sağlamak için uluslararası kabul görmüş takip edilebilir standartlar kullanılır.

Kalibrasyon ve doğrulama özeti

Tablo 6.4 kalibrasyonları ve doğrulamaları özetler ve bunların ne zaman yapılması gerektiğini gösterir.

Tablo 6.4

Kalibrasyon ve Doğrulama Özeti

Kalibrasyon veya doğrulama tipi

Asgari frekans (a)

8.1.3: doğruluk, tekrarlanabilirlik ve gürültü

Doğruluk : Şart değil, ancak ilk kurulum için önerilir.

Tekrarlanabilirlik : Şart değil, ancak ilk kurulum için önerilir.

Gürültü : Şart değil, ancak ilk kurulum için önerilir.

8.1.4: doğrusallık doğrulaması

Devir : İlk kurulum üzerine, testten 370 gün önce ve büyük bakım sonrasında.

Tork : İlk kurulum üzerine, testten 370 gün önce ve büyük bakım sonrasında.

Emme havası, seyreltme havası ve seyreltilmiş egzoz gazı akışları ve toplu numune akış hızları : Akış, propan kontrolü veya karbon veya oksijen dengesi ile doğrulanmadığı sürece, ilk kurulum üzerine, testten önceki 370 gün içinde ve büyük bakım sonrasında.

Ham egzoz gazı akışı : Akış, propan kontrolü veya karbon veya oksijen dengesi ile doğrulanmadığı sürece, ilk kurulum üzerine, testten önceki 185 gün içinde ve büyük bakım sonrasında.

Gaz bölücüler : İlk kurulum üzerine, testten 370 gün önce ve büyük bakım sonrasında.

Gaz analiz cihazları (aksi belirtilmediği sürece): İlk kurulum üzerine, testten 35 gün önce ve büyük bakım sonrasında.

Kalibrasyon veya doğrulama tipi

Asgari frekans (a)

FTIR analiz cihazı : Kurulum üzerine, testten 370 gün önce ve büyük bakım sonrasında.

PM dengesi : İlk kurulum üzerine, testten 370 gün önce ve büyük bakım sonrasında.

Bağımsız basınç ve sıcaklık : İlk kurulum üzerine, testten 370 gün önce ve büyük bakım sonrasında.

8.1.5: Sürekli gaz analiz sistemi tepkisi ve güncelleme-kaydetme doğrulaması - diğer gaz türleri için sürekli telafi edilmeyen gaz analiz cihazlarına yönelik

İlk kurulumdan sonra veya tepkiyi etkileyen sistem değişikliğinden sonra.

8.1.6: Sürekli gaz analiz sistemi tepkisi ve güncelleme- diğer gaz türleri için sürekli telafi edilen gaz analiz cihazlarına yönelik

İlk kurulumdan sonra veya tepkiyi etkileyen sistem değişikliğinden sonra.

8.1.7.1: tork

İlk kurulum üzerine ve büyük bakım sonrasında.

8.1.7.2: basınç, sıcaklık, yoğuşma noktası

İlk kurulum üzerine ve büyük bakım sonrasında.

8.1.8.1: yakıt akışı

İlk kurulum üzerine ve büyük bakım sonrasında.

8.1.8.2: giriş akışı

İlk kurulum üzerine ve büyük bakım sonrasında.

8.1.8.3: egzoz gazı akışı

İlk kurulum üzerine ve büyük bakım sonrasında.

8.1.8.4: seyreltilmiş egzoz gazı akışı (CVS ve PFD)

İlk kurulum üzerine ve büyük bakım sonrasında.

Kalibrasyon veya doğrulama tipi

Asgari frekans (a)

8.1.8.5: CVS/PFD ve toplu örnekleme cihazı doğrulaması(b)

İlk kurulum üzerine, testten 35 gün önce ve büyük bakım sonrasında. (Propan kontrolü)

8.1.8.7: vakum kaçağı

Örnekleme sisteminin kurulumu üzerine. 7.1 bendi uyarınca her laboratuvar testinden önce : Her hizmet çevrimi dizisinin ilk test aralığının başlamasından önceki 8 saat içinde ve ön filtre değişiklikleri gibi bakımlar sonrasında.

8.1.9.1: CO2 NDIR H2O karışması

İlk kurulum üzerine ve büyük bakım sonrasında.

8.1.9.2: CO NDIR CO2 ve H2O karışması

İlk kurulum üzerine ve büyük bakım sonrasında.

8.1.10.1: FID kalibrasyonu

HC FID optimizasyonu ve HC FID doğrulaması

CH4 tepkisini kalibre edin, optimize edin ve belirleyin : İlk kurulum üzerine ve büyük bakım sonrasında.

CH4 tepkisini doğrulayın : İlk kurulum üzerine, testten 185 gün önce ve büyük bakım sonrasında.

8.1.10.2: Ham egzoz gazı FID O2 karışması

Tüm FID analiz cihazları için: İlk kurulum üzerine ve büyük bakım sonrasında.

THC FID analiz cihazları için: İlk kurulum üzerine, büyük bakım sonrasında ve 8.1.10.1 bendi uyarınca FID optimizasyonu sonrasında.

8.1.11.1: CLD CO2 ve H2O soğutma

İlk kurulum üzerine ve büyük bakım sonrasında.

8.1.11.3: NDUV HC ve H2O karışması

İlk kurulum üzerine ve büyük bakım sonrasında.

8.1.11.4: Numune kurutucu NO2 penetrasyonu (soğutucu)

İlk kurulum üzerine ve büyük bakım sonrasında.

8.1.11.5: NO2-NO konvertörü dönüştürmesi

İlk kurulum üzerine, testten 35 gün önce ve büyük bakım sonrasında.

Kalibrasyon veya doğrulama tipi

Asgari frekans (a)

8.1.12: Numune kurutucu doğrulaması

Termal soğutucular için: Kurulum üzerine ve büyük bakım sonrasında. Ozmotik membranlar için: Kurulum üzerine, testten sonraki 35 gün içinde ve büyük bakım sonrasında.

8.1.13.1: PM dengesi ve tartım

Bağımsız doğrulama: İlk kurulum üzerine, testten 370 gün önce ve büyük bakım sonrasında.

Sıfır, ayar ve referans numune doğrulamaları: Tartımdan sonraki 12 saat içinde ve büyük bakım sonrasında.

(a)Ölçüm sistemi imalatçısının talimatlarına ve iyi mühendislik kararına göre kalibrasyonları ve doğrulamaları daha sık yapın.

(b)CVS doğrulaması; giriş havasına, yakıta ve seyreltik egzoz gazına ait karbonun veya oksijenin kimyasal dengesine bağlı olarak ± %2 aralığı içinde uyan sistemler için şart değildir.

Doğruluk, tekrarlanabilirlik ve gürültüye ilişkin doğrulamalar

Tablo 6.8'de belirtilen bağımsız cihazlar için performans değerleri, bir cihazın doğruluğunun, tekrarlanabilirliğinin ve gürültüsünün belirlenmesi için esas teşkil eder. Cihaz doğruluğunun, tekrarlanabilirliğinin veya gürültüsünün doğrulanması şart değildir. Bununla birlikte, yeni bir cihaz için bir özellik tanımlamak, teslimat üzerine yeni bir cihazın performansını doğrulamak veya mevcut bir cihazı sorunlarını gidermek için bu doğrulamaların dikkate alınması yararlı olabilir.

Doğrusallık doğrulaması

Kapsam ve sıklık

Tablo 6.5'te listelenen her ölçüm sisteminde, en azından Tabloda belirtilen sıklıkla, ölçüm sistemi imalatçısının tavsiyeleri ve iyi mühendislik kararı ile tutarlı olarak bir doğrusallık doğrulaması yapılır. Bir doğrusallık doğrulamasının amacı, bir ölçüm sisteminin ilgilenilen ölçüm aralığı boyunca orantılı bir şekilde tepki verdiğini belirlemektir. Doğrusallık doğrulaması, aksi belirtilmediği sürece, bir ölçüm sistemine en az 10 referans değerden oluşan bir serinin uygulanmasını içermelidir.

Ölçüm sistemi her referans değerin miktarını belirler. Ölçülen değerler, bir en küçük karelerle doğrusal regresyon ve Tablo 6.5'te belirtilen doğrusallık kriterleri kullanılarak referans değerlerle topluca karşılaştırılmalıdır.

Performans gereklilikleri

Bir ölçüm sistemi Tablo 6.5'teki geçerli doğrusallık kriterlerini sağlamıyorsa, bileşenler gerektiği gibi yeniden kalibre edilerek, bakımları yapılarak veya değiştirilerek eksiklik giderilir. Ölçüm sisteminin doğrusallık kriterlerini karşıladığından emin olmak için eksiklik giderildikten sonra doğrusallık doğrulaması tekrarlanmalıdır.

Prosedür

Aşağıdaki doğrusallık doğrulama protokolü kullanılır:

Bir ölçüm sistemi belirtilen sıcaklıklarda, basınçlarda ve akışlarda çalıştırılmalıdır.

Cihaz, bir emisyon testi öncesinde yapıldığı gibi sıfır sinyali verilerek sıfırlanmalıdır. Gaz analiz cihazları için, 9.5.1 bendinin gerekliliklerine sağlayan bir sıfır gaz kullanılmalı ve doğrudan analiz cihazı girişinden verilmelidir.

Cihaz, bir emisyon testi öncesinde yapıldığı gibi ayar sinyali verilerek ayarlanmalıdır. Gaz analiz cihazları için, 9.5.1 bendinin gerekliliklerine sağlayan bir ayar gazı kullanılmalı ve doğrudan analiz cihazı girişinden verilmelidir.

Cihaz ayarlandıktan sonra, sıfır bu bendin (b) numaralı alt bendinde kullanılan aynı sinyalle kontrol edilir. Sıfır okumasına bağlı olarak, bir sonraki adıma geçmeden önce cihazda yeniden sıfırlama veya yeniden ayarlama yapıp yapmamaya karar vermek için iyi mühendislik kararı kullanılır.

Ölçülen tüm miktarlar için, emisyon testi sırasında beklenen tüm değerleri kapsayan referans değerler yrefi seçmek için imalatçı tavsiyeleri ve iyi mühendislik kararı kullanılmalı ve böylece bu değerler ötesindeki ekstrapolasyon ihtiyacından kaçınılmalıdır. Doğrusallık doğrulamasının referans değerlerinden biri olarak bir sıfır referans sinyali seçilmelidir. Bağımsız basınç ve sıcaklık doğrusallığı doğrulamaları için en az üç referans değer seçilmelidir. Diğer tüm doğrusallık doğrulamaları için en az on referans değer seçilmelidir.

Referans değerleri serisinin uygulanacağı sırayı seçmek için cihaz imalatçısının tavsiyeleri ve iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır.

Referans miktarlar, 8.1.4.4 bendinde açıklandığı şekilde üretilmeli ve uygulanmalıdır. Gaz analiz cihazları için, 9.5.1 bendindeki şartnameler dahilinde olduğu bilinen gaz konsantrasyonları kullanılmalı ve bunlar doğrudan analiz cihazı girişinden verilmelidir.

Referans değeri ölçerken cihazın dengelenmesi için zaman tanınmalıdır.

Tablo 6.7'de belirtildiği gibi en az asgari frekans kadar olan bir kayıt frekansında, referans değer 30 saniye boyunca ölçülmeli ve kaydedilen değerlerin aritmetik ortalaması olan yi kaydedilmelidir.

(j) Bu bendin (g) ila (i) numaralı alt bentleri arasındaki adımlar, tüm referans miktarlar ölçülene kadar tekrarlanmalıdır.

(k)Aritmetik ortalamalar yi ve referans değerler yrefi, Tablo 6.5'te belirtilen asgari performans kriterleri ile karşılaştırmak üzere, en küçük karelerle doğrusal regresyon parametrelerini ve istatistiksel değerleri hesaplamak için kullanılmalıdır. VII’nci Ekin 3. Açıklayıcı Ekinde tarif edilen hesaplamalar kullanılmalıdır.

Referans sinyaller

Bu bentte, 8.1.4.3 bendindeki doğrusallık-doğrulama protokolü için referans değerler üretmek üzere önerilen yöntemler açıklanmaktadır. Fiili değerleri simüle eden referans değerler kullanılmalı veya bir fiili değer uygulanmalı ve referansölçüm sistemi ile ölçülmelidir. İkinci durumda referans değer, referans ölçüm sistemi tarafından bildirilen değerdir. Referans değerler ve referans ölçüm sistemleri uluslararası düzeyde takip edilebilmelidir.

Termokupllar, RTD'ler ve termistörler gibi sensörlere sahip sıcaklık ölçüm sistemleri için, sensör sistemden çıkarılarak ve onun yerine bir simülatör kullanılarak doğrusallık doğrulaması yapılabilir. Gerekirse, bağımsız olarak kalibre edilmiş ve soğuk bağlantı dengelenmesi yapılmış bir simülatör kullanılır. Sıcaklığa göre ölçeklendirilen uluslararası düzeyde takip edilebilir simülatör değişkenliği, azami çalışma sıcaklığı Tmax'ın %0,5'inden az olmalıdır. Bu seçenek kullanılırsa, tedarikçinin sensörlerin standart kalibrasyon eğrilerine kıyasla Tmax'ın %0,5'inden daha iyi olduğunu doğruladığı sensörlerin kullanılması gereklidir.

Doğrusallık doğrulaması gerektiren ölçüm sistemleri

Tablo 6.5, doğrusallık doğrulaması gerektiren ölçüm sistemlerini göstermektedir. Bu Tablo için aşağıdaki hükümler uygulanır:

(a)Cihaz imalatçısı tavsiye ediyorsa veya iyi mühendislik kararı esasında doğrusallık doğrulaması daha sık yapılmalıdır.

(b)"min", doğrusallık doğrulaması sırasında kullanılan asgari referans değeri ifade eder.

Sinyale bağlı olarak bu değerin sıfır veya negatif bir değer olabileceği unutulmamalıdır.

"max" genellikle doğrusallık doğrulaması sırasında kullanılan azami referans değeri ifade eder. Örneğin, gaz bölücüler için xmax; bölünmemiş, seyreltilmemiş ayar gazı konsantrasyonudur. "max" ifadesinin farklı bir değeri ifade ettiği özel durumlar şunlardır;

(i)PM dengesi doğrusallık doğrulaması için mmax, bir PM filtresinin tipik kütlesini ifade eder.

(ii)Tork doğrusallık doğrulaması için Tmax, test edilecek en yüksek torklu motorun, imalatçı tarafından belirtilen tepe motor torku değerini ifade eder.

Belirtilen aralıklar kapsamlıdır. Örneğin, a1 eğimi için belirlenmiş bir 0,98-1,02 aralığı, 0,98 ≤ a1 ≤ 1,02 anlamına gelir.

Propan kontrolü için 8.1.8.5 bendinde tarif edilen seyreltilmiş egzoz gazı için akış hızı doğrulamasından geçen sistemler için veya giriş havasına, yakıta ve seyreltik egzoz gazına ait karbonun veya oksijenin kimyasal dengesine bağlı olarak ± %2 aralığı içinde uyan sistemler için şart değildir.

Bu miktarlara ilişkin a1 kriterleri, sadece fiili değerle doğrusal olarak orantılı olan bir sinyalin aksine, miktarın mutlak değeri gerektiğinde sağlanmalıdır.

Bağımsız sıcaklıklar; motor sıcaklıklarını ve motor koşullarını ayarlamak veya doğrulamak için kullanılan ortam koşullarını, test sistemindeki kritik koşulları ayarlamak veya doğrulamak için kullanılan sıcaklıkları ve emisyon hesaplamalarında kullanılan sıcaklıkları içerir.

Bu sıcaklık doğrusallığı kontrolleri gereklidir. Hava girişi; arıtma tezgâhları (soğuk çalıştırma kriterlerine sahip çevrimlerde egzoz arıtma sistemleri ile test edilen motorlar için), PM örneklemesi için seyreltme havası (CVS, çift seyreltme ve kısmi akış sistemleri), PM numunesi ve soğutucu numunesi (numuneleri kurutmak için soğutucu kullanan gaz örnekleme sistemleri için).

Bu sıcaklık doğrusallığı kontrolleri sadece motor imalatçısı tarafından belirtilmişse şarttır. Yakıt girişi; test hücresi şarj havası soğutucusu hava çıkışı (karayolu dışında kullanılan hareketli makina şarj havası soğutucusunu simüle eden bir test hücresi ısı eşanjörü ile test edilen motorlar için), test hücresi şarj havası soğutucusu soğutma sıvısı girişi (karayolu dışında kullanılan hareketli makina şarj havası soğutucusunu simüle eden bir test hücresi ısı eşanjörü ile test edilen motorlar için), ve karterdeki/tavadaki yağ; termostattan önce soğutma sıvısı (sıvı soğutmalı motorlar için).

(h)Bağımsız basınçlar; motor basınçlarını ve motor koşullarını ayarlamak veya doğrulamak için kullanılan ortam koşullarını, test sistemindeki kritik koşulları ayarlamak veya doğrulamak için kullanılan basınçları ve emisyon hesaplamalarında kullanılan basınçları içerir.

(i)Gerekli basınç doğrusallığı kontrolleri; giriş hava basıncı kısıtlaması, egzoz gazı geri basıncı, barometre, CVS giriş göstergesi basıncı (CVS kullanılarak ölçüm yapıldıysa); soğutucu numunesi (numuneleri kurutmak için soğutucu kullanan gaz örnekleme sistemleri için).

(ii)Sadece motor imalatçısı tarafından belirtilmişse gerekli olan basınç doğrusallığı kontrolleri; test hücresi şarj havası soğutucusu ve ara bağlantı borusu basınç düşüşü (karayolu dışında kullanılan hareketli makina şarj havası soğutucusunu simüle eden bir test hücresi ısı eşanjörü ile test edilen turbo şarjlı motorlar için).

Tablo 6.5

Doğrusallık doğrulaması gerektiren ölçüm sistemleri

Ölçüm Sistemi

Miktar

Asgari doğrulama frekans

Doğrusallık Kriterleri

|xmin (a1-1) + a0|

SEE

Motor devri

Testten önceki 370 gün içinde

≤ 0,05 % nmax

0,98-1,02

≤ 2 % nmax

≥ 0,990

Motor torku

Testten önceki 370 gün içinde

≤ 1 % Tmax

0,98-1,02

≤ 2 % Tmax

≥ 0,990

Yakıt akış hızı

Testten önceki 370 gün içinde

≤ 1 % qm, max

0,98-1,02

≤ 2 % qm, max

≥ 0,990

Emme havası debisi (1)

Testten önceki 370 gün içinde

≤ 1 % qv, max

0,98-1,02

≤ 2 % qv, max

≥ 0,990

Seyreltme havası debisi (1)

Testten önceki 370 gün içinde

≤ 1 % qv, max

0,98-1,02

≤ 2 % qv, max

≥ 0,990

Seyreltilmiş egzoz gazı debisi (1)

Testten önceki 370 gün içinde

≤ 1 % qv, max

0,98-1,02

≤ 2 % qv, max

≥ 0,990

Ham egzoz gazı debisi (1)

Testten önceki 185 gün içinde

≤ 1 % qv, max

0,98-1,02

≤ 2 % qv, max

≥ 0,990

Toplu örnekleme cihazı debileri (1)

Testten önceki 370 gün içinde

≤ 1 % qv, max

0,98-1,02

≤ 2 % qv, max

≥ 0,990

Gaz bölücüler

x/xspan

Testten önceki 370 gün içinde

≤ 0,5 %xmax

0,98-1,02

≤ 2 % xmax

≥ 0,990

Gaz analiz cihazları

Testten önceki 35 gün içinde

≤ 0,5 % xmax

0,99-1,01

≤ 1 % xmax

≥ 0,998

PM dengesi

Testten önceki 370 gün içinde

≤ 1 % mmax

0,99-1,01

≤ 1 % mmax

≥ 0,998

Bağımsız basınçlar

Testten önceki 370 gün içinde

≤ 1 % pmax

0,99-1,01

≤ 1 % pmax

≥ 0,998

Bağımsız sıcaklık sinyallerinin analog-dijital dönüşümü

Testten önceki 370 gün içinde

≤ 1 % Tmax

0,99-1,01

≤ 1 % Tmax

≥ 0,998

(1) Molar akış hızı, "miktarı" ifade eden terim olarak standart hacimsel akış hızı yerine kullanılabilir. Bu durumda, ilgili doğrusallık kriterlerinde azami standart hacimsel akış hızı yerine azami molar akış hızı kullanılabilir.

Sürekli gaz analiz sistemi tepkisi ve güncelleme-kaydetme doğrulaması

Bu bentte, sürekli gaz analiz sistemi tepkisine ve güncelleme kaydına ilişkin bir genel doğrulama prosedürü açıklanmaktadır. Kompanzasyon tipi analiz cihazlarına ilişkin doğrulama prosedürleri için 8.1.6 bendine bakınız.

Kapsam ve sıklık

Bu doğrulama, sürekli örnekleme için kullanılan bir gaz analiz cihazının takılmasından veya değiştirilmesinden sonra yapılmalıdır. Ayrıca bu doğrulama, sistemde, sistem tepkisini değiştirecek şekilde yeniden yapılandırıldığında da gerçekleştirilmelidir. Bu doğrulama, süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri veya RMC için kullanılan sürekli gaz analiz cihazları için gereklidir. Ancak toplu gaz analiz sistemleri veya sadece ayrık mod bir NRSC ile test için kullanılan sürekli gaz analiz sistemleri için gerekli değildir.

Ölçüm ilkeleri

Bu test, güncelleme ve kayıt frekanslarının, toplam sistem tepkisini, numune sondasındaki konsantrasyon değerlerinde hızlı bir değişime eşlediğini doğrular. Gaz analiz sistemleri, konsantrasyondaki hızlı bir değişime karşı toplam tepkinin, bilgi kaybını önlemek için uygun bir frekansta güncellenmesi ve kaydedilmesi için optimize edilmelidir. Bu test ayrıca sürekli gaz analiz sistemlerinin asgari tepki süresini sağladığını da doğrular.

Tepki süresi değerlendirmesi için sistem ayarları, test uygulamasının ölçülmesi sırasındaki ayarların tamamen aynısı olmalıdır (yani basınç, akış hızları, analizörlerdeki filtre ayarları ve diğer tüm tepki süresi etkileri). Tepki süresi, doğrudan numune sondasının girişinde gaz değişimi ile belirlenmelidir. Gaz anahtarlama cihazları, anahtarlamayı 0,1 s'den daha kısa sürede gerçekleştirecek özellikte olmalıdır. Test için kullanılan gazlar tam ölçeğin (FS) en az %60'ı kadar konsantrasyon değişikliğine neden olmalıdır.

Her gaz bileşenin konsantrasyon izi kaydedilmelidir.

Sistem gereklilikleri

Sistem tepki süresi, ölçülen tüm bileşenler (CO, NOx, 2 ve HC) ve kullanılan tüm aralıklar için ≤ 5 s yükselme süresiyle ≤ 10 s olmalıdır.

VII’nci ekte verilen emisyon hesaplamaları yapılmadan önce tüm verilerin (konsantrasyon, yakıt ve hava akışları) ölçülen tepki süreleri kadar değiştirilmesi gerekir.

Sistemin toplam tepkisine göre kabul edilebilir bir güncelleme ve kayıt ispatı için, sistem aşağıdaki kriterlerden birini sağlamalıdır:

Ortalama yükselme süresi ile sistemin güncellenmiş bir konsantrasyonu kaydetme sıklığının çarpımı en az 5 olmalıdır. Her halükârda, ortalama yükselme süresi en çok 10 s olabilir.

Sistemin konsantrasyonu kaydettiği frekans en az 2 Hz olmalıdır (ayrıca bkz. Tablo 6.7).

8.1.5.4.Prosedür

Her sürekli gaz analiz sisteminin tepkisini doğrulamak için aşağıdaki prosedür kullanılır:

Cihaz kurulumu için, analiz sistemi imalatçısının çalıştırma ve kullanım talimatlarına uyulmalıdır. Performansı optimize etmek için gerekirse ölçüm sistemi ayarlanmalıdır. Bu doğrulama, analiz cihazı emisyon testi için kullanılan ile aynı şekilde çalışırken yapılmalıdır. Analiz cihazı örnekleme sistemini diğer analiz cihazlarıyla paylaşıyorsa ve diğer analiz cihazlarına gaz akışı, sistem tepki süresini etkileyecekse, o zaman bu doğrulama testi yürütülürken diğer analiz cihazları çalıştırılmalı ve işletilmelidir. Bu doğrulama testi, aynı zamanda aynı örnekleme sistemini paylaşan birden fazla analiz cihazı üzerinde yapılabilir. Emisyon testi sırasında analog veya gerçek zamanlı dijital filtreler kullanılırsa, bu filtreler bu doğrulama sırasında aynı şekilde çalıştırılmalıdır.

Sistem tepki süresini doğrulamak amacıyla kullanılan ekipman için, tüm bağlantılar arasındaki asgari gaz transfer hattı uzunluklarının kullanılması önerilir, numune sisteminin sonda girişine sıfır ve harmanlanmış ayar gazlarının akışını kontrol etmek için çabuk tepkili 3 yollu valfin (2 giriş, 1 çıkış) bir girişine veya sonda çıkışına yakın bir te dirseğe sıfır hava kaynağı bağlanmalıdır. Normal olarak, gaz akış hızı, sonda numunesi akış hızından daha yüksektir ve fazla gelen kısım sonda girişinden dışarı taşar. Gaz akış hızı, sonda akış hızından düşükse, gaz konsantrasyonları, sonda içine çekilen ortam havasından kaynaklı seyrelmeyi hesaba katacak şekilde ayarlanmalıdır. İki veya daha çok gaz içeren ayar gazları kullanılabilir. Ayar gazlarını harmanlamak için bir gaz harmanlama veya karıştırma cihazı kullanılabilir. N2 içinde seyreltik ayar gazları hava içinde seyreltik ayar gazları ile karıştırıldığında bir gaz harmanlama veya karıştırma cihazı önerilir.

Bir gaz bölücü kullanılarak, bir NO-CO-C02-C3H8-CH4 (N2 dengeli) ayar gazı, bir NO2 ayar gazı olan dengeli saflaştırılmış sentetik hava ile eşit olarak harmanlanmalıdır. Standart ikili ayar gazları da kullanılabilir, harmanlanmış NO-CO-C02-C3H8-CH4 yerine dengeli N2 ayar gazı; bu durumda, her analiz cihazı için ayrı tepki testleri uygulanmalıdır. Gaz bölücü çıkışı, 3 yollu valfin diğer girişine bağlanmalıdır. Valf çıkışı, gaz analiz sisteminin sondasındaki bir taşma bağlantısına veya doğrulanan tüm analiz cihazlarına giden sonda ile transfer hattı arasındaki bir taşma bağlantısına bağlanmalıdır. Gaz harmanlama cihazı boyunca akışın durması nedeniyle basınç titreşimlerini önleyen bir düzenek kullanılmalıdır. Bu doğrulama için analiz cihazları ile ilgili olmayan her gaz bileşen gözardı edilir. Alternatif olarak, tek gaz bulunan gaz şişelerinin kullanılmasına ve tepki sürelerinin ayrı bir ölçümüne izin verilir.

Veri toplama aşağıdaki gibi yapılmalıdır:

Valf, sıfır gaz akışını başlatmak için açılmalıdır;

Aktarım gecikmeleri ve en yavaş analiz cihazının tam tepkisi hesaba katılarak dengeleme sağlanmalıdır.

Veri kaydı, emisyon testi sırasında kullanılan sıklıkta başlatılmalıdır. Kaydedilen her değer, analiz cihazı tarafından ölçülen benzersiz bir güncellenmiş konsantrasyon olmalıdır; kaydedilen değerleri değiştirmek için enterpolasyon veya filtreleme kullanılamaz.

Valf, harmanlanmış gazların analizör cihazlarına akmasını sağlamak için açılmalıdır. Bu süre t0 olarak kaydedilmelidir.

Aktarım gecikmeleri ve en yavaş analiz cihazının tam tepkisi hesaba katılmalıdır.

Akış, sıfır gazın analizöre akmasını sağlamak için değiştirilmelidir. Bu süre t100 olarak kaydedilmelidir.

Aktarım gecikmeleri ve en yavaş analiz cihazının tam tepkisi hesaba katılmalıdır.

Bu bendin (c) numaralı alt bendinin (iv) ila (vii) paragraflarındaki adımlar, analiz cihazlarına akan sıfır gazla sona eren yedi tam çevrimi kaydetmek için tekrarlanmalıdır.

Kayıt durdurulur.

8.1.5.5 Performans değerlendirmesi

8.1.5.4 (c) bendindeki veriler, analiz cihazlarının her birinin ortalama yükselme süresini hesaplamak için kullanılır.

(a)8.1.5.3 bendinin (b) numaralı alt bendinin (i) paragrafına uyumluluğun ispatlanması seçilirse, aşağıdaki prosedür uygulanmalıdır:

Yükselme süreleri (s), Hertz (1/s) cinsinden ilgili kayıt frekansları ile çarpılmalıdır. Her sonucun değeri en az 5 olmalıdır. Değer 5'ten düşükse, yükselme süresini gerektiği şekilde artırmak için kayıt frekansı artırılmalı veya akışlar ayarlanmalı veya örnekleme sisteminin tasarımı değiştirilmelidir. Ayrıca, dijital filtreler yükselme süresini artıracak şekilde yapılandırılabilir.

(b)8.1.5.3 bendinin (b) numaralıı alt bendinin (ii) paragrafına uyumluluğun ispatlanması seçilirse, 8.1.5.3 bendinin (b) numaralı alt bendinin (ii) paragrafındaki şartlara uyumun gösterilmesi yeterlidir.

8.1.6.Kompanzasyon tipi analiz cihazları için tepki süresi doğrulaması

Kapsam ve sıklık

Bu doğrulama, bir gaz emisyonunu ölçmek için bir analiz cihazının tepkisinin bir başkasınınki tarafından dengelendiği bir sürekli gaz analiz cihazının tepkisini belirlemek için yapılır. Bu kontrol için su buharı, bir gaz bileşen olarak değerlendirilir. Bu doğrulama, süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri veya RMC için kullanılan sürekli gaz analiz cihazları için gereklidir.

Bu doğrulama, toplu gaz analiz cihazları veya sadece ayrık mod NRSC ile test etmek için kullanılan sürekli gaz analiz cihazları için gerekli değildir. Bu doğrulama, arıtma sırasında yapılan numuneden giderilen su için yapılan düzeltme için geçerli değildir. Bu doğrulama ilk montaj (yani test hücresinin devreye alınması) sonrasında yapılmalıdır. Büyük bakım sonrasında, değiştirilen bileşenlerin bir noktada bir nemli homojen tepki doğrulamasından geçmiş olması koşuluyla, homojen tepkiyi doğrulamak için 8.1.5 bendi kullanılabilir.

Ölçüm ilkeleri

Bu prosedür sürekli kombine gaz ölçümlerinin zaman-hizalamasını ve homojen tepkisini doğrular. Bu prosedür için tüm dengeleme algoritmalarının ve nem düzeltmelerinin açık olduğundan emin olmak gerekir.

Sistem gereklilikleri

Dengeleme tipi analiz cihazları için 8.1.5.3 bendinin (a) numaralı alt bendinde belirtilen genel tepki süresi ve yükselme süresi şartı da geçerlidir. Buna ek olarak, eğer kayıt frekansı sürekli kombine/dengelenmiş sinyalin güncelleme frekansından farklı ise, bu iki frekanstan düşük olanı, 8.1.5.3 bendinin (b) numaralı alt bendinin (i) paragrafının gerektirdiği doğrulama için kullanılır.

Prosedür

8.1.5.4 bendinin (a) numaralı alt bendi ila (c) numaralı alt betlerinde belirtilen tüm prosedürler kullanılmalıdır. Buna ek olarak, ölçülen su buharı esasında bir dengeleme algoritması kullanılıyorsa, su buharının tepki ve yükselme süresi ölçülmelidir. Bu durumda, kullanılan kalibrasyon gazlarından en az birinin (ancak NO2 değil) aşağıdaki şekilde nemlendirilmesi gerekir:

Sistem numune gazdan suyu gidermek için bir numune kurutucu kullanmazsa, gaz karışımı damıtılmış su içinde köpürtme yoluyla emisyon örneklemesi sırasında tahmin edilen en yüksek örnek yoğuşma noktasına kadar nemlendiren sızdırmaz bir kaptan geçirilerek ayar gazı nemlendirilmelidir. Sistem test sırasında numune kurutucu doğrulama kontrolünden geçen bir numune kurutucu kullanıyorsa, nemlendirilmiş gaz karışımı, 298 ± 10 K'da (25 ± 10 ° C) veya yoğuşma noktasından daha büyük bir sıcaklıkta, kapalı bir kapta damıtılmış su içinde köpürtülerek numune kurutucunun çıkış kısmından beslenebilir. Her halükarda, tankın çıkış kısmında, nemlendirilmiş gaz hat içindeki yerel yoğuşma noktasının en az 5 K (5 ° C) üzerinde bir sıcaklıkta tutulmalıdır. Bu doğrulama için analiz cihazları ile ilgili olmayan her gaz bileşenin gözardı edilebileceği unutulmamalıdır. Gaz bileşenlerden herhangi biri su dengelemeye karşı duyarlı değilse, bu analiz cihazlarının tepki kontrolü nemlendirme olmadan yapılabilir.

Motor parametrelerinin ve ortam koşullarının ölçümü

Tanınmış ulusal veya uluslararası standartlara göre takip edilebilir iç kalite prosedürleri uygulanmalıdır. Aksi takdirde, aşağıdaki prosedürler uygulanır.

Tork kalibrasyonu

Kapsam ve sıklık

Dinamometre tork ölçümü dönüştürücüleri ve sistemleri de dahil olmak üzere tüm tork ölçüm sistemleri, ilk montajda ve büyük bakım sonrasında, diğerlerinin yanı sıra, ölü ağırlık ile birleştirilmiş referans kuvvet veya kaldıraç-kolu uzunluğu kullanılarak kalibre edilmelidir. Kalibrasyonu tekrarlamak için iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır. Tork sensörünün çıktısını doğrusallaştırmak için tork dönüştürücü imalatçısının talimatlarına uyulmalıdır. Diğer kalibrasyon yöntemlerine izin verilir.

Ölü ağırlık kalibrasyonu

Bu teknik, bilinen ağırlıkları bir kaldıraç kolu boyunca bilinen bir mesafede asarak bilinen bir kuvveti uygular. Ağırlığın kaldıraç kolunun yerçekimine dik (yani yatay) ve dinamometrenin dönme eksenine dik olduğundan emin olunmalıdır. Her geçerli tork-ölçüm aralığı için ağırlık miktarlarını aralık boyunca eşit aralıklarla ayırarak en az altı kalibrasyon-ağırlık kombinasyonu uygulanmalıdır. Sürtünme statik histerezisini azaltmak için dinamometre kalibrasyon sırasında sallanmalı veya döndürülmelidir. Her ağırlığın kuvveti, uluslararası olarak takip edilebilir kütlesinin dünyanın yerel yerçekimi ivmesi ile çarpımıyla belirlenir.

Deformasyon ölçer veya yük halkası kalibrasyonu

Bu teknik, ya ağırlıkları bir kaldıraç koluna asmak suretiyle (bu ağırlıklar ve kaldıraç kolu uzunlukları referans tork tespitinin bir parçası olarak kullanılmaz) ya da dinamometreyi farklı torklarda çalıştırarak kuvvet uygular. Her geçerli tork-ölçüm aralığı için kuvvet miktarlarını aralık boyunca eşit aralıklarla ayırarak en az altı kuvvet kombinasyonu uygulanmalıdır. Sürtünme statik histerezisini azaltmak için dinamometre kalibrasyon sırasında sallanmalı veya döndürülmelidir. Bu durumda, referans tork, referans ölçüm cihazından gelen kuvvet çıktısının (deformasyon ölçer veya yük halkası gibi), dinamometrenin dönme eksenine kuvvet ölçümünün yapıldığı noktadan ölçülen efektif kaldıraç kolu uzunluğu ile çarpılmasıyla belirlenir. Bu uzunluğun, referans sayacının ölçüm eksenine dik ve dinamometrenin dönme eksenine dik olarak ölçülmesi sağlanmalıdır.

Basınç, sıcaklık ve yoğuşma noktası kalibrasyonu

Cihazlar ilk montajda basınç, sıcaklık ve yoğuşma noktası ölçümü için kalibre edilmelidir. Kalibrasyonu tekrarlamak için cihaz imalatçısının talimatlarına uyulmalı ve iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır.

Termokupl, RTD veya termistör sensörlerine sahip sıcaklık ölçüm sistemleri için, doğrusallık kontrolü için sistemin kalibrasyonu 8.1.4.4 bendinde açıklandığı şekilde yapılmalıdır.

Akışla ilgili ölçümler

8.1.8.1.Yakıt akışı kalibrasyonu

Yakıt sayaçları ilk montajda kalibre edilmelidir. Kalibrasyonu tekrarlamak için cihaz imalatçısının talimatlarına uyulmalı ve iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır.

Emme havası akışı kalibrasyonu

Emme havası sayaçları ilk montajda kalibre edilmelidir. Kalibrasyonu tekrarlamak için cihaz imalatçısının talimatlarına uyulmalı ve iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır.

Egzoz gazı akışı kalibrasyonu

Egzoz gazı sayaçları ilk montajda kalibre edilmelidir. Kalibrasyonu tekrarlamak için cihaz imalatçısının talimatlarına uyulmalı ve iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır.

Seyreltilmiş egzoz gazı akışı (CVS) kalibrasyonu

Genel bakış

Bu Bölümde, seyreltik egzoz gazı sabit hacimli örnekleme (CVS) sistemleri için sayaçların nasıl kalibre edileceği açıklanmaktadır.

Bu kalibrasyon, sayaç nihai konumuna monte edilirken gerçekleştirilmelidir. Bu kalibrasyon, sayacın girişindeki veya çıkışındaki akış konfigürasyonunun herhangi bir kısmının, sayacın kalibrasyonunu etkileyebilecek şekilde değiştirilmesi sonrasında yapılmalıdır. Bu kalibrasyon, ilk CVS montajında ve ne zaman düzeltici faaliyet 8.1.8.5 bendindeki seyreltilmiş egzoz gazı akışı doğrulamasının (örneğin propan kontrolü) sağlanmasına ilişkin bir arızayı çözmediğinde yapılmalıdır.

Bir CVS sayacı, bir ses altı venturi debimetre, uzun yarıçaplı bir akış nozülü, düz bir yaklaşma orifisi, bir laminer akış elemanı, bir dizi kritik akış venturisi veya bir ultrasonik sayaç gibi bir referans sayaç kullanılarak kalibre edilmelidir. ± %1 belirsizlik içinde uluslararası olarak takip edilebilir miktarları bildiren bir referans sayaç kullanılmalıdır. Bu referans sayacın akışa karşı tepkisi, CVS sayacı kalibrasyonu için referans değer olarak kullanılır.

Referans sayacın önündeki akışı etkileyebilecek bir giriş perdesi veya başka bir basınç kısıtlaması, sayaç bu tür bir basınç kısıtlaması ile kalibre edilmiş olmadığı sürece kullanılamaz.

(e) Bu 8.1.8.4 bendi kapsamında açıklanan kalibrasyon dizisi, molar bazlı yaklaşımı ifade eder. Kütle bazlı yaklaşımda kullanılan ilgili dizi için, VII’nci Ekin 2.5 bendine bakınız.

(f) Alternatif olarak CFV veya SSV, CVS'ye takılı olduğunda aşağıdaki şartlar sağlandığı sürece kalibrasyon için nihai konumundan çıkarılabilir:

CFV veya SSV'nin CVS içine montajı üzerine, CVS girişi ve venturi arasında herhangi bir sızıntıya yol açılmadığını doğrulamak için iyi mühendislik kararı uygulanır.

Yeri dışında (ex-situ) venturi kalibrasyonundan sonra, tüm venturi akış kombinasyonları, 8.1.8.5 bendinde açıklandığı gibi propan kontrolü kullanılarak CFV'ler için veya bir SSV için en az 10 akış noktasında doğrulanmalıdır. Her venturi akış noktası için propan kontrolünün sonucu, 8.1.8.5.6 bendindeki toleransı aşamaz.

Tek bir CFV'den daha fazlasına sahip bir CVS'nin yeri dışında kalibrasyonunu doğrulamak için, aşağıdaki doğrulama yapılır:

Seyreltme tüneline sabit propan akışı sağlamak için bir sabit akış cihazı kullanılır.

Hidrokarbon konsantrasyonları, bir SSV sayacı için en az 10 ayrı akış hızında veya propan akışını sabit tutarken bir CFV sayacı için tüm olası akış kombinasyonlarında ölçülmelidir.

Seyreltme havasındaki hidrokarbon arka planın konsantrasyonu bu testin başında ve sonunda ölçülmelidir. Her akış noktasındaki her ölçümden elde edilen ortalama arka plan konsantrasyonu, (iv) paragrafındaki regresyon analizi yapılmadan önce çıkarılmalıdır.

y = a x xb biçiminde bir ilişki elde etmek için, konsantrasyonu bağımsız değişken ve akış hızını bağımlı değişken olarak kullanarak, eşleştirilmiş tüm akış hızı ve düzeltilmiş konsantrasyon değerleri kullanılarak bir güç regresyonu gerçekleştirilmelidir. Her veri noktası için, ölçülen akış hızı ile eğri uydurma ile temsil edilen değer arasındaki farkın hesaplanması gerekir. Her noktadaki fark, uygun regresyon değerinin ± %1'inden az olmalıdır. b değeri, - 1,005 ile - 0,995 arasında olmalıdır. Sonuçlar bu sınırları sağlamıyorsa, 8.1.8.5.1 bendinin (a) numaralı alt bendi ile tutarlı düzeltici faaliyetler uygulanmalıdır.

PDP kalibrasyonu

Bir pozitif-deplasmanlı pompa (PDP), PDP giriş basıncının bir fonksiyonu olarak PDP'deki sızdırmazlık yüzeyleri arasındaki akış sızıntısını açıklayan bir akışa karşı PDP devri denklemini belirlemek için kalibre edilmelidir. PDP'nin kullanıldığı her devir için benzersiz denklem katsayıları belirlenir. PDP sayacı aşağıdaki şekilde kalibre edilmelidir:

Sistem Şekil 6.5'te gösterildiği gibi bağlanmalıdır.

Kalibrasyon sayacı ile PDP arasındaki kaçaklar, kalibre edilen en düşük akış noktasında toplam akış miktarının %0,3'ünden az olmalıdır. Örneğin, en yüksek basınç kısıtlaması ve en düşük PDP devri noktasında.

PDP çalışır durumdayken, PDP girişinde sabit bir sıcaklık, ortalama mutlak giriş sıcaklığı Tin ± %2 aralığı içinde muhafaza edilmelidir.

PDP devri, kalibre edilmek istenen ilk devir noktasına ayarlanır.

Değişken kısıtlayıcı, tam açık pozisyona ayarlanmıştır;

PDP, sistemi dengelemek için en az 3 dakika boyunca çalıştırılır. Ardından PDP sürekli çalıştırılarak, aşağıdaki miktarların her birinin en az 30 s örneklenmiş verilerinin ortalama değerleri kaydedilir.

Referans sayacın ortalama debisi, qVref.

PDP girişindeki ortalama sıcaklık, Tin.

PDP girişindeki ortalama statik mutlak basınç, pin.

PDP çıkışında ortalama statik mutlak basınç, pout.

Ortalama PDP devri, nPDP.

Kısıtlayıcı valf, PDP girişindeki mutlak basınç pin'i azaltmak için kademeli olarak kapatılmalıdır.

8.1.8.4.2 bendinin (f) ve (g) numaralı alt bentlerindeki adımlar, PDP girişindeki olası hizmet içi basınçların tamamını yansıtan en az altı kısıtlayıcı konumunda veri kaydetmek için tekrarlanmalıdır.

PDP, toplanan veriler ve VII’nci ekte belirtilen denklemler kullanılarak kalibre edilmelidir.

(j)Bu bendin (f) ila (i) numaralı alt bentlerindeki adımlar, PDP'nin kullanıldığı her devir için tekrarlanmalıdır.

(k)Emisyon testi için PDP akış denkleminin belirlenmesi için, VII’nci ekin 3. Bölümündeki (molar bazlı yaklaşım) veya VII’nci Ekin 2. Bölümündeki (kütle bazlı yaklaşım) denklemler kullanılmalıdır.

(l)Kalibrasyon, 8.1.8.5 bendinde açıklandığı gibi bir CVS doğrulaması (yani propan kontrolü) yapılarak doğrulanmalıdır.

(m) PDP, kalibrasyon sırasında test edilen en düşük giriş basıncının altında kullanılamaz.

8.1.8.4.3.CFV kalibrasyonu

Kritik akış venturi (CFV), CFV girişi ve çıkışı arasındaki beklenen en düşük statik fark basıncındaki boşalma katsayısı olan Cd'yi doğrulamak için kalibre edilmelidir. CFV sayacı aşağıdaki şekilde kalibre edilmelidir:

Sistem Şekil 6.5'te gösterildiği gibi bağlanmalıdır.

Üfleyici CFV'nin çıkış kısmında çalıştırılmalıdır.

CFV çalışır durumdayken, CFV girişinde sabit bir sıcaklık, ortalama mutlak giriş sıcaklığı Tin ± %2 aralığı içinde muhafaza edilmelidir.

Kalibrasyon sayacı ve CFV arasındaki kaçaklar, en yüksek basınç kısıtlamasındaki toplam akış miktarının %0,3'ünden az olmalıdır.

Değişken kısıtlayıcı, tam açık pozisyona ayarlanır. Değişken bir kısıtlayıcı yerine, CFV'nin çıkış kısmındaki basınç değişken üfleyici devri ile veya kontrollü bir kaçak oluşturularak değiştirilebilir. Bazı üfleyicilerin yüklenmemiş koşullarda sınırları olduğu unutulmamalıdır.

CFV, sistemi dengelemek için en az 3 dakika boyunca çalıştırılmalıdır. CFV çalışmaya devam eder ve aşağıdaki miktarların her birine ait en az 30 s örneklenmiş verilerin ortalama değerleri kaydedilir.

Referans sayacın ortalama debisi, qVref.

İsteğe bağlı olarak, kalibrasyon havasının ortalama yoğuşma noktası, Tdew. Emisyon ölçümleri sırasında izin verilen varsayımlar için VII’nci Eke bakınız.

Venturi girişindeki ortalama sıcaklık, Tin.

Venturi girişindeki ortalama statik mutlak basınç, pin.

CFV girişi ile CFV çıkışı arasındaki ortalama statik fark basıncı, ΔpCFV.

Kısıtlayıcı valf, CFV girişindeki mutlak basınç pin'i azaltmak için kademeli olarak kapatılmalıdır.

Bu bendin (f) ve (g) paragraflarındaki adımlar, test sırasında beklenen en eksiksiz ΔpCFV aralığı test edilecek şekilde en az on kısıtlayıcı konumunda ortalama verileri kaydetmek için tekrarlanmalıdır. Mümkün olan en düşük basınç sınırlamalarında kalibre etmek için kalibrasyon bileşenlerini veya CVS bileşenlerini çıkarmak gerekmez.

Cd ve izin verilen en yüksek basınç oranı r, VII’nci Ekte açıklandığı gibi belirlenmelidir.

(j)Bir emisyon testi sırasında CFV akışını belirlemek için Cd kullanılır. CFV, VII’nci Ekte belirlenen, izin verilen en yüksek r'nin üzerinde kullanılmamalıdır.

(k)Kalibrasyon, 8.1.8.5 bendinde açıklandığı gibi bir CVS doğrulaması (yani propan kontrolü) yapılarak doğrulanmalıdır.

(l)CVS, anda birden fazla CFV'yi paralel olarak çalıştırmak üzere yapılandırılmışsa, CVS aşağıdakilerden biri tarafından kalibre edilmelidir:

Her CFV kombinasyonu, bu bölüm ve VII’nci Ek uyarınca kalibre edilmelidir. Bu seçenek için debi hesabı ile ilgili talimatlar için VII’nci Eke bakınız.

Her CFV, bu bent ve VII’nci Ek uyarınca kalibre edilmelidir. Bu seçenek için debi hesabı ile ilgili talimatlar için VII’nci Eke bakınız.

SSV kalibrasyonu

Beklenen giriş basınçları aralığı için kalibrasyon katsayısı Cd'yi belirlemek üzere bir ses altı venturi (SSV) kalibre edilmelidir. SSV sayacı aşağıdaki şekilde kalibre edilmelidir:

Sistem Şekil 6.5'te gösterildiği gibi bağlanmalıdır.

Üfleyici SSV'nin çıkış kısmında çalıştırılmalıdır.

Kalibrasyon sayacı ve SSV arasındaki kaçaklar, en yüksek basınç kısıtlamasındaki toplam akış miktarının %0,3'ünden az olmalıdır.

SSV çalışır durumdayken, SSV girişinde sabit bir sıcaklık, ortalama mutlak giriş sıcaklığı Tin ± %2 aralığı içinde muhafaza edilmelidir.

Değişken kısıtlayıcı veya değişken devirli üfleyici, test sırasında beklenen en büyük akış hızından daha büyük bir akış hızına ayarlanmalıdır. Akış hızları kalibre edilmiş değerlerin ötesinde ekstapole edilemeyebilir. Bu nedenle kalibre edilmiş en yüksek akış hızında SSV boğazında bir Reynolds sayısı Re'nin test sırasında beklenen azami Re'den daha büyük olmasının temin edilmesi önerilir.

SSV, sistemi dengelemek için en az 3 dakika boyunca çalıştırılmalıdır. SSV çalışmaya devam eder ve aşağıdaki miktarların her birine ait en az 30 sn örneklenmiş verilerin ortalaması kaydedilir:

Referans sayacın ortalama debisi, qVref .

İsteğe bağlı olarak, kalibrasyon havasının ortalama yoğuşma noktası, Tdew. İzin verilen varsayımlar için VII’nci Eke bakınız.

Venturi girişindeki ortalama sıcaklık, Tin.

Venturi girişindeki ortalama statik mutlak basınç, pin.

Venturi girişindeki statik basınç ile venturi boğazındaki statik basınç arasındaki statik fark basıncı, ΔpSSV.

Kısıtlayıcı valf kademeli olarak kapatılmalıdır ya da akış hızını azaltmak için üfleyici devri düşürülmelidir.

Bu bendin (f) ila (g) numaralı alt bentlerindeki adımlar, en az on akış hızında veri kaydetmek için tekrarlanmalıdır;

Toplanan veriler ve VII’nci Ekteki denklemler kullanılarak, Cd'nin Re karşısındaki fonksiyonu belirlenmelidir.

Kalibrasyon, yeni Cd-Re denklemi kullanılarak, 8.1.8.5 bendinde açıklandığı gibi bir CVS doğrulaması (yani propan kontrolü) yapılarak doğrulanmalıdır.

SSV, yalnızca kalibre edilmiş asgari ve azami akış hızları arasında kullanılmalıdır.

Bir test sırasında SSV akışını belirlemek için, VII’nci Ekin 3. Bölümündeki (molar bazlı yaklaşım) veya VII’nci Ekin 2. Bölümündeki (kütle bazlı yaklaşım) denklemler kullanılmalıdır.

8.1.8.4.5.Ultrasonik kalibrasyon (ayrılmış)

Şekil 6.5

Seyreltilmiş egzoz gazı akışı CVS kalibrasyonu şemaları

37592019177000

CVS ve toplu örnekleme cihazı doğrulaması (propan kontrolü)

Giriş

Propan kontrolü, seyreltilmiş egzoz gazı akışına ait ölçülen değerlerde bir tutarsızlık olup olmadığını belirlemek için bir CVS doğrulaması işlevi görür. Propan kontrolü aynı zamanda, bu bendin (f) numaralı alt bendinde açıklandığı gibi, bir CVS'den bir numune alan toplu örnekleme sisteminde bir tutarsızlık olup olmadığını belirlemeye yönelik bir toplu örnekleme cihazı doğrulaması olarak da hizmet eder. İyi mühendislik kararı ve güvenli uygulamalar kullanılarak bu kontrol CO2 veya CO gibi propan dışında bir gaz kullanılarak yapılabilir. Başarısız bir propan kontrolü, aşağıdaki gibi düzeltici faaliyet gerektirebilecek bir veya birkaç sorun gösterebilir:

Yanlış analiz cihazı kalibrasyonu. FID analiz cihazı yeniden kalibre edilmeli, onarılmalı veya değiştirilmelidir.

8.1.8.7 bendi uyarınca CVS tüneli, bağlantılar, bağlantı elemanları ve HC örnekleme sistemi üzerinde kaçak kontrolleri yapılmalıdır.

Kötü karıştırmaya ilişkin doğrulama, 9.2.2 bendi uyarınca yapılmalıdır.

Numune sistemindeki hidrokarbon kirliliği doğrulaması, 7.3.1.3 bendinde açıklandığı gibi yapılmalıdır.

CVS kalibrasyonunda değişiklik. CVS sayacının yerinde kalibrasyonu, 8.1.8.4 bendinde açıklandığı şekilde gerçekleştirilir.

CVS veya örnekleme doğrulama donanımı veya yazılımı ile ilgili diğer problemler. CVS sistemi, CVS doğrulama donanımı ve yazılımı tutarsızlıklar bakımından denetlenmelidir.

Propan kontrolü, CVS içinde bir izleyici gaz olan C3H8'e ait bir referans kütle veya bir referans akış hızı kullanır. Referans akış hızı kullanılırsa, referans sayaçtaki C3H8'in herhangi bir ideal olmayan gaz davranışı hesaba katılır. Belli sayaçların nasıl kalibre edileceğini ve kullanılacağını açıklayan, VII’nci Ekin 2. Bölümüne (kütle bazlı yaklaşım) veya VII’nci Ekin 3. Bölümüne (molar bazlı yaklaşım) bakınız. 8.1.8.5 bendinde ve VII’nci Ekte hiçbir ideal gaz varsayımı kullanılamaz. Propan kontrolü, HC ölçümlerini ve CVS akış hızı ölçümlerini referans değerle kullanarak hesaplanan enjekte edilen C3H8kütlesini karşılaştırır.

CVS sistemine bilinen miktarda propan verme yöntemi

CVS örnekleme sisteminin ve analitik sistemin toplam doğruluğu, sistem normal şekilde çalıştırılırken sisteme bilinen bir kirletici gaz kütlesi verilerek belirlenir. Kirletici analiz edilir ve VII’nci Ek uyarınca kütle hesaplanır. Aşağıdaki iki teknikten biri kullanılır:

Gravimetrik teknik vasıtasıyla ölçüm şu şekilde yapılır: Karbon monoksit veya propanla doldurulmuş küçük bir silindirin kütlesi ± 0,01 g hassasiyetle belirlenir. Yaklaşık 5 ila 10 dakika boyunca, CVS sistemi normal bir egzoz emisyon testinde olduğu gibi çalıştırılırken, sisteme karbon monoksit veya propan enjekte edilir. Tahliye edilen saf gaz miktarı, diferansiyel tartım yoluyla belirlenir. Bir gaz numunesi normal ekipman (örnekleme çantası veya birleştirme yöntemi) ile analiz edilir ve gaz kütlesi hesaplanır.

Kritik akış orifisi ile ölçüm aşağıdaki şekilde yapılır;

Bilinen bir miktarda saf gaz (karbon monoksit veya propan), CVS sistemine kalibre edilmiş bir kritik orifis yoluyla beslenir. Giriş basıncı yeterince yüksekse, kritik akış orifisi aracılığıyla ayarlanan akış hızı, orifis çıkış basıncından (kritik akış) bağımsızdır. CVS sistemi normal bir egzoz emisyon testinde olduğu gibi yaklaşık 5 ila 10 dakika boyunca çalıştırılır. Bir gaz numunesi normal ekipman (örnekleme çantası veya birleştirme yöntemi) ile analiz edilir ve gaz kütlesi hesaplanır.

Propan kontrolü hazırlığı

Propan kontrolü aşağıdaki şekilde hazırlanır:

Referans akış hızı yerine bir C3H8 referans kütlesi kullanılıyorsa, C3H8 yüklü bir silindir elde edilir. Referans silindirin C3H8 kütlesi, kullanılması beklenen C3H8 miktarı ±%0,5 aralığı içinde belirlenir.

CVS ve C3H8 için uygun akış hızları seçilir.

CVS içinde bir C3H8 enjeksiyon girişi seçilir. Giriş konumu, motor egzoz sisteminin CVS içine sokulduğu yere mümkün olduğu kadar yakın olacak şekilde seçilir. C3H8 silindiri enjeksiyon sistemine bağlanır.

CVS çalıştırılır ve dengelenir.

Örnekleme sistemindeki tüm ısı eşanjörleri önceden ısıtılmış veya önceden soğutulmuş olmalıdır.

Numune hatları, filtreler, soğutucular ve pompalar gibi ısıtılmış ve soğutulmuş bileşenlerin çalışma sıcaklıklarında dengelenmesine izin verilmelidir.

Mümkünse, 8.1.8.7 bendinde tarif edildiği gibi HC örnekleme sistemine ilişkin bir vakum tarafı kaçağı doğrulaması yapılmalıdır.

HC örnekleme sisteminin propan kontrolü için hazırlanması

HC örnekleme sisteminin vakum tarafı kaçak kontrolü doğrulaması, (g) numaralı alt bendi uyarınca yapılabilir. Bu prosedür kullanılırsa, 7.3.1.3 bendinde belirtilen HC kirlenme prosedürü kullanılabilir. Vakum tarafı kaçak kontrolü (g) numaralı alt bendine göre yapılmazsa, HC örnekleme sistemi aşağıdaki gibi sıfırlanmalı, ayarlanmalı ve kirlenme bakımından doğrulanmalıdır:

CVS ve C3H8 akış hızları için beklenen C3H8 konsantrasyonunu ölçebilecek en düşük HC analiz cihazı aralığı seçilmelidir.

HC analiz cihazı, analiz cihazı girişine verilen sıfır hava kullanılarak sıfırlanır.

HC analiz cihazı, analiz cihazı girişine verilen C3H8 ayar gazı kullanılarak ayarlanır.

Sıfır hava, HC sondasında veya HC sondası ile transfer hattı arasındaki bir bağlantı parçasının içine taşar.

HC örnekleme sisteminin dengeli HC konsantrasyonu, taşma sıfır hava akımı olarak ölçülmelidir. Toplu HC ölçümü için parti kabı (bir çanta gibi) doldurulmalı ve HC taşma konsantrasyonu ölçülmelidir.

Taşma HC konsantrasyonu 2 μmol/mol'ü aşarsa, kirlilik ortadan kalkıncaya kadar prosedür ilerletilemez. Kirliliğin kaynağı belirlenmeli ve sistemin temizlenmesi veya kirlenmiş bölümlerin değiştirilmesi gibi düzeltici adımlar atılmalıdır.

Taşma HC konsantrasyonu 2 μmol/mol'ü aşmadığında, bu değer xHCinit olarak kaydedilmeli ve VII’nci Ekin 2. Bölümünde (kütle bazlı yaklaşım) veya VII’nci Ekin 3. Bölümünde (molar bazlı yaklaşım) tarif edildiği şekilde HC kirliliği bakımından düzeltmek için kullanılmalıdır.

8.1.8.5.5.Propan kontrolünün gerçekleştirilmesi

Propan kontrolü aşağıdaki gibi yapılmalıdır:

Toplu HC örneklemesi için, boşaltılan torbalar gibi temiz depolama araçları bağlanmalıdır.

HC ölçüm cihazları, cihaz imalatçısının talimatları uyarınca kullanılmalıdır.

Seyreltme havası arka plan HC konsantrasyonları için düzeltme öngörülüyorsa, seyreltme havası içindeki arka plan HC ölçülmeli ve kaydedilmelidir.

Tüm entegrasyon cihazları sıfırlanmalıdır.

Örnekleme başlamalı ve tüm akış toplayıcılar çalıştırılmalıdır.

C3H8, seçilen oranda serbest bırakılmalıdır. C3H8 referans akış hızı kullanılırsa, bu akış hızının entegrasyonu başlatılmalıdır.

Referans C3H8 ve ölçülen C3H8'in doğru bir şekilde ölçülmesini sağlamak için en azından yeterli miktarda C3H8 serbest bırakılıncaya kadar C3H8 serbest bırakılmaya devam etmelidir.

C3H8 silindiri kapatılmalı ve numune aktarımından ve analiz cihazı tepkisinden kaynaklanan gecikmeler hesaplanıncaya kadar örnekleme devam etmelidir.

Örnekleme durdurulmalı ve tüm toplayıcılar durdurulmalıdır.

Kritik bir akış orifisi ile yapılan ölçümün kullanılması durumunda, propan kontrolü için, 8.1.8.5.5 bendinin (a) numaralı alt bendindeki alternatif metod olarak aşağıdaki prosedür kullanılabilir;

Toplu HC örneklemesi için, boşaltılan torbalar gibi temiz depolama araçları bağlanmalıdır.

HC ölçüm cihazları, cihaz imalatçısının talimatları uyarınca kullanılmalıdır.

Seyreltme havası arka plan HC konsantrasyonları için düzeltme öngörülüyorsa, seyreltme havası içindeki arka plan HC ölçülmeli ve kaydedilmelidir.

Tüm entegrasyon cihazları sıfırlanmalıdır.

C3H8 referans silindirinin içeriği, seçilen oranda serbest bırakılmalıdır.

Örnekleme başlamalı ve HC konsantrasyonunun dengeli olduğu doğrulandıktan sonra tüm akış toplayıcılar çalıştırılmalıdır.

Referans C3H8 ve ölçülen C3H8'in doğru bir şekilde ölçülmesini sağlamak için en azından yeterli miktarda C3H8serbest bırakılıncaya kadar silindir içeriği serbest bırakılmaya devam etmelidir.

Tüm toplayıcılar durdurulmalıdır.

C3H8referans silindiri kapatılmalıdır.

Propan kontrolünün değerlendirilmesi

Test sonrası prosedür aşağıdaki gibi yapılır:

Toplu örnekleme kullanılmışsa, toplu örnekler en kısa sürede analiz edilir;

HC analizinden sonra kirlilik ve arkaplan aşağıdakiler bakımından düzeltilmelidir;

CVS ve HC verileri esasında toplam C3H8kütlesi, HC'nin etkili molar kütlesi MHC yerine, C3H8'in molar kütlesi MC3H8 kullanılarak, VII’nci ekte tarif edildiği gibi hesaplanmalıdır,

Bir referans kütle (gravimetrik teknik) kullanılırsa, silindirin propan kütlesi ± %0,5 aralığı içinde belirlenmeli ve C3H8referans kütlesi, tam silindir propan kütlesinden boş silindir propan kütlesi çıkarılarak belirlenmelidir. Kritik akış orifisi (kritik akış orifisi ile ölçüm) kullanılırsa, propan kütlesi, test süresi çarpı akış hızı olarak belirlenmelidir;

Referans C3H8 kütlesi hesaplanan kütleden çıkarılmalıdır. Bu fark referans kütle ± %3,0 aralığı içinde ise CVS bu doğrulamada başarılı olur.

PM sekonder seyreltme sistemi doğrulaması

PM sekonder seyreltme sistemini doğrulamak için propan kontrolü tekrarlanacaksa, bu doğrulama için (a) ila (d) numaralı alt bentleri arasındaki aşağıdaki prosedür kullanılır:

HC örnekleme sistemi, toplu örnekleme cihazının depolama aracının (PM filtresi gibi) yakınından bir numune alacak şekilde yapılandırılmalıdır. Bu konumdaki mutlak basınç bir HC numunesi almak için çok düşükse, HC numunesi toplu örnekleme cihazı pompasının egzozundan alınabilir. Pompanın egzozundan numune alırken dikkatli olunmalıdır, çünkü aksi takdirde bir toplu örnekleme cihazı sayacının çıkış kısmında kabul edilebilir bir pompa kaçağı, propan kontrolünde sahte bir arızaya neden olacaktır.

Propan kontrolü bu noktada tarif edildiği gibi tekrarlanmalı, ancak HC numunesi toplu örnekleme cihazından alınmalıdır.

Toplu örnekleme cihazından kaynaklanan tüm sekonder seyreltme hesaba katılarak C3H8 kütlesi hesaplanır.

Referans C3H8 kütlesi hesaplanan kütleden çıkarılmalıdır. Bu fark, referans kütle ± %5 aralığı içindeyse, toplu örnekleme cihazı bu doğrulamada başarılı olur. Aksi takdirde düzeltici adım atılmalıdır.

Kısmi akış PM ve ilgili ham egzoz gazı ölçüm sistemlerinin periyodik kalibrasyonu

Diferansiyel akış ölçümüne ilişkin şartnameler

Orantılı bir ham egzoz gazı numunesinin alınmasına yönelik kısmi akışlı seyreltme sistemleri için, numune akış doğruluğu qmp, doğrudan ölçülmese de (6-20) numaralı denklemde belirtilen diferansiyel akış ölçümü ile belirlenen özel bir öneme sahiptir.

qmp= qmdew– qmdw(6-20)

Burada:

qmpEgzoz gazının kısmi akışlı seyreltme sistemi içine örnek kütle akış hızıdır.

qmdwSeyreltme havası kütle akış hızıdır (yaş bazda).

qmdewYaş bazda seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızıdır.

Bu durumda, azami fark hatası, seyreltme oranı 15'ten az olduğunda qmp'nin doğruluğu ±%5 aralığı içinde kalacak şekilde olmalıdır. Bu, her cihaza ait hataların ortalama kök karesi alınarak hesaplanabilir.

qmp'nin kabul edilebilir doğruluğu, aşağıdaki yöntemlerden biriyle elde edilebilir:

qmdew ve qmdw'nin mutlak doğrulukları ± % 0,2'dir, bu da 15'lik bir seyreltme oranında qmp ≤ % 5'lik bir doğruluğu garanti eder. Ancak daha yüksek seyreltme oranlarında daha büyük hatalar ortaya çıkacaktır;

qmdw'nin qmdew'e göre kalibrasyonu, qmp için (a) numaralı alt bendindeki yöntemlerle aynı doğruluklar elde edilecek şekilde gerçekleştirilir. Ayrıntılı bilgi için 8.1.8.6.2 bendine bakınız.

qmp'nin doğruluğu, dolaylı olarak, bir izleyici gaz, örneğin CO2 ile belirlenen seyreltme oranının doğruluğundan belirlenir; qmp için (a) yöntemine denk doğruluklar gereklidir.

qmdew ve qmdw'nin mutlak doğruluğu, tam ölçek ± % 2 aralığı içindedir, qmdew ve qmdw arasındaki farkın azami hatası % 0,2 ve doğrusallık hatası da test sırasında gözlemlenen en yüksek qmdew ± % 0,2 aralığı içindedir.

Diferansiyel akış ölçümünün kalibrasyonu

Orantılı bir ham egzoz gazı numunesinin alınmasına yönelik kısmi akışlı seyreltme sistemi, uluslararası ve/veya ulusal standartlara göre takip edilebilir doğru bir sayaç ile periyodik olarak kalibre edilmelidir. Sayaç veya akış ölçüm cihazı, aşağıdaki prosedürlerden biri içinde, tünel içine sonda akışı qmp, 8.1.8.6.1 bendindeki doğruluk gerekliliklerini yerine getirecek şekilde kalibre edilmelidir.

qmdw için olan sayaç, qmdew için olan sayaca seri olarak bağlanmalı, iki sayaç arasındaki fark, test sırasında kullanılan en düşük qmdw değeri ile test sırasında kullanılan qmdew değeri arasında eşit aralıklı akış değerlerine sahip en az 5 ayar noktası için kalibre edilmelidir. Seyreltme tüneli bypass edilebilir.

(b)Kalibre edilmiş bir akış cihazı, qmdew için olan sayaca seri olarak bağlanmalı ve test için kullanılan değerin doğruluğu kontrol edilmelidir. Kalibre edilmiş akış cihazı, qmdw için olan sayaca seri olarak bağlanmalı ve test sırasında kullanılan qmdew'e göre 3 ila 15 arasında seyreltme oranına karşılık gelen en az 5 ayar için doğruluk kontrol edilmelidir.

(c)Aktarım hattı TL (bkz. Şekil 6.7) egzoz sisteminden ayırılmalı ve aktarım hattına, qmp ölçmek için uygun aralıkla kalibre edilmiş bir akış ölçüm cihazı bağlanmalıdır. qmdew test sırasında kullanılan değere ayarlanmalı ve qmdw sırasıyla 3 ila 15 arasındaki seyreltme oranlarına karşılık gelen en az 5 değere ayarlanmalıdır. Alternatif olarak, tünelin bypass edildiği özel bir kalibrasyon akış yolu sağlanabilir, ancak toplam ve seyreltme hava akışı, gerçek testte olduğu gibi ilgili sayaçlardan geçirilmelidir.

(d)Egzoz sistemi aktarma hattı TL içine bir izleyici gaz beslenir. Bu izleyici gaz, CO2 veya NOx gibi bir egzoz gazı bileşeni olabilir. Tünelde seyreltme işleminden sonra izleyici gaz bileşeni ölçülmelidir. Bu, 3 ila 15 arasındaki 5 seyreltme oranı için gerçekleştirilmelidir. Numune akışının doğruluğu, (6-21) numaralı denklem ile rd seyreltme oranı kullanılarak belirlenmelidir.

qmp = qmdew / rd

(6-21)

qmp doğruluğunu garanti etmek için gaz analiz cihazlarının doğruluğu hesaba katılmalıdır.

8.1.8.6.3.Diferansiyel akış ölçümüne ilişkin özel şartlar

Ölçüm ve kontrol sorunlarını tespit etmek ve kısmi akış sisteminin doğru çalıştığını doğrulamak için gerçek egzoz gazı kullanan bir karbon akış kontrolü yapılması şiddetle önerilir. Karbon akış kontrolü, en azından her yeni motor montajında veya test hücresi konfigürasyonunda önemli bir şey değiştirildiğinde yapılmalıdır.

Motor, en yüksek tork yükünde ve devrinde ya da %5 veya daha fazla CO2 üreten başka bir kararlı durum modunda çalıştırılmalıdır. Kısmi akış örnekleme sistemi, yaklaşık 15'e 1 seyrelti faktörü ile çalıştırılmalıdır.

Bir karbon akış kontrolü yapıldıysa, VII’nci Ekin 2. Açıklayıcı Eki uygulanır. Karbon akış hızları, VII’nci Ekin 2. Açıklayıcı Ekindeki denklemlere göre hesaplanır. Tüm karbon akış hızları %5 içinde uyuşmalıdır.

8.1.8.6.3.1.Ön test kontrolü

Test çalıştırmadan önceki 2 saat içinde aşağıdaki şekilde bir ön test kontrolü yapılmalıdır.

Sayaçların doğruluğu, test sırasında kullanılan qmdew değeri için 5 ila 15 arasındaki seyreltme oranlarına karşılık gelen qmdw akış değerleri de dahil olmak üzere, en az iki noktada kalibrasyon için kullanılan aynı yöntemle (bkz. 8.1.8.6.2) kontrol edilmelidir.

8.1.8.6.2 bendi kapsamındaki kalibrasyon prosedürüne ait kayıtlarla sayaç kalibrasyonunun daha uzun bir süre boyunca dengeli olduğu ispatlanabilirse, ön test kontrolü göz ardı edilebilir.

8.1.8.6.3.2.Dönüşüm süresinin belirlenmesi

Dönüşüm süresi değerlendirmesine ilişkin sistem ayarları, test uygulamasının ölçümü sırasındaki ayarlarla aynı olmalıdır. Bu Ekin 5. Açıklayıcı Ekinde 2.4 bendinde ve Şekil 6-11'de belirtilen dönüşüm süresi, aşağıdaki yöntemle belirlenir:

Sonda akışı için uygun bir ölçüm aralığına sahip bağımsız bir referans sayaç, sondaya seri olarak bağlanmalı ve yakın yerleştirilmiş olmalıdır. Bu sayaç, tepki süresi ölçümünde kullanılan akış adımı boyutu için 100 ms'den daha az bir dönüşüm süresine sahip olmalı; akış basıncı kısıtlaması, iyi mühendislik kararına göre kısmi akış seyreltme sisteminin dinamik performansını etkilemeyecek kadar düşük olmalıdır. Kısmi akışlı seyreltme sisteminin girişi, düşük bir akıştan tam ölçeğin en az %90'ına kadar, egzoz gazı akışına (veya egzoz gazı hesaplanırsa hava akışına) kademeli bir değişim getirilmelidir. Kademeli değişim için tetikleyici, gerçek testte ileriye dönük kontrolü başlatmak için kullanılanla aynı olmalıdır. Egzoz gazı akış kademesi uyaranı ve sayaç tepkisi, en az 10 Hz numune hızında kaydedilmelidir.

Bu verilerden, kısmi akış seyreltme sistemi için dönüşüm süresi belirlenmelidir. Bu süre, kademe uyaranının başlatılmasından sayaç tepkisinin %50 noktasına kadar olan süredir. Benzer şekilde, qmp sinyalinin (yani, kısmi akışlı seyreltme sistemine örnek egzoz gazı akışının) ve qmew,i sinyalinin (yani egzoz akış ölçer tarafından sağlanan yaş bazda egzoz gazı kütle akış hızının) dönüşüm süreleri belirlenmelidir. Bu sinyaller her testten sonra yapılan regresyon kontrollerinde kullanılır (bkz. 8.2.1.2).

Hesaplama en az 5 yükselme ve düşme uyaranı için tekrarlanmalı ve sonuçların ortalaması alınmalıdır. Referans sayacın iç dönüşüm süresi (<100 ms) bu değerden çıkarılmalıdır. İleriye dönük kontrolün gerekli olduğu hallerde, kısmi akışlı seyreltme sisteminin ileriye dönük değeri 8.2.1.2 bendi uyarınca uygulanmalıdır.

8.1.8.7.Vakum tarafı kaçak doğrulaması

Kapsam ve sıklık

İlk örnekleme sistemi montajında, ön filtre değişiklikleri gibi büyük bir bakım sonrasında ve her hizmet çevrimi dizisinden 8 saat önce, bu Bölümde açıklanan kaçak testlerinden biri kullanılarak önemli bir vakum tarafı kaçağı olmadığı doğrulanmalıdır. Bu doğrulama, bir CVS seyreltme sisteminin hiçbir tam akış kısmı için uygulanmaz.

Ölçüm ilkeleri

Bir kaçak; sıfır akış olduğu zaman küçük bir akış miktarı ölçülerek, bir örnekleme sisteminin vakum tarafının içinden aktığında konsantrasyonu bilinen bir ayar gazı seyreltisinin tespit edilmesiyle veya boşaltılmış bir sistemdeki basınç artışının ölçülmesiyle tespit edilebilir.

Düşük akışlı kaçak testi

Bir örnekleme sistemi düşük akışlı kaçaklar bakımından aşağıdaki şekilde test edilir:

Sistemin sonda tarafındaki ucu, aşağıdaki adımlardan biri kullanılarak kapatılmalıdır;

Numune sondasının ucu kapaklı veya tapalı olmalıdır.

Aktarım hattı sondadan ayırılmış olmalı ve aktarım hattı kapaklı veya tapalı olmalıdır.

Sonda ile aktarım hattı arasında bulunan hizalı sızdırmaz bir valf kapatılmalıdır.

Tüm vakum pompaları çalıştırılmalıdır. Dengeleme sonrasında, örnekleme sisteminin vakum tarafı içinden geçen akışın, sistemin normal kullanımdaki akış hızının %0,5'inden az olduğu doğrulanmalıdır. Tipik analiz cihazı ve bypass akışları, sistemin normal kullanımdaki akış hızının bir yaklaşık değeri olarak tahmin edilebilir.

Ayar gazı seyreltisi kaçağı testi

Bu test için herhangi bir gaz analiz cihazı kullanılabilir. Bu test için bir FID kullanılırsa, örnekleme sistemi içindeki herhangi bir HC kirliliği, HC tespitine ilişkin 2. veya 3. Bölüm uyarınca düzeltilmelidir. Bu test için kullanılan ayar gazı konsantrasyonunda sadece %0,5 veya daha iyi tekrarlanabilirliğe sahip analizör cihazları kullanılarak yanıltıcı sonuçlardan kaçınılmalıdır. Vakum tarafındaki kaçak kontrolü aşağıdaki gibi yapılmalıdır:

Emisyon testi için olduğu gibi bir gaz analiz cihazı hazırlanmalıdır.

Ayar gazı analiz cihazı girişine beslenmeli ve ayar gazı konsantrasyonunun beklenen ölçüm doğruluğu ve tekrarlanabilirliği dahilinde ölçüldüğü doğrulanmalıdır.

Taşan ayar gazı, örnekleme sisteminde aşağıdaki yerlerden birine yönlendirilir;

Numune sondasının ucu.

Aktarım hattının bağlantısı sonda bağlantısından kesilmeli ve ayar gazı aktarım hattının açık ucunda taşmalıdır.

Bir sonda ile aktarım hattı arasına hizalı monte edilmiş bir üç yollu vana.

Ölçülen taşan ayar gazı konsantrasyonunun, ayar gazı konsantrasyonu ± %0,5 aralığı içinde olduğu doğrulanmalıdır. Beklenenden daha düşük bir ölçülen bir değer kaçağa işaret eder, ancak beklenenden daha yüksek bir değer ayar gazında veya analiz cihazının kendisinde bir sorun olduğunu gösterebilir. Beklenenden daha yüksek ölçülen bir değer, kaçak olduğunu göstermez.

Vakum kaçağı testi

Bu test gerçekleştirirken, örnekleme sisteminin vakum tarafının hacmine bir vakum uygulanır ve sistemin kaçak oranı uygulanan vakumdaki bir düşüş olarak gözlenir. Bu testin gerçekleştirilmesi için, örnekleme sisteminin vakum tarafının hacminin, gerçek hacminin ± %10'u arasında olduğu bilinmelidir. Bu test için, 8.1 ve 9.4 bentlerindeki şartnameleri sağlayan ölçüm cihazları da kullanılmalıdır.

Vakum kaçağı testi aşağıdaki gibi yapılır:

Sistemin sonda ucu, aşağıdaki adımlardan biri uygulanarak sonda açıklığına mümkün olduğunca yakın şekilde kapatılır;

Numune sondasının ucu kapaklı veya tapalı olmalıdır.

Aktarım hattı bağlantısı sondadan kesilmeli ve aktarım hattı kapaklı veya tapalı olmalıdır.

Sonda ile aktarım hattı arasında bulunan hizalı sızdırmaz valf kapatılmalıdır.

Tüm vakum pompaları çalıştırılmalıdır. Normal çalışma koşullarını temsil eden bir vakum yapılmalıdır. Numune torbaları durumunda, hapsedilmiş hacimleri en aza indirmek için, normal numune torbası tahliye prosedürünün iki kez tekrarlanması önerilir.

Numune pompaları kapatılmış ve sistem yalıtılmış olmalıdır. Hapsedilmiş gazın mutlak basıncı ve isteğe bağlı olarak sistemin mutlak sıcaklığı ölçülmeli ve kaydedilmelidir. Herhangi bir geçişin yerleşmesi için yeterli ve %0,5'lik bir kaçağın, basınç dönüştürücü çözünürlüğünün en az 10 katı basınç değişikliğine yol açması için yeterince uzun sürenin geçmesine izin verilmelidir. Basınç ve isteğe bağlı olarak sıcaklık bir daha kaydedilmelidir.

Tahliye edilen torba hacimleri için varsayılan sıfır değeri esasında ve numune sistem hacmi, ilk ve son basınç değerleri, isteğe bağlı sıcaklıklar ve geçen zaman için bilinen değerler esasında kaçak akış hızı hesaplanmalıdır. Vakum kaçağı akış hızının, sistemin normal kullanımdaki akış hızının %0,5'inin altında olduğu (6-22) numaralı denklemle doğrulanmalıdır.

(6-22)

Burada:

qVleak Vakum kaçağı hızı, mol/s

Vvac Örnekleme sisteminin vakum tarafının geometrik hacmi, m3

R Molar gaz sabiti, J/(mol • K)

p2 t2 zamanında vakum tarafı mutlak basıncı, Pa

T2 t2 zamanında vakum tarafı mutlak sıcaklığı, K

p1 t1 zamanında vakum tarafı mutlak basıncı, Pa

T1 t1 zamanında vakum tarafı mutlak sıcaklığı, K

t2 Vakum kaçağı doğrulama testinin tamamlanma zamanı, s

t1 Vakum kaçağı doğrulama testinin başlama zamanı, s

CO ve CO2 ölçümleri

CO2 NDIR analiz cihazları için H2O karışması doğrulaması

Kapsam ve sıklık

CO2 bir NDIR analiz cihazı kullanılarak ölçülürse, ilk analiz cihazı montajından sonra ve büyük bir bakım sonrasında H2O karışma miktarı doğrulanmalıdır.

Ölçüm ilkeleri

H2O, bir NDIR analiz cihazının CO2 tepkisini engelleyebilir. NDIR analiz cihazı bu karışma doğrulamasını sağlamak için diğer gazlara ait ölçümleri kullanan dengeleme algoritmaları kullanıyorsa, analiz cihazı karışma doğrulaması sırasında dengeleme algoritmalarını test etmek için, bu diğer ölçümler eş zamanlı olarak yapılmalıdır.

Sistem gereklilikleri

Bir CO2 NDIR analiz cihazı, (beklenen ortalama CO2 konsantrasyonunun) (0,0 ± 0,4) mmol/mol aralığı içinde olan bir H2O karışmasına sahip olmalıdır.

Prosedür

Karışma doğrulaması aşağıdaki gibi yapılmalıdır:

CO2 NDIR analiz cihazı, bir emisyon testi öncesindeki gibi çalıştırılmalı, işletilmeli, sıfırlanmalı ve ayarlanmalıdır.

9.5.1 bendinde belirtilen özellikleri sağlayan sıfır havanın, kapalı bir kapta damıtılmış su ile köpürtülmesi yoluyla nemlendirilmiş bir test gazı oluşturulmalıdır. Numune bir kurutucudan geçirilmezse, test gazı içinde en az test sırasında beklenen azami miktar kadar yüksek bir H2O içeriği oluşturmak için kap sıcaklığını kontrol edin. Numune test sırasında bir kurutucudan geçirilirse, 9.3.2.3.1.1 bendi uyarınca test gazı içinde en az kurutucunun çıkışında beklenen azami miktar kadar yüksek bir H2O içeriği oluşturmak için kap sıcaklığını kontrol edin.

Nemlendirilmiş test gazı sıcaklığı, kabın çıkış kısmındaki yoğuşma noktasının en az 5oK üstünde tutulmalıdır.

Nemlendirilmiş test gazı, örnekleme sistemi içine beslenmelidir. Nemlendirilmiş test gazı, eğer test sırasında kullanılıyorsa, herhangi bir numune kurutucunun çıkış kısmından beslenebilir.

Nemlendirilmiş test gazının su mol fraksiyonu xH20, analiz cihazının girişine mümkün olduğunca yakın ölçülmelidir. Örneğin, xH2O'nin hesaplanması için, yoğuşma noktası Tdew ve mutlak basınç ptotal ölçülmelidir.

xH2O'nun ölçüldüğü noktadan analiz cihazına kadar olan aktarım hatları, bağlantılar veya valfler içinde yoğuşmayı önlemek için iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır.

Analiz cihazı tepkisinin dengelenmesi için süre tanınmalıdır. Dengelenme süresi, aktarım hattı temizleme ve analiz cihazı tepkisini hesaba katma süresini içermelidir.

Analiz cihazı numunenin konsantrasyonunu ölçerken, 30 sn örneklenmiş veri kaydedilmelidir. Bu verilerin aritmetik ortalaması hesaplanmalıdır. Bu değer (0,0 ± 0,4) mmol/mol aralığı içinde ise, analiz cihazı karışma doğrulamasını sağlar.

8.1.9.2.CO NDIR analiz cihazları için H2O ve CO2 karışması doğrulaması

Kapsam ve sıklık

CO2 bir NDIR analiz cihazı kullanılarak ölçülürse, ilk analiz cihazı montajından sonra ve büyük bir bakım sonrasında H2O ve CO2 karışma miktarı doğrulanmalıdır.

Ölçüm ilkeleri

H2O ve CO2, bir NDIR analiz cihazında CO'ya benzer bir tepkiye yol açarak pozitif olarak karışabilir. NDIR analiz cihazı bu karışma doğrulamasını sağlamak için diğer gazlara ait ölçümleri kullanan dengeleme algoritmaları kullanıyorsa, analiz cihazı karışma doğrulaması sırasında dengeleme algoritmalarını test etmek için, eş zamanlı olarak bu diğer ölçümler yapılmalıdır.

Sistem gereklilikleri

Bir CO NDIR analiz cihazı, beklenen ortalama CO konsantrasyonu ± %2 aralığı içinde olan H2O ve CO2 karışmasını birleştirmelidir.

Prosedür

Karışma doğrulaması aşağıdaki gibi yapılmalıdır:

CO NDIR analiz cihazı, bir emisyon testi öncesindeki gibi çalıştırılmalı, işletilmeli, sıfırlanmalı ve ayarlanmalıdır.

CO2 ayar gazının kapalı bir kapta damıtılmış su içinde köpürtülmesi ile nemlendirilmiş CO2 test gazı oluşturulur. Numune bir kurutucudan geçirilmezse, test gazı içinde en az test sırasında beklenen azami miktar kadar yüksek bir H2O içeriği oluşturmak için kap sıcaklığı kontrol edilmelidir. Numune test sırasında bir kurutucudan geçirilirse, 9.3.2.3.1.1 bendi uyarınca test gazı içinde en az kurutucunun çıkışında beklenen azami miktar kadar yüksek bir H2O içeriği oluşturmak için kap sıcaklığı kontrol edilmelidir. En az test sırasında beklenen azami yükseklikte bir CO2 ayar gaz konsantrasyonu kullanılmalıdır.

Nemlendirilmiş CO2 test gazı, örnekleme sistemi içine beslenmelidir. Nemlendirilmiş CO2 test gazı, eğer test sırasında kullanılıyorsa, herhangi bir numune kurutucunun çıkış kısmından beslenebilir.

xH2O'nun ölçüldüğü noktadan analiz cihazına kadar olan aktarım hatları, bağlantılar veya valfler içinde yoğuşmayı önlemek için iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır.

Analiz cihazı tepkisinin dengelenmesi için süre tanınmalıdır.

Analiz cihazı numunenin konsantrasyonunu ölçerken, çıktısı 30 saniye boyunca kaydedilmelidir. Bu verilerin aritmetik ortalaması hesaplanmalıdır.

Bu bendin (g) numaralı alt bendinin sonucu 8.1.9.2.3 bendindeki toleransı sağlıyorsa, analiz cihazı karışma doğrulamasını sağlar.

CO2 ve H2O için karışma prosedürleri ayrı da yürütülebilir. Kullanılan CO2 ve H2O seviyeleri test sırasında beklenen azami seviyelerden yüksekse, gözlemlenen karışma, beklenen azami konsantrasyon değerinin bu prosedür sırasında kullanılan gerçek değere oranı ile çarpılarak gözlemlenen her karışma değeri düşürülmelidir. Test sırasında beklenen azami seviyelerden düşük olan H2O konsantrasyonları (0,025 mol/mol H2O içeriğine kadar) ayrı karışma prosedürleri yürütülebilir. Ancak gözlemlenen H2O karışması, gözlemlenen karışma, beklenen azami H2O konsantrasyon değerinin bu prosedür sırasında kullanılan gerçek değere oranı ile çarpılarak yükseltilmelidir. İki ölçeklendirilmiş karışma değerlerinin toplamı, 8.1.9.2.3 bendindeki toleransı sağlamalıdır.

Hidrokarbon ölçümleri

FID optimizasyonu ve doğrulaması

Kapsam ve sıklık

Tüm FID analiz cihazları için FID, ilk montajda kalibre edilmelidir. Kalibrasyon, gerektiğinde iyi mühendislik kararı kullanılarak tekrarlanmalıdır. HC'yi ölçen bir FID için aşağıdaki adımlar uygulanır:

Bir FID'in çeşitli hidrokarbonlara tepkisi, ilk analiz cihazı montajından sonra ve büyük bir bakım sonrasında optimize edilmelidir. FID'in propilen ve tolüene tepkisi, propana göre 0,9 ila 1,1 arasında olmalıdır.

FID'in metan (CH4) tepki faktörü, ilk analiz cihazı montajından sonra ve 8.1.10.1.4 bendinde tarif edilen büyük bir bakım sonrasında belirlenmelidir.

Metan (CH4) tepkisi, testten önceki 185 gün içinde doğrulanmalıdır.

Kalibrasyon

FID analiz cihazı imalatçısının talimatlarına ve FID'i kalibre etmek için önerilen sıklığa dayalı olan gibi bir kalibrasyon prosedürü geliştirmek için iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır. FID, 9.5.1 bendindeki özellikleri sağlayan C3H8 kalibrasyon gazları kullanılarak kalibre edilmelidir. FID, bir karbon sayısı (C1) bazında kalibre edilmelidir.

HC FID tepkisi optimizasyonu

Bu prosedür sadece HC ölçen FID analiz cihazları içindir.

İlk cihaz çalıştırma ve FID yakıtı ve sıfır havası kullanarak temel çalışma ayarlaması için cihaz imalatçısının gereklilikleri ve iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır. Isıtılmış FID'ler, gereken çalışma sıcaklığı aralıkları içinde olmalıdır. FID tepkisi, emisyon testi sırasında beklenen en yaygın analiz cihazı aralığında, 8.1.10.1.1 bendinin (a) numaralı alt bendi ve 8.1.10.2 bentleri uyarınca hidrokarbon tepkisi faktörlerine ve oksijen karışma kontrolüne ilişkin şartı sağlamak üzere optimize edilmelidir. Yaygın analiz cihazı aralığı, cihaz imalatçısı tarafından belirtilen optimizasyona ilişkin asgari aralıktan düşükse, FID'in doğru şekilde optimize edilmesi için cihaz imalatçısının tavsiyesine ve iyi mühendislik kararına göre daha yüksek analiz cihazı aralığı kullanılabilir.

Isıtılmış FID'ler, gereken çalışma sıcaklığı aralıkları içinde olmalıdır. FID tepkisi, emisyon testi sırasında beklenen en yaygın analiz cihazı aralığında optimize edilmelidir. İmalatçı tavsiyelerine göre belirlenen FID yakıt ve hava akış hızları ile analiz cihazına bir ayar gazı beslenir.

Optimizasyon için aşağıda (i) ila (iv) paragrafları arasındaki adımlar veya cihaz imalatçısı tarafından bildirilen prosedür uygulanmalıdır. Optimizasyon için isteğe bağlı olarak SAE ( Otomotiv Mühendisleri Derneği) dokümanının 770141 inci sayfasında belirtilen prosedürler kullanılabilir;

Belli bir FID yakıt akışındaki tepki, ayar gaz tepkisi ile sıfır gaz tepkisi arasındaki farktan belirlenir.

Yakıt akışı, imalatçı şartnamesinin üstünde ve altında kademeli olarak ayarlanmalıdır. Bu FID yakıt akışlarındaki ayar ve sıfır tepkisi kaydedilmelidir.

Ayar ve sıfır tepkisi arasındaki fark grafiğe dökülmeli ve yakıt akışı eğrinin zengin tarafına ayarlanmalıdır. Bu, hidrokarbon tepkisi faktörlerinin sonuçlarına ve 8.1.10.1.1 bendinin (a) numaralı alt bendi ve 8.1.10.2 bentlerine göre oksijen karışma kontrolünün sonuçlarına bağlı olarak daha fazla optimizasyon gerektirebilecek ilk akış hızı ayarıdır.

Oksijen karışması veya hidrokarbon tepkisi faktörleri aşağıdaki şartnameleri sağlamıyorsa, hava akımı imalatçı şartnamelerinin üstünde ve altında kademeli olarak ayarlanmalı, her akış için 8.1.10.1.1 bendinin (a) numaralı alt bendi ve 8.1.10.2 bentleri tekrarlanmalıdır.

FID yakıt ve brülör havası için optimum akış hızları ve/veya basınçları belirlenmeli ve bunlar ileride başvurulmak üzere örneklenmeli ve kaydedilmelidir.

HC FID CH4tepkisi faktörünün belirlenmesi

FID analiz cihazları genellikle C3H8'e göre CH4'e farklı bir tepki verdiğinden, FID optimizasyonundan sonra her HC FID analiz cihazının CH4 tepkisi faktörü RFCH4[THC-FID] belirlenir.

Bu Bölüm uyarınca ölçülen en son RFCH4[THC-FID], CH4 tepkisini dengelemek için, VII’nci Ekin 2. Bölümünde (kütle temelli yaklaşım) veya VII’nci Ekin 3. Bölümünde (molar bazlı yaklaşım) tarif edilen HC tespitine ilişkin hesaplamalarda kullanılmalıdır. RFCH4[THC-FID] aşağıdaki şekilde belirlenir:

Emisyon testinden önce analiz cihazının ayarlanması için bir C3H8 ayar gazı konsantrasyonu seçilir. Sadece 9.5.1 bendindeki şartnameleri sağlayan ayar gazları seçilmeli ve gazın C3H8konsantrasyonu kaydedilmelidir.

Sadece 9.5.1 bendindeki şartnameleri sağlayan bir CH4 ayar gazı seçilmeli ve gazın CH4 konsantrasyonu kaydedilmelidir.

FID analiz cihazı, imalatçının talimatları uyarınca çalıştırılmalıdır.

FID analiz cihazının C3H8 kullanılarak kalibre edildiği doğrulanmalıdır. Kalibrasyon bir karbon sayısı (C1) bazında gerçekleştirilir.

FID, emisyon testi için kullanılan bir sıfır gazla sıfırlanmalıdır.

FID, seçilen C3H8 ayar gazıyla ayarlanmalıdır.

(b) numaralı alt bent uyarınca seçilen CH4 ayar gazı, FID analiz cihazının numune girişine beslenir.

Analiz cihazı tepkisi dengelenmelidir. Dengeleme süresi, analiz cihazını temizleme ve tepkisini hesaba katma süresini içerebilir.

Analiz cihazı CH4 konsantrasyonunu ölçerken, 30 sn örneklenmiş veriler kaydedilmeli ve bu değerlerin aritmetik ortalaması hesaplanmalıdır.

Ortalama ölçülen konsantrasyon, CH4 kalibrasyon gazının kaydedilen ayar konsantrasyonuna bölünmelidir. Sonuç, FID analiz cihazının CH4 için tepki faktörü RFCH4[THC-FID]'dir.

HC FID metan (CH4) tepkisi doğrulaması

8.1.10.1.4 bendi uyarınca elde edilen RFCH4 [THC-FID] değeri, önceden belirlenmiş en son değeri ± %5,0 aralığı içindeyse, HC FID metan tepkisi doğrulamasında başarılı olur.

İlk önce FID yakıtı, brülör havası ve numuneye ait basınçların ve/veya akış hızlarının, 8.1.10.1.3 bendinde açıklandığı gibi, her birinin en son kaydedilen değerleri ± %0,5 aralığı içinde olduğu doğrulanmalıdır. Bu akış hızlarının ayarlanması gerekiyorsa, 8.1.10.1.4 bendinde açıklandığı gibi yeni bir RFCH4[THC-FID] belirlenmelidir. Belirlenen RFCH4[THC-FID] değerinin, 8.1.10.1.5 bendinde belirtilen tolerans dahilinde olduğu doğrulanmalıdır.

RFCH4[THC-FID] bu 8.1.10.1.5 bendinde belirtilen tolerans dahilinde değilse, FID tepkisi 8.1.10.1.3 bendinde açıklandığı şekilde yeniden optimize edilmelidir.

8.1.10.1.4 bendinde açıklandığı gibi yeni bir RFCH4[THC-FID] belirlenmelidir. Bu yeni RFCH4[THC-FID] değeri, VII’nci Ekin 2. Bölümünde (kütle temelli yaklaşım) veya VII’nci Ekin 3. Bölümünde (molar bazlı yaklaşım) tarif edilen HC tespitine ilişkin hesaplamalarda kullanılmalıdır.

Stokiyometrik olmayan ham egzoz gazı FID O2 karışma doğrulaması

Kapsam ve sıklık

FID analiz cihazları ham egzoz gazı ölçümleri için kullanılıyorsa, ilk montaj üzerine ve büyük bir bakım sonrasında FID O2 karışma miktarı doğrulanmalıdır.

Ölçüm ilkeleri

Ham egzoz gazı içindeki O2 konsantrasyonundaki değişiklikler, FID alev sıcaklığını değiştirerek FID tepkisini etkileyebilir. Bu doğrulamayı sağlamak için FID yakıt, brülör havası ve numune akışı optimize edilmelidir. Emisyon testi sırasında devrede olan FID O2 karışması için FID performansı dengeleme algoritmalarıyla doğrulanmalıdır.

Sistem gereklilikleri

Test sırasında kullanılan her FID analiz cihazı, bu Bölümdeki prosedür uyarınca FID O2 karışması doğrulamasını sağlamalıdır.

Prosedür

FID O2 karışması, bu doğrulamayı gerçekleştirmek için gereken referans gaz konsantrasyonlarını oluşturmak için bir veya daha fazla gaz bölücünün kullanılabileceği unutulmadan aşağıdaki gibi belirlenmelidir:

Emisyon testinden önce analiz cihazlarını ayarlamak için, 9.5.1 bendinde belirtilen özellikleri sağlayan ve C3H8 konsantrasyonunu içeren üç referans ayar gazı seçilir. O2 ve N2 konsantrasyonları test sırasında beklenen asgari ve azami ve ara O2 konsantrasyonlarını temsil eden üç denge gazı konsantrasyonu seçilmelidir.FID, ortalama beklenen oksijen konsantrasyonu ile dengelenmiş ayar gazı ile kalibre edilirse, ortalama O2 konsantrasyonunu kullanma şartı kaldırılabilir.

FID analiz cihazının 8.1.10.1 bendindeki tüm özellikleri sağladığı doğrulanmalıdır.

FID analiz cihazı, emisyon testinden önceki gibi çalıştırılmalı ve işletilmelidir. Test sırasındaki FID brülör havası kaynağına bakılmaksızın, bu doğrulama için FID brülör havası kaynağı olarak sıfır hava kullanılır.

Analiz cihazı sıfıra ayarlanır.

Analiz cihazı, emisyon testi sırasında kullanılan bir ayar gazı kullanılarak ayarlanır.

Emisyon testi sırasında kullanılan sıfır gaz kullanılarak sıfır tepkisi kontrol edilir. 30 sn örneklenmiş verilerin ortalama sıfır tepkisi, bu bendin (e) paragrafında kullanılan referans ayar değeri ± %0,5 aralığı içinde ise bir sonraki adıma geçilir, aksi takdirde prosedür bu bendin (d) numaralı alt bendinden yeniden başlatılır.

Analiz cihazı tepkisi, test sırasında beklenen asgari O2 konsantrasyonuna sahip ayar gazı kullanılarak kontrol edilmelidir. 30 sn dengelenmiş numune verilerinin ortalama tepkisi xO2minHC olarak kaydedilmelidir;

FID analiz cihazının sıfır tepkisi, emisyon testi sırasında kullanılan sıfır gaz kullanılarak kontrol edilmelidir. 30 sn dengelenmiş numune verilerinin ortalama sıfır tepkisi, bu bendin (e) numaralı alt bendinde kullanılan referans ayar değeri ± %0,5 aralığı içinde ise bir sonraki adım gerçekleştirilir. Aksi takdirde prosedür bu bendin (d) numaralı alt bendinden yeniden başlatılır.

Analiz cihazı tepkisi, test sırasında beklenen ortalama O2 konsantrasyonuna sahip ayar gazı kullanılarak kontrol edilmelidir. 30 sn dengelenmiş numune verilerinin ortalama tepkisi xO2avgHC olarak kaydedilmelidir.

(j)FID analiz cihazının sıfır tepkisi, emisyon testi sırasında kullanılan sıfır gaz kullanılarak kontrol edilmelidir. 30 sn dengelenmiş numune verilerinin ortalama sıfır tepkisi, bu bendin (e) numaralı alt bendinde kullanılan referans ayar değeri ± %0,5 aralığı içinde ise bir sonraki adım gerçekleştirilir, aksi takdirde prosedür bu bendin (d) numaralı alt bendinden yeniden başlatılır.

(k) Analiz cihazı tepkisi, test sırasında beklenen azami O2 konsantrasyonuna sahip ayar gazı kullanılarak kontrol edilmelidir. 30 sn dengelenmiş numune verilerinin ortalama tepkisi xO2maxHColarak kaydedilmelidir.

(l)FID analiz cihazının sıfır tepkisi, emisyon testi sırasında kullanılan sıfır gaz kullanılarak kontrol edilmelidir. 30 sn dengelenmiş numune verilerinin ortalama sıfır tepkisi, bu bendin (e) numaralı alt bendinde kullanılan referans ayar değeri ± %0,5 aralığı içinde ise bir sonraki adım gerçekleştirilir. Aksi takdirde prosedür bu bendin (d) numaralı alt bendinden yeniden başlatılır.

(m) xO2maxHC ve referans gaz konsantrasyonu arasındaki % fark hesaplanır. xO2avgHC ve referans gaz konsantrasyonu arasındaki yüzde fark hesaplanır. xO2minHC ve referans gaz konsantrasyonu arasındaki % fark hesaplanır. Üçünün azami % farkı belirlenir. Bu değer, O2 karışmasıdır.

(n)O2 karışması ± %3 aralığı içindeyse, FID O2 karışması doğrulamasında başarılı olur. Aksi takdirde eksikliği gidermek için aşağıdakilerden bir veya birkaçının yapılması gerekir;

Prosedür sırasında bir hata yapılıp yapılmadığını belirlemek için doğrulama tekrarlanmalıdır.

Emisyon testi için daha yüksek veya daha düşük O2 konsantrasyonları içeren sıfır ve ayar gazları seçilmeli ve doğrulama tekrarlanmalıdır.

FID brülör havası, yakıt ve numune akış hızları ayarlanmalıdır. Bu akış hızları, O2 karışması doğrulamasını sağlamak için bir THC FID üzerinde ayarlanırsa, bir sonraki RFCH4 doğrulaması için RFCH4'ün sıfırlanması gerektiğini unutmayın. O2 karışması doğrulaması ayar yapıldıktan sonra tekrarlanmalı ve RFCH4 belirlenmelidir.

FID onarılmalı veya değiştirilmeli ve O2 karışması doğrulaması tekrarlanmalıdır.

Metan dışı kesici penetrasyon oranları (Ayrılmış)

NOxölçümleri

CLD CO2ve H2O soğutma doğrulaması

Kapsam ve sıklık

NOx ölçmek için bir CLD analiz cihazı kullanılırsa, CLD analiz cihazı montajından sonra ve büyük bir bakım sonrasında H2O ve CO2 soğutma miktarı doğrulanmalıdır.

Ölçüm ilkeleri

H2O ve CO2, bir CLD'nin NOx'i tespit etmek için kullandığı kemilüminesan reaksiyonu inhibe eden, çarpışma soğutması ile bir CLD'nin NOx tepkisini olumsuz etkileyebilir. Bu prosedür ve 8.1.11.2.3 bendindeki hesaplamalar soğutmayı belirler ve soğutma sonuçlarını H2O'nun azami mol oranı ve emisyon testi sırasında beklenen azami CO2 konsantrasyonu ile ölçeklendirir. CLD analiz cihazı H2O ve/veya CO2 ölçüm cihazlarını kullanan soğutma dengeleme algoritmaları kullanıyorsa, soğutma bu cihazlar devredeyken ve uygulanan dengeleme algoritmalarıyla değerlendirilmelidir.

Sistem gereklilikleri

Seyreltik ölçüm için bir CLD analiz cihazı, ± %2'lik bir kombine H2O ve CO2 soğutmasını geçmemelidir. Ham ölçüm için bir CLD analiz cihazı, ± %2,5'lik bir kombine H2O ve CO2 soğutma değerini geçmemelidir. Kombine soğutma, 8.1.11.1.4 bendinde açıklandığı şekilde belirlenen CO2 soğutması ile 8.1.11.1.5 bendinde belirlenen H2O soğutmasının toplamıdır. Bu şartlar yerine getirilmezse, analiz cihazı onarılarak veya değiştirilerek düzeltici faaliyetler yapılmalıdır. Emisyon testlerini yapmadan önce, düzeltici faaliyetin analiz cihazını başarıyla tekrar doğru şekilde çalışır hale getirdiği doğrulanmalıdır.

CO2 soğutması doğrulama prosedürü

İkili ayar gazları ile seyreltici olarak sıfır gazını harmanlayan ve 9.4.5.6 bendinin gerekliliklerini sağlayan bir gaz bölücü kullanılarak CO2 soğutmasını belirlemek için aşağıdaki yöntem veya cihaz imalatçısı tarafından öngörülen yöntem kullanılabilir ya da farklı bir protokol geliştirmek için iyi mühendislik kararları kullanılmalıdır.

Gerekli bağlantıları yapmak için PTFE veya paslanmaz çelik boru kullanılmalıdır.

Gaz bölücü, neredeyse eşit miktarda ayar gazı ve seyreltici gazın birbiriyle harmanlandığı şekilde yapılandırılmalıdır.

CLD analiz cihazında, toplam NOx yerine, sadece NO'yu tespit ettiği bir çalışma modu varsa, CLD analiz cihazı sadece NO çalışma modunda çalıştırılmalıdır.

9.5.1 bendindeki gereklilikleri sağlayan bir CO2 ayar gazı ve emisyon testi sırasında beklenen azami CO2 konsantrasyonunun yaklaşık iki katı bir konsantrasyon kullanılmalıdır.

9.5.1 bendindeki gereklilikleri sağlayan bir NO ayar gazı ve emisyon testi sırasında beklenen azami NO konsantrasyonunun yaklaşık iki katı bir konsantrasyon kullanılmalıdır; Beklenen NO konsantrasyonu, cihaz imalatçısı tarafından belirtilen doğrulama için asgari aralıktan düşükse, doğru doğrulama elde etmek için cihaz imalatçısının tavsiyesine ve iyi mühendislik kararına göre daha yüksek konsantrasyon kullanılabilir.

CLD analiz cihazı sıfırlanmalı ve ayarlanmalıdır. CLD analiz cihazı, bu bendin (e) numaralı alt bendindeki NO ayar gazı, gaz bölücüden geçirilerek ayarlanmalıdır. CLD analiz cihazını ayarlamak için; gaz bölücünün ayar portuna NO ayar gazı bağlanır, gaz bölücünün seyreltici portuna bir sıfır gaz bağlanır. Bu bendin (b) numaralı alt bendinde seçilenle aynı nominal karışım oranı kullanılır. Gaz bölücünün NO çıkış konsantrasyonu kullanılır. Doğru gaz bölünmesini sağlamak için gerektiğinde gaz özelliği düzeltmeleri yapılır.

CO2 ayar gazı, gaz bölücünün ayar portuna bağlanır.

NO ayar gazı, gaz bölücünün seyreltici portuna bağlanır.

Gaz bölücü içinden NO ve CO2 akarken, gaz bölücünün çıkışı dengelenmelidir. Gaz bölücü çıkışından gelen CO2 konsantrasyonu, doğru gaz bölünmesini sağlamak için gerekli olan gaz özelliği düzeltmesi yapılarak belirlenmelidir. Bu konsantrasyon xCO2act, kaydedilmeli ve 8.1.11.2.3 bendindeki soğutma doğrulama hesaplamalarında kullanılmalıdır. Gaz bölücü kullanımına alternatif olarak, başka bir basit gaz harmanlama cihazı da kullanılabilir. Bu durumda CO2 konsantrasyonunu belirlemek için bir analiz cihazı kullanılır. Basit bir gaz harmanlama cihazıyla birlikte bir NDIR kullanılırsa, bu Bölümün gerekliliklerini sağlamalı ve bu bendin (d) numaralı alt bendindeki CO2 ayar gazı ile birlikte kullanılmalıdır. NDIR analiz cihazının doğrusallığı, test sırasında beklenen azami CO2 konsantrasyonunun iki katına kadar tüm aralık boyunca önceden kontrol edilmelidir.

NO konsantrasyonu, CLD analiz cihazına sahip gaz bölücünün çıkış kısmında ölçülmelidir. Analiz cihazı tepkisinin dengelenmesi için süre tanınmalıdır. Dengelenme süresi, aktarım hattı temizleme ve analiz cihazı tepkisini hesaba katma süresini içerebilir. Analiz cihazı numunenin konsantrasyonunu ölçerken, analiz cihazının çıktısı 30 saniye boyunca kaydedilmelidir. Aritmetik ortalama konsantrasyon xNOmeas, bu verilerden hesaplanmalıdır. xNOmeas kaydedilmeli ve 8.1.11.2.3 bendindeki soğutma doğrulama hesaplamalarında kullanılmalıdır.

(k)Fiili NO konsantrasyonu xNOact, gaz bölücünün çıkışında, (6-24) numaralı denklem vasıtasıyla ayar gazı konsantrasyonları ve xCO2act esasında hesaplanmalıdır. Hesaplanan değer, (6-23) numaralı denklem vasıtasıyla soğutma doğrulama hesaplamalarında kullanılmalıdır.

(l)8.1.11.1.4 ve 8.1.11.1.5 bentlerine göre kaydedilen değerler, 8.1.11.2.3 bendinde açıklandığı gibi soğutmayı hesaplamak için kullanılmalıdır.

H2O soğutması doğrulama prosedürü

H2O soğutması yöntemini belirlemek için aşağıdaki yöntem veya cihaz imalatçısı tarafından öngörülen yöntem kullanılabilir ya da farklı bir protokol geliştirmek için iyi mühendislik kararı kullanılır.

Gerekli bağlantıları yapmak için PTFE veya paslanmaz çelik boru kullanılmalıdır.

CLD analiz cihazında, toplam NOx yerine, sadece NO'yu tespit ettiği bir çalışma modu varsa, CLD analiz cihazı sadece NO çalışma modunda çalıştırılmalıdır.

9.5.1 bendindeki gereklilikleri sağlayan bir NO ayar gazı ve emisyon testi sırasında beklenen azami konsantrasyona yakın bir konsantrasyon kullanılmalıdır. Beklenen NO konsantrasyonu, cihaz imalatçısı tarafından belirtilen doğrulama için asgari aralıktan düşükse, doğru doğrulama elde etmek için cihaz imalatçısının tavsiyesine ve iyi mühendislik kararına göre daha yüksek konsantrasyon kullanılabilir.

CLD analiz cihazı sıfırlanmalı ve ayarlanmalıdır. CLD analiz cihazı, bu bendin (c) numaralı alt bendindeki NO ayar gazıyla ayarlanmalı, ayar gazı konsantrasyonu xNOdry olarak kaydedilmeli ve 8.1.11.2.3 bendindeki soğutma doğrulama hesaplamalarında kullanılmalıdır.

NO ayar gazı, kapalı bir kapta damıtılmış su içinde köpürtülerek nemlendirilir. Nemlendirilmiş NO ayar gazı numunesi bu doğrulama testi için bir numune kurutucudan geçmezse, kap sıcaklığı, ayar gazı içinde emisyon testi sırasında beklenen azami H2O mol miktarına yaklaşık eşit bir H2O içeriği üretmesi için kontrol edilmelidir. Nemlendirilmiş NO ayar gazı numunesi bir numune kurutucudan geçmezse, 8.1.11.2.3 bendindeki soğutma doğrulama hesaplamaları, ölçülen H2O soğutmasını emisyon testi sırasında beklenen en yüksek H2O mol oranına ölçeklendirir.

Nemlendirilmiş NO ayar gazı numunesi bu doğrulama testi için bir kurutucudan geçerse, kap sıcaklığı, açıklık gazında en azından 9.3.2.3.1.1. bendi uyarınca kurutucunun çıkışında en az beklenen azami yükseklikte bir H2O içeriği üretmek üzere kontrol edilmelidir. Bu durumda, 8.1.11.2.3 bendinde belirtilen soğutma doğrulama hesaplamaları, ölçülen H2O soğutmasını ölçeklendirmez.

Nemlendirilmiş NO2 test gazı, örnekleme sistemi içine beslenmelidir. Emisyon testi sırasında kullanılan bir numune kurutucunun giriş veya çıkış kısmından beslenebilir. Besleme noktasına bağlı olarak, bu bendin (e) numaralı alt bendindeki ilgili hesaplama yöntemi seçilmelidir. Numune kurutucunun 8.1.12 bendindeki numune kurutucu doğrulama kontrolünü sağlaması gerektiği unutulmamalıdır.

Nemlendirilmiş NO ayar gazındaki H2O mol oranı ölçülmelidir. Bir numune kurutucu kullanılması durumunda, nemlendirilmiş NO ayar gazındaki H2O mol oranı xH2Omeas, numune kurutucunun çıkış kısmında ölçülmelidir. xH2Omeas'ın CLH analiz cihazı girişinin mümkün olduğu kadar yakınında ölçülmesi önerilir. xH2Omeas, yoğuşma noktası Tdew ve mutlak basınç ptotal ölçümlerinden hesaplanabilir.

xH2Omeas'ın ölçüldüğü noktadan analiz cihazına kadar olan aktarım hatları, bağlantılar veya valfler içinde yoğuşmayı önlemek için iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır; Sistemin; xH2Omeas'ın ölçüldüğü noktadan analiz cihazına kadar olan aktarım hatları, bağlantılar ve valfler içindeki çeper sıcaklıkları, yerel numune gaz yoğuşma noktasının en az 5 K üstünde olacak şekilde tasarlanması önerilir.

Nemlendirilmiş NO ayar gazı konsantrasyonu CLD analiz cihazı ile ölçülmelidir. Analiz cihazı tepkisinin dengelenmesi için süre tanınmalıdır. Dengelenme süresi, aktarım hattı temizleme ve analiz cihazı tepkisini hesaba katma süresini içerebilir. Analiz cihazı numunenin konsantrasyonunu ölçerken, analiz cihazının çıktısı 30 saniye boyunca kaydedilmelidir. Aritmetik ortalama xNOwet, bu verilerden hesaplanmalıdır. xNOwet kaydedilmeli ve 8.1.11.2.3 bendindeki soğutma doğrulama hesaplamalarında kullanılmalıdır.

CLD soğutma doğrulama hesaplamaları

CLD soğutma kontrolü hesaplamaları bu bentte açıklandığı şekilde yapılmalıdır.

Test sırasında beklenen su miktarı

Emisyon testi sırasında suyun beklenen azami mol oranı xH2Oexp tahmin edilmelidir. Bu tahmin, nemlendirilmiş NO ayar gazının 8.1.11.1.5 bendinin (f) numaralı alt bendinde beslendiği yerde yapılmalıdır. Suyun beklenen azami mol oranı tahmin edilirken, yanma havası, yakıt yanma ürünleri ve seyreltme havasında, (varsa) beklenen azami su içeriği dikkate alınmalıdır. Nemlendirilmiş NO ayar gazı, numune sistemine, doğrulama testi sırasında bir numune kurutucunun giriş kısmından beslenirse, suyun beklenen azami mol oranının tahmin edilmesi gerekmez ve xH2Oexp, xH2Omeas'a eşit olarak ayarlanır.

Test sırasında beklenen CO2 miktarı

Emisyon testi sırasında beklenen azami CO2 konsantrasyonu xCO2exp tahmin edilmelidir. Bu tahmin, harmanlanmış NO ve CO2 ayar gazlarının 8.1.11.1.4 bendinin (j) numaralı alt bendi uyarınca beslendiği numune sistemi konumunda yapılmalıdır. Beklenen azami CO2 konsantrasyonu tahmin edilirken, yakıt yanma ürünleri ve seyreltme havasında beklenen azami CO2 içeriği dikkate alınmalıdır.

Kombine H2O ve CO2 soğutma hesaplamaları

Kombine H2O ve CO2 soğutması, (6-23) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(6-23)

Burada:

quench = CLD soğutma miktarı

xNOdry8.1.11.1.5 bendinin (d) numaralı alt bendi uyarınca bir köpürtücünün giriş kısmında ölçülen NO konsantrasyonu

xNOwet8.1.11.1.5 bendinin (i) numaralı alt bendi uyarınca bir köpürtücünün çıkış kısmında ölçülen NO konsantrasyonu

xH2Oexp8.1.11.2.1 bendi uyarınca emisyon testi sırasında suyun beklenen azami mol oranı

xH2Omeas8.1.11.1.5 bendinin (g) numaralı alt bendi uyarınca soğutma doğrulaması sırasında ölçülen suyun mol oranı

xNOmeas8.1.11.1.4 bendinin (j) numaralı alt bendi uyarınca, NO ayar gazı CO2 ayar gazıyla harmanlandığında ölçülen NO konsantrasyonu

xNOact8.1.11.1.4 bendinin (k) numaralı alt bendi uyarınca, NO ayar gazı CO2 ayar gazıyla harmanlandığında oluşan ve (6-24) numaralı denklemle hesaplanan fiili NO konsantrasyonu

xCO2exp8.1.11.2.2 bendi uyarınca emisyon testi sırasında beklenen azami CO2 konsantrasyonu

xCO2act8.1.11.1.4 bendinin (i) numaralı alt bendi uyarınca, NO ayar gazı CO2 ayar gazıyla harmanlandığında fiili NO konsantrasyonu

(6-24)

Burada:

xNOspan 8.1.11.1.4 bendinin (e) numaralı alt bendi uyarınca gaz bölücüye giren NO ayar gazı konsantrasyonu

xCO2span 8.1.11.1.4 bendinin (d) numaralı alt bendi uyarınca gaz bölücüye giren CO2 ayar gazı konsantrasyonu

NDUV analiz cihazı HC ve H2O karışması doğrulaması

Kapsam ve sıklık

NOx bir NDUV analiz cihazı kullanılarak ölçülürse, ilk analiz cihazı montajından sonra ve büyük bir bakım sonrasında H2O ve hidrokarbon karışması miktarı doğrulanmalıdır.

Ölçüm ilkeleri

Hidrokarbonlar ve H2O, NOx'e benzer bir tepkiye neden olarak bir NDUV analiz cihazına pozitif olarak karışabilir. NDUV analiz cihazı bu karışma doğrulamasını sağlamak için diğer gazlara ait ölçümleri kullanan dengeleme algoritmaları kullanıyorsa, analiz cihazı karışma doğrulaması sırasında dengeleme algoritmalarını test etmek için, eş zamanlı olarak bu tür ölçümler yapılmalıdır.

Sistem gereklilikleri

Bir NOx NDUV analiz cihazı, ortalama NOx konsantrasyonu ± %2 aralığı içinde H2O ve HC karışmasını birleştirmiş olmalıdır.

Prosedür

Karışma doğrulaması aşağıdaki şekilde yapılmalıdır:

NOx NDUV analiz cihazı, cihaz imalatçısının talimatlarına göre çalıştırılmalı, işletilmeli, sıfırlanmalı ve ayarlanmalıdır.

Bu doğrulamanın gerçekleştirilmesi için motor egzoz gazının çıkarılması önerilir. Egzoz gazındaki NOx değerini ölçmek için 9.4 bendindeki gereklilikleri sağlayan bir CLD kullanılmalıdır. CLD tepkisi referans değer olarak kullanılmalıdır. Ayrıca 9.4 bendinin gerekliliklerini sağlayan bir FID analiz cihazı ile egzoz gazının içindeki HC de ölçülmelidir. FID tepkisi referans hidrokarbon değeri olarak kullanılmalıdır.

Eğer test sırasında kullanıldıysa, her numune kurutucunun giriş tarafından, motor egzoz gazı NDUV analiz cihazına beslenir.

Analiz cihazı tepkisinin dengelenmesi için süre tanınmalıdır. Dengelenme süresi, aktarım hattı temizleme ve analiz cihazı tepkisini hesaba katma süresini içerebilir.

Tüm analiz cihazları numunenin konsantrasyonunu ölçerken, 30 sn örneklenmiş veriler kaydedilmeli ve bu üç analiz cihazı için aritmetik ortalamalar hesaplanmalıdır.

CLD ortalaması NDUV ortalamasından çıkarılmalıdır.

Bu fark, beklenen ortalama HC konsantrasyonunun, doğrulama sırasında ölçülen HC konsantrasyonuna oranı ile çarpılmalıdır. Bu sonuç, (6-25) numaralı denklemde belirtildiği gibi, emisyon sınır değerinde beklenen NOx konsantrasyonu ± %2 aralığı içinde ise, analiz cihazı bu bendin karışma doğrulamasını sağlar:

(6-25)

Burada:

xNOx,CLD,measCLD ile ölçülen ortalama NOx konsantrasyonu [μmol/mol] veya [ppm]

xNOx,NDuV,measNDUV ile ölçülen ortalama NOx konsantrasyonu [μmol/mol] veya [ppm]

xHC,measölçülen ortalama HC konsantrasyonu [μmol/mol] veya [ppm]

xHC,expstandartta beklenen ortalama HC konsantrasyonu [μmol/mol] veya [ppm]

xNOx,expstandartta beklenen ortalama NOx konsantrasyonu [μmol/mol] veya [ppm]

Numune kurutucu NO2 penetrasyonu

Kapsam ve sıklık

NOx ölçüm cihazının giriş kısmında numuneyi kurutmak için numune kurutucu kullanılırsa, ancak numune kurutucunun giriş kısmında NO2 - NO dönüştürücüsü kullanılmazsa, bu doğrulama, numune kurutucu NO2 penetrasyonu için yapılmalıdır. Bu doğrulama, ilk montajdan sonra ve büyük bir bakım sonrasında yapılmalıdır.

Ölçüm ilkeleri

Numune kurutucu, aksi takdirde bir NOx ölçümüne karışabilecek suyu giderir. Ancak, yanlış tasarlanmış bir numune kurutucu içinde kalan sıvı su, numuneden NO2'yi giderebilir. Numune kurutucu, giriş kısmında bir NO2- NO dönüştürücü olmadan kullanılırsa, böylece NOx ölçümü öncesinde numuneden NO2'yi giderebilir.

Sistem gereklilikleri

Numune kurutucu, beklenen azami NO2 konsantrasyonunda toplam NO2'nin en az %95'inin ölçülmesine imkân tanımalıdır.

Prosedür

Numune kurutma performansını belirlemek için aşağıdaki prosedür kullanılır:

Cihaz kurulumu. Analiz cihazı ve numune kurutucu imalatçılarının çalıştırma ve işletme talimatlarına uyulmalıdır. Analiz cihazı ve numune kurutucu, performansı optimize etmek için gerektiği şekilde ayarlanmalıdır.

Cihaz kurulumu ve veri toplama.

Tüm NOx gaz analiz cihazları emisyon testi öncesindeki gibi sıfırlanmalı ve ayarlanmalıdır.

Test sırasında beklenen azami değere yakın olan bir NO2 konsantrasyonuna sahip NO2 kalibrasyon gazı (kuru hava denge gazı) seçilmelidir. Beklenen NO2 konsantrasyonu, cihaz imalatçısı tarafından belirtilen doğrulama için asgari aralıktan düşükse, doğru doğrulama elde etmek için cihaz imalatçısının tavsiyesi ve iyi mühendislik kararı uyarınca daha yüksek konsantrasyon kullanılabilir.

Bu kalibrasyon gazı, gaz örnekleme sisteminin sondasında veya taşma bağlantı parçasında taşmalıdır. Sadece aktarım gecikmeleri ve cihaz tepkisi hesaba katılarak toplam NOx tepkisinin dengelenmesi için zaman tanınmalıdır.

30 sn kaydedilen toplam NOx verilerinin ortalaması hesaplanmalı ve bu değer xNOxref olarak kaydedilmelidir.

NO2 kalibrasyon gazının akışı durdurulmalıdır.

Sonra, 323 K (50 °C) yoğuşma noktasına ayarlanan bir yoğuşma noktası jeneratörünün çıktısı, gaz örnekleme sisteminin sondasına veya taşma bağlantı parçasına taşırılarak örnekleme sistemi doyurulmalıdır. Yoğuşma noktası jeneratörünün çıktısı, numune kurutucunun sabit bir hızla su gidermesi beklenene kadar en az 10 dakika boyunca örnekleme sistemi ve numune kurutucu vasıtasıyla örneklenmelidir.

Hemen xNOxref oluşturmak için kullanılan NO2 kalibrasyon gazını taşırmaya geri dönülmelidir. Sadece aktarım gecikmeleri ve cihaz tepkisi hesaba katılarak toplam NOx tepkisinin dengelenmesi için zaman tanınmalıdır. 30 sn kaydedilen toplam NOx verilerinin ortalaması hesaplanmalı ve bu değer xNOxmeas olarak kaydedilmelidir.

xNOxmeas, geçen numune kurutucunun çıkış sıcaklığında ve basıncında numune kurutucunun içinden geçen artık su buharına bağlı olarak xNOxdry'ye düzeltilmelidir.

Performans değerlendirmesi. xNOxdry, xNOxref'in %95'inden azsa, numune kurutucu onarılmalı veya değiştirilmelidir.

NO2- NO konvertörü dönüştürme doğrulaması

Kapsam ve sıklık

NOx'i belirlemek için sadece NO'yi ölçen bir analiz cihazı kullanılırsa, analiz cihazının giriş tarafında bir NO2- NO konvertör kullanılır. Bu doğrulama, konvertörün montajndan sonra, büyük bir bakımın ardından ve emisyon testinden önceki 35 gün içinde yapılmalıdır. Bu doğrulama, NO2- NO konvertörün katalitik çalışmasının bozulmadığını doğrulamak için bu sıklıkta tekrarlanmalıdır.

Ölçüm ilkeleri

NO2- NO konvertör, egzoz gazı içindeki NO2'yi NO'ya dönüştürerek toplam NOx'i belirlemek için sadece NO'yu ölçen bir analiz cihazı sağlar.

Sistem gereklilikleri

NO2- NO konvertörü, beklenen azami NO2 konsantrasyonunda toplam NO2'nin en az %95'inin ölçülmesine imkan tanımalıdır.

Prosedür

NO2- NO konvertörünün performansını doğrulamak için aşağıdaki prosedür kullanılır:

Cihaz kurulumu için analiz cihazı ve NO2-NO konvertörü imalatçılarının çalıştırma ve işletme talimatlarına uyulmalıdır. Analiz cihazı ve konvertör, performansı optimize etmek için gerektiği şekilde ayarlanmalıdır.

Ozonatörün girişi, bir sıfır hava veya oksijen kaynağına bağlanmalı ve çıkışı, 3 yollu T-şeklindeki bağlantının bir portuna bağlanmalıdır. Bir NO ayar gazı başka bir porta bağlanmalı ve NO2-NO konvertör girişi son porta bağlanmalıdır.

Bu kontrol yapılırken aşağıdaki adımlar atılmalıdır:

Ozonatör havası kapatılmalı ve ozonatör gücü kapatılmalı ve NO2- NO konvertörü bypass moduna (yani NO moduna) ayarlanmalıdır. Sadece aktarım gecikmeleri ve cihaz tepkisi hesaba katılarak dengelenmeye zaman tanınmalıdır.

NO ve sıfır gaz akışları, analiz cihazındaki NO konsantrasyonu, test sırasında beklenen tepe toplam NOx konsantrasyonuna yakın olacak şekilde ayarlanmalıdır. Gaz karışımının NO2 içeriği, NO konsantrasyonunun %5'inden daha düşük olmalıdır. Analiz cihazından gelen 30 sn örneklenmiş verinin ortalaması hesaplanarak NO konsantrasyonu kaydedilmeli ve bu değer xNOref olarak kaydedilmelidir. Beklenen NO konsantrasyonu, cihaz imalatçısı tarafından belirtilen doğrulama için asgari aralıktan düşükse, doğru doğrulama elde etmek için cihaz imalatçısının tavsiyesine ve iyi mühendislik kararına göre daha yüksek konsantrasyon kullanılabilir.

Ozonatör O2 beslemesi açılmalı ve O2 akış hızı, analiz cihazı tarafından belirtilen NO, xNOref'den yaklaşık yüzde 10 daha az olacak şekilde ayarlanmalıdır. Analiz cihazından gelen 30 sn örneklenmiş verinin ortalaması hesaplanarak NO konsantrasyonu kaydedilmeli ve bu değer xNO+O2mix olarak kaydedilmelidir.

Ozonatör açılmalı ve ozon üretim hızı, analiz cihazı tarafından ölçülen NO, en az %10 tepkimeye girmemiş NO miktarını korurken, xNOref'in yaklaşık % 20'sini oluşturacak şekilde ayarlanmalıdır. Analiz cihazından gelen 30 sn örneklenmiş verinin ortalaması hesaplanarak NO konsantrasyonu kaydedilmeli ve bu değer xNOmeas olarak kaydedilmelidir.

NOx analiz cihazı NOx moduna geçirilmeli ve toplam NOx ölçülmelidir. Analiz cihazından gelen 30 sn örneklenmiş verinin ortalaması hesaplanarak NOx konsantrasyonu kaydedilmeli ve bu değer xNOxmeas olarak kaydedilmelidir.

Ozonatör kapatılmalı, ancak sistemden geçen gaz akışı korunmalıdır. NOx analiz cihazı, NO + O2 karışımındaki NOx'i gösterecektir. Analiz cihazından gelen 30 sn örneklenmiş verinin ortalaması hesaplanarak NOx konsantrasyonu kaydedilmeli ve bu değer xNOx+O2mix olarak kaydedilmelidir.

O2 beslemesi kapatılmalıdır. NOx analiz cihazı, orijinal N2-içinde-NO karışımındaki NOx'i gösterecektir. Analiz cihazından gelen 30 sn örneklenmiş verinin ortalaması hesaplanarak NOx konsantrasyonu kaydedilmeli ve bu değer xNOxref olarak kaydedilmelidir. Bu değer, xNOref değerinden en çok %5 fazla olabilir.

Performans değerlendirmesi. NOx konvertörünün verimliliği, elde edilen konsantrasyonlar (6-26) numaralı denklemde yerine konularak hesaplanır:

(6-26)

Sonuç %95'ten azsa, NO2- NO dönüştürücüsü onarılmalı veya değiştirilmelidir.

Numune kurutucu doğrulaması

Numune kurutucu çıkışındaki yoğuşma noktasının sürekli izlenmesi için bir nem sensörü kullanılırsa, kurutucu çıkışı neminin soğutma, karışma ve dengeleme kontrolleri için kullanılan asgari değerlerin altında kalması sağlandığı sürece bu kontrol uygulanmaz.

Numune gazından su gidermek için 9.3.2.3.1 bendinde izin verilen şekilde bir numune kurutucu kullanılırsa, termal soğutucular için montaj ve büyük bakım sonrasında performans doğrulanmalıdır. Ozmotik membran kurutucular için, montaj ve büyük bakım sonrasında ve testten itibaren 35 gün içinde performans doğrulanmalıdır.

Su, bir analiz cihazının, ilgili egzoz bileşenini doğru şekilde ölçme kabiliyetini engelleyebilir ve bu nedenle bazen numune gaz analiz cihazına ulaşmadan önce giderilir. Örneğin su, çarpışma soğutması yoluyla bir CLD'nin NOx tepkisini olumsuz etkileyebilir ve CO'ya benzer bir tepkiye neden olarak bir NDIR analiz cihazını olumlu etkileyebilir.

Numune kurutucu, ozmotik membranlı kurutucunun ya da termal soğutucunun çıkış kısmındaki yoğuşma noktası Tdew ve mutlak basınç ptotal için, 9.3.2.3.1 bendinde belirtilen gereklilikleri sağlamalıdır.

Numune kurutucu performansını belirlemek için aşağıdaki numune kurutucu doğrulama prosedürü kullanılmalı ya da farklı bir protokol geliştirmek için iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır.

Gerekli bağlantıları yapmak için politetrafloroetilen ("PTFE") veya paslanmaz çelik boru kullanılmalıdır.

N2veya saflaştırılmış hava, emisyon örneklemesi sırasında gazı tahmin edilen en yüksek örnek yoğuşma noktasına kadar nemlendiren sızdırmaz bir kapta damıtılmış su içinde köpüklendirme yoluyla nemlendirilmelidir.

Nemlendirilmiş gaz, numune kurutucunun giriş kısmından beslenmelidir.

Kabın çıkış tarafında nemlendirilmiş gaz sıcaklığı, yoğuşma noktasının en az 5 K (5 °C) üzerinde tutulmalıdır.

Emisyon örneklemesi sırasında gazı tahmin edilen en yüksek yoğuşma noktası olduğunu doğrulamak için, numune kurutucu girişinin mümkün olduğunca yakınında nemlendirilmiş gaz yoğuşma noktası Tdew ve basınç ptotal ölçülmelidir.

Nemlendirilmiş gaz yoğuşma noktası Tdew ve basınç ptotal, numune kurutucu çıkışının mümkün olduğunca yakınında ölçülmelidir.

Numune kurutucu, 9.3.2.3.1 bendinde belirlenen numune kurutucu özelliklerine karşılık gelen yoğuşma noktası artı 2 K'den (2 °C) daha düşükse veya mol oranı, ilgili numune kurutucu özellikleri artı 0,002 mol/mol veya hacimce %0,2'den değerinden düşükse doğrulamayı sağlar. Bu doğrulama için, numune yoğuşma noktasının, mutlak sıcaklık Kelvin cinsinden ifade edildiği unutulmamalıdır.

8.1.13.PM ölçümleri

PM dengesi doğrulaması ve tartım işlemi doğrulaması

Kapsam ve sıklık

Bu bentte üç doğrulama açıklanmaktadır:

Herhangi bir filtre tartılmadan önceki 370 gün içinde bağımsız PM dengesi performansı doğrulaması.

Herhangi bir filtre tartılmadan önceki 12 saat içinde dengenin sıfırı ve ayarı.

Filtre tartım seansı öncesindeki ve sonrasındaki referans filtre kütleleri tespitinin, belirtilen bir toleranstan daha düşük olduğunun doğrulanması.

Bağımsız doğrulama

Balans imalatçısı (veya balans imalatçısı tarafından onaylanan bir temsilci), testten itibaren 370 gün içinde iç denetim prosedürleri uyarınca balans performansını doğrulamalıdır.

Sıfırlama ve ayarlama

Balans performansı, sıfırlanarak ve en az bir kalibrasyon ağırlığıyla ayarlanarak doğrulanmalı ve kullanılan tüm ağırlıklar bu doğrulamayı gerçekleştirmek için 9.5.2 bendindeki gereklilikleri sağlamalıdır. Manuel veya otomatik bir prosedür kullanılır:

Manuel prosedür, dengenin sıfırlandığı ve en az bir kalibrasyon ağırlığı ile ayarlandığı balansın kullanılmasını gerektirir. Normalde, ortalama değerler, PM ölçümlerinin doğruluğunu ve kesinliğini iyileştirmek için tartım işlemi tekrarlanarak elde edilirse, aynı işlem balans performansını doğrulamak için kullanılmalıdır.

Balans performansını doğrulamak için, otomatik olarak kullanılan dahili kalibrasyon ağırlıkları ile otomatik bir prosedür gerçekleştirilir. Bu dahili kalibrasyon ağırlıkları, bu doğrulamayı gerçekleştirmek için 9.5.2 bendindeki gereklilikleri sağlamalıdır.

Referans numune tartımı

Tartım seansı sırasındaki tüm kütle okumaları, tartım seansı öncesindeki ve sonrasındaki referans PM numunelerinin (örneğin filtreler) tartılmasıyla doğrulanır. Tartım seansı istenildiği kadar kısa olabilir. Ancak 80 saatten uzun olamaz ve hem test öncesi hem de test sonrası kütle okumalarını içerebilir. Her referans PM numunesinin ardışık kütle tespitleri, hangisi daha yüksekse, beklenen toplam PM kütlesi ± 10 μg veya ± %10 aralığı içinde aynı değeri vermelidir. Ardışık PM numunesi filtre tartımlarının bu kriteri sağlamaması durumunda, ardışık referans filtre kütlesi belirlemeleri arasında meydana gelen tüm bağımsız test filtresi kütlesi okumaları geçersiz sayılmalıdır. Bu filtreler başka bir tartım seansında tekrar tartılabilir. Bir test sonrası filtrenin geçersiz sayılması durumunda, test aralığı geçersiz olur. Bu doğrulama aşağıdaki gibi yapılır:

Kullanılmamış PM numunelerinden en az iki tanesi PM-dengeleme ortamı içinde tutulmalıdır. Bunlar referans olarak kullanılır. Referans olarak kullanılacak olan, aynı malzemeden yapılma ve aynı ebata sahip kullanılmayan filtreler seçilir.

Referanslar, PM dengeleme ortamında dengelenmelidir. Referanslar, en az 30 dakika PM-dengeleme ortamında bulunduysa ve PM-dengeleme ortamı, en azından önceki 60 dakika boyunca 9.3.4.4 bendindeki şartlar dahilinde ise, dengeli kabul edilir;

Balans, değerler kaydedilmeden, bir referans numune ile birkaç kez kullanılır;

Balans sıfırlanmalı ve ayarlanmalıdır. Balansın üzerine bir test kütlesi (örneğin kalibrasyon ağırlığı) konulmalı ve daha sonra normal stabilizasyon süresi içinde balansın kabul edilebilir bir sıfır değerine geri dönmesini sağlayacak şekilde kaldırılmalıdır;

Referans maddelerin her biri (örneğin filtreler) tartılır ve kütleleri kaydedilir. Normalde referans maddelerin (örneğin filtreler) kütlelerinin doğruluğunu ve kesinliğini iyileştirmek için tartım işlemi tekrarlanarak ortalama değerler elde edilirse, aynı işlem, numune maddelerin (örneğin filtreler) kütlelerinin ortalama değerlerini ölçmek için kullanılır;

Denge ortamı yoğuşma noktası, ortam sıcaklığı ve atmosferik basınç kaydedilmelidir.

Kaydedilen ortam koşulları, 8.1.13.2 bendinde açıklanan kaldırma kuvveti sonuçlarını düzeltmek için kullanılmalıdır. Referansların her birinin kaldırma kuvveti bakımından düzeltilmiş kütlesi kaydedilmelidir.

Referans maddelerin her birinin (örneğin filtrenin) kaldırma kuvveti bakımından düzeltilmiş referans kütlesi, önceden ölçülmüş ve kaydedilmiş kaldırma kuvveti bakımından düzeltilmiş kütlesinden çıkarılmalıdır.

Referans filtrelerden herhangi birinin gözlemlenen kütlesi bu Bölüm uyarınca izin verilenden daha fazla değiştiyse, son başarılı referans madde (örneğin filtre) kütle doğrulamasından beri yapılan tüm PM kütlesi tespitleri geçersiz sayılmalıdır. Filtrelerden sadece bir tanesinin kütlesi izin verilen miktardan daha fazla değiştiyse ve diğer süreç içi filtreleri etkilemeyecek olan, bu filtrenin kütle değişimine ilişkin özel sebep kesin olarak tespit edilebilirse referans PM filtreleri ıskartaya çıkarılabilir. Bu nedenle, doğrulamanın başarılı olduğu kabul edilebilir. Bu durumda, bu bendinin (j) numaralı alt bendi ile uyumluluk belirlenirken kirlenmiş referans maddesi dahil edilmez. Ancak etkilenen referans filtresi ıskartaya çıkarılır ve değiştirilir;

Referans kütlelerin herhangi biri bu bent uyarınca izin verilenden daha fazla değişirse, referans kütlelerin belirlendiği iki zaman arasında belirlenen tüm PM sonuçları geçersiz sayılmalıdır. Referans PM numune maddesi, bu bendin (i) numaralı alt bendi uyarınca ıskartaya çıkarılırsa, bu bentte belirtilen kriterleri sağlayan en az bir referans kütle farkı olmalıdır. Aksi takdirde, referans madde (örneğin filtreler) kütlelerinin belirlendiği iki zaman arasında belirlenen tüm PM sonuçları geçersiz sayılmalıdır.

PM numune filtresi kaldırma kuvveti düzeltmesi

Genel

PM numune filtresi hava içindeki kaldırma kuvvetleri bakımından düzeltilmelidir. Kaldırma kuvveti düzeltmesi, numune madde yoğunluğuna, havanın yoğunluğuna ve dengeyi kalibre etmek için kullanılan kalibrasyon ağırlığının yoğunluğuna bağlıdır. Kaldırma kuvveti düzeltmesi, PM'nin kendisinin kaldırma kuvvetini hesaba katmaz. Çünkü PM kütlesi tipik olarak toplam ağırlığın sadece %0,01 ila 0,10'unu oluşturur. Bu küçük kütle oranı için düzeltme en fazla %0,010 olmalıdır. Kaldırma kuvveti bakımından düzeltilmiş değerler, PM numunelerinin dara kütleleridir. Ön test filtresi tartım yüzdesine ilişkin bu kaldırma kuvveti bakımından düzeltilmiş değerler, ardından test sırasında yayılan PM kütlesini belirlemek için ilgili filtrenin kaldırma kuvveti bakımından düzeltilmiş değerlerinden çıkarılır.

PM numune filtresi yoğunluğu

Farklı PM numune filtreleri farklı yoğunluklara sahiptir. Numune maddenin bilinen yoğunluğu kullanılmalı veya bazı ortak örnekleme maddeleri için yoğunluklardan biri aşağıdaki şekilde kullanılmalıdır:

PTFE kaplı borosilikat cam için, 300 kg/m3 numune madde yoğunluğu kullanılmalıdır.

Madde kütlesinin %95'ini oluşturan entegre bir polimetilpenten destek halkasına sahip PTFE membran (film) maddesi için, 920 kg/m3'lük bir numune madde yoğunluğu kullanılır.

Entegre bir PTFE destek halkasına sahip PTFE membran (film) maddesi için, 2 144 kg/m3'lük bir numune madde yoğunluğu kullanılır.

Hava yoğunluğu

Bir PM dengeleme ortamının, 295 ± 1 K (22 ± 1 °C) ortam sıcaklığına ve ± 1 K (9,5 ± 1 °C) yoğuşma noktasına kadar sıkıca kontrol edilmesi gerektiği için, hava yoğunluğu esasen bir atmosfer basıncı fonksiyonudur. Bu nedenle, sadece atmosfer basıncının bir fonksiyonu olan bir kaldırma kuvveti düzeltmesi belirtilmiştir.

Kalibrasyon ağırlığı yoğunluğu

Metal kalibrasyon ağırlığı malzemesinin belirtilen yoğunluğu kullanılır.

Düzeltme hesaplaması

PM numune filtresi, kaldırma kuvveti bakımından (6-27) numaralı denklem ile düzeltilir:

(6-27)

Burada:

mcorkaldırma kuvveti bakımından düzeltilmiş PM numune filtresi kütlesi

muncorkaldırma kuvveti bakımından düzeltilmemiş PM numune filtresi kütlesi

ρairbalans ortamındaki havanın yoğunluğu

ρweightbalansı ayarlamak için kullanılan kalibrasyon ağırlığının yoğunluğu

ρmediaPM numune filtresinin yoğunluğu

(6-28)

Burada:

pabsbalans ortamındaki mutlak basınç

Mmixbalans ortamındaki molar hava kütlesi

Rmolar gaz sabiti

Tambbalans ortamındaki mutlak ortam sıcaklığı

Test için cihaz doğrulaması

Toplu örnekleme için oransal akış kontrolünün doğrulanması ve PM toplu örnekleme için asgari seyreltme oranı

CVS için orantılılık kriterleri

Orantılı akışlar

Her sayaç çifti için, kaydedilen numune ve toplam akış hızları veya bunların 1 Hz araçları, VII’nci Ekin 3. Açıklayıcı Ekindeki istatistiksel hesaplamalar ile birlikte kullanılmalıdır. Toplam akış hızına göre numune akış hızının, standart tahmin hatası belirlenmelidir. Her test aralığı için, SEE'nin ortalama numune akış hızının %3,5'ine eşit veya daha küçük olduğu ispatlanmalıdır.

Sabit akışlar

Her sayaç çifti için, kaydedilen numune ve toplam akış hızları veya bunların 1 Hz araçları, her akış hızının, ilgili ortalama veya hedef akış hızı ± % 2,5 aralığı içinde sabit olduğunu ispatlamak için kullanılmalıdır. Her sayaç tipinin ilgili akış hızını kaydetmek yerine aşağıdaki seçenekler kullanılabilir:

Kritik akış venturi seçeneği. Kritik akış venturi için, kaydedilmiş venturi girişi koşulları veya bunların 1 Hz araçları kullanılmalıdır. Venturi girişindeki akış yoğunluğunun, her test aralığı boyunca ortalama veya hedef yoğunluk ± %2,5 aralığı içinde sabit olduğu ispatlanmalıdır. Bir CVS kritik akış venturi için bu, venturi girişindeki mutlak sıcaklığın, her test aralığı boyunca ortalama veya hedef mutlak sıcaklık ± %4 aralığı içinde sabit olduğu gösterilerek ispatlanabilir.

Pozitif deplasmanlı pompa seçeneği. Kaydedilen pompa girişi koşulları veya bunların 1 Hz araçları kullanılmalıdır. Pompa girişindeki akış yoğunluğunun, her test aralığı boyunca ortalama veya hedef yoğunluk ± %2,5 aralığı içinde sabit olduğu ispatlanmalıdır. Bir CVS pompası için bu, pompa girişindeki mutlak sıcaklığın, her test aralığı boyunca ortalama veya hedef mutlak sıcaklık ± %2 aralığı içinde sabit olduğu gösterilerek ispatlanabilir.

Orantılı örneklemenin ispatlanması

Bir torba veya PM filtresi gibi herhangi bir orantılı toplu numune için, toplam veri noktası sayısının %5'ine kadar aykırı değer olarak ihmal edilebileceği belirtilerek, orantılı örneklemenin aşağıdakilerden biri kullanılarak korunduğu ispatlanmalıdır.

İyi mühendislik kararı kullanılarak, orantılı akış kontrol sisteminin, test sırasında beklenen tüm koşullar altında orantılı örneklemeyi doğal olarak sağladığı bir mühendislik analizi ile ispatlanmalıdır. Her zaman aynı giriş basınçlarına ve sıcaklıklarına sahip oldukları ve kritik akış koşulları altında her zaman çalıştıkları ispatlanırsa hem numune akışı hem de toplam akış için örneğin CFV'ler kullanılabilir.

Ölçülen veya hesaplanan akışlar ve/veya izleyici gaz konsantrasyonları (örneğin CO2), test aralığı boyunca PM toplu örnekleme için asgari seyreltme oranını belirlemek için kullanılır.

Kısmi akış seyreltme sistemi doğrulaması

Orantılı bir ham egzoz gazı numunesi almaya yönelik bir kısmi akışlı seyreltme sisteminin kontrolü için, hızlı bir sistem tepkisi gereklidir. Bu tepki, kısmi akışlı seyreltme sisteminin çabukluğuyla tanımlanır. Sistemin dönüşüm süresi, 8.1.8.6.3.2 bendinde belirtilen prosedür uyarınca belirlenir. Kısmi akışlı seyreltme sisteminin gerçek kontrolü güncel ölçülen koşullara dayanmalıdır. Egzoz gazı akış ölçümünün ve kısmi akışlı sistemin kombine dönüşüm süresi ≤ 0,3 s ise, çevrimiçi kontrol kullanılmalıdır. Dönüşüm süresi 0,3 s'yi aşarsa, önceden kaydedilmiş bir test uygulaması esasında ileriye dönük kontrol kullanılmalıdır. Bu durumda, kombine yükselme süresi ≤ 1 sn ve kombine gecikme süresi ≤ 10 sn olmalıdır. Toplam sistem tepkisi, egzoz gazı kütle akışına orantılı olarak parçacıkların temsili bir numunesini, qmpi'yi (egzoz gazının kısmi akışlı seyreltme sistemi içine akışını) sağlayacak şekilde tasarlanmalıdır. Orantılılığı belirlemek için qmpi'ye karşı qmewi'nin (ıslak bazda egzoz gazı kütle akış hızı) bir regresyon analizi, asgari 5 Hz veri toplama hızında uygulanmalı ve aşağıdaki kriterler sağlanmalıdır:

qmp,i ve qmew,i arasındaki lineer regresyonun doğrusal korelasyon katsayısı r2, 0,95'ten az olamaz.

qmp,i 'nin qmew,i üzerindeki standart tahmin hatası, azami qmp'nin % 5'ini aşmamalıdır.

Regresyon hattının qmp kesişmesi, azami qmp'nin ± %2'sini geçmemelidir.

Partikül sisteminin ve egzoz gazı kütle akış sinyalinin kombine dönüşüm süreleri t50P ve t50F> 0,3 s ise, ileriye dönük kontrol gereklidir. Bu durumda, bir ön test yapılmalı ve ön testin egzoz gazı kütle akış sinyali, partikül sistemine giren numune akışını kontrol etmek için kullanılmalıdır. Ön testin qmew,pre değerinin qmp'yi kontrol eden zaman izlemesi, t50,P + t50,F'lik bir "ileriye dönük" süre ile kaydırılırsa, kısmi seyreltme sisteminin doğru kontrolü sağlanır.

qmp,i ve qmew,i arasındaki korelasyonu sağlamak için, qmp,i'ye göre t50F ile süresi hizalanan qmew,i ile (t50P'nin süre hizalamasına katkısı yoktur), fiili test sırasında elde edilen veriler kullanılmalıdır. qmew ile qmp arasındaki süre kayması, 8.1.8.6.3.2 bendinde belirlenen dönüşüm süreleri arasındaki farktır.

Gaz analiz cihazı aralık doğrulaması, sapma doğrulaması ve sapma düzeltmesi

Aralık doğrulaması

Bir analiz cihazı, test sırasında herhangi bir zamanda kendi aralığının %100'ünün üzerinde çalışıtırlırsa, aşağıdaki adımlar uygulanmalıdır.

Toplu örnekleme

Toplu örnekleme için numune, %100'ün altında bir azami cihaz tepkisi ile sonuçlanan en düşük analiz cihazı aralığı kullanılarak yeniden analiz edilmelidir. Sonuç, analiz cihazının testin tamamı için kendi aralığının %100'ünün altında çalıştığı en düşük aralıktan rapor edilmelidir.

Sürekli örnekleme

Sürekli örnekleme için, bir sonraki daha yüksek analiz cihazı aralığı kullanılarak testin tamamı tekrarlanmalıdır. Analiz cihazı tekrar kendi aralığının %100'ünün üzerinde çalışırsa, bir sonraki yüksek aralık kullanılarak test tekrarlanmalıdır. Analiz cihazı tüm test için her zaman kendi aralığının %100'ünün altında çalışana kadar test tekrarlanmaya devam edilmelidir.

Sapma doğrulaması ve sapma düzeltmesi

Sapma ± %1 aralığı içindeyse, veriler ya hiçbir düzeltme yapılmadan kabul edilebilir ya da düzeltme sonrasında kabul edilebilir. Sapma ± %1'den büyükse, frene özgü bir sınır değere sahip her kirletici için ve CO2 için iki set frene özgü emisyon sonucu hesaplanmalı veya test iptal edilmelidir. Bir set, sapma düzeltmesinden önceki veriler kullanılarak ve tüm sapma için verinin düzeltilmesinden sonra hesaplanan bir veri seti kullanılarak VII’nci ekin 2.6 bendi ve VII’nci Ekin 1. Açıklayıcı Eki uyarınca hesaplanmalıdır. Karşılaştırma, düzeltilmemiş sonuçların bir yüzdesi olarak yapılmalıdır. Düzeltilmemiş ve düzeltilmiş frene özgü emisyon değerleri arasındaki fark, hangisi daha büyükse, ya düzeltilmemiş frene özgü emisyon değerlerinin ya da emisyon sınır değerinin ± %4 aralığı içinde olmalıdır. Değilse, tüm test geçersizdir.

PM örnekleme maddesi (örneğin filtreler) ön koşullandırması ve dara ağırlığı ölçümü

Bir emisyon testinden önce, PM numune filtre maddesini ve PM ölçüm cihazlarını hazırlamak için aşağıdaki adımlar atılmalıdır.

Periyodik doğrulamalar

Denge ve PM-stabilizasyon ortamlarının 8.1.12 bendindeki periyodik doğrulamaları sağladığından emin olunmalıdır. Referans filtre, uygun bir referans noktası oluşturmak için test filtreleri tartılmadan hemen önce tartılmalıdır. Referans filtrelerin dengesinin doğrulanması, test sonrası dengelenme süresinden sonra, test sonrası tartım işleminden hemen önce gerçekleşir.

Görsel muayene

Kullanılmayan numune filtre maddesi kusurlar bakımından görsel olarak muayene edilmeli, kusurlu filtreler ıskartaya çıkarılmalıdır.

Topraklama

9.3.4 bendinde tarif edilen PM filtrelerini kullanmak için elektrik topraklamalı cımbızlar veya topraklama kablosu kullanılmalıdır.

Kullanılmayan numune maddeler

Kullanılmayan numune maddeler, PM-dengeleme ortamına açık bir veya birkaç kabın içine yerleştirilmelidir. Filtreler kullanılırsa, filtre kartuşunun alt yarısına yerleştirilebilirler.

Dengeleme

Numune maddeler, PM-dengeleme ortamında dengelenmelidir. Kullanılmayan bir numune maddesinin, PM dengeleme ortamında en az 30 dakika kaldığı, bu sırada PM dengeleme ortamı 9.3.4 bendindeki şartlar dahilinde olduğu sürece dengelendiği kabul edilebilir. Ancak, 400 μg veya daha fazla bir PM kütlesi bekleniyorsa, numune maddesi en az 60 dakika boyunca dengelenmelidir.

Tartım

Numune madde, otomatik veya manuel olarak aşağıdaki şekilde tartılır:

Otomatik tartım için, tartıma numune hazırlamak amacıyla otomasyon sistemi imalatçısının talimatlarına uyulmalıdır. Bu, numunelerin özel bir kabın içine koyulmasını içerebilir.

Manuel tartım için, iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır.

İsteğe bağlı olarak, ikame tartıma izin verilir (bkz. 8.2.3.10).

Bir filtre tartıldıktan sonra Petri kabına geri konur ve üzeri kapatılır.

Kaldırma kuvveti düzeltmesi

Ölçülen ağırlık, 8.1.13.2 bendinde açıklanan kaldırma kuvveti bakımından düzeltilmelidir.

Tekrarlama

Filtre kütlesi ölçümleri, iyi mühendislik kararı kullanılarak filtrenin ortalama kütlesini belirlemek ve aykırı değerlerin ortalama hesaplamasının dışında bırakmak bakımından tekrarlanabilir.

Dara ağırlığının ölçülmesi

Dara ağırlığı ölçülen kullanılmamış filtreler, temiz filtre kartuşlarına takılmalı ve yüklü kartuşlar örnekleme için test hücresine alınmadan önce kapalı veya yalıtılmış bir kabın içine yerleştirilmelidir.

İkame tartım

İkame tartım bir seçenektir ve kullanılırsa, PM örnekleme maddesine (örneğin filtre) ilişkin her tartım öncesinde ve sonrasında bir referans ağırlığın ölçülmesini içerir. İkame tartım daha fazla ölçüm gerektirse de dengenin sıfır sapmasını düzeltir ve sadece küçük bir aralıkta denge doğrusallığına dayanır. Bunun en uygun olduğu zaman, numune maddesi kütlesinin %0,1'inin altındaki toplam PM kütleleri ölçümüdür. Bununla birlikte, toplam PM kütleleri, numune maddesi kütlesinin %1'ini aştığında uygun olmayabilir. İkame tartım kullanılırsa hem ön test hem de test sonrası tartım için kullanılmalıdır. Aynı ikame ağırlık hem ön test hem de test sonrası tartım için kullanılmalıdır. İkame ağırlığın yoğunluğu 2,0 g/cm3'ten az ise, ikame ağırlığın kütlesi kaldırma kuvveti bakımından düzeltilmelidir. Aşağıdaki adımlar, ikame tartım için bir örnektir:

9.3.4.6 bendinde tarif edilen elektrik topraklamalı cımbız veya topraklama kablosu kullanılmalıdır.

Balans kefesine koymadan önce her nesne üzerindeki statik elektrik yükünü asgariye indirmek için 9.3.4.6 bendinde tarif edilen statik nötrleştirici kullanılmalıdır.

9.5.2 bendindeki kalibrasyon ağırlıklarına ilişkin gereklilikleri sağlayan bir ikame ağırlık seçilmelidir. İkame ağırlık ayrıca, mikro dengeyi ayarlamak için kullanılan ağırlıkla aynı yoğunluğa sahip olmalı ve kullanılmayan bir numune maddesine (örneğin filtre) kütle bakımından benzer olmalıdır. Filtreler kullanılırsa, tipik 47 mm çaplı filtreler için ağırlığın kütlesi yaklaşık 80 ila 100 mg olmalıdır.

Dengeli balans okuması kaydedilmeli ve daha sonra kalibrasyon ağırlığı kaldırılmalıdır.

Kullanılmayan bir örnekleme maddesi (örneğin yeni bir filtre) tartılmalı, dengeli balans okuması kaydedilmeli ve denge ortamının yoğuşma noktası, ortam sıcaklığı ve atmosfer basıncı kaydedilmelidir.

Kalibrasyon ağırlığı yeniden tartılmalı ve dengeli balans okuması kaydedilmelidir.

Kullanılmayan numunenin tartılmasından hemen önce ve sonra kaydedilen iki kalibrasyon ağırlığı okumasının aritmetik ortalaması hesaplanmalıdır. Bu ortalama değer kullanılmayan numune okumasından çıkarılmalı, daha sonra kalibrasyon ağırlığı sertifikasında belirtilen kalibrasyon ağırlığının gerçek kütlesi eklenmelidir. Bu sonuç kaydedilmelidir. Bu, kullanılmayan numunenin kaldırma kuvveti bakımından düzeltilmemiş dara ağırlığıdır.

Bu ikame tartım adımları, kullanılmamış numune maddesinin geriye kalan kısmı için tekrarlanmalıdır.

Tartım tamamlandıktan sonra, 8.2.3.7 ila 8.2.3.9 bentlerinde verilen talimatlara uyulmalıdır.

Test sonrası PM numunesi koşullandırma ve tartım

Kullanılmış PM numunesi filtreleri, kapalı veya sızdırmaz kaplara koyulmalı veya numune filtrelerini ortam kirliliğine karşı korumak için filtre tutucular kapatılmalıdır. Böylece korunan yüklü filtreler, PM-filtresi koşullandırma bölmesine veya odasına geri götürülmelidir. Daha sonra PM numune filtreleri buna göre koşullandırılır ve tartılır.

Periyodik doğrulama

Tartım ve PM-dengeleme ortamlarının 8.1.13.1 bendindeki periyodik doğrulamaları sağladığından emin olunmalıdır. Test tamamlandıktan sonra, filtreler tartım ve PM dengeleme ortamına geri döndürülmelidir. Tartım ve PM-dengeleme ortamı, 9.3.4.4 bendindeki ortam koşulları gerekliliklerini sağlamalı.Aksi takdirde test filtreleri uygun koşullar sağlanıncaya kadar kapalı halde bırakılmalıdır.

Kapalı kaplardan çıkarma

PM-dengeleme ortamında, PM numuneleri kapalı kaplardan çıkarılmalıdır. Filtreler, kartuşlarından dengeleme öncesinde veya sonrasında çıkarılabilir. Bir filtre bir kartuştan çıkarıldığında, bu amaç için tasarlanmış bir kartuş ayırıcı kullanılarak kartuşun üst yarısı alt yarısından ayrılmalıdır.

Elektrik topraklama

PM numuneleri kullanmak için, 9.3.4.5 bendinde tarif edilen elektrik topraklamalı cımbız veya topraklama kablosu kullanılmalıdır.

Görsel denetim

Toplanan PM numuneleri ve ilgili filtre maddesi görsel olarak denetlenmelidir. Filtreye veya toplanan PM numunesine ilişkin koşullar kötüleşmiş görünüyorsa veya partikül halindeki madde filtre dışındaki herhangi bir yüzeye temas ederse, numune partikül emisyonlarını belirlemek için kullanılamaz. Başka bir yüzeyle temas durumunda, devam etmeden önce etkilenen yüzey temizlenmelidir.

PM numunelerinin dengelenmesi

PM numunelerini dengelemek için, PM numuneleri 9.3.4.3 bendinde tarif edilen PM dengeleme ortamına açık olan bir veya birkaç kabın içine yerleştirilmelidir. Bir PM numunesi, PM-stabilizasyon ortamında aşağıdaki sürelerden biri boyunca kaldığı, bu sırada dengeleme ortamı 9.3.4.3 bendindeki şartlar dahilinde olduğu sürece dengelenmiştir.

38 mm çaplı bir filtre leke alanı üzerinde 400 μg'lık bir yükleme olduğu varsayılarak, bir filtrenin toplam PM yüzey konsantrasyonunun 0,353 μg/mm2'den büyük olacağı bekleniyorsa, filtre tartılmadan önce en az 60 saniye boyunca dengeleme ortamına maruz bırakılmalıdır.

Bir filtrenin toplam PM yüzey konsantrasyonunun 0,353 μg/mm2'den az olması bekleniyorsa, filtre tartılmadan önce en az 30 dakika boyunca dengeleme ortamına maruz bırakılmalıdır.

Bir filtrenin, test sırasında beklenecek toplam yüzey konsantrasyonu bilinmiyorsa, filtre tartılmadan önce en az 60 dakika boyunca dengeleme ortamına maruz bırakılmalıdır.

Test sonrası filtre kütlesinin belirlenmesi

Test sonrası filtre kütlesinin belirlenmesi için 8.2.3 bendindeki prosedürler (8.2.3.6 ila 8.2.3.9 bentler) tekrarlanmalıdır.

Toplam kütle

Her kaldırma kuvveti bakımından düzeltilmiş filtre darası kütlesi, kendi kaldırma kuvveti bakımından düzeltilmiş test sonrası filtre kütlesinden çıkarılmalıdır. Sonuç, VII’nci Ekteki emisyon hesaplamalarında kullanılan toplam kütle mtotal'dir.

9.Ölçüm ekipmanları

Motor dinamometresi şartnamesi

Mil çalışması

Uygun çevrim doğrulama kriterlerini sağlama kabiliyeti de dahil olmak üzere geçerli hizmet çevrimini gerçekleştirmek için yeterli özelliklere sahip bir motor dinamometresi kullanılmalıdır. Aşağıdaki dinamometreler kullanılabilir:

Edi-akımı veya su freni dinamometreleri.

Alternatif akım veya doğru akım otomotiv dinamometreleri.

Bir veya daha fazla dinamometre.

Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri

Tork ölçümleri için, yük hücresi veya sıralı tork ölçer kullanılabilir.

Bir yük hücresi kullanıldığında, tork sinyali motor eksenine aktarılmalı ve dinamometrenin ataleti dikkate alınmalıdır. Fiili motor torku, yük hücresinde okunan tork artı frenin atalet momentinin açısal hızlanma ile çarpımıdır. Kontrol sistemi bu hesaplamayı gerçek zamanlı olarak yapmalıdır.

Motor aksesuarları

Motoru soğutmak, yağlamak veya ısıtmak, motora giden sıvı soğutucuyu dolaştırmak veya egzoz arıtma sistemlerini çalıştırmak için gerekli olan motor aksesuarlarının çalışması hesaba katılmalı ve aksesuarlar 6.3 bendi uyarınca monte edilmelidir.

Motor donanımı ve güç aktarım mili sistemi (NRSh kategorisi)

Seyreltme prosedürü (varsa)

Seyreltici koşulları ve arka plan konsantrasyonları

Gaz halindeki bileşenler ham veya seyreltik olarak ölçülebilir. Oysa PM ölçümü genellikle seyreltme gerektirir. Seyreltme, tam akışlı veya kısmi akışlı seyreltme sistemi ile gerçekleştirilebilir. Seyreltme uygulandığı zaman egzoz gazı; ortam havası, sentetik hava veya azot ile seyreltilebilir. Gaz halindeki emisyonların ölçümü için seyreltici en az 288 K (15 °C) olmalıdır. PM örneklemesi için seyreltici sıcaklığı, CVS için 9.2.2 ve değişken seyreltme oranına sahip PFD için 9.2.3 bentlerinde belirtilmektedir. Seyreltme sisteminin akış kapasitesi, seyreltme ve örnekleme sistemlerindeki su yoğuşmasını tamamen ortadan kaldıracak kadar büyük olmalıdır. Havadaki nem yüksekse, seyreltme sistemine girmeden önce seyreltme havasının neminin giderilmesine izin verilir. Seyreltme tüneli duvarları, su içeren bileşenlerin bir gaz fazından bir sıvı faza ("sulu yoğuşma") çökelmesini önlemek için tünelin çıkış kısmındaki toplu akış borusu gibi ısıtılabilir veya yalıtılabilir.

Bir seyreltici, egzoz gazı ile karıştırılmadan önce, sıcaklığı veya nemi arttırılarak veya azaltılarak önceden koşullandırılabilir. Arka plan konsantrasyonlarını azaltmak için bileşenler seyrelticiden giderilebilir. Bileşenlerin giderilmesi veya arka plan konsantrasyonlarının hesaba katılması için aşağıdaki hükümler uygulanır:

Seyreltici içindeki bileşen konsantrasyonları ölçülebilir ve test sonuçları üzerindeki arkaplan etkileri bakımından dengelenebilir. Arka plan konsantrasyonlarını dengeleme hesaplamaları için VII’nci Eke bakınız.

Arka plandaki gaz halindeki veya partikül halindeki kirleticilerin ölçümü için 7.2, 9.3 ve 9.4 bentlerindeki şartlarda aşağıdaki değişikliklere izin verilir;

Orantılı örneklemenin kullanılması şart değildir.

Isıtmasız örnekleme sistemleri kullanılabilir.

Seyreltilmiş emisyonlar için toplu örnekleme kullanımından bağımsız olarak sürekli örnekleme kullanılabilir.

Seyreltilmiş emisyonlar için sürekli örnekleme kullanımından bağımsız olarak toplu örnekleme kullanılabilir.

PM arka planını hesaba katmak için aşağıdaki seçenekler kullanılabilir:

PM arka planını gidermek için seyreltici, %99,97'lik bir ilk asgari toplama verimliliği özelliğine sahip yüksek verimli partikül hava (HEPA) filtreleri ile filtrelenmelidir (HEPA filtreleme verimleri ile ilgili prosedürlere bakınız).

PM arka planını HEPA filtrelemesi olmadan düzeltmek için, arka plan PM, numune filtre üzerinde toplanan net PM'nin %50'sinden daha fazla katkıda bulunmamalıdır.

Net PM'in HEPA filtrelemesi ile arka plan düzeltmesine, basınç kısıtlaması olmadan izin verilir.

Tam akış sistemi

Tam akış seyreltme; sabit hacimli örnekleme (CVS). Ham egzoz gazının tam akışı bir seyreltme tünelinde seyreltilir. Sayaçtaki sıcaklık ve basınç sınırlar dahilinde tutularak sabit akış sağlanabilir. Sabit olmayan akış için, akış orantılı örneklemeye imkan tanımak üzere doğrudan ölçülmelidir. Sistem aşağıdaki gibi tasarlanmalıdır (bkz. Şekil 6.6):

İç yüzeyleri paslanmaz çelik olan bir tünel kullanılmalıdır. Tüm seyreltme tüneli elektrik bakımından topraklanmalıdır. Alternatif olarak, PM veya PN sınırlarına tabi olmayan motor kategorileri için iletken olmayan malzemeler kullanılabilir.

Egzoz gazı geri basıncı, seyreltme havası giriş sistemi tarafından yapay olarak düşürülmemelidir. Ham egzoz gazının tünele beslendiği yerdeki statik basınç, atmosferik basınç ± 1,2 kPa aralığı içinde tutulmalıdır.

Karışmayı desteklemek için ham egzoz gazı, tünelin merkez hattı boyunca çıkış tarafına doğru yönlendirilerek tünelin içine beslenmelidir. Tünel duvarlarıyla egzoz gazı etkileşimini en aza indirmek için seyreltme havasının bir kısmı tünelin iç yüzeyinden radyal olarak beslenebilir.

Seyreltici. PM örneklemesi için seyrelticilerin (9.2.1 bendinde belirtildiği gibi ortam havası, sentetik hava veya azot) sıcaklığı, seyreltme tünelinin girişine yakın bir yerde 293 ila 325 K (20 ila 52 °C) arasında tutulmalıdır.

Reynolds sayısı Re, seyreltilmiş egzoz gazı akışı için en az 4.000 olmalıdır. Burada Re, seyreltme tünelinin iç çapına dayanmaktadır. Re, VII’nci Ekte tanımlanmıştır. Bir örnekleme sondası, tünel çapı boyunca dikey ve yatay olarak geçirilirken, yeterli karışıma ilişkin doğrulama yapılmalıdır. Analiz cihazı tepkisi, ortalama ölçülen konsantrasyonun ± %2'sini aşan herhangi bir sapma gösterirse, CVS daha yüksek bir akış hızında çalıştırılmalı veya karışımın iyileştirilmesi için bir karıştırma plakası veya orifisi monte edilmelidir.

Akış ölçümü ön koşullandırma. Seyreltilmiş egzoz gazı, akış hızı ölçülmeden önce koşullandırılabilir. Ancak bu şartlandırma, aşağıdaki şekilde, ısıtılmış HC veya PM numune sondalarının çıkış kısmında gerçekleşmelidir;

Akış düzleştiriciler, titreşim sönümleyiciler veya bunların ikisi de kullanılabilir.

Bir filtre kullanılabilir.

Herhangi bir sayacın üst tarafındaki sıcaklığı kontrol etmek için bir ısı eşanjörü kullanılabilir. Ancak sulu yoğuşmayı önlemek için adım atılmalıdır.

Sulu yoğuşma. Sulu yoğuşma; nem, basınç, sıcaklık ve sülfürik asit gibi diğer bileşenlerin konsantrasyonlarının bir fonksiyonudur. Bu parametreler, motor giriş havası neminin, seyreltme havası neminin, motor hava/yakıt oranının ve yakıt içindeki hidrojen ve kükürt miktarı da dahil olmak üzere yakıt bileşiminin bir fonksiyonu olarak değişir.

Ölçülen bir konsantrasyona karşılık gelen bir akışın ölçülmesini sağlamak için, sulu yoğuşma ya numune sondasının konumu ile seyreltme tünelindeki sayaç girişi arasında önlenmeli veya sulu yoğuşmanın oluşmasına izin verilmeli ve sayaç girişinde nem ölçülmelidir. Seyreltme tüneli duvarları veya tünelin çıkış kısmındaki toplu akış boruları, sulu yoğuşmayı önlemek için ısıtılabilir veya yalıtılabilir. Seyreltme tüneli boyunca sulu yoğuşma önlenmelidir. Bazı egzoz gazı bileşenleri, nemin varlığı dolayısıyla seyreltilebilir veya giderilebilir.

PM örneklemesi için, CVS'den gelen zaten orantılı akış, Şekil 6.7'de gösterilen ve 9.2.3.2 bendinde belirtilen istenen toplam seyreltme oranına ulaşmak için (bir veya daha fazla) ikincil seyreltmeden geçer.

Asgari toplam seyreltme oranı, test çevrimi veya test aralığı sırasında azami motor egzoz gazı akış hızına bağlı olarak birincil seyreltme aşaması için 5:1 ila 7:1 ve en az 2:1 aralığında olmalıdır.

Seyreltici besleme noktasından filtre tutuculara kadar ölçülen sistem içinde toplam kalma süresi, 0,5 ila 5 saniye arasında olmalıdır.

Parçacıkların kütlesini belirlemek için partikül örnekleme sistemi, partikül örnekleme filtresi, bir gravimetrik balans ve sıcaklık ve nem kontrollü tartı odası gerekir.

Şekil 6.6

Tam akışlı seyreltme örnekleme konfigürasyonu örnekleri

-2243505006700

Kısmi akışlı seyreltme (PFD) sistemi

Kısmi akışlı sisteme ilişkin açıklama

Bir PFD sisteminin şeması Şekil 6.7'de gösterilmektedir. Bu, numune alma, seyreltme ve PM örneklemesi ilkelerini gösteren genel bir şemadır. Şekilde tarif edilen tüm bileşenlerin, numune toplamanın amacını sağlayan diğer olası örnekleme sistemleri için gerekli olduğunu göstermesi amaçlanmamaktadır. Aynı numune toplama, seyreltme ve PM örnekleme amacına hizmet etmeleri koşuluyla bu şemalara uymayan diğer konfigürasyonlara izin verilir. Bunların, değişken seyreltme PFD için 8.1.8.6 (periyodik kalibrasyon) ve 8.2.1.2 (doğrulama) ve 8.1.4.5 bentlerinin yanı sıra Tablo 6.5 (doğrusallık doğrulama) ve sabit seyreltme PFD için 8.1.8.5.7 bendindekiler (doğrulama) gibi diğer kriterleri sağlaması gerekir.

Şekil 6.7'de gösterildiği gibi, ham egzoz gazı veya birincil seyreltilmiş akış, sırasıyla egzoz borusu EP veya CVS'den, örnekleme sondası SP ve aktarım hattı TL yoluyla seyreltme tüneli DT'ye aktarılır. Tünel boyunca toplam akış, bir akış kontrol cihazı ve partikül örnekleme sisteminin (PSS) örnekleme pompası P ile ayarlanır. Orantılı ham egzoz gazı örneklemesi için seyreltme havası akışı, istenen egzoz gazı bölünmesi için komuta sinyalleri olarak qmew (ıslak bazda egzoz gazı kütle akış hızı) veya qmaw (ıslak bazda emme havası kütle akış hızı) ve qmf (yakıt kütlesi akış hızı) kullanabilen akış kontrol cihazı FC1 tarafından kontrol edilir. Seyreltme tüneli DT içine numune akışı, toplam akış ile seyreltme havası akışı arasındaki farktır. Seyreltme havası akış hızı, akış ölçüm cihazı FM1 ile, toplam akış hızı, partikül örnekleme sisteminin akış ölçüm cihazı ile ölçülür. Seyreltme oranı bu iki akış hızı kullanılarak hesaplanır. Egzoz gazı akışına karşı ham veya seyreltilmiş egzoz gazına ait sabit bir seyreltme oranı ile (örneğin PM örneklemesi için ikincil seyreltme) örnekleme için, seyreltme havası akış hızı genellikle sabittir ve akış kontrol cihazı FC1 veya seyreltme havası pompası tarafından kontrol edilir.

Seyreltme havası (ortam havası, sentetik hava veya azot), yüksek verimli bir PM hava (HEPA) filtresi ile filtrelenmelidir.

Şekil 6.7

Kısmi akışlı seyreltme sistemi şeması (toplam örnekleme tipi).

a = Motor egzoz gazı veya birincil seyreltilmiş akış

b =İsteğe bağlı

c = PM örnekleme

Şekil 6.7'deki bileşenler:

DAF:Seyreltme havası filtresi

DT: Seyreltme tüneli veya ikincil seyreltme sistemi

FC1:Akış kontrol cihazı

FH:Filtre tutucu

FM1:Seyreltme havası akış hızını ölçen akış ölçüm cihazı

P: Örnekleme pompası

PSS:PM örnekleme sistemi

PTL:PM aktarım hattı

SP:Ham veya seyreltilmiş egzoz gazı örnekleme sondası

TL:Aktarım hattı

Sadece orantılı ham egzoz gazı örnekleme PFD'si için geçerli olan kütle akış hızları;

qmew yaş bazda egzoz gazı kütle akış hızı

qmaw yaş bazda giriş havası kütle akış hızı

qmf yakıt kütle akış hızı

Seyreltme

Seyrelticilerin (9.2.1 bendinde belirtildiği gibi ortam havası, sentetik hava veya azot) sıcaklığı, seyreltme tünelinin girişine yakın bir yerde 293 ila 325 K (20 ila 52 °C) arasında tutulmalıdır.

Seyreltme sistemine girmeden önce seyreltme havasının neminin giderilmesine izin verilir. Kısmi akışlı seyreltme sistemi, motor egzoz gazı akımından orantılı bir ham egzoz gazı numunesi alınacak şekilde tasarlanmalı, böylece egzoz gazı akımı akış hızındaki farklılıklara tepki vermeli ve 9.3.3.4.3 bendinde öngörüldüğü şekilde test filtresinde bir sıcaklık elde etmek için bu numuneye seyreltme havası verilmelidir. Bunun için seyreltme oranının 8.1.8.6.1 bendindeki doğruluk gerekliliklerini sağlayacak şekilde belirlenmesi esastır.

Ölçülen bir konsantrasyona karşılık gelen bir akışın ölçülmesini sağlamak için, sulu yoğuşma ya numune sondasının konumu ile seyreltme tünelindeki sayaç girişi arasında önlenmeli veya sulu yoğuşmanın oluşmasına izin verilmeli ve sayaç girişinde nem ölçülmelidir. PFD sistemi, sulu yoğuşmayı önlemek için ısıtılabilir veya yalıtılabilir. Seyreltme tüneli boyunca sulu yoğuşma önlenmelidir.

Asgari seyreltme oranı, test çevrimi veya test aralığı sırasında azami motor egzoz gazı akış hızına bağlı olarak 5:1 ila 7:1 aralığında olmalıdır.

Seyreltici besleme noktasından filtre tutuculara kadar ölçülen sistem içinde kalma süresi, 0,5 ila 5 s arasında olmalıdır.

Parçacıkların kütlesini belirlemek için partikül örnekleme sistemi, partikül örnekleme filtresi, bir gravimetrik balans ve sıcaklık ve nem kontrollü tartı odası gerekir.

Uygulanabilirlik

PFD, herhangi bir toplu veya sürekli PM ve herhangi bir süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) hizmet çevrimi, herhangi bir ayrık modlu NRSC veya herhangi bir RMC hizmet çevrimi üzerinde gaz emisyon örneklemesi için orantılı bir ham egzoz gazı numunesi almak için kullanılabilir.

Sistem, daha önce seyreltilmiş bir egzoz gazı için de kullanılabilir. Burada sabit bir seyreltme oranıyla zaten orantılı bir akışın seyreltilmesi sağlanır (bkz. Şekil 6.7). PM örneklemesi için gerekli toplam seyreltme oranını elde etmek için bir CVS tünelinden ikincil seyreltme bu yolla gerçekleştirilir.

Kalibrasyon

PFD'nin orantılı bir ham egzoz gazı numunesi almak üzere kalibrasyonu 8.1.8.6 bendinde açıklanmaktadır.

Örnekleme prosedürleri

Genel örnekleme gereklilikleri

Sonda tasarımı ve yapısı

Sonda, bir örnekleme sistemindeki ilk bağlantı parçasıdır. Numune almak üzere, iç ve dış yüzeyleri egzoz gazı ile temas halinde olacak şekilde, ham veya seyreltilmiş bir egzoz gazı akımı içine girer. Numune, sondadan bir aktarım hattına taşınır.

Numune sondaları, iç yüzeyleri paslanmaz çelikten veya ham egzoz gazı örneklemesi için, ham egzoz gazı sıcaklıklarına dayanabilecek reaktif olmayan herhangi bir malzemeden yapılmış olmalıdır. Numune sondaları, bileşenlerin ortalama numune konsantrasyonları ile karıştırıldığı ve diğer sondalarla etkileşimin en aza indirildiği yerlerde bulunmalıdır. Tüm sondaların, özellikle istenmeyen seyreltmenin oluşabileceği bir ham egzoz sayacı egzoz borusunun çıkışı yakınında, sınır katmanları, burgaçlar ve anaforların etkilerinden uzak tutulması önerilir. Sondanın temizlenmesi veya geri yıkanması, test sırasında başka bir sondayı etkilemez. Birden fazla bileşen içeren bir numunenin alınması için, her bileşen için tüm gereklilikleri sağladığı sürece tek bir sonda kullanılabilir.

Karışma haznesi (NRSh kategorisi)

İmalatçı tarafından izin verildiğinde, NRSh kategorisindeki motorlar test edilirken bir karışma haznesi kullanılabilir. Karışma haznesi, bir ham gaz örnekleme sisteminin isteğe bağlı bir bileşenidir ve egzoz sistemi içinde susturucu ile örnek sondası arasına yerleştirilmiştir. Karışma haznesinin ve öncesindeki ve sonrasındaki borunun şekli ve boyutları, numune sondası konumunda iyi karışmış, homojen bir numune sağlayacak ve böylece haznenin emisyon sonuçlarını etkileyen güçlü titreşimlerinden veya rezonanslarından kaçınılacak şekilde olmalıdır.

Aktarım hatları

Alınmış bir numuneyi sondadan analiz cihazına, depolama ortamına veya seyreltme sistemine taşıyan aktarım hatlarının boyları, analiz cihazlarının, depolama ortamlarının ve seyreltme sistemlerinin sondalara olabildiğince yakın konumlandırılmasıyla en aza indirilmelidir. Aktarım hatlarındaki dirsek sayısı en aza indirilmeli ve kaçınılmaz her dirseğin yarıçapı olabildiğince büyük olmalıdır.

Örnekleme yöntemleri

7.2 bendinde verilen sürekli ve toplu örnekleme için aşağıdaki koşullar uygulanır:

Sabit bir akış hızından numune alınırken, numune de sabit bir akış hızında gerçekleştirilmelidir.

Değişken bir akış hızından alınırken, numune akış hızı, değişken akış hızıyla orantılı olarak değişmelidir.

Orantılı örnekleme, 8.2.1 bendinde açıklandığı gibi doğrulanmalıdır.

Gaz örnekleme

Örnekleme sondaları

Gaz halindeki emisyonları örneklemek için tek-portlu veya çok-portlu sondalar kullanılır. Sondalar, ham veya seyreltik egzoz gazı akışına göre herhangi bir yöne yönlendirilebilir. Bazı sondalar için numune sıcaklıkları aşağıdaki şekilde kontrol edilmelidir:

Seyreltilmiş egzoz gazından NOx çıkartan sondalar için, sulu yoğuşmayı önlemek için sondanın duvar sıcaklığı kontrol edilmelidir.

Seyreltilmiş egzoz gazından hidrokarbonları çıkartan sondalarda, kirlenmeyi en aza indirmek için sonda duvar sıcaklığının yaklaşık 191 °C olarak kontrol edilmesi önerilir.

Karışma haznesi (NRSh kategorisi)

9.3.1.1.1 bendi uyarınca kullanıldığında, karışma haznesinin iç hacmi, test edilen motorun bağımsız silindir süpürme hacminin on katından az olmamalıdır. Karışma haznesi, motor susturucusuna mümkün olduğu kadar yakın bağlanmalı ve asgari iç yüzey sıcaklığı 452 K (179 °C) olmalıdır. Karışma haznesinin tasarımını imalatçı belirleyebilir.

Aktarım hatları

Emisyon örneklemesi için paslanmaz çelik, PTFE, VitonTM veya daha iyi özelliklere sahip başka bir malzemeden iç yüzeylere sahip aktarım hatları kullanılmalıdır. Egzoz gazı sıcaklıklarına dayanıklı, tepkimeye girmeyen bir malzeme kullanılmalıdır. Filtre ve mahfazası, aktarım hatları ile aynı sıcaklık gerekliliklerini sağlıyorsa, aşağıdaki şekilde sıralı filtreler kullanılabilir:

8.1.11.5 bendinde belirtilen gereklilikleri sağlayan bir NO2- NO konvertörünün veya 8.1.11.4 bendinde belirtilen gereklilikleri sağlayan bir soğutucunun giriş tarafındaki NOx-aktarım hatları için, sulu yoğuşmayı önleyen bir numune sıcaklığı muhafaza edilmelidir.

THC aktarım hatları için, hattın tamamı boyunca (464 ± 11) K [(191 ± 11) °C]'lik bir duvar sıcaklık toleransı muhafaza edilmelidir. Ham egzoz gazından örneklendiyse; ısıtmasız, yalıtımlı bir aktarım hattı doğrudan bir sondaya bağlanabilir. Aktarım hattının uzunluğu ve yalıtımı, aktarım hattının çıkışında ölçülen, beklenen en yüksek ham egzoz gazı sıcaklığını, en düşük 191 °C'ye soğutacak şekilde tasarlanmalıdır. Seyreltilmiş örnekleme için, duvar sıcaklığının (464 ± 11) K [(191 ± 11) °C]'ye geçişi için, sonda ile aktarım hattı arasında 0,92 m uzunluğa kadar bir dönüşüm bölgesine izin verilir.

Numune koşullandırma bileşenleri

Numune kurutucular

Şartlar

Suyun, gaz halindeki emisyon ölçümü üzerindeki etkisini azaltmak üzere numuneden nem gidermek için numune kurutucular kullanılabilir. Numune kurutucular, 9.3.2.3.1.1 ve 9.3.2.3.1.2 bentlerinde belirtilen gereklilikleri sağlamalıdır. Hacimce %0,8 nem içeriği (7-13) numaralı denklemde kullanılır.

Beklenen en yüksek su buharı konsantrasyonu Hm için, su giderme tekniği nemi <5 g su/kg kuru hava (veya yaklaşık hacimce %0,8 H20), yani 277,1 K (3,9 °C) ve 101,3 kPa koşullarında %100 bağıl nemde tutmalıdır. Bu nem şartı, 298 K (25 °C) ve 101,3 kPa koşullarında yaklaşık %25 bağıl neme denk gelir. Bu, aşağıdaki yöntemlerden biri ile ispatlanabilir:

Numune kurutucunun çıkışındaki sıcaklığın ölçülmesi veya,

CLD'nin hemen girişinde bir noktadaki nemin ölçülmesi veya,

8.1.12 bendindeki doğrulama prosedürünün gerçekleştirilmesi.

İzin verilen numune kurutucu tipleri ve kurutucu sonrasındaki nem içeriğini tahmin etme prosedürü

Bu bentte açıklanan her numune kurutucu tipi kullanılabilir.

Herhangi bir gaz analiz cihazının veya depolama ortamının giriş kısmında bir ozmotik membranlı kurutucu kullanılırsa, 9.3.2.2 bendinde belirtilen sıcaklık gerekliliklerini sağlamalıdır. Bir ozmotik membranlı kurutucunun çıkış tarafındaki yoğuşma noktası Tdew ve mutlak basınç ptotal izlenmelidir. Su miktarı, VII’nci Ekte belirtildiği şekilde, sürekli kaydedilmiş Tdew ve ptotal değerleri veya bunların bir test sırasında gözlemlenen tepe değerleri veya alarm ayar noktaları kullanılarak hesaplanmalıdır. Doğrudan bir ölçüm yapılmadan, kurutucunun test sırasında beklenen en düşük mutlak basıncı, nominal ptotal'ı verir.

Sıkıştırma ateşlemeli motorlar için THC ölçüm sisteminin giriş kısmında bir termal soğutucu kullanılamaz. NO2- NO konvertörünün giriş kısmında bir termal soğutucu veya NO2- NO konvertörsüz bir örnekleme sisteminde kullanılırsa, soğutucu 8.1.11.4 bendinde belirtilen NO2 kayıp performans kontrolünü sağlamalıdır. Bir termal soğutucunun çıkış tarafındaki yoğuşma noktası Tdew ve mutlak basınç ptotal izlenmelidir. Su miktarı, VII’nci Ekte belirtildiği şekilde, sürekli kaydedilmiş Tdew ve ptotal değerleri veya bunların bir test sırasında gözlemlenen tepe değerleri veya alarm ayar noktaları kullanılarak hesaplanmalıdır.

Doğrudan bir ölçüm yapılmadan, termal soğutucunun test sırasında beklenen en düşük mutlak basıncı, nominal ptotal'ı verir. Termal soğutucudaki doygunluk derecesini varsaymak yerinde olursa, bilinen soğutucu verimi ve soğutucu sıcaklığı Tchiller'in sürekli izlenmesine bağlı olarak Tdew hesaplanabilir. Tchiller değerleri sürekli olarak kaydedilmiyorsa, bir test sırasında gözlenen en yüksek değeri veya alarm ayar noktası, VII’nci Ek uyarınca sabit bir su miktarını belirlemek için sabit bir değer olarak kullanılabilir. Tchiller'in Tdew'e eşit olduğunu varsaymak yerinde olursa, VII’nci Ek uyarınca Tchiller, Tdew yerine kullanılabilir. Tchiller ve Tdew arasında sabit bir sıcaklık dengelemesi varsaymak yerinde olursa, soğutucu çıkışı ve sıcaklık ölçüm noktası arasında bilinen ve sabit miktarda bir numunenin tekrar ısınması nedeniyle, bu varsayılan sıcaklık dengeleme değeri emisyon hesaplamalarında dikkate alınabilir. Bu bentte izin verilen varsayımların geçerliliği, mühendislik analizi veya verilerle gösterilmelidir.

Numune pompaları

Herhangi bir gaz için bir analiz cihazının veya depolama ortamının giriş kısmında numune pompaları kullanılmalıdır. Emisyon örneklemesi için paslanmaz çelik, PTFE veya daha iyi özelliklere sahip başka herhangi bir malzemeden iç yüzeylere sahip numune pompaları kullanılmalıdır. Bazı numune pompalarında, sıcaklıklar aşağıdaki şekilde kontrol edilmelidir:

8.1.11.5 bendinde belirtilen gereklilikleri sağlayan bir NO2-NO konvertörünün veya 8.1.11.4 bendinde belirtilen gereklilikleri sağlayan bir soğutucunun giriş tarafında bir NOx numune pompası kullanılırsa, sulu yoğuşmayı önlemek için ısıtılmalıdır.

THC analiz cihazının veya depolama ortamının giriş kısmında bir THC numune pompası kullanılırsa, iç yüzeyleri 464 ± 11 K (191 ± 11) °C'lik bir toleransa ısıtılmalıdır.

Amonyak temizleyiciler

NH3 karışmasını, NO2- NO konvertörünün zehirlenmesini ve örnekleme sistemi veya analiz cihazlarında birikimleri önlemek için her gaz örnekleme sistemi için amonyak temizleyiciler kullanılabilir. Amonyak temizleyicinin montajı imalatçının tavsiyelerine uygun olmalıdır.

Numune depolama ortamı

Torba örnekleme durumunda, gaz hacimleri, asgari düzeyde gazsız veya gazların nüfuz etmesini sağlayan yeterince temiz kaplarda saklanmalıdır. Depolama ortamının temizliği ve geçirgenliği için kabul edilebilir eşik değerleri belirlemek için iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır. Bir kap, temizlenmesi için tekrar tekrar arındırılabilir ve tahliye edilebilir ve ısıtılabilir. Sıcaklık kontrollü bir ortam içindeki esnek bir kap (örneğin bir torba) veya başlangıçta tahliye edilen veya bir piston ve silindir düzeneği gibi değiştirilebilen bir hacme sahip olan sıcaklık kontrollü sert bir kap kullanılmalıdır. Aşağıda Tablo 6.6'daki gereklilikleri sağlayan kaplar kullanılmalıdır.

Tablo 6.6

Gaz Toplu Örnekleme Kabı Malzemeleri

CO, CO2, O2, CH44,

C2H6 ,C3H8, NO, NO2 (1)

Polivinil florür (PVF) (2), örneğin Tedlar™, poliviniliden florür (2), örneğin Kynar™, politetrafloroetilen (3), örneğin Teflon™ veya paslanmaz çelik (2)

Politetrafloroetilen (4) veya paslanmaz çelik (4)

(1)Depolama kabında sulu yoğuşma önlendiği sürece.

(2)313 K'ye (40 °C) kadar.

(3)475 K'ye (202 °C) kadar.

(4)464 ± 11 K'de (191 ± 11 °C).

PM örnekleme

Örnekleme sondaları

Ucunda tek bir açıklığa sahip PM sondaları kullanılmalıdır. PM sondaları doğrudan giriş tarafına bakacak şekilde yönlendirilmelidir.

PM sondası, Şekil 6.8'deki şartlara uygun bir şapka ile korunabilir. Bu durumda, 9.3.3.3 bendinde açıklanan ön sınıflandırıcı kullanılmaz.

Şekil 6.8

Şapka-şekilli bir ön sınıflandırıcıya sahip örnekleme sondasının şeması

9.3.3.2.Aktarım hatları

Aktarım hatları ve egzoz gazı bileşenleri arasındaki sıcaklık farklarını en aza indirmek için yalıtımlı veya ısıtılmış aktarım hatları veya ısıtılmış bir muhafaza kullanılması önerilir. PM ile tepkimeye girmeyen ve iç yüzeyleri elektriksel olarak iletken olan aktarım hatları kullanılmalıdır. Paslanmaz çelikten yapılmış PM aktarım hatları kullanılması önerilir. Paslanmaz çelik dışındaki herhangi bir malzemenin, paslanmaz çelikle aynı örnekleme performansını sağlaması gerekecektir. PM aktarım hatlarının iç yüzeyi elektriksel olarak topraklanmalıdır.

9.3.3.3.Ön sınıflandırıcı

Büyük çaplı parçacıkları gidermek için, doğrudan seyreltme sistemine filtre tutucusundan önce monte edilmiş olan PM ön sınıflandırıcısının kullanılmasına izin verilir. Sadece bir ön sınıflandırıcıya izin verilir. Şapka şekilli bir sonda kullanılıyorsa (bkz. Şekil 6.8), ön sınıflandırıcı kullanılması yasaktır.

PM ön sınıflandırıcısı, ataletsiz bir ayrıştırıcı veya siklonik bir ayırıcı olabilir. Paslanmaz çelikten yapılmış olmalıdır. Ön sınıflandırıcı, 10 μm'lik bir aerodinamik çapta PM'nin en az %50'sini ve kullanıldığı akış hızları aralığı boyunca 1 μm'lik bir aerodinamik çapta PM'nin en çok %1'ini giderecek şekilde derecelendirilmelidir. Ön sınıflandırıcı çıkışı, ön sınıflandırıcı akışının bir teste başlamadan önce dengelenebileceği şekilde her PM numune filtresini bypass edecek bir imkanla yapılandırılmalıdır. PM numune filtresi, ön sınıflandırıcının çıkış tarafından 75 cm içinde yerleştirilmelidir.

Numune filtresi

Seyreltilmiş egzoz gazı, test dizisi sırasında 9.3.3.4.1 ila 9.3.3.4.4 bentlerinde belirtilen gereklilikleri sağlayan bir filtre ile örneklenmelidir.

Filtre şartnamesi

Tüm filtre tipleri en az %99,7 toplama verimine sahip olmalıdır. Numune filtresi imalatçılarının ürün derecelendirmelerine yansıyan ölçümleri bu şartı göstermek için kullanılabilir. Filtre malzemesi aşağıdakilerden biri olabilir:

Florokarbon (PTFE) kaplı cam lifi veya

Florokarbon (PTFE) membran.

Filtre üzerinde beklenen net PM kütlesi 400 μg'ı aşarsa, %98'lik asgari ilk toplama verimine sahip bir filtre kullanılabilir.

Filtre boyutu

Nominal filtre boyutu 46,50 mm ± 0,6 mm çap (en az 37 mm leke çapı) olmalıdır. Onay kuruluşunun önceden mutabakatı ile daha büyük çaplı filtreler kullanılabilir. Filtre ile leke alanı arasında orantılılık olması önerilir.

PM numunelerinin seyreltilmesi ve sıcaklık kontrolü;

PM numuneleri, CVS sistemi durumunda aktarım hatlarının giriş tarafında ve PFD sistemi durumunda çıkış tarafında en az bir kez seyreltilmelidir (aktarım hatları için bkz. 9.3.3.2). Numune sıcaklığı, PM filtre maddesi girişinden önce 200 mm veya çıkışından sonra 200 mm içinde herhangi bir yerde ölçüldüğü gibi, 320 ± 5 K (47 ± 5 °C) bir toleransla kontrol edilmelidir. PM numunesinin öncelikle 9.2.1 bendinin (a) numaralı alt bendinde belirtilen seyreltme koşulları ile ısıtılması veya soğutulması amaçlanır.

Filtre yüzey hızı

Filtre yüzey hızı 0,90 ila 1,00 m/s arasında olmalı ve kaydedilen akış değerlerinin %5'inden daha azı bu aralığı aşmalıdır. Toplam PM kütlesi 400 μg'ı aşarsa, filtre yüzey hızı düşürülebilir. Yüzey hızı, filtrenin giriş kısmındaki basınçta ve filtre yüzeyi sıcaklığında numunenin hacimsel akış hızının, filtrenin maruz kalan alanına bölümü olarak ölçülmelidir. PM örnekleyiciden filtreye kadar olan basınç düşüşü 2 kPa'dan az ise, egzoz sistemi yığını veya CVS tünel basıncı giriş basıncı için kullanılmalıdır.

Filtre tutucu

Türbülanslı çökelmeyi en aza indirmek ve PM'nin bir filtre üzerinde eşit şekilde birikmesi için, aktarım hattı iç çapından filtre yüzeyinde maruz kalan çapa geçişine kadar (merkezden) 12,5°'lik bir geniş koni açısı kullanılmalıdır. Bu geçiş için paslanmaz çelik kullanılmalıdır.

Gravimetrik analiz için PM-dengeleme ve tartım ortamları

Gravimetrik analiz ortamı

Bu bentte gravimetrik analiz için PM'yi dengelemek ve tartmak üzere gereken iki ortam açıklanmaktadır; filtrelerin tartım öncesinde depolandığı PM dengeleme ortamı ve balansın bulunduğu tartım ortamı. Bu iki ortam ortak bir alanı paylaşabilir.

Hem dengeleme hem de tartım ortamları, PM numunelerini kirletebilecek toz, aerosoller veya yarı uçucu malzemeler gibi ortam kirleticilerinden uzak tutulmalıdır.

Temizlik

PM-dengeleme ortamının referans filtreler kullanılarak temizliği, açıklandığı şekilde doğrulanmalıdır.

Haznenin sıcaklığı

Partikül filtrelerinin koşullandırıldığı ve tartıldığı haznenin (veya odanın) sıcaklığı, tüm filtre koşullandırma ve tartım işlemleri sırasında 295 ± 1 K (22 °C ± 1 °C) aralığı içinde tutulmalıdır. Nem, 282,5 ± 1 K (9,5 °C ± 1 °C) yoğuşma noktasında ve %45 ± %8 bağıl nemde muhafaza edilmelidir. Dengeleme ve tartım ortamları ayrı ise, dengeleme ortamı 295 ± 3 K (22 °C ± 3 °C) bir toleransta muhafaza edilmelidir.

Ortam koşullarının doğrulanması

9.4 bendindeki gereklilikleri sağlayan ölçüm aletleri kullanılırken, aşağıdaki ortam koşulları doğrulanmalıdır:

Yoğuşma noktası ve ortam sıcaklığı kaydedilmelidir. Bu değerler, dengeleme ve tartım ortamlarının, filtreleri tartmadan önce en az 60 dakika boyunca 9.3.4.3 bendinde belirtilen toleranslar dahilinde kaldığını belirlemek için kullanılır.

Atmosferik basınç tartım ortamı içinde sürekli olarak kaydedilmelidir. Kabul edilebilir bir alternatif, dengedeki atmosferik basıncın her zaman için paylaşılan atmosferik basıncın ± 100 Pa aralığı içinde dengede olması sağlanabildiği sürece, tartım ortamı dışındaki atmosferik basıncı ölçen bir barometrenin kullanılmasıdır. Her PM numunesi tartıldığında en son atmosferik basıncı kaydetmek için bir imkan sağlanmalıdır. Bu değer, 8.1.13.2 bendindeki PM numune filtre kaldırma kuvveti düzeltmesini hesaplamak için kullanılır.

Balansın montajı

Balans aşağıdaki şekilde monte edilmelidir:

Harici ses ve titreşimden yalıtması için titreşim yalıtımlı bir platform üzerine monte edilmelidir.

Taşınımlı hava akışından, elektriksel olarak topraklanmış statik-dağıtan bir akım kalkanı ile korunmalıdır.

Statik elektrik yükü

Balans ortamında statik elektrik yükü aşağıdaki şekilde en aza indirilmelidir:

Balans elektriksel olarak topraklanır.

PM numuneleri manuel olarak işlenecekse, paslanmaz çelik cımbız kullanılır.

Cımbız topraklama kablosu ile topraklanmalı veya operatöre, topraklama kablosu ile balans ortak bir topraklamayı paylaşacak şekilde bir topraklama kablosu sağlanmalıdır.

PM numunelerinden statik yükü gidermek için balans ile ortak olarak elektrik topraklaması yapılmış bir statik-elektrik giderici sağlanmalıdır.

Ölçüm cihazları

Giriş

Kapsam

Bu bentte, emisyon testi ile ilgili ölçüm cihazları ve ilişkili sistem gereklilikleri belirtilmektedir. Bu; motor parametrelerini, ortam koşullarını, akışla ilgili parametreleri ve emisyon konsantrasyonlarını (ham veya seyreltilmiş) ölçmek için kullanılan laboratuvar cihazlarını içerir.

Cihaz tipleri

Bu Tebliğde belirtilen her cihaz, Tebliğde belirtildiği şekilde kullanılmalıdır (bu cihazlar tarafından sağlanan ölçüm miktarları için Tablo 6.5'e bakınız). Bu Tebliğde belirtilen bir cihazın belirtilmeyen bir şekilde kullanıldığı veya onun yerine başka bir cihazın kullanıldığı her durumda, 5.1.1 bendinde belirtilen denklik hükümlerine ilişkin şartlar uygulanır. Belirli bir ölçüm için birden fazla cihazın belirtildiği durumlarda, başvuru üzerine bu cihazlardan biri, onay kuruluşu tarafından belirtilen prosedüre denk alternatif bir prosedürün olduğunu göstermek için referans olarak belirlenecektir.

Yedek sistemler

Onay kuruluşunun önceden onayı ile, tek bir teste ilişkin test sonuçlarını hesaplamak amacıyla birden fazla cihazdan gelen veriler, bu noktada açıklanan tüm ölçüm cihazları için kullanılabilir. Tüm ölçümlerden elde edilen sonuçlar kaydedilmeli ve ham veriler muhafaza edilmelidir. Ölçümlerin hesaplamalarda gerçekten kullanılıp kullanılmadığı hususunda bu şart uygulanır.

Veri kaydı ve kontrolü

Test sistemi, verileri güncelleyebilmeli, verileri kaydedebilmeli ve operatör talebi, dinamometre, örnekleme ekipmanı ve ölçüm cihazları ile ilgili kontrol sistemlerini kullanabilmelidir. Tablo 6.7'de gösterildiği gibi belirtilen asgari frekanslarda kayıt yapabilen veri toplama ve kontrol sistemleri kullanılmalıdır (bu Tablo ayrık mod NRSC testi için geçerli değildir).

Tablo 6.7

Veri kaydı ve minimum frekansları kontrol etme

Geçerli Test

Protokol

Bölüm

Ölçülen Değerler

Asgari Komuta ve Kontrol Frekansı

Asgari Kayıt Frekansı

7.6

Motor adım eşlemesi sırasında devir ve tork

1 Hz

Adım başına 1 ortalama değer

7.6

Motor tarama eşlemesi sırasında devir ve tork

5 Hz

1 Hz ortalamalar

7.8.3

Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) hizmet çevrimi referans ve geri besleme devirleri ve momentleri

5 Hz

1 Hz ortalamalar

7.8.2

Ayrık mod NRSC ve RMC hizmet çevrimi referans ve geri besleme devirleri ve momentleri

1 Hz

7.3

Ham analiz cihazlarının sürekli konsantrasyonları

Yok

1 Hz

7.3

Seyrelti analiz cihazlarının sürekli konsantrasyonları

Yok

1 Hz

7.3

Ham veya seyreltik analiz cihazlarının toplu konsantrasyonları

Yok

Test aralığı başına 1 ortalama değer

7.6

8.2.1

Akış ölçümünün giriş kısmında ısı eşanjörüne sahip bir CVS'den seyreltilmiş egzoz gazı akış hızı

Yok

1 Hz

7.6

8.2.1

Akış ölçümünün giriş kısmında ısı eşanjörü olmayan bir CVS'den seyreltilmiş egzoz gazı akış hızı

5 Hz

1 Hz ortalamalar

7.6

8.2.1

Emme havası veya egzoz gazı akış hızı (ham süreksiz ölçümü için)

Yok

1 Hz ortalamalar

7.6

8.2.1

Aktif olarak kontrol edilirse seyreltme havası

5 Hz

1 Hz ortalamalar

7.6

8.2.1

Isı eşanjörlü bir CVS'den numune akışı

1 Hz

7.6

8.2.1

Isı eşanjörsüz bir CVS'den numune akışı

5 Hz

1 Hz ortalama

9.4.3. Ölçüm cihazları için performans şartnameleri

Genel bakış

Test sistemi, bir bütün olarak, 8.1.4 ve 8.2 bentlerindeki doğrusallık kontrolü gereklilikleri da dahil olmak üzere, 8.1 bendinde belirtilen tüm geçerli kalibrasyonları, doğrulamaları ve test doğrulama kriterlerini sağlamalıdır. Cihazlar, testlerde kullanılacak tüm aralıklar için Tablo 6.7'deki gereklilikleri sağlamalıdır. Ayrıca, cihaz imalatçılarından alınan, cihazların Tablo 6.7'deki gereklilikleri sağladığını gösteren belgeler de muhafaza edilmelidir.

Bileşen gereklilikleri

Tablo 6.8'de tork, devir ve basınç dönüştürücüleri, sıcaklık ve yoğuşma noktası sensörleri ve diğer cihazlara ait şartlar gösterilmektedir. Belli fiziksel ve/veya kimyasal miktarı ölçmek için kullanılan toplam sistem, 8.1.4 bendindeki doğrusallık doğrulamasını sağlamalıdır. Gaz halindeki emisyonların ölçümleri için, ölçülen diğer gaz halindeki bileşenlerin ve belirli motor testine ilişkin yakıt özelliklerinin fonksiyonları olan dengeleme algoritmalarına sahip analiz cihazları kullanılabilir. Herhangi bir dengeleme algoritması, herhangi bir kazancı etkilemeden (yani yanlı olmadan) sadece fark dengelemesi sağlamalıdır.

Tablo 6.8

Ölçüm cihazları için önerilen performans özellikleri

Ölçüm Cihazı

Ölçülen miktar sembolü

Komple Sistem Yükselme süresi

Kayıt güncelleme frekansı

Doğruluk (a)

Tekrarlanabilirlik (a)

Motor devri dönüştürücü

1 s

1 Hz ortalamalar

% 2,0 pt. veya % 0,5 maks.

% 1,0 pt. veya % 0,25 maks.

Motor torku dönüştürücü

1 s

1 Hz ortalamalar

% 2,0 pt. veya % 1,0 maks.

% 1,0 pt. veya % 0,5 maks.

Yakıt sayacı (Yakıt toplayıcı)

5 s (Yok)

1 Hz (Yok)

% 2,0 pt. veya % 1,5 maks.

% 1,0 pt. veya % 0,75 maks.

Toplam seyreltilmiş egzoz gazı sayacı (CVS)

(Sayaç öncesinde ısı eşanjörlü)

1 s

(5 s)

1 Hz ortalamalar (1 Hz)

% 2,0 pt. veya % 1,5 maks.

% 1,0 pt. veya % 0,75 maks.

Seyreltme havası, emme havası, egzoz gazı ve numune sayaçları

1 s

5 Hz numunelerin 1 Hz ortalamaları

% 2,5 pt. veya % 1,5 maks.

% 1,25 pt. veya % 0,75 maks.

Sürekli gaz analiz cihazı ham

5 s

2 Hz

% 2,0 pt. veya % 2.0 meas.

% 1,0 pt. veya % 1.0 meas.

Ölçüm Cihazı

Ölçülen miktar sembolü

Komple Sistem Yükselme

süresi

Kayıt güncelleme frekansı

Doğruluk (a)

Tekrarlanabilirlik (a)

Sürekli gaz analiz cihazı seyreltik

5 s

1 Hz

% 2,0 pt. veya % 2.0 meas.

% 1,0 pt. veya % 1.0 meas.

Sürekli gaz analiz cihazı

5 s

1 Hz

% 2,0 pt. veya % 2.0 meas.

% 1,0 pt. veya % 1.0 meas.

Toplu gaz analiz cihazı

Yok

% 2,0 pt. veya % 2.0 meas.

% 1,0 pt. veya % 1.0 meas.

Gravimetrik PM balansı

mPM

Yok

Bkz. 9.4.11

0,5 μg

Atalet PM balansı

mPM

5 s

1 Hz

% 2,0 pt. veya

% 2.0 meas.

% 1,0 pt. veya

% 1.0 meas.

(a)Doğruluk ve tekrarlanabilirlik tamamen 9.4.3 bendinde belirtilen aynı toplanmış veriler ile ve mutlak değerler esasında belirlenir. "pt.", emisyon limitinde beklenen genel ortalama değeri ifade eder; "maks.", cihaz aralığının azami seviyesini değil, hizmet çevrimi boyunca emisyon sınırında beklenen tepe değeri ifade eder; "meas.", hizmet çevrimi boyunca ölçülen fiili ortalamayı ifade eder.

Motor parametrelerinin ve ortam koşullarının ölçümü

Devir ve tork sensörleri

Uygulama

Motorun çalışması sırasındaki iş girişlerine ve çıkışlarına ilişkin ölçüm aletleri bu bentte belirtilen gereklilikleri sağlamalıdır. Tablo 6.8'deki gereklilikleri sağlayan sensörler, dönüştürücüler ve sayaçlar kullanılması önerilir. Çalışma girdilerinin ve çıktılarının ölçülmesi için kullanılan tüm sistemler, 8.1.4 bendindeki doğrusallık doğrulamalarını sağlamalıdır.

Mil çalışması

Çalışma ve güç, 9.4.4.1 bendi uyarınca devir ve tork dönüştürücülerin çıktıları kullanılarak hesaplanmalıdır. Devir ve tork ölçümüne yönelik tüm sistemler 8.1.7 ve 8.1.4 bentlerindeki kalibrasyon ve doğrulamaları sağlamalıdır.

Tahrik mili ve dinamometre rotoru gibi volana bağlı hızlanma ve yavaşlama bileşenlerinin ataleti ile oluşturulan tork, iyi mühendislik kararına dayalı olarak gerektikçe dengelenmelidir.

Basınç dönüştürücüler, sıcaklık sensörleri ve yoğuşma noktası sensörleri

Basınç, sıcaklık ve yoğuşma noktasının ölçülmesi için kullanılan tüm sistemler, 8.1.7 bendindeki kalibrasyonu sağlamalıdır.

Basınç dönüştürücüler sıcaklık kontrollü bir ortam içine yerleştirilmeli veya beklenen çalışma aralığındaki sıcaklık değişikliklerini dengelemelidir. Dönüştürücü malzemeleri ölçülen sıvı ile uyumlu olmalıdır.

Akışla ilgili ölçümler

Herhangi bir sayaç tipi için (yakıt, emme havası, ham egzoz gazı, seyreltilmiş egzoz gazı, numune), burgaçların, anaforların, dolaşımdaki akışların veya akış titreşimlerinin sayacın doğruluğunu veya tekrarlanabilirliğini etkilemesini önlemek için gerektikçe akış koşullandırılmalıdır. Bazı sayaçlarda bu, sayacın giriş kısmında sabit ve tahmin edilebilir bir hız profili oluşturmak için, yeterli bir düz boru uzunluğu (en az 10 boru çapına eşit uzunluk gibi) kullanılarak veya özel olarak tasarlanmış boru dirsekleri, doğrultma kanatçıkları, orifis plakaları (veya yakıt sayacı için pnömatik titreşim sönümleyiciler) kullanılarak gerçekleştirilebilir.

Yakıt sayacı

Yakıt akışını ölçen toplam sistem 8.1.8.1 bendindeki kalibrasyonu sağlamalıdır. Her yakıt akış ölçümünde, motoru bypass eden veya motordan yakıt depolama tankına geri dönen her yakıt için bu husus hesaba katılmalıdır.

Emme-havası sayacı

Emme havası akışını ölçen toplam sistem 8.1.8.2 bendindeki kalibrasyonu sağlamalıdır.

Ham egzoz sayacı

Bileşen gereklilikleri

Ham egzoz gazı akışını ölçmek için kullanılan toplam sistem 8.1.4 bendindeki doğrusallık gerekliliklerini sağlamalıdır. Her ham egzoz sayacı, ham egzoz gazının termodinamik, akışkan ve bileşim durumlarındaki değişiklikleri uygun biçimde dengeleyecek şekilde tasarlanmalıdır.

Sayaç tepki süresi

Orantılı bir ham egzoz gazı numunesi almaya yönelik bir kısmi akışlı seyreltme sisteminin kontrolü amacıyla, Tablo 6.8'de belirtilenden daha hızlı bir sayaç tepki süresi gereklidir. Çevrimiçi kontrole sahip kısmi akışlı seyreltme sistemleri için, sayacın tepki süresi, 8.2.1.2 bendindeki gereklilikleri sağlamalıdır.

Egzoz gazı soğutması

Bu bent, bunlarla sınırlı olmamak kaydıyla, su soğutmalı egzoz manifoldları veya turboşarjlar içeren motor tasarımı kaynaklı egzoz gazının soğutulması için uygulanmaz.

Sayacın giriş kısmındaki egzoz gazı soğutmasına, aşağıdaki kısıtlamalarla izin verilir:

PM soğutmanın çıkış kısmında örneklenemez.

Soğutma, 475 K (202 °C) üzerindeki egzoz gazı sıcaklıklarının, 453 K (180 °C) altına düşmesine neden olursa, soğutmanın çıkış kısmında HC örneklenemez.

Soğutma, sulu yoğuşmaya neden olursa, soğutucu 8.1.11.4 bendindeki performans doğrulamasını sağlamadıkça, soğutmanın çıkış kısmında NOx örneklenemez.

Soğutma, akış bir sayaca ulaşmadan önce sulu yoğuşmaya neden olursa, yoğuşma noktası Tdew ve basınç ptotal akış sayacı girişinde ölçülmelidir. Bu değerler, VII’nci Ek uyarınca emisyon hesaplamalarında kullanılmalıdır.

Seyreltme havası ve seyreltik egzoz sayaçları

Uygulama

Anlık seyreltilmiş egzoz gazı akış hızları veya bir test aralığı boyunca toplam seyreltilmiş egzoz gazı akışı, bir seyreltilmiş egzoz sayacı kullanılarak belirlenmelidir. Ham egzoz gazı akış hızları veya bir test aralığı boyunca toplam ham egzoz gazı akışı, bir seyreltilmiş egzoz sayacı kullanılarak belirlenmelidir. Ham egzoz gazı akış hızları veya bir test aralığı boyunca toplam ham egzoz gazı akışı, bir seyreltilmiş egzoz sayacı ile bir seyreltme havası sayacı arasındaki fark kullanılarak hesaplanabilir.

Bileşen gereklilikleri

Seyreltilmiş egzoz gazı akışını ölçmek için kullanılan toplam sistem 8.1.8.4 ve 8.1.8.5 bentlerindeki kalibrasyon ve doğrulamaları sağlamalıdır. Aşağıdaki sayaçlar kullanılabilir:

Seyreltilmiş egzoz gazının toplam akışının sabit hacimli örneklemesi (CVS) için, bir kritik akışlı venturi (CFV) veya paralel olarak düzenlenmiş birden fazla kritik akışlı venturi, bir pozitif-deplasmanlı pompa (PDP), bir sees altı venturi (SSV) veya bir ultrasonik debimetre (UFM) kullanılabilir. Bir çıkış ısı eşanjörü ile birleştirildiğinde, bir CFV veya bir PDP de seyreltilmiş egzoz gazı sıcaklığını bir CVS sisteminde sabit tutmak suretiyle bir pasif akış kontrol cihazı olarak işlev görecektir.

Kısmi Akışlı Seyreltme (PFD) sistemi için, egzoz gazı bileşenlerinin orantılı örneklemesini sürdürmek için herhangi bir sayacın herhangi bir aktif akış kontrol sistemi ile birleşimi kullanılabilir. Seyreltilmiş egzoz gazının toplam akışı veya bir veya daha fazla numune akışı veya bu akış kontrollerinin bir birleşimi orantılı örneklemeyi sürdürmek için kontrol edilebilir.

Diğer tüm seyreltme sistemleri için, bir laminer akış elemanı, ultrasonik akış ölçer, ses altı venturi, bir kritik akışlı venturi veya paralel olarak düzenlenmiş birden fazla kritik akışlı venturi, pozitif deplasmanlı sayaç, termal kütle ölçer, ortalamalı Pitot tübü veya kızgın telli anemometre kullanılabilir.

Egzoz gazı soğutması

Bir seyrelti sayacının giriş kısmındaki seyreltilmiş egzoz gazı, aşağıdaki tüm hükümlere uyulduğu sürece soğutulabilir:

PM soğutmanın çıkış kısmında örneklenemez.

Soğutma, 475 K (202 °C) üzerindeki egzoz gazı sıcaklıklarının, 453 K (180 °C) altına düşmesine neden olursa, soğutmanın çıkış kısmında HC örneklenemez.

Soğutma, sulu yoğuşmaya neden olursa, soğutucu 8.1.11.4 bendindeki performans doğrulamasını sağlamadıkça, soğutmanın çıkış kısmında NOx örneklenemez.

Toplu örnekleme için numune sayacı

Bir test aralığı boyunca numune akış hızlarını veya toplu örnekleme sistemine örneklenen toplam akışı belirlemek için bir numune sayacı kullanılır. Örneğin kısmi akışlı seyreltme PM ölçümü ve ikincil seyreltme akışı PM ölçümü için olan iki sayaç arasındaki fark, bir seyreltme tüneline giren numune akışını hesaplamak için kullanılabilir. Orantılı bir ham egzoz gazı numunesi almak için diferansiyel akış ölçümüne ilişkin şartlar 8.1.8.6.1 bendinde belirtilmiştir ve diferansiyel akış ölçümünün kalibrasyonu 8.1.8.6.2 bendinde verilmiştir.

Numune sayacı için toplam sistem 8.1.8 bendinde belirtilen kalibrasyon gerekliliklerini sağlamalıdır.

Gaz bölücü

Kalibrasyon gazlarını karıştırmak için bir gaz bölücü kullanılabilir.

Gazları, 9.5.1 bendindeki şartnamelere ve test sırasında beklenen konsantrasyonlara göre harmanlayan bir gaz bölücü kullanılmalıdır. Kritik akışlı gaz bölücüler, kapiler tüp gaz bölücüler veya termal kütle sayacı gaz bölücüler kullanılabilir. Doğru gaz bölünmesini uygun şekilde sağlamak için (gaz bölücü dahili yazılımı tarafından yapılmazsa) gerektikçe viskozite düzeltmeleri uygulanmalıdır. Gaz bölücü sistemi, 8.1.4.5 bendinde belirtilen doğrusallık doğrulamasını sağlamalıdır. İsteğe bağlı olarak, harmanlama cihazı yapısı gereği doğrusal olan bir cihaz ile, örneğin bir CLD ile NO gazı kullanarak kontrol edilebilir. Cihazın ayar değeri, cihaza doğrudan bağlı olan ayar gazı ile ayarlanmalıdır. Gaz bölücü kullanılan ayarlarda kontrol edilmeli ve nominal değer cihazın ölçülen konsantrasyonuyla karşılaştırılmalıdır.

9.4.6. CO ve CO2 ölçümleri

Toplu veya sürekli örnekleme için ham veya seyreltik egzoz gazındaki CO ve CO2 konsantrasyonlarını ölçmek amacıyla bir saçılımsız kızılötesi analiz cihazı (NDIR) kullanılmalıdır.

NDIR esaslı sistem, duruma göre 8.1.9.1 veya 8.1.9.2 bentlerinde belirtilen kalibrasyon ve doğrulamaları sağlamalıdır.

9.4.7. Hidrokarbon ölçümleri

Alev iyonlaşma detektörü

Uygulama

Toplu veya sürekli örnekleme için ham veya seyreltilmiş egzoz gazındaki hidrokarbon konsantrasyonlarını ölçmek amacıyla bir ısıtılmış alev iyonlaştırma detektörü (HFID) analiz cihazı kullanılmalıdır. Hidrokarbon konsantrasyonları, bir karbon sayısı, C1 bazında belirlenir. Isıtılmış FID analiz cihazları, emisyonlara maruz kalan tüm yüzeyleri 464 ± 11 K (191 ± 11 °C) sıcaklıkta tutmalıdır. İsteğe bağlı olarak, NG ve LPG yakıtlı ve SI motorlarda, hidrokarbon analiz cihazı, ısıtılmamış alev iyonlaştırma detektörü (FID) tipinde olabilir.

Bileşen gereklilikleri

THC'yi ölçmek için FID esaslı sistem, 8.1.10 bendindeki hidrokarbon ölçümüne ilişkin doğrulamaları sağlamalıdır.

FID yakıt ve brülör havası

FID yakıt ve brülör havası, 9.5.1 bendindeki gereklilikleri sağlamalıdır. FID yakıt ve brülör havası, FID analiz cihazının önceden karıştırılmış bir alevle değil difüzyon aleviyle çalışmasını sağlamak için FID analiz cihazına girmeden önce karışmamalıdır.

Ayrılmış

NOx ölçümü için iki ölçüm cihazı belirtilmiştir ve sırasıyla 9.4.8.1 veya 9.4.8.2 bentlerinde belirtilen kriterleri sağlaması koşuluyla her iki cihaz da kullanılabilir. 5.1.1 bendi uyarınca önerilen tüm alternatif ölçüm prosedürleri ile karşılaştırma için referans prosedür olarak kemilüminesan detektör kullanılmalıdır.

Kemilüminesan detektör

Uygulama

Toplu veya sürekli örnekleme için ham veya seyreltilmiş egzoz gazındaki NOx konsantrasyonunu ölçmek amacıyla bir NO2- NO konkvertörü ile birleştirilmiş bir kemilüminesan detektör (CLD) kullanılır.

Bileşen gereklilikleri

CLD esaslı sistem, 8.1.11.1 bendinde belirtilen soğutma doğrulamasını sağlamalıdır. Isıtılmış veya ısıtılmamış bir CLD kullanılabilir ve atmosferik basınçta veya bir vakum altında çalışan bir CLD kullanılabilir.

NO2 - NO konvertörü

8.1.11.5 bendindeki doğrulamayı sağlayan dahili veya harici bir NO2- NO konvertörü CLD'nin giriş yönüne yerleştirilirken, dönüştürücü bu doğrulamayı kolaylaştırmak için bir bypass ile yapılandırılmalıdır.

Nem etkileri

Sulu yoğuşmayı önlemek için tüm CLD sıcaklıkları muhafaza edilmelidir. Bir CLD'nin giriş tarafındaki bir numuneden nem gidermek için, aşağıdaki yapılandırmalardan biri kullanılır:

8.1.11.5 bendinde belirtilen doğrulamayı sağlayan bir NO2- NO konvertörünün çıkış tarafındaki bir kurutucunun veya soğutucunun çıkış tarafına bağlı bir CLD.

8.1.11.4 bendinde belirtilen doğrulamayı sağlayan bir kurutucunun veya termal soğutucunun çıkış tarafına bağlı bir CLD.

Tepki süresi

CLD tepki süresini iyileştirmek için ısıtılmış bir CLD kullanılabilir.

Saçılımsız kızılötesi analiz cihazı

Uygulama

Toplu veya sürekli örnekleme için ham veya seyreltilmiş egzoz gazındaki NOx konsantrasyonunu ölçmek amacıyla bir saçılımsız kızılötesi (NDUV) analiz cihazı kullanılır.

Bileşen gereklilikleri

NDUV esaslı sistem, 8.1.11.3 bendinde belirtilen doğrulamaları sağlamalıdır.

NO2 - NO konvertörü

NDUV analiz cihazı sadece NO değerlerini ölçüyorsa, NDUV analiz cihazının giriş tarafına 8.1.11.5 bendinde belirtilen doğrulamayı sağlayan dahili veya harici bir NO2- NO konvertörü konvertörü yerleştirilmelidir. Konvertör, bu doğrulamayı kolaylaştırmak için bir bypass ile yapılandırılmalıdır.

Nem etkileri

Aşağıdaki yapılandırmalardan biri kullanılmadıkça, sulu yoğuşmayı önlemek için NDUV sıcaklığı muhafaza edilmelidir:

8.1.11.5 bendindeki doğrulamayı sağlayan bir NO2- NO konvertörünün giriş tarafındaki herhangi bir kurutucunun veya soğutucunun giriş tarafına bir NDUV bağlanmalıdır.

8.1.11.4 bendindeki doğrulamayı sağlayan herhangi bir kurutucunun veya soğutucunun giriş tarafına bir NDUV bağlanmalıdır.

O2 ölçümleri

Toplu veya sürekli örnekleme için ham veya seyreltilmiş egzoz gazındaki O2 konsantrasyonunu ölçmek amacıyla bir paramanyetik algılama (PMD) veya manyeto pnömatik algılama (MPD) analiz cihazı kullanılır.

Hava/yakıt oranı ölçümleri

Sürekli örnekleme için ham egzoz gazı içindeki hava/yakıt oranını ölçmek amacıyla bir Zirkonya (ZrO2) analiz cihazı kullanılabilir. VII’nci Ek uyarınca egzoz gazı akış hızını hesaplamak için, emme havası veya yakıt akışı ölçümleriyle yapılan O2 ölçümleri kullanılabilir.

Gravimetrik balans ile PM ölçümleri

Numune filtre maddesi üzerinde toplanan net PM'yi tartmak için bir balans kullanılır.

Denge çözünürlüğüne ilişkin asgari şart, Tablo 6.8'de önerilen 0,5 mikrogramın tekrarlanabilirliğine eşit veya daha düşük olmalıdır. Balans rutin ayarlama ve doğrusallık doğrulamaları için dahili kalibrasyon ağırlıkları kullanıyorsa, kalibrasyon ağırlıkları 9.5.2 bendindeki gereklilikleri sağlamalıdır.

Balans, optimum yatışma süresi ve bulunduğu yerdeki dengeye göre yapılandırılmalıdır.

Amonyak (NH3) ölçümleri

4. Açıklayıcı Ek uyarınca bir FTIR (Fourier dönüşümü kızılötesi) analiz cihazı, NDUV veya lazer kızılötesi analiz cihazı kullanılabilir.

Analitik gazlar ve kütle standartları

Analitik gazlar

Analitik gazlar bu bölümdeki doğruluk ve saflık gerekliliklerini sağlamalıdır.

Gaz şartnameleri

Aşağıdaki gaz şartnameleri dikkate alınmalıdır:

Kalibrasyon gazlarıyla karıştırılmak ve ölçüm cihazlarını sıfır kalibrasyon standardına sıfır tepki verecek şekilde ayarlamak için saflaştırılmış gazlar kullanılmalıdır. Kirlenmiş gazlar, gaz silindiri içinde veya bir sıfır gaz jeneratörünün çıkışında aşağıdaki değerlerden en yüksek olanından daha yüksek olmamalıdır:

Emisyon sınır değerinde beklenen ortalama konsantrasyona göre ölçülen %2 kirlilik. Örneğin, eğer 100,0 μmol/mol'lük bir CO konsantrasyonu bekleniyorsa, CO kirliliğinin 2 000 μmol/mol'e eşit veya daha az olduğu bir sıfır gazının kullanılmasına izin verilir;

Ham veya seyreltik ölçümler için geçerli olan, Tablo 6.9'da belirtilen kirlilik.

Ham ölçümler için geçerli olan, Tablo 6.10'da belirtilen kirlilik.

Tablo 6.9

Ham veya seyreltik ölçümler için geçerli kirlilik sınırları [μmol/mol = ppm]

Bileşen

Saflaştırılmış Sentetik Hava (a)

Saflaştırılmış N2 (a)

THC (C1 dengi )

≤ 0,05 μmol/mol

≤ 1 μmol/mol

CO2

≤ 10 μmol/mol

0,205 ila 0,215 mol/mol

≤ 2 μmol/mol

≤ 1 μmol/mol

NOx

≤ 0,02 μmol/mol

(a)Bu saflık seviyelerinin uluslararası ve/veya ulusal düzeyde tanınan standartlarca takip edilebilir olması şart değildir.

Tablo 6.10

Ham ölçümler için geçerli kontaminasyon sınırları [^ mol / mol = ppm]

Bileşen

Saflaştırılmış Sentetik Hava (a)

Saflaştırılmış N2 (a)

THC (C1 equivalent)

≤ 1 μmol/mol

CO2

≤ 400 μmol/mol

0,18 ila 0,21 mol/mol

—

NOx

≤ 0,1 μmol/mol

(a)Bu saflık seviyelerinin uluslararası ve/veya ulusal düzeyde tanınan standartlarca takip edilebilir olması şart değildir.

Bir FID analiz cihazı ile birlikte aşağıdaki gazlar kullanılır:

He veya N2 dengeli 0,39 ila 0,41 mol/mol H2 konsantrasyonu ile FID yakıtı kullanılmalıdır. Karışım 0,05 μmol/mol'den fazla THC içermemelidir.

Bu bendin (a) numaralı alt bendindeki saflaştırılmış hava gerekliliklerini sağlayan FID brülör havası kullanılmalıdır;

FID sıfır gazı. Alev iyonlaştırma detektörleri, saflaştırılmış gaz O2 konsantrasyonunun herhangi bir değerde olabilmesi dışında, bu bendin (a) numaralı alt bendindeki gereklilikleri sağlayan saflaştırılmış gazla sıfırlanmalıdır;

FID propan ayar gazı. THC FID, propan C3H8'in ayar konsantrasyonları ile ayarlanmalı ve kalibre edilmelidir. THC FID, bir karbon sayısı (C1) bazında kalibre edilmelidir;

Ayrılmış;

Aşağıdaki gaz karışımları, uluslararası ve/veya ulusal düzeyde tanınan standartların gerçek değerleri veya onaylanan diğer gaz standartları ± % 1,0 aralığı içinde takip edilebilir gazlarla birlikte kullanılmalıdır.

CH4, denge saflaştırılmış sentetik hava ve/veya N2 (uygunsa).

Ayrılmış;

C3H8, denge saflaştırılmış sentetik hava ve/veya N2 (uygunsa).

CO, denge saflaştırılmış N2.

CO2, denge saflaştırılmış N2.

NO, denge saflaştırılmış N2.

NO2, denge saflaştırılmış sentetik hava.

O2, denge saflaştırılmış N2.

C3H8, CO, CO2, NO, denge saflaştırılmış N2.

C3H8, CH4, CO, CO2, NO, denge saflaştırılmış N2.

Uluslararası ve/veya ulusal düzeyde tanınan standartların gerçek değeri ± %3,0 aralığı içinde takip edilebilir oldukları ve 9.5.1.2 bendindeki denge gerekliliklerini sağladıkları sürece (tepki faktörlerini belirlemek için kullanılabilen havadaki metanol gibi) bu bendin (c) paragrafında listelenenler dışındaki türlere yönelik gazlar kullanılabilir;

Gazları saflaştırılmış N2 veya saflaştırılmış sentetik hava ile seyreltmek için bir gaz bölücü gibi hassas bir harmanlama cihazı kullanılarak kendi kalibrasyon gazları üretilebilir. Eğer gaz bölücüler 9.4.5.6 bendindeki gereklilikleri sağlıyorsa ve harmanlanan gazlar bu bendin (a) ve (c) numaralı alt bentlerindeki gereklilikleri sağlıyorsa, ortaya çıkan karışımların bu 9.5.1.1 bendinin gerekliliklerini sağladığı kabul edilir.

Konsantrasyon ve son kullanma tarihi

Her kalibrasyon gazı standardının konsantrasyonu ve gaz tedarikçisi tarafından belirtilen son kullanma tarihi kaydedilmelidir.

Bu bendin (b) numaralı alt bendinde izin verilen durumlar dışında, son kullanma tarihinden sonra hiçbir kalibrasyon gazı standardı kullanılamaz.

Kalibrasyon gazları, onay kuruluşu tarafından önceden onaylanırsa son kullanma tarihinden sonra yeniden etiketlenip kullanılabilir.

Gaz aktarımı

Gazlar, kaynaklarından analiz cihazlarına sadece bu gazları kontrol etmeye ve aktarmaya özgü bileşenler kullanılarak aktarılmalıdır.

Kütle standartları

%0,1 belirsizlik dahilinde takip edilebilir, uluslararası ve/veya ulusal düzeyde tanınan standartlar olarak belgelenen PM balansı kalibrasyon ağırlıkları kullanılmalıdır. Kalibrasyon ağırlıkları, uluslararası ve/veya ulusal düzeyde tanınan standartların takip edilebilirliğini sürdüren herhangi bir kalibrasyon laboratuvarı tarafından onaylanabilir. En düşük kalibrasyon ağırlığının, kullanılmamış bir PM-numune maddesi kütlesinin on katından daha fazla olmaması sağlanmalıdır. Kalibrasyon raporunda ağırlıkların yoğunluğu da belirtilmelidir.

1. Açıklayıcı Ek

Partikül sayısı emisyonları ölçüm ekipmanları

1. Ölçüm testi prosedürü

Örnekleme

Partikül sayısı emisyonları, bu Ek'in 9.2.3 bendinde açıklanan kısmi akış seyreltme sisteminden veya bu Ek'in 9.2.2 bendinde açıklanan tam akış seyreltme sisteminden sürekli örnekleme ile ölçülmelidir.

Seyreltici filtrelemesi

Seyreltme sistemindeki egzoz gazının hem birincil hem de varsa ikincil seyreltmesi için kullanılan seyreltici, Yüksek Verimli Partikül Hava (HEPA) filtresi gerekliliklerini sağlayan filtrelerden geçirilmelidir. Seyreltici, seyreltici içindeki hidrokarbon konsantrasyonlarını azaltmak ve dengelemek için HEPA filtresine aktarılmadan önce isteğe bağlı olarak kömürle temizlenebilir. İlave bir kaba partikül filtresinin, HEPA filtresinden önce ve kullanılıyorsa kömür temizleyiciden sonra yerleştirilmesi önerilir.

Partikül sayısı numune akışının dengelenmesi- tam akışlı seyreltme sistemleri

Partikül sayısı örneklemesi için seyreltme sisteminden çıkarılan kütle akışını dengelemek için, çıkarılan kütle akışı (filtrelenmiş) seyreltme sistemine geri döndürülmelidir. Alternatif olarak, seyreltme sistemindeki toplam kütle akışı, çıkarılan partikül sayısı numune akışı bakımından matematiksel olarak düzeltilebilir. Partikül sayısı örneklemesi ile partikül kütlesi örneklemesi toplamı için seyreltme sisteminden çıkarılan toplam kütle akışı, seyreltme tünelindeki (med) seyreltilmiş toplam egzoz gazı akışının %0,5'inden az ise, bu düzeltme veya akış geri dönüşü ihmal edilebilir.

Partikül sayısı numune akışının dengelenmesi- kısmi akışlı seyreltme sistemleri

Kısmi akışlı seyreltme sistemleri için, partikül sayısı örneklemesi için seyreltme sisteminden çıkarılan kütle akışı, örneklemenin orantılılığının kontrol edilmesi sırasında hesaba katılmalıdır. Bu, partikül sayısı numune akışını akış ölçüm cihazının üstündeki seyreltme sistemine geri besleyerek veya 1.3.2 bendinde özetlendiği gibi matematiksel düzeltme ile gerçekleştirilmelidir. Toplam örnekleme tipi kısmi akışlı seyreltme sistemleri durumunda, partikül sayısı örneklemesi için çıkarılan kütle akışı ayrıca 1.3.3 bendinde özetlendiği gibi partikül kütlesi hesaplamasında da düzeltilmelidir.

Örneklemenin orantılılığını kontrol etmek için kullanılan seyreltme sistemine giren anlık egzoz gazı akış hızı (qmp), aşağıdaki yöntemlerden birine göre düzeltilmelidir:

Çıkarılan partikül sayısı numune akışının ıskartaya çıkarılması durumunda, bu Ek'in 8.1.8.6.1 bendindeki (6-20) numaralı denklemin yerini (6-29) numaralı denklem alır.

qmp = qmdew – qmdw + qex

(6-29)

Burada:

qmdewyaş bazda seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı, kg/s,

qmdwseyreltme havası kütle akış hızı, kg/s,

qexpartikül sayısı numune kütlesi akış hızı, kg/s.

Kısmi akışlı sistem kontrol cihazına gönderilen qex sinyali, her zaman qmdew ± %0,1 aralığı içinde doğru olmalı ve en az 1 Hz frekansta gönderilmelidir.

Çıkarılan partikül sayısı numune akışının tamamen veya kısmen ıskartaya çıkarılması, ancak denk bir akışın, akış ölçüm cihazının üstündeki seyreltme sistemine geri beslenmesi durumunda, bu Ek'in 8.1.8.6.1 bendindeki (6-20) numaralı denklemin yerini (6-30) numaralı denklem alır:

qmp = qmdew – qmdw + qex – qsw

(6-30)

Burada:

qmdewyaş bazda seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı, kg/s,

qmdwseyreltme havası kütle akış hızı, kg/s,

qexpartikül sayısı numune kütlesi akış hızı, kg/s.

qswpartikül sayısı numune alımını dengelemek için seyreltme tüneline geri beslenen kütle akış hızı, kg/s.

Kısmi akışlı sistem kontrol cihazına gönderilen qex ve qsw arasındaki fark, her zaman qmdew ± %0,1 aralığı içinde doğru olmalıdır. Sinyal (veya sinyaller) en az 1 Hz frekansla gönderilmelidir.

PM ölçümünün düzeltilmesi

Bir partikül sayısı numune akışı, bir toplam örnekleme kısmi akışlı seyreltme sisteminden alındığında, VII’nci ekin 2.3.1.1 bendinde hesaplanan partikül kütlesi (mPM), alınan akışı hesaba katacak şekilde aşağıdaki gibi düzeltilmelidir. Bu düzeltme, (6-31) numaralı denklemde belirtildiği gibi filtrelenmiş alınan akışın kısmi akışlı seyreltme sistemlerine geri beslenmesi durumunda bile gereklidir:

(6-31)

Burada:

mPMVII’nci Ekin 2.3.1.1 bendi uyarınca belirlenen parçacıkların kütlesi, g/test,

msedseyreltme tünelinden geçen toplam seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi, kg,

mexpartikül sayısı örneklemesi için seyreltme tünelinden alınan seyreltilmiş egzoz gazının toplam kütlesi, kg.

Kısmi akışlı seyreltme örneklemesinin orantılılığı

Partikül sayısı ölçümü için, VII’nci Ekin 2.1.6.1 ila 2.1.6.4 bentlerinde belirtilen yöntemlerden herhangi birine göre belirlenen egzoz gazı kütle akış hızı, egzoz gazı kütle akış hızı ile orantılı bir numune almak üzere kısmi akışlı seyreltme sistemini kontrol etmek için kullanılır. Orantılılık kalitesi, bu Ek'in 8.2.1.2 bendi uyarınca numune ve egzoz gazı akışı arasında bir regresyon analizi uygulanarak kontrol edilmelidir.

Partikül sayısı hesaplaması

PN'nin belirlenmesi ve hesaplanması, VII’nci Ekin 5. Açıklayıcı Ekinde belirtilmiştir.

Ölçüm ekipmanları

Şartname

Sistem özeti

Partikül örnekleme sistemi, bu Ek'in 9.2.2 veya 9.2.3 bentlerinde açıklandığı gibi bir seyreltme sisteminde homojen bir şekilde karıştırılmış bir akıştan bir numune alan bir sonda veya örnekleme noktasından, bir partikül sayısı sayacının (PNC) giriş tarafındaki bir uçucu partikül gidericiden (VPR) ve uygun aktarma borusundan oluşur.

VPR girişinden önce bir partikül boyutu ön sınıflandırıcısının (örneğin siklon, ayrıştırıcı ve benzeri) yerleştirilmesi tavsiye edilir. Ancak, Şekil 6.8'de gösterildiği gibi, uygun bir boyut sınıflandırma cihazı olarak işlev gören bir numune sondası, bir partikül boyutu ön sınıflandırıcısı kullanımına karşı kabul edilebilir bir alternatiftir. Kısmi akışlı seyreltme sistemleri söz konusu olduğunda, partikül kütle numunesi ve partikül sayısı örneklemesi için aynı ön-sınıflandırıcının kullanılması, partikül sayısı numunesinin ön-sınıflandırıcının çıkış tarafındaki seyreltme sisteminden alınması kabul edilebilir. Alternatif olarak, partikül sayısı numunesini partikül kütlesi ön-sınıflandırıcısının giriş tarafındaki seyreltme sisteminden almak suretiyle ayrı ön sınıflandırıcılar kullanılabilir.

Genel şartlar

Partikül örnekleme noktası bir seyreltme sisteminin içinde bulunmalıdır.

Örnekleme sondası ucu veya partikül örnekleme noktası ve partikül aktarım borusu (PTT), birlikte partikül aktarım sistemini (PTS) oluşturur. PTS, numuneyi seyreltme tünelinden VPR girişine iletir. PTS aşağıdaki koşulları sağlamalıdır:

Tam akışlı seyreltme sistemleri ve (bu Ek'in 9.2.3 bendinde açıklanan) ayırımlı örnekleme tipi kısmi akışlı seyreltme sistemleri durumunda, örnekleme sondası, tünel merkez hattının yakınında, gaz girişinin 10 ila 20 tünel çapı çıkış tarafına, uçtaki ekseni söz konusu seyreltme tüneline paralel olarak, tünel gaz akışının içine giriş tarafına doğru bakar halde yerleştirilir. Örnekleme sondası, seyreltme sistemi içinde homojen bir seyreltici/egzoz gazı karışımından numune alınacak şekilde yerleştirilmelidir.

Toplam örnekleme tipi kısmi akışlı seyreltme sistemleri (bu Ek'in 9.2.3. bendinde açıklandığı gibi) durumunda, partikül örnekleme noktası ya da örnekleme sondası, partikül filtre tutucusu, akış ölçüm cihazı ve herhangi bir numune/bypass çatallanma noktası öncesindeki partikül aktarım borusunun içine yerleştirilmelidir. Örnekleme noktası veya örnekleme sondası, homojen bir seyreltici/egzoz gazı karışımından numune alınacak şekilde konumlandırılmalıdır. Partikül örnekleme sondasının boyutları, kısmi akışlı seyreltme sisteminin çalışmasını engellemeyecek şekilde boyutlandırılmalıdır.

PTS'den çekilen numune gaz aşağıdaki koşulları sağlamalıdır:

Tam akışlı seyreltme sistemleri söz konusu olduğunda, akış Reynolds sayısı (Re) <1700 olmalıdır.

Kısmi akışlı seyreltme sistemleri söz konusu olduğunda, PTT'de, yani örnekleme sondası veya noktası sonrasında, akış Reynolds sayısı (Re) <1700 olmalıdır.

PTS'de kalma süresi ≤ 3 saniye olmalıdır.

PTS için 30 nm'de denk partikül penetrasyonunun ispatlanabildiği tüm diğer örnekleme konfigürasyonları kabul edilebilir sayılacaktır.

Seyreltilmiş numuneyi VPR'den PNC girişine ileten çıkış borusu (OT) aşağıdaki özelliklere sahip olmalıdır:

≥ 4 mm'lik bir iç çapa sahip olmalıdır.

OT içinden Numune Gaz akışı, ≤ 0,8 saniyelik bir kalma süresine sahip olmalıdır.

OT için 30 nm'de denk partikül penetrasyonunun ispatlanabildiği tüm diğer örnekleme konfigürasyonları kabul edilebilir sayılacaktır.

VPR, numune seyreltme ve uçucu partikül giderme cihazları içermelidir.

Seyreltme sisteminin ve örnekleme sisteminin, ham ve seyreltilmiş egzoz gazıyla temas halindeki egzoz borusundan PNC'ye kadar olan tüm parçaları, parçacıkların birikmesini en aza indirecek şekilde tasarlanmalıdır. Tüm parçalar, egzoz gazı bileşenleriyle tepkimeye girmeyen elektriksel olarak iletken malzemelerden yapılmalı ve elektrostatik etkileri önlemek için elektriksel olarak topraklanmalıdır.

Partikül örnekleme sistemi, kesitte keskin dirseklerin ve ani değişikliklerin önlenmesini, pürüzsüz iç yüzeylerin kullanılmasını ve örnekleme hattının uzunluğunun en aza indirilmesini içeren iyi aerosol örnekleme uygulamasını bünyesinde toplamalıdır. Kesitte kademeli değişikliklere izin verilir.

Özel şartlar

Partikül numunesi, PNC'den geçmeden önce bir pompadan geçemez.

Bir numune ön sınıflandırıcı kullanılması önerilir.

Numune ön koşullandırma ünitesi

PNC'nin tek partikül sayma modunun üst eşik değerinin altında bir partikül sayısı konsantrasyonunu ve PNC girişinde 308 K (35 °C) altındaki bir gaz sıcaklığını elde etmek için numuneyi bir veya daha fazla aşamada seyreltebilmelidir.

≥ 423 K (150 °C) ve ≤ 673 K (400 °C) sıcaklıkta bir numune çıkaran ve en az 10 kat seyrelten bir ilk ısıtılmış seyreltme aşaması içermelidir.

Isıtmalı aşamaları, 2.1.3.3.2 bendinde belirtilen aralık dahilinde sabit nominal çalışma sıcaklıklarında ± 10 K (± 10 °C) toleransla kontrol etmelidir. Isıtmalı aşamaların doğru çalışma sıcaklıklarında olup olmadığına dair bir gösterge sağlamalıdır.

2.2.2.2 bendinde tanımlandığı gibi, 30 nm ve 50 nm elektriksel hareketlilik çapına sahip parçacıklar için sırasıyla en çok %30 ve %20 yüksek olan ve bir bütün olarak VPR için 100 nm elektriksel hareketlilik çapına sahip parçacıklar için olandan en çok %5 daha düşük bir partikül konsantrasyonu azaltma faktörüne (fr(di)) ulaşmalıdır.

Ayrıca, ≥ 10000 cm-3 bir giriş konsantrasyonuyla, 30 nm tetrakontan (CH3(CH2)38CH3) parçacıklarının, tetrakontanın ısıtılması ve kısmi basınçlarının düşürülmesi yoluyla> %99,0 buharlaşmasını da sağlamalıdır.

PNC

Tam akışlı çalışma koşulları altında çalışmalıdır.

Takip edilebilir bir standarda karşı PNC'nin tek partikül sayım modunun üst eşik değerine 1 cm-3 aralığı boyunca ± %10 sayım doğruluğuna sahip olmalıdır. PNC'nin doğruluğunu yüksek derecede bir istatistiksel güven ile ispatlamak için 100 cm-3'ün altındaki konsantrasyonlarda, uzun örnekleme süreleri boyunca ortalaması alınan ölçümler gerekebilir.

100 cm-3'ün altındaki konsantrasyonlarda en az 0,1 partikül cm-3 okunabilirliği olmalıdır.

Tek partikül sayma modunda, tüm ölçüm aralığı boyunca partikül konsantrasyonlarına doğrusal bir tepki vermelidir.

0,5 Hz veya daha yüksek bir veri raporlama sıklığına sahip olmalıdır.

Ölçülen konsantrasyon aralığı boyunca 5 s'den az bir tepki süresine sahip olmalıdır.

Azami %10'luk bir düzeltmeye kadar bir çakışma düzeltme fonksiyonu içermeli ve 2.2.1.3 bendinde belirtilen bir dahili kalibrasyon faktöründen faydalanabilmeli, ancak sayım verimini düzeltmek veya tanımlamak için başka bir algoritma kullanmamalıdır.

23 nm (± 1 nm) ve 41 nm (± 1 nm) partikül boyutlarında sırasıyla %50 (± %12) ve %90 elektriksel hareketlilik çapında sayım verimlerine sahip olmalıdır. Bu sayım verimleri, dahili (örneğin, cihaz tasarımının kontrolü) veya harici (örneğin, boyut ön sınıflandırma) imkanlar ile sağlanabilir.

PNC bir çalışma sıvısı kullanıyorsa, bu sıvı cihaz imalatçısı tarafından belirtilen sıklıkta değiştirilmelidir.

PNC akış hızının kontrol edildiği noktada bilinen bir sabit seviyede tutulmadıkları takdirde, PNC girişindeki basınç ve/veya sıcaklık, partikül konsantrasyon ölçümlerini standart koşullara göre düzeltme amacıyla ölçülmeli ve raporlanmalıdır.

PTS, VPR ve OT'nin kalma süresi artı PNC'nin tepki süresi toplamı 20 saniyeden fazla olamaz.

Tüm partikül sayısı örnekleme sisteminin (PTS, VPR, OT ve PNC) dönüşüm süresi, doğrudan PTS'nin girişinde bulunan aerosol değişimi ile belirlenmelidir. Aerosol değişimi 0,1 s'den daha kısa sürede yapılmalıdır. Test için kullanılan aerosol tam ölçeğin (FS) en az %60'ı kadar konsantrasyon değişikliğine neden olmalıdır.

Konsantrasyon izi kaydedilmelidir. Partikül sayısı konsantrasyonunun ve egzoz gazı akış sinyallerinin süre hizalaması için dönüşüm süresi, değişimden (t0), tepkinin nihai değerin %50'si olduğu zamana kadar olan süre (t50) olarak tanımlanır.

Önerilen sistem açıklaması

Bu bent, partikül sayısının ölçümü için önerilen uygulamayı içermektedir. Ancak, 2.1.2 ve 2.1.3 bentlerinde belirtilen performans gerekliliklerini sağlayan her sistem kabul edilebilir.

Şekil 6.9 ve 6.10, sırasıyla kısmi ve tam akışlı seyreltme sistemleri için önerilen partikül örnekleme sistemi yapılandırmalarının şematik çizimleridir.

Şekil 6.9

Önerilen partikül örnekleme sistemi şeması- Kısmi akışlı örnekleme

Şekil 6.10

Önerilen partikül örnekleme sistemi şeması- Tam akışlı örnekleme

Örnekleme sistemi açıklaması

Partikül örnekleme sistemi, seyreltme sistemindeki bir örnekleme sondası ucu veya partikül örnekleme noktasından, bir partikül aktarım tüpü (PTT), partikül sayısı konsantrasyon ölçüm (PNC) ünitesinin giriş tarafında bir partikül ön sınıflandırıcı (PCF) ve bir uçucu partikül gidericiden (VPR) oluşur. VPR, numune seyreltme (partikül sayısı seyrelticiler: PND1 ve PND2) ve partikül buharlaşma cihazları (buharlaşma borusu ET) içermelidir. Test gazı akışı için örnekleme sondası veya örnekleme noktası, seyreltme sistemi içinde, homojen bir seyreltici/egzoz gazı karışımından temsili bir numune gaz akışı alınacak şekilde düzenlenmelidir. Sistemin kalma süresi artı PNC'nin tepki süresi toplamı 20 saniyeden fazla olamaz.

Partikül aktarım sistemi

Örnekleme sondası ucu veya partikül örnekleme noktası ve partikül aktarım borusu (PTT), birlikte partikül aktarım sistemini (PTS) oluşturur. PTS, numuneyi seyreltme tünelinden ilk partikül sayısı seyrelticinin girişine iletir. PTS aşağıdaki koşulları sağlamalıdır:

Tam akışlı seyreltme sistemleri ve (bu Ek'in 9.2.3 bendinde açıklanan) ayırımlı örnekleme tipi kısmi akışlı seyreltme sistemleri durumunda, örnekleme sondası, tünel merkez hattının yakınında, gaz girişinin 10 ila 20 tünel çapı çıkış tarafına, uçtaki ekseni söz konusu seyreltme tuneline paralel olarak, tünel gaz akışının içine giriş tarafına doğru bakar halde yerleştirilir. Örnekleme sondası, seyreltme sistemi içinde homojen bir seyreltici/egzoz gazı karışımından numune alınacak şekilde yerleştirilmelidir.

Toplam örnekleme tipi kısmi akışlı seyreltme sistemleri (bu Ek'in 9.2.3 bendinde açıklandığı gibi) durumunda, partikül örnekleme noktası, partikül filtre tutucusu, akış ölçüm cihazı ve herhangi bir numune/bypass çatallanma noktası öncesindeki partikül aktarım borusunun içine yerleştirilmelidir. Örnekleme noktası veya örnekleme sondası, homojen bir seyreltici/egzoz gazı karışımından numune alınacak şekilde konumlandırılmalıdır.

PTS'den çekilen numune gaz aşağıdaki koşulları sağlamalıdır:

Akış Reynolds sayısı (Re) <1700 olmalıdır.

PTS'de kalma süresi ≤ 3 saniye olmalıdır.

PTS için, 30 nm elektriksel hareketlilik çapına sahip parçacıklar için denk partikül penetrasyonunun ispatlanabildiği tüm diğer örnekleme yapılandırmaları kabul edilebilir sayılacaktır.

Seyreltilmiş numuneyi VPR'den PNC girişine ileten çıkış borusu (OT) aşağıdaki özelliklere sahip olmalıdır:

≥ 4 mm'lik bir iç çapa sahip olmalıdır.

POT içinden Numune Gaz akışı, ≤ 0,8 saniyelik bir kalma süresine sahip olmalıdır.

OT için, 30 nm elektriksel hareketlilik çapına sahip parçacıklar için denk partikül penetrasyonunun ispatlanabildiği tüm diğer örnekleme yapılandırmaları kabul edilebilir sayılacaktır.

Partikül ön sınıflandırıcı

Tavsiye edilen partikül ön sınıflandırıcı VPR'nin giriş tarafına yerleştirilmelidir. Ön sınıflandırıcı %50 kesme noktası partikül çapı, partikül sayısı emisyonlarını örneklemek için seçilen hacimsel akış hızında 2,5 μm ila 10 μm arasında olmalıdır. Ön sınıflandırıcı, ön sınıflandırıcıya giren 1 μm partikül kütle konsantrasyonunun en az %99'unun, partikül sayısı emisyonları için seçilen hacimsel akış hızında ön sınıflandırıcı çıkışından geçmesine izin vermelidir. Kısmi akışlı seyreltme sistemleri söz konusu olduğunda, partikül kütle numunesi ve partikül sayısı örneklemesi için aynı ön-sınıflandırıcının kullanılması, parçacı ksayısı numunesinin ön-sınıflandırıcının çıkış tarafındaki seyreltme sisteminden alınması kabul edilebilir. Alternatif olarak, partikül sayısı numunesini partikül kütlesi ön-sınıflandırıcısının giriş tarafındaki seyreltme sisteminden almak suretiyle ayrı ön sınıflandırıcılar kullanılabilir.

Uçucu partikül giderici (VPR)

VPR, seri olarak bir partikül sayısı seyreltici (PND1), bir buharlaştırma borusu ve ikinci bir seyreltici (PND2) içermelidir. Bu seyreltme işlevi, partikül yoğunluğu ölçüm ünitesine giren numune sayısı konsantrasyonunu, PNC'nin tek partikül sayım modunun üst eşiğinden daha düşük bir seviyeye düşürmek ve numune içinde çekirdeklenmeyi bastırmaktır. VPR, PND1 ve buharlaşma borusunun doğru çalışma sıcaklıklarında olup olmadığına dair bir gösterge sağlamalıdır.

VPR, ≥ 10000 cm-3 bir giriş konsantrasyonuyla, 30 nm tetrakontan (CH3(CH2)38CH3) parçacıklarının, tetrakontanın ısıtılması ve kısmi basınçlarının düşürülmesi yoluyla > %99,0 oranında buharlaşmasını sağlamalıdır. Ayrıca, 2.2.2.2 bendinde tanımlandığı gibi, 30 nm ve 50 nm elektriksel hareketlilik çapına sahip parçacıklar için sırasıyla en çok %30 ve %20 yüksek olan ve bir bütün olarak VPR için 100 nm elektriksel hareketlilik çapına sahip parçacıklar için olandan en çok %5 daha düşük bir partikül konsantrasyonu azaltma faktörüne (f) de ulaşmalıdır.

İlk partikül sayısı seyreltme cihazı (PND1)

İlk partikül sayısı seyreltme cihazı, partikül sayısı konsantrasyonunu seyreltecek ve 423 K ila 673 K (150 °C ila 400 °C) bir (duvar) sıcaklıkta çalışacak şekilde özel olarak tasarlanmalıdır. Duvar sıcaklığı ayar noktası, sabit bir nominal çalışma sıcaklığında, bu aralık dahilinde, ± 10 °C'lik bir toleransta tutulmalı ve ET'nin duvar sıcaklığını geçmemelidir (2.1.4.4.2). Seyreltici, HEPA ile filtrelenmiş seyreltme havası ile beslenmeli ve 10 ila 200 kat seyreltme faktörüne sahip olabilmelidir.

Buharlaşma Borusu (ET)

ET'nin tüm uzunluğu, ilk partikül sayısı seyreltme cihazınınkine eşit veya daha büyük bir duvar sıcaklığına ve 300 °C ila 400 °C arasında sabit bir nominal çalışma sıcaklığında tutulan duvar sıcaklığı ± 10 °C'lik bir toleransa göre kontrol edilmelidir.

İkinci partikül sayısı seyreltme cihazı (PND2)

PND2, partikül sayısı konsantrasyonunu seyreltecek şekilde özel olarak tasarlanmalıdır. Seyreltici, HEPA ile filtrelenmiş seyreltme havası ile beslenmeli ve tek bir seyreltme faktörünü 10 ila 30 kat aralığında tutabilmelidir. PND2'nin seyreltme faktörü, ikinci seyrelticinin çıkış tarafındaki partikül sayısı konsantrasyonu, PNC'nin tek partikül sayımı modunun üst eşik değerinden daha düşük olacak ve PNC girişi öncesindeki gaz sıcaklığı < 35 °C olacak şekilde, 10 ile 15 aralığında seçilmelidir.

Partikül sayısı sayacı (PNC)

PNC, 2.1.3.4 bendindeki gereklilikleri sağlamalıdır.

Partikül örnekleme sistemi kalibrasyonu/doğrulaması (1)

Partikül sayısı sayacının kalibrasyonu

Teknik Servis, PNC için emisyon testinden önceki 12 aylık bir süre içerisinde takip edilebilir bir standarda uyumluluğu ispatlayan bir kalibrasyon sertifikası bulunmasını sağlamalıdır.

PNC ayrıca yeniden kalibre edilmeli ve herhangi bir büyük bakım ardından yeni bir kalibrasyon sertifikası verilmelidir.

Kalibrasyon standart bir kalibrasyon yöntemiyle takip edilebilir olmalıdır.

Eş zamanlı olarak elektrostatik olarak sınıflandırılmış kalibrasyon parçacıklarını örneklerken, PNC'nin kalibrasyon sırasındaki tepkisinin, kalibre edilmiş bir aerosol elektrometresinin tepkisi ile karşılaştırılması veya

160020109220

(1) Örnek kalibrasyon/doğrulama yöntemleri için: www.unece.org/es/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29grpe/pmpfcp

PNC'nin kalibrasyon sırasındaki tepkisi ile yukarıdaki yöntemle doğrudan kalibre edilmiş olan bir ikinci PNC'nin tepkisi ile karşılaştırılması.

Elektrometre durumunda, PNC'nin ölçüm aralığı boyunca mümkün olduğunca eşit aralıklarla yerleştirilmiş en az altı standart konsantrasyon kullanılarak kalibrasyon yapılmalıdır. Bu noktalar, her cihazın girişine en az EN 1822:2008 H13 sınıfı veya denk performansa sahip HEPA filtreleri takılarak üretilen nominal sıfır konsantrasyon noktasını içerecektir. PNC'ye kalibrasyon sırasında hiçbir kalibrasyon faktörü uygulanmadığında ölçülen konsantrasyonlar, sıfır noktası hariç, kullanılan her konsantrasyon için standart konsantrasyon ± %10 aralığı içinde olmalıdır. Aksi takdirde kalibrasyon altındaki PNC reddedilir. İki veri setinin lineer regresyonundan gradyan hesaplanmalı ve kaydedilmelidir. Kalibrasyon altındaki PNC'ye, gradyanın tersine eşit bir kalibrasyon faktörü uygulanmalıdır. Tepkinin doğrusallığı, iki veri setinin Pearson ürün moment korelasyon katsayısının (R2) karesi olarak hesaplanır ve 0,97'ye eşit veya daha büyük olmalıdır. Hem gradyan hem de R2 hesaplanırken, lineer regresyon merkezden (her iki cihazda da sıfır konsantrasyon) zorlanmalıdır.

Referans PNC durumunda, PNC'nin ölçüm aralığı boyunca en az altı standart konsantrasyon kullanılarak kalibrasyon yapılmalıdır. En az 3 nokta, 1000 cm-3 altındaki konsantrasyonlarda olmalı, geriye kalan konsantrasyonlar, tek partikül sayımı modunda, 1000 cm-3 ile azami PNC aralığı arasında doğrusal olarak aralıklandırılmalıdır. Bu noktalar, her cihazın girişine en az EN 1822:2008 H13 sınıfı veya denk performansa sahip HEPA filtreleri takılarak üretilen nominal sıfır konsantrasyon noktasını içerecektir. PNC'ye kalibrasyon sırasında hiçbir kalibrasyon faktörü uygulanmadığında ölçülen konsantrasyonlar, sıfır noktası hariç, her konsantrasyon için standart konsantrasyon ± %10 aralığı içinde olmalıdır. Aksi takdirde kalibrasyon altındaki PNC reddedilir. İki veri setinin lineer regresyonundan gradyan hesaplanmalı ve kaydedilmelidir. Kalibrasyon altındaki PNC'ye, gradyanın tersine eşit bir kalibrasyon faktörü uygulanmalıdır. Tepkinin doğrusallığı, iki veri setinin Pearson ürün moment korelasyon katsayısının (R2) karesi olarak hesaplanır ve 0,97'ye eşit veya daha büyük olmalıdır. Hem gradyan hem de R2 hesaplanırken, lineer regresyon merkezden (her iki cihazda da sıfır konsantrasyon) zorlanmalıdır.

Kalibrasyon ayrıca, PNC'nin 23 nm elektriksel hareket çapına sahip parçacıklarla algılama veriminin 2.1.3.4.8 bendindeki şartlara dayalı bir kontrolünü de içermelidir. 41 nm parçacıklar ile sayım verimliliği kontrolü gerekli değildir.

Uçucu partikül giderici kalibrasyonu/doğrulaması

Ünite yeni olduğunda ve herhangi bir büyük bakımın ardından, VPR'nin partikül konsantrasyonu düşürme faktörlerinin tüm seyreltme ayarları aralığında, cihazın sabit nominal çalışma sıcaklıklarında kalibre edilmesi gerekir. VPR'nin partikül konsantrasyon düşürme faktörü için periyodik doğrulama gereksinimi, dizel partikül filtresi ne sahip karayolu dışında kullanılan hareketli makinalar üzerinde ölçüm için kullanılan tek bir ayarda yapılan bir kontrol ile sınırlıdır. Teknik Servis, uçucu partikül giderici için emisyon testinden önceki 6 aylık bir süre içinde bir kalibrasyon veya doğrulama sertifikası bulunmasını sağlamalıdır. Uçucu partikül giderici sıcaklık izleme alarmları kullanıyorsa, 12 aylık bir doğrulama aralığına izin verilebilir.

VPR, partikül yoğunluğu düşürme faktörü için, 30 nm, 50 nm ve 100 nm elektriksel hareketlilik çapına sahip katı parçacıklarla karakterize edilmelidir. Partikül konsantrasyon düşürme faktörleri (fr(d)), 30 nm ve 50 nm elektriksel hareketlilik çapına sahip parçacıklar için sırasıyla en çok %30 ve %20 daha yüksek olmalı ve 100 nm elektriksel hareketlilik çapına sahip parçacıklar için en çok %5 daha düşük olmalıdır. Doğrulama amacıyla, ortalama partikül konsantrasyonu düşürme faktörü, VPR'nin birincil kalibrasyonu sırasında belirlenen ortalama partikül konsantrasyonu düşürme faktörü (fr) ± %10 aralığı içinde olmalıdır.

Bu ölçümler için test aerosolü; 30, 50 ve 100 nm elektriksel hareketlilik çapına ve VPR girişinde 5000 partikül cm-3'lük bir asgari konsantrasyona sahip katı parçacıklar olmalıdır. Partikül konsantrasyonları, bileşenlerin giriş ve çıkış tarafında ölçülmelidir.

Her partikül büyüklüğündeki (fr(di)) partikül konsantrasyonu düşürme faktörü, (6-32) numaralı denklem ile hesaplanır:

6607422499460

Burada:

Nin(di)di çapındaki parçacıklar için giriş tarafındaki partikül sayısı konsantrasyonu

Nout(di)di çapındaki parçacıklar için çıkış tarafındaki partikül sayısı konsantrasyonu

dipartikül elektriksel hareketlilik çapı (30, 50 veya 100 nm)

Nin(di) ve Nout(di) aynı koşullara göre düzeltilmelidir.

Belirli bir seyreltme ayarında ortalama partikül konsantrasyonu düşüşü (fr), (6-33) numaralı denklem ile hesaplanır:

R'nin komple bir ünite olarak kalibre edilmesi ve doğrulanması önerilir.

Teknik servis, VPR için emisyon testinden önceki 6 aylık bir süre içinde etkin uçucu partikül giderme verimini ispatlayan bir onay sertifikasının bulunmasını sağlamalıdır. Uçucu partikül giderici sıcaklık izleme alarmları kullanıyorsa, 12 aylık bir doğrulama aralığına izin verilebilir. VPR, ≥ 10000 cm-3'lük bir giriş konsantrasyonu ile asgari seyreltme ayarında ve imalatçının tavsiye ettiği çalışma sıcaklığında çalıştırıldığında, en az 30 nm elektriksel hareketlilik çapına sahip tetrakontan (CH3(CH2)38CH3) parçacıklarının %99,0'undan fazlasının giderildiğini ispatlamalıdır.

Partikül sayısı sistemi kontrol prosedürleri

Her test öncesinde, en az EN 1822:2008 H13 sınıfı veya denk performansa sahip bir HEPA filtresi bütün partikül örnekleme sisteminin (VPR ve PNC) girişine bağlandığında, partikül sayacı 0,5 partikül cm-3'ten daha az ölçülmüş bir konsantrasyon hareketi bildirmelidir.

Aylık olarak, partikül sayacına giren akış, kalibre edilmiş bir sayaçla kontrol edildiğinde partikül sayacının nominal akış hızının %5'i içinde ölçülen bir değer bildirmelidir.

Her gün, partikül sayacının girişine en az EN 1822:2008 H13 sınıfı veya eşdeğer performansa sahip bir HEPA filtresinin uygulanmasından sonra, partikül sayacı ≤ 0,2 cm-3'lük bir konsantrasyon bildirmelidir. Bu filtre çıkarıldığında partikül sayacı, ortam havası ile karşılaştığında ölçülen konsantrasyonda en az 100 partikül cm-3'lük bir artış göstermeli ve HEPA filtresi yeniden takıldığında ≤ 0,2 cm-3'e bir geri dönüş göstermelidir.

Her test başlamadan önce, ölçüm sisteminin, sistemde kullanıldığı durumlarda buharlaşma borusunun doğru çalışma sıcaklığına ulaştığını gösterdiği doğrulanmalıdır.

Her test başlamadan önce, ölçüm sisteminin, seyreltici PND1'in doğru çalışma sıcaklığına ulaştığını gösterdiği doğrulanmalıdır.

2. Açıklayıcı Ek

Ekipmanlar ve yardımcı cihazlar için montaj gereklilikleri

Sayı

Ekipmanlar ve yardımcı cihazlar

Emisyon testi için takılmış

Giriş sistemi

Giriş manifoldu

Karter emisyon kontrol sistemi

Hava sayacı

Hava filtresi

Giriş susturucu

Evet

Evet (a)

Egzoz sistemi

Egzoz arıtma sistemi

Egzoz manifoldu

Bağlantı boruları

Susturucu

Kuyruk borusu

Egzoz freni

Basınç şarj cihazı

Evet

Evet (b)

Hayır (c)

Evet

Yakıt besleme pompası

Evet (d)

Yakıt enjeksiyon ekipmanları

Ön filtre

Filtre

Pompa

Evet

Yüksek basınç borusu

Enjektör

Elektronik kontrol ünitesi, sensörler ve benzeri

Motor kontrol ünitesi /kontrol sistemi

Atmosferik koşullara bağlı olarak kontrol çubuğu içinotomatik tam yük durdurma

Evet

Sıvı soğutma ekipmanı

Radyatör

Fan

Fan kaportası

Su pompası

Termostat

Hayır

Evet (e)

Evet (f)

Sayı

Ekipmanlar ve yardımcı cihazlar

Emisyon testi için takılmış

Hava soğutma

Kaporta

Fan veya Üfleyici

Sıcaklık düzenleme cihazı

Hayır (g)

Hayır

Basınç şarj ekipmanları

Doğrudan motor ve/veya egzoz sistemi tahrikli kompresör

Ara soğutucu

Soğutucu pompa veya fan (motor-tahrikli)

Soğutucu akışı kontrol cihazı

Evet

Evet (g) (h)

Hayır (g)

Evet

Yardımcı test tezgâhı fanı

Gerekirse evet

Kirlenmeyi önleyici cihaz

Evet

Çalıştırma ekipmanları

Evet veya test tezgahı ekipmanları (i)

Motor yağı pompası

Evet

Tanımı, karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların çalışmasıyla bağlantılı ve motora monte edilmiş olabilecek bazı yardımcı cihazlar test için sökülür.

Aşağıdaki kapsamlı olmayan liste örnek olarak verilmiştir:

Frenler için hava kompresörü

Hidrolik direksiyon kompresörü

Süspansiyon kompresörü

Klima sistemi

Hayır

(a)Komple giriş sistemi, aşağıdaki durumlarda amaçlanan uygulama için öngörüldüğü şekilde takılmalıdır:

(i)Motor gücü üzerinde kayda değer bir etki riski olduğunda.

(ii)İmalatçı bunun yapılmasını istediğinde.

Diğer durumlarda, denk bir sistem kullanılabilir ve emme basıncının imalatçı tarafından temiz hava filtresi için belirtilen üst sınırdan 100 Pa'dan daha fazla farklı olmadığından emin olmak için bir kontrol yapılmalıdır.

(b) Komple egzoz sistemi, aşağıdaki durumlarda amaçlanan uygulama için öngörüldüğü şekilde takılmalıdır:

(i) Motor gücü üzerinde kayda değer bir etki riski olduğunda.

(ii)İmalatçı bunun yapılmasını istediğinde.

Diğer durumlarda, ölçülen basıncın imalatçı tarafından belirtilen üst sınırdan 1000 Pa'dan daha fazla farklı olmaması kaydıyla denk bir sistem kurulabilir.

(c)Motorda bir egzoz sistemi freni kullanılıyorsa, gaz kelebeği tam açık konumda sabitlenmelidir.

(d)Gerekirse, (özellikle bir "yakıt geri dönüş" sistemi kullanıldığında) söz konusu motor uygulamasında mevcut basıncı yeniden üretmek için yakıt besleme basıncı ayarlanabilir.

(e)Soğutma suyu devirdaimi sadece motor su pompası tarafından çalıştırılmalıdır. Sıvının soğutulması, bir dış devre tarafından, bu devrenin basınç kaybı ve pompa girişindeki basınç motor soğutma sistemine ait olanlarla büyük ölçüde aynı kalacak şekilde sağlanabilir.

(f) Termostat tamamen açık konumda sabitlenebilir.

(g) Test için soğutma fanı veya üfleyici takıldığında, hava soğutmalı motorların doğrudan krank miline takılan soğutma fanları haricinde, çekilen güç sonuçlara eklenmelidir. Fan veya üfleyici gücü, test için kullanılan devirlerde, standart özellikler kullanılarak hesaplanmak suretiyle ya da pratik testler yoluyla belirlenmelidir.

(h) Ara soğutuculu motorlar, sıvı veya hava soğutmalı olsun, ara soğutucu ile test edilmelidir. Ancak imalatçı tercih ederse, hava soğutucunun yerini bir test tezgahı sistemi alabilir. Her iki durumda da, her devirde güç ölçümü, test tezgahı sistemindeki ara soğutucu boyunca, imalatçı tarafından belirtilenler gibi motor havasının azami basınç düşüşü ve asgari sıcaklık düşüşü ile yapılmalıdır.

(i) Elektrikli veya diğer çalıştırma sistemlerinin gücü test tezgahından sağlanmalıdır.

3. Açıklayıcı Ek

Elektronik kontrol ünitesi tarafından yayınlanan tork sinyalinin doğrulanması

1. Giriş

Bu Açıklayıcı Ekin amacı, imalatçının 2017/655/AB Tebliği uyarınca hizmet içi izleme testlerinin yürütülmesi sırasında bu donanıma sahip motorların elektronik kontrol ünitesi (ECU) tarafından yayınlanan tork sinyalini kullanmayı amaçlaması durumunda doğrulama gerekliliklerini ortaya koymaktır.

Net tork için esas, 2. Açıklayıcı Ek uyarınca bir emisyon testine dahil edilecek ekipmanları ve yardımcı cihazları içeren motor tarafından sağlanan düzeltilmemiş net tork olmalıdır.

2. ECU tork sinyali

Eşleme prosedürünü yürütmek için motor test tezgahına monte edildiğine, 2017/655/AB Tebliğinin I’inci Ekinin 6. Açıklayıcı Eki uyarınca ECU tarafından yayınlanan tork sinyalini okumak için imkanlar sağlanmalıdır.

3. Doğrulama prosedürü

Eşleme prosedürü bu Ekin 7.6.2 bendi uyarınca yürütülürken, dinamometre ile ölçülen tork okumaları ve ECU tarafından yayınlanan tork, tork eğrisi üzerinde en az üç noktada eşzamanlı olarak alınmalıdır. Okumalardan en az biri, eğri üzerinde torkun azami değerin % 98'inden az olmadığı bir noktada alınmalıdır.

Ölçümlerin yapıldığı her noktada, dinamometreden gelen tork değerinin ECU'dan gelen tork değerine bölünmesiyle hesaplanan faktör 0,93'ten az değilse (yani, %7'lik azami fark), ECU tarafından yayınlanan tork düzeltilmeden kabul edilir. Bu durumda, ECU tarafından yayınlanan torkun düzeltme olmadan doğrulandığı tip onayı sertifikasına kaydedilmelidir. Bir veya daha fazla test noktasındaki faktörün 0,93'ten az olması durumunda, ortalama düzeltme faktörü, okumaların alındığı ve tip onayı sertifikasına kaydedildiği tüm noktalardan belirlenmelidir. Tip onayı belgesinde bir faktörün kaydedilmesi durumunda, 2017/655/AB Tebliğ uyarınca hizmet içi izleme testleri yapılırken ECU tarafından yayımlanan tork için uygulanmalıdır.

4. Açıklayıcı Ek

Amonyak ölçümüne ilişkin prosedür

Bu Açıklayıcı Ekte, amonyak (NH3) ölçümüne ilişkin prosedür açıklanmaktadır. Doğrusal olmayan analiz cihazları için, doğrusallaştırma devrelerinin kullanımına izin verilir.

NH3 ölçümü için üç ölçüm ilkesi belirtilmiştir ve sırasıyla bu Açıklayıcı Ekin 2.1, 2.2 veya 2.3 bentlerinde belirtilen kriterleri sağlaması koşuluyla ilkelerin her biri kullanılabilir. NH3 ölçümü için gaz kurutuculara izin verilmez.

Fourier Dönüşümlü Kızılötesi (bundan sonra "FTIR") analiz cihazı

Ölçüm ilkesi

FTIR geniş dalga bandı kızılötesi spektroskopi ilkesini kullanır. Cihazda standartlaştırılmış spektrumları bulunan egzoz gazı bileşenlerinin eşzamanlı ölçümüne izin verir. Absorpsiyon spektrumu (yoğunluk/dalga boyu), Fourier dönüşüm metodu ile ölçülen girişim eğrisinden (yoğunluk/zaman) hesaplanır.

Montaj ve örnekleme

FTIR, cihaz imalatçısının talimatları uyarınca monte edilmelidir. Değerlendirme için NH3 dalga boyu seçilmelidir. Numune yolu (örnekleme hattı, ön filtreler ve valfler) paslanmaz çelikten veya PTFE'den yapılmış olmalı ve NH3 kayıplarını ve örnekleme eserlerini en aza indirmek amacıyla 383 K (110 °C) ile 464 K (191 °C) arasındaki ayar noktalarına ısıtılmalıdır. Ek olarak, örnekleme hattı mümkün olduğunca kısa olmalıdır.

Çapraz karışma

NH3 dalga boyunun spektral çözünürlüğü, egzoz gazında bulunan diğer gazlardan çapraz karışmayı en aza indirgemek için 0,5 cm-1 arasında olmalıdır.

Saçılımsız Kızılötesi Titreşim Emilimi analiz cihazı (bundan sonra ‘NDUV’)

Ölçüm İlkesi

NDUV, tamamen fiziksel bir ilkeye dayanır. Hiçbir yardımcı gaz veya ekipman gerekmez. Fotometrenin ana elemanı elektrotsuz bir deşarj lambasıdır. NH3 gibi bir takım bileşenlerin ölçümünü mümkün kılan kızılötesi aralıkta keskin bir şekilde yapılandırılmış bir radyasyon üretir.

Fotometrik sistem, filtre korelasyon tekniği ile bir ölçüm ve referans ışını üretmek üzere ayarlanmış zaman tasarımı içinde çift ışına sahiptir.

Ölçüm sinyalinde yüksek bir dengeye ulaşmak için zaman tasarımındaki çift ışın, uzay tasarımındaki çift ışın ile birleştirilir. Detektör sinyallerinin işlenmesi, neredeyse ihmal edilebilir miktarda sıfır nokta sapma oranını teşvik eder.

Analiz cihazının kalibrasyon modunda, tam bir kalibrasyon değeri elde etmek için kapalı bir kuvars hücresi ışın yoluna yatırılır. Çünkü hücre pencerelerinin tüm yansıma ve absorpsiyon kayıpları dengelenir. Hücrenin gaz dolumu çok dengeli olduğu için, bu kalibrasyon yöntemi fotometrenin çok uzun bir süre dengesini sağlar.

Montaj

Analiz cihazı, cihaz imalatçısının talimatları uyarınca özütleyici örnekleme kullanılarak bir analiz cihazı dolabı içine monte edilmelidir. Analiz cihazının yeri, imalatçı tarafından belirtilen ağırlığı destekleyebilmelidir.

Numune yolu (örnekleme hattı, ön filtreler ve valfler) paslanmaz çelikten veya PTFE'den yapılmış olmalı ve 383 K (110 °C) ile 464 K (191 °C) arasındaki ayar noktalarına ısıtılmalıdır.

Ek olarak, örnekleme hattı mümkün olduğunca kısa olmalıdır. Egzoz gazı sıcaklığı ve basıncı, montaj ortamı ve titreşimlerin ölçüm üzerindeki etkisi en aza indirilmelidir.

Gaz analiz cihazı soğuktan, ısıdan, sıcaklık değişimlerinden ve güçlü hava akımlarından, toz birikmesinden, aşındırıcı atmosferden ve titreşimlerden korunmalıdır. Isı birikimini önlemek için yeterli hava dolaşımı sağlanmalıdır. Isı kayıplarını dağıtmak için tüm yüzey kullanılmalıdır.

Çapraz hassasiyet

Beraberindeki gazların çapraz karışmalarını en aza indirmek için uygun bir spektral aralık seçilmelidir. NH3 ölçümünde çapraz hassasiyete neden olan tipik bileşenler SO2, NO2 ve NO'dur.

Ek olarak, çapraz hassasiyetleri azaltmak için başka yöntemler de uygulanabilir.

Karışma filtrelerinin kullanımı.

Çapraz hassasiyet bileşenlerini ölçerek ve dengeleme için ölçüm sinyalini kullanarak çapraz hassasiyetin dengelenmesi.

Lazer Kızılötesi analiz cihazı

Ölçüm ilkesi

Ayarlanabilir diyot lazer (TDL) veya kuantum kademeli lazer (QCL) gibi ir kızılötesi lazer, yakın-kızılötesi bölgede veya NH3 dahil azot bileşiklerinin güçlü emilimine sahip olduğu orta-kızılötesi bölgede koherent ışık yayabilir. Bu lazer optikler, darbeli mod yüksek çözünürlüklü dar bant yakın-kızılötesi veya orta-kızılötesi spektrum verebilir. Bu nedenle, lazer kızılötesi analiz cihazları, motor egzoz gazında birlikte bulunan bileşenlerin spektral çakışmasının neden olduğu karışmayı azaltabilir.

Montaj

Analiz cihazı, doğrudan egzoz borusuna (yerinde) veya cihaz imalatçısının talimatları uyarınca özütleyici örnekleme kullanılarak bir analiz cihazı dolabı içine monte edilmelidir. Bir analiz cihazı dolabı içine monte edilirse, numune yolu (örnekleme hattı, ön filtreler ve valfler) paslanmaz çelikten veya PTFE'den yapılmış olmalı ve NH3 kayıplarını ve örnekleme eserlerini en aza indirmek amacıyla 383 K (110 °C) ile 464 K (191 °C) arasındaki ayar noktalarına ısıtılmalıdır. Ek olarak, örnekleme hattı mümkün olduğunca kısa olmalıdır.

Egzoz gazı sıcaklığı ve basıncı, montaj ortamı ve titreşimlerin ölçüm üzerindeki etkisi en aza indirilmeli veya dengeleme teknikleri kullanılmalıdır.

Mümkünse, cihazın korunması için yerinde ölçümle birlikte kullanılan yelpaze havası, herhangi bir egzoz gazı bileşeninin cihazın çıkış tarafında ölçülen konsantrasyonunu etkilememeli veya diğer egzoz gazı bileşenlerinin örneklemesi cihazın giriş tarafında yapılmalıdır.

NH3 lazer kızılötesi analiz cihazları için karışma doğrulaması (çapraz karışma)

Kapsam ve sıklık

NH3, lazer kızılötesi analiz cihazı kullanılarak ölçülürse, ilk analiz cihazı montajından sonra ve büyük bir bakım sonrasında karışma miktarı doğrulanmalıdır.

Karışma doğrulaması için ölçüm ilkeleri

Karışma gazları, NH3'e benzer bir tepkiye neden olarak bazı lazer kızılötesi analiz cihazlarına pozitif olarak karışabilir. Analiz cihazı bu karışma doğrulamasını sağlamak için diğer gazlara ait ölçümleri kullanan dengeleme algoritmaları kullanıyorsa, analiz cihazı karışma doğrulaması sırasında dengeleme algoritmalarını test etmek için, bu diğer ölçümler eş zamanlı olarak yapılmalıdır.

Lazer kızılötesi analiz cihazı için karışma gazlarını belirlemek amacıyla iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır. Karışma türlerinin, H2O hariç, cihaz imalatçısı tarafından seçilen NH3 kızılötesi emilim bandına bağlı olduğu unutulmamalıdır. Her analiz cihazı için NH3 kızılötesi emilim bandı belirlenmelidir. Her NH3 kızılötesi emilim bandı için, doğrulamada kullanılacak karışma gazlarını belirlemek için iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır.

Emisyon testi prosedürü

Analiz cihazları kontrolü

Emisyon testinden önce, analiz cihazı aralığı seçilmelidir. Otomatik veya manuel tip anahtarlı emisyon analiz cihazları kullanılabilir. Test süresince analiz cihazları aralığı değiştirilmemelidir.

3.4.2 bendinde belirtilen hükümler söz konusu cihaz için geçerli değilse, sıfır ve ayar tepkisi belirlenmelidir. Ayar tepkisi için, 4.2.7 bendinde belirtilen gereklilikleri sağlayan bir NH3 gazı kullanılmalıdır. NH3 ayar gazı içeren referans hücrelerin kullanımına izin verilir.

Emisyonla ilgili verilerin toplanması

Test dizisinin başlangıcında, eş zamanlı olarak NH3 verisinin toplanması da başlamalıdır. NH3 konsantrasyonu sürekli olarak ölçülmeli ve bir bilgisayar sistemi üzerinde en az 1 Hz ile depolanmalıdır.

Test sonrası işlemler

Test tamamlandığında, sistem tepki süreleri geçinceye kadar örnekleme devam etmelidir. 3.4.1 bendi uyarınca analiz cihazı sapmasının belirlenmesi, sadece 3.4.2 bendinde istenen bilgiler mevcut değilse gereklidir.

Analyser sapma

Mümkün olduğunca kısa sürede, ancak test çevrimi tamamlandıktan sonra veya ıslanma döneminden en geç 30 dakika sonra, analiz cihazının sıfır ve ayar tepkileri belirlenmelidir. Test öncesi ve test sonrası sonuçlar arasındaki fark tam ölçeğin %2'sinden az olmalıdır.

3.4.2. Aşağıdaki durumlarda analiz cihazı sapmasının belirlenmesi gerekmez:

Cihaz imalatçısı tarafından 4.2.3 ve 4.2.4 bentlerinde belirtilen sıfır ve ayar sapması, 3.4.1 bendindeki gereklilikleri sağlıyorsa.

Cihaz imalatçısı tarafından 4.2.3 ve 4.2.4 bentlerinde belirtilen sıfır ve ayar sapması için zaman aralığı, testin süresini aşıyorsa.

Analiz cihazı şartnamesi ve doğrulaması

Doğrusallık gereklilikleri

Analiz cihazı, bu Ekte yer alan Tablo 6.5 içinde belirtilen doğrusallık gereklilikleri ile uyumlu olmalıdır. Bu Ek'in 8.1.4 bendi uyarınca yapılan doğrusallık doğrulaması, en az bu Ekte yer alan Tablo 6.4'te belirtilen asgari sıklıkta gerçekleştirilmelidir. Denk bir doğruluk ispatlanabilirse, onay kuruluşunun önceden onayı ile, 10'dan daha az referans noktasına izin verilir.

Doğrusallık doğrulaması için, 4.2.7 bendinde belirtilen gereklilikleri sağlayan bir NH3 gazı kullanılmalıdır. NH3 ayar gazı içeren referans hücrelerin kullanımına izin verilir.

Sinyalleri dengeleme algoritmaları için kullanılan cihazlar, bu Ekte yer alan Tablo 6.5 içinde belirtilen doğrusallık gerekliliklerini sağlamalıdır. Doğrusallık doğrulaması, cihaz imalatçısı tarafından iç denetim prosedürleri gereğince veya ISO 9000 gereklilikleri uyarınca yapılmalıdır.

Analiz cihazı şartnameleri

Analiz cihazı, geçiş ve kararlı durum koşulları altında NH3 konsantrasyonunu ölçmek için gereken hassasiyete uygun bir ölçüm aralığına ve tepki süresine sahip olmalıdır.

Asgari tespit sınırı

Analiz cihazı, tüm test koşulları altında asgari 2 ppm tespit sınırına sahip olmalıdır.

Doğruluk

Analiz cihazında okunan değerin referans değerden sapması olarak tanımlanan doğruluk, hangisi daha büyükse, okuma değeri ± %3 veya ± 2 ppm'yi aşmamalıdır.

Sıfır sapma

Sıfır tepkinin sapması ve ilgili zaman aralığı, cihaz imalatçısı tarafından belirtilmelidir.

Ayar sapması

Ayar tepkisinin sapması ve ilgili zaman aralığı, cihaz imalatçısı tarafından belirtilmelidir.

Sistem tepki süresi

Sistem tepki süresi ≤ 20 s olmalıdır.

Yükselme süresi

Analiz cihazının yükselme süresi ≤ 5 s olmalıdır.

NH3 kalibrasyon gazı

Aşağıdaki kimyasal bileşime sahip bir gaz karışımı olmalıdır.

NH3 ve saflaştırılmış azot.

Kalibrasyon gazının gerçek konsantrasyonu nominal değer ± %3 aralığı içinde olmalıdır. NH3 konsantrasyonu hacim bazında verilmelidir (yüzde hacim veya hacim ppm).

Kalibrasyon gazlarının son kullanım tarihi kaydedilmelidir.

Karışma doğrulama prosedürü

Karışma doğrulaması aşağıdaki şekilde yapılmalıdır:

NH3 analiz cihazı, bir emisyon testi öncesindeki gibi çalıştırılmalı, işletilmeli, sıfırlanmalı ve ayarlanmalıdır.

Çok bileşenli bir ayar gazının kapalı bir kapta damıtılmış H2O içinde köpürtülmesi ile nemlendirilmiş karışma test gazı oluşturulur. Numune bir numune kurutucudan geçirilmezse, emisyon testi sırasında en az beklenen azami seviye kadar yüksek bir H2O seviyesinin üretilmesi için kap sıcaklığı kontrol edilmelidir. En az test sırasında beklenen azami seviye kadar yüksek karışma ayar gazı konsantrasyonları kullanılmalıdır.

Nemlendirilmiş karışma testi gazı, örnekleme sistemi içine beslenmelidir.

Nemlendirilmiş karışma testi gazının su mol fraksiyonu xH2O, analiz cihazının girişine mümkün olduğunca yakın ölçülmelidir. Örneğin, xH2O'nin hesaplanması için, yoğuşma noktası Tdew ve mutlak basınç ptotal ölçülmelidir.

xH2O'nun ölçüldüğü noktadan analiz cihazına kadar olan aktarım hatları, bağlantılar veya valfler içinde yoğuşmayı önlemek için iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır.

Analiz cihazı tepkisinin dengelenmesi için süre tanınmalıdır.

Analiz cihazı numunenin konsantrasyonunu ölçerken, çıktısı 30 saniye boyunca kaydedilmelidir. Bu verilerin aritmetik ortalaması hesaplanmalıdır.

Bu bendin (g) numaralı alt bendinin sonucu bu bölümdeki toleransı sağlıyorsa, analiz cihazı karışma doğrulamasını sağlar.

Her karışma gazı için karışma prosedürleri ayrı olarak da yürütülebilir. Kullanılan karışma gazı seviyeleri test sırasında beklenen azami seviyelerden yüksekse, gözlemlenen karışma, beklenen azami konsantrasyon değerinin bu prosedür sırasında kullanılan gerçek değere oranı ile çarpılarak gözlemlenen her karışma değeri düşürülebilir. Test sırasında beklenen azami seviyelerden düşük olan ayrı H2O karışma konsantrasyonları (0,025 mol/mol H2O içeriğine kadar) yürütülebilir. Ancak gözlemlenen H2O karışması, gözlemlenen karışmanın, beklenen azami H2O konsantrasyon değerinin bu prosedür sırasında kullanılan gerçek değere oranı ile çarpılmasıyla arttırılmalıdır. Ölçeklendirilmiş karışma değerlerinin toplamı, bu bendin (j) paragrafında belirtildiği şekilde birleşik karışım toleransını sağlamalıdır.

Analiz cihazı, IV’ncü Ekin 3.4. bendinde belirtilen geçerli amonyak (NH3) ortalama değeri ± %2 aralığı içinde karışmayı birleştirmiş olmalıdır.

Alternatif sistemler

Bu Ekin 5.1.1 bendi uyarınca denk sonuçlar verdikleri tespit edilirse, diğer sistemler veya analiz cihazları onay kuruluşu tarafından onaylanabilir. Bu durumda, söz konusu bentteki "Sonuçlar", geçerli çevrim için hesaplanan ortalama NH3 konsantrasyonunu ifade eder.

5. Açıklayıcı Ek

Sistem tepkilerinin açıklaması

1. Bu Açıklayıcı Ekte, analitik sistemlerin ve diğer ölçüm sistemlerinin bir giriş sinyaline tepkisini ifade etmek için kullanılan zamanları açıklanmaktadır.

2. Şekil 6-11'de gösterildiği gibi, aşağıdaki zamanlar uygulanır:

2.1. Gecikme süresi, örnekleme sondası referans noktası olarak tanımlandığında, referans noktasında ölçülecek bileşenin değişmesi ile son okuma değerinin (t10) %10'u kadar bir sistem tepkisi arasındaki zaman farkıdır.

2.2. Tepki süresi, örnekleme sondası referans noktası olarak tanımlandığında, referans noktasında ölçülecek bileşenin değişmesi ile son okuma değerinin (t90) %90'ı kadar bir sistem tepkisi arasındaki zaman farkıdır.

2.3. Yükselme zamanı, son okumanın % 10 ve % 90 tepkisi arasındaki zaman farkıdır (t90 - t10)

2.4. Dönüşüm süresi, örnekleme sondası referans noktası olarak tanımlandığında, referans noktasında ölçülecek bileşenin değişmesi ile son okuma değerinin (t50) %50'si kadar bir sistem tepkisi arasındaki zaman farkıdır.

2.5. Adım giriş zamanı, ölçülen parametrede bir değişikliğin olduğu zamandır.

Şekil 6-11

Sistem tepkileri şeması

EK VII

Veri değerlendirme ve hesaplama yöntemi

Genel şartlar

Emisyonların hesaplanması, 2. Bölüm (kütle esaslı hesaplamalar) veya 3. Bölüm (molar esaslı hesaplamalar) uyarınca yapılmalıdır. İki yöntemin karışımına izin verilmez. Hesaplamaların hem 2. Bölüm hem de 3. Bölüm uyarınca yapılması gerekmez.

Varsa, partikül sayısı (PN) ölçümüne ilişkin özel şartlar bu Ekin 5. Açıklayıcı Ekinde belirtilmiştir.

Genel semboller

Bölüm 2

Bölüm 3

Birim

Miktar

Alan

Venturi boğazı kesit alanı

b, D0

t.b.d.(3)

Regresyon doğrusunun y kesişimi

A/Fst

—

Stokiyometrik hava/yakıt oranı

—

Katsayı

—

Boşaltma katsayısı

—

Akış katsayısı

ppm, % vol

Konsantrasyon/mol oranı (μmol/mol = ppm)

(1)

ppm, % vol

Kuru bazda konsantrasyon

(1)

ppm, % vol

Yaş bazda konsantrasyon

(1)

ppm, % vol

Arka plan konsantrasyonu

xdil

—

Seyreltme faktörü (2)

m3/rev

PDP kalibrasyon kesişimi

Çap

Venturi boğazı çapı

g/kWh

Frene özgü baz

egas

g/kWh

Gaz halindeki bileşenlerin spesifik emisyonu

ePM

g/kWh

Parçacıkların spesifik emisyonu

1 – PF

Dönüşüm verimi (PF = Penetrasyon oranı)

—

Stokiyometrik faktör

Frekans

—

Karbon faktörü

—

Özgül ısıların oranı

g/kg

Mutlak nem

—

Düzeltme faktörü

CFV kalibrasyon fonksiyonu

m3/kg fuel

Yakıta özgü faktör

—

NOx için nem düzeltme faktörü, dizel motorlar

kDr

—

Aşağı doğru ayar faktörü

—

Çarpımsal rejenerasyon faktörü

kUr

—

Yukarı doğru ayar faktörü

kw,a

—

Emme havası için kuru ila yaş düzeltme faktörü

kw,d

—

Seyreltme havası için kuru ila yaş düzeltme faktörü

kw,e

—

Seyreltilmiş egzoz gazı için kuru ila yaş düzeltme faktörü

kw,r

—

Ham egzoz gazı için kuru ila yaş düzeltme faktörü

kg/(m·s)

Dinamik viskozite

g/mol

Molar kütle (1)

g/mol

Emme havasının molar kütlesi

g/mol

Egzoz gazının molar kütlesi

Mgas

g/mol

Gaz halindeki bileşenlerinin molar kütlesi

Kütle

t.b.d. (3)

Regresyon doğrusunun eğimi

m2/s

Kinematik viskozite

Partikül örnekleme filtrelerinden geçirilen seyreltme havası numunesi kütlesi

med

(1)

Çevrim boyunca toplam seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi

medf

(1)

Test çevrimi boyunca denk seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi

mew

(1)

Çevrim boyunca toplam egzoz gazı kütlesi

(1)

Toplanan partikül numune kütlesi

mf,d

(1)

Toplanan seyreltme havasının partikül numune kütlesi

mgas

Test çevrimi boyunca gaz emisyonlarının kütlesi

mPM

Test çevrimi boyunca partikül emisyonlarının kütlesi

mse

(1)

Test çevrimi boyunca egzoz gazı numunesi kütlesi

msed

(1)

Seyreltme tünelinden geçen seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi

msep

(1)

Partikül toplama filtrelerinden geçen seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi

mssd

İkincil seyreltme havası kütlesi

—

Bir serinin toplam sayısı

mol

Madde miktarı

ṅ

mol/s

Madde oranı hızı

min– 1

Motor devri

r/s

PDP pompası devri

Güç

kPa

Basınç

kPa

Kuru atmosferik basınç

kPa

Toplam atmosferik basınç

kPa

Seyreltme havasının doyma buhar basıncı

pabs

kPa

Mutlak basınç

pH2O

kPa

Su buharı basıncı

kPa

Kuru atmosferik basınç

1 — E

Penetrasyon oranı

ṁ

kg/s

Kütle oranı

qmad

ṁ (1)

kg/s

Kuru bazda emme havası kütle akış hızı

qmaw

(1)

kg/s

Yaş bazda emme havası kütle akış hızı

qmCe

(1)

kg/s

Ham egzoz gazı içindeki karbon kütle akış hızı

qmCf

(1)

kg/s

Motorun içine karbon kütle akış hızı

qmCp

(1)

kg/s

Kısmi akışlı seyreltme sisteminde karbon kütle akış hızı

qmdew

(1)

kg/s

Yaş bazda seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı

qmdw

(1)

kg/s

Yaş bazda seyreltme havası kütle akış hızı

qmedf

(1)

kg/s

Yaş bazda denk seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı

qmew

(1)

kg/s

Yaş bazda egzoz gazı kütle akış hızı

qmex

(1)

kg/s

Seyreltme tünelinden alınan numune kütle akış hızı

qmf

(1)

kg/s

Yakıt kütle akış hızı

qmp

(1)

kg/s

Kısmi akışlı seyreltme sistemi içine egzoz gazı numune akışı

V̇

m3/s

Hacimsel akış hızı

qVCVS

(1)

m3/s

CVS hacim oranı

qVs

(1)

dm3/min

Egzoz gazı analiz cihazı sisteminin sistem akış hızı

qVt

(1)

cm3/min

İzleyici gaz akış hızı

kg/m3

Kütle yoğunluğu

ρe

kg/m3

Egzoz gazı yoğunluğu

—

Basınçlar oranı

—

Seyreltme oranı (1)

μm

Ortalama yüzey pürüzlülüğü

Bağıl nem

m/m

Çaplar oranı (CVS sistemleri)

—

SSV basınç oranı

Re#

—

Reynolds sayısı

Sutherland sabiti

—

Standart sapma

°C

Sıcaklık

Motor torku

Mutlak sıcaklık

Zaman

Δt

Zaman aralığı

—

Gaz bileşen ve egzoz gazı yoğunlukları arasındaki oran

Hacim

V̇

m3/s

Hacim oranı

m3/r

Devir başına pompalanan PDP gaz hacmi

kWh

Çalışma

Wact

kWh

Test çevriminin gerçek çevrim çalışması

—

Tartım faktörü

g/g

Kütle oranı

mol/mol

Akış ağırlıklı ortalama konsantrasyon

s/rev

PDP kalibrasyon fonksiyonu

—

Genel değişken

Aritmetik ortalama

—

Sıkıştırılabilirlik faktörü

(1)Alt indislere bakınız; örneğin: kuru hava kütle oranı için mair, yakıt kütle oranı için mfuel ve benzeri.

(2) 2. Bölümdeki seyreltme oranı rd ve 3. Bölümdeki DR; farklı sembollerdir. Ancak aynı anlama ve aynı denkleme sahiptirler. 2. Bölümdeki seyreltme faktörü D ve 3. Bölümdeki xdil; farklı sembollerdir. Ancak aynı fiziksel anlama sahiplerdir; (7-124) numaralı denklem, xdil ve DR arasındaki ilişkiyi gösterir.

(3) t.b.d.= Tanımlanacak.

Alt indisler

Bölüm 2 (1)

Bölüm 3

Miktar

act

Gerçek miktar

Anlık ölçüm (örneğin 1 Hz)

Bir serinin bir adımı

(1)2. Bölümde, alt indisin anlamı, ilgili miktar ile belirlenir; örneğin, "d" alt indisi, "cd = kuru bazda konsantrasyon", "pd = seyreltme havasının doyma buhar basıncı" veya "kw,d = seyreltme havası için kuru ila yaş düzeltme faktörü", seyreltme oranı "rd" gibi.

Kimyasal bileşenler için semboller ve kısaltmalar (bunlar da alt indis olarak kullanılır.)

Bölüm 2

Bölüm 3

Miktar

Argon

Karbon 1 dengi hidrokarbon

CH4

Metan

C2H6

Etan

C3H8

Propan

Karbon monoksit

co2

Karbon dioksit

Atomik hidrojen

Moleküler hidrojen

Hidrokarbon

h2o

Helyum

Atomik nitrojen

Moleküler nitrojen

NOx

Azot oksitler

Nitrik oksit

no2

Nitrojen dioksit

Atomik oksijen

Partikül madde

Kükürt

Yakıt bileşimine ilişkin semboller ve kısaltmalar

Bölüm 2 (1)

Bölüm 3 (2)

Miktar

wC (4)

Yakıtın karbon içeriği, kütle oranı [g/g] veya [% kütle]

Yakıtın hidrojen içeriği, kütle oranı [g/g] veya [% kütle]

Yakıtın nitrojen içeriği, kütle oranı [g/g] veya [% kütle]

Yakıtın oksijen içeriği, kütle oranı [g/g] veya [% kütle]

Yakıtın kükürt içeriği, kütle oranı [g/g] veya [% kütle]

Atomik hidrojen-karbon oranı (H/C)

Atomik oksijen-karbon oranı (O/C) (3)

Atomik kükürt-karbon oranı (S/C)

Atomik nitrojen-karbon oranı (N/C)

(1)Kimyasal formülü CHαOεNδSγ olan bir yakıtı ifade eder.

(2)Kimyasal formülü CHαOβSγNδ olan bir yakıtı ifade eder.

(3)İki emisyon hesaplama bölümünde β sembolünün farklı anlamlarına dikkat edilmelidir: 2. Bölümde, CHαSγNδOε kimyasal formülüne (yani CβHαSγNδOε formülü, burada β = 1, molekül başına bir karbon atomu olduğu varsayılarak) sahip bir yakıtı ifade ederken, 3. Bölümde CHαOβSγNδ ile oksijen-karbon oranını ifade eder. Bu durumda, 3. Bölümdeki β, 2. Bölümdeki ε'ye karşılık gelir.

(4)Kütle oranı w, bir alt indis olarak kimyasal bileşenin sembolü ile birlikte yazılır.

-63593980

Kütle bazlı emisyon hesaplamaları

Ham egzoz gazındaki gaz emisyonlarının ölçümü

Ayrık mod NRSC testleri

Kararlı durum testinin her i modu için, gaz emisyonu emisyon hızı qmgas,i [g/h]; gaz emisyonu konsantrasyonunun, kendisine ait ilgili akış ile aşağıdaki şekilde çarpılması suretiyle hesaplanır:

(7-1)

Burada:

cgasr,w,i [ppm] için k = 1 ve cgasr,w,i [% hacim] için k = 10000

kh =NOx düzeltme faktörü [-], NOx emisyonu hesaplaması için (bkz. 2.1.4)

ugas =bileşene özgü faktör veya gaz bileşen ile egzoz gazı yoğunlukları arasındaki oran [-]

qmewJ =i modunda yaş bazda egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

cgas,i =i modunda yaş bazda ham egzoz gazı içindeki emisyon konsantrasyonu [ppm] veya [% hacim]

Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri ve RMC testleri

Bir gaz emisyonunun test başına toplam kütlesi mgas [g/test], zaman ayarlı anlık konsantrasyonların ve egzoz gazı akışlarının çarpılması ve (7-2) numaralı denklem ile test çevrimi boyunca toplanması ile hesaplanır:

(7-2)

Burada:

Veri örnekleme hızı [Hz]

NOx düzeltme faktörü [-], sadece NOx emisyonu hesaplaması için uygulanır

1 [ppm] cinsinden cgasrwi için ve k = 10000 [% vol]cinsinden cgasrwi için

ugas

Bileşene özgü faktör [-] (bkz. 2.1.5)

Ölçüm sayısı [-]

qmew,i

Yaş bazda anlık egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

cgas,i

Yaş bazda ham egzoz gazındaki anlık emisyon konsantrasyonu [ppm] veya [% hacim]

Kuru-yaş konsantrasyon dönüşümü

Eğer emisyonlar kuru olarak ölçülürse, kuru bazda ölçülen konsantrasyon cd, (7-3) numaralı denklem ile yaş bazda konsantrasyon cw'ye dönüştürülmelidir:

Burada:

Kuru-yaş dönüşüm faktörü [-]

Kuru bazda emisyon konsantrasyonu [ppm] veya [% hacim]

Tam yanma için, ham egzoz gazı için kurudan yaşa dönüşüm faktörü kw,a [-] biçiminde yazılır ve (7-4) numaralı denklem ile hesaplanır:

Burada:

Emme havası nemi [g H2O/kg kuru hava]

qmf,i

Anlık yakıt akış hızı [kg/s]

qmad,i

Anlık kuru emme havası akış hızı [kg/s]

Soğutucu sonrası su basıncı [kPa]

Toplam barometrik basınç [kPa]

Yakıtın hidrojen içeriği [% kütle]

Yanma ilave hacmi [m3/kg yakıt]

ve:

Burada:

wH = yakıtın hidrojen içeriği [% kütle]

wN = yakıtın azot içeriği [% kütle]

wO = yakıtın oksijen içeriği [% kütle]

(7-4) numaralı denklemde pr/pb oranı aşağıdaki gibi varsayılabilir:

Eksik yanma için (zengin yakıt hava karışımları) ve aynı zamanda doğrudan hava akış ölçümü olmayan emisyon testleri için, ikinci bir kw,a hesaplama yöntemi tercih edilir:

Burada:

cCO2 =ham egzoz gazı içindeki CO2 konsantrasyonu, kuru bazda [yüzde hacim]

cCO =ham egzoz gazı içindeki CO konsantrasyonu, kuru bazda [ppm]

pr=soğutucu sonrası su basıncı [kPa]

pb=toplam barometrik basınç [kPa]

α=mol-karbon hidrojen oranı [-]

kw1=emme havası nemi [-]

Nem ve sıcaklık için NOx düzeltmesi

NOx emisyonu ortamdaki hava koşullarına bağlı olduğundan, NOx konsantrasyonu ortam hava sıcaklığı ve nemi için (7-9) ve (7-10) numaralı denklemlerde verilen kh,D veya kh,G [-] faktörleriyle düzeltilmelidir. Bu faktörler, 0 ila 25 g H2O/kg kuru hava arasında bir nem aralığı için geçerlidir.

Sıkıştırma ateşlemeli motorlar için;

Kıvılcım ateşlemeli motorlar için;

Burada:

Ha = emme havası nemi [g H2O/kg kuru hava]

Bileşene özgü faktörü

2.1.5.1 ve 2.1.5.2 bentlerinde iki hesaplama prosedürü açıklanmıştır. 2.1.5.1 bendinde belirtilen prosedür daha kolaydır, çünkü bileşen ve egzoz gazı yoğunluğu arasındaki oran için tablo halindeki u değerleri kullanır. 2.1.5.2 bendinde belirtilen prosedür, VIII’inci Ekteki şartnamelerden farklı yakıt nitelikleri için daha doğrudur. Ancak yakıt kompozisyonuna ilişkin temel analizi gerektirir.

Tablo değerleri

Bazı sadeleştirmelerin (X değeri ve Tablo 7.1'de gösterilen emme havası koşulları üzerine varsayım) 2.1.5.2 bendinde belirtilen denklemlere uygulanması, elde edilen ugas değerleri Tablo 7.1'de verilmiştir.

Tablo 7.1

Ham egzoz gazı “u” ve bileşen yoğunlukları (ppm cinsinden ifade edilen emisyon konsantrasyonu için)

Yakıt

Gaz

NOX

CO2

ch4

ρe

ρgas [kg/m3]

2,053

1,250

(a)

1,9636

1,4277

0,716

ugas (b)

Dizel (karayolu dışı dizel yakıt)

1,2943

0,001586

0,000966

0,000482

0,001517

0,001103

0,000553

Tahsisli sıkıştırma ateşlemeli motorlar için etanol

(ED95)

1,2768

0,001609

0,000980

0,000780

0,001539

0,001119

0,000561

Doğal gaz / biyo-metan (c)

1,2661

0,001621

0,000987

0,000528 (d)

0,001551

0,001128

0,000565

Propan

1,2805

0,001603

0,000976

0,000512

0,001533

0,001115

0,000559

Bütan

1,2832

0,001600

0,000974

0,000505

0,001530

0,001113

0,000558

LPG (e)

1,2811

0,001602

0,000976

0,000510

0,001533

0,001115

0,000559

Petrol (E10)

1,2931

0,001587

0,000966

0,000499

0,001518

0,001104

0,000553

Etanol

(E85)

1,2797

0,001604

0,000977

0,000730

0,001534

0,001116

0,000559

(a)Yakıta bağlı olarak

(b)λ = 2'de, kuru hava, 273 K, 101,3 kPa

(c)u, C = % 66 - 76; H = % 22 - 25; N = % 0 - 12 kütle bileşimi için %0,2 aralığı içinde doğrudur.

(d)CH 2,93 bazında NMHC (toplam HC için CH4'ün ugas katsayısı kullanılır).

(e)u, C3 = % 70 - 90; C4 = % 10 - 30 kütle bileşimi için % 0,2 aralığı içinde doğrudur.

Hesaplanan değerler

Bileşene özgü faktör ugas,i, bileşen ve egzoz gazı yoğunluk oranı veya alternatif olarak karşılık gelen molar kütleler oranı [(7-11) veya (7-12) numaralı denklemler] ile hesaplanabilir:

veya

Burada:

Mgas= gaz bileşenin molar kütlesi [g/mol]

Me,i= yaş ham egzoz gazının anlık molar kütlesi [g/mol]

ρgas= gaz bileşenin yoğunluğu [kg/m3]

ρe,i= yaş ham egzoz gazının anlık yoğunluğu [kg/m3]

Egzoz gazının molar kütlesi Me,i, tam yanma varsayımı altında genel bir yakıt bileşimi CHαOεNδSγ için türetilir ve (7-13) numaralı denklem ile hesaplanır:

(7-13)

Burada:

qmfj= yaş bazda anlık yakıt kütle akış hızı [kg/s]

qmawJ = yaş bazda anlık emme havası kütle akış hızı [kg/s]

α= molar hidrojen-karbon oranı [-]

δ= molar nitrojen-karbon oranı [-]

ε= molar oksijen-karbon oranı [-]

γ= atomik kükürt-karbon oranı [-]

Ha= emme havası nemi [g H2O/kg kuru hava]

Ma = kuru emme havası moleküler kütlesi = 28,965 g/mol

Anlık ham egzoz gazı yoğunluğu ρe,i [kg/m3], (7-14) numaralı denklemle hesaplanmalıdır:

Burada:

qmf,i= anlık yakıt kütle akış hızı [kg/s]

qmad,i= anlık kuru emme havası kütle akış hızı [kg/s]

Ha= emme havası nemi [g H2O/kg kuru hava]

kf = yanma ilave hacmi [m3/kg yakıt] [bkz. denklem (7-5)]

Egzoz gazının kütle akış hızı

Hava ve yakıt ölçüm yöntemi

Yöntem, hava akışının ve yakıt akışının uygun debimetreler ile ölçülmesini içerir. Anlık egzoz gazı akışı qmew,i [kg/s], (7-15) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

qmaw,i = anlık emme havası kütle akış hızı [kg/s]

qmf,i = anlık yakıt kütle akış hızı [kg/s]

İzleyici ölçüm yöntemi

Bu yöntem, egzoz gazı içindeki bir izleyici gaz konsantrasyonunun ölçülmesini içerir. Anlık egzoz gazı akışı qmew,i [kg/s], (7-16) numaralı denklemle hesaplanmalıdır:

Burada:

qVt = izleyici gaz akış hızı [m3/s]

cmix,i = karıştırma sonrasında izleyici gazın anlık konsantrasyonu [PPm]

pe=ham egzoz gazı yoğunluğu [kg/m3]

cb= emme havası içindeki izleyici gazın arka plan konsantrasyonu [PPm]

İzleyici gazın arka plan konsantrasyonu cb, test uygulamasından hemen önce ve test uygulamasından sonra ölçülen arka plan konsantrasyonlarının ortalaması alınarak belirlenebilir. Arka plan konsantrasyonu, azami egzoz gazı akışında izleyici gazın karıştırma sonrasındaki konsantrasyonu cmix,i 'nin % 1'inden az olduğunda, arka plan konsantrasyonu ihmal edilebilir.

Hava akışı ve hava/yakıt oranı ölçüm yöntemi

Bu yöntem, hava akışından ve hava/yakıt oranından egzoz gazı kütlesi hesaplanmasını içerir. Anlık egzoz gazı kütle akışı qmew,i [kg/s], (7-17) numaralı denklemle hesaplanmalıdır:

Burada:

qmaw,i= yaş emme havası kütle akış hızı [kg/s]

A/Fst= stokiyometrik hava/yakıt oranı [-]

λi=anlık fazla hava oranı [-]

cCod=kuru bazda ham egzoz gazı içindeki CO konsantrasyonu [ppm]

cCO2d=kuru bazda ham egzoz gazı içindeki CO2 konsantrasyonu [yüzde]

cHCw=yaş bazda ham egzoz gazı içindeki HC konsantrasyonu [ppm C1]

α=molar hidrojen-karbon oranı [-]

δ=molar nitrojen-karbon oranı [-]

ε=molar oksijen-karbon oranı [-]

γ=atomik kükürt-karbon oranı [-]

Karbon dengesi yöntemi, 1 adımlı prosedür

(7-20) numaralı denklem ile belirtilen aşağıdaki bir aşamalı formül, yaş egzoz gazı kütle akış hızı qmew,i [kg/s] hesaplanmasında kullanılabilir:

Aşağıdaki şekilde bulunan karbon faktörü fc [-] ile:

Burada:

qmf,i=anlık yakıt kütle akış hızı [kg/s]

wC=yakıtın karbon içeriği [% kütle] (bkz. 3.3.3.1 bendindeki (7-82) numaralı denklem veya Tablo 7.3)

Ha=emme havası nemi [g H2O/kg kuru hava]

kfd=kuru bazda yanma ilave hacmi [m3/kg yakıt]

cCO2d =ham egzoz gazı içindeki kuru CO2 konsantrasyonu [%]

cCO2d,a=ortam havası içindeki kuru CO2 konsantrasyonu [%]

cCOd = ham egzoz gazı içindeki kuru CO konsantrasyonu [ppm]

cHCw = ham egzoz gazı içindeki yaş HC konsantrasyonu [ppm]

ve kuru bazda (7-22) numaralı denklemle hesaplanan faktör kfd [m3/kg yakıt], yanma sonucu oluşan suyun kf'den çıkarılmasıyla hesaplanır:

45720067310 Burada:

kf= yakıta özgü denklem faktörü (7-5) [m3/kg yakıt]

wH= yakıtın hidrojen içeriği [% kütle]

Seyreltilmiş gaz emisyonları

Gaz emisyonlarının kütlesi

Egzoz gazı kütle akış hızı, bir pozitif deplasmanlı pompa (PDP), bir kritik akışlı venturi (CFV) veya bir ses altı venturi (SSV) kullanabilen bir sabit hacimli örnekleme (CVS) sistemi ile ölçülmelidir.

Sabit kütle akışlı (yani ısı eşanjörlü) sistemler için, kirletici gazların kütlesi mgas [g/test], (7-23) numaralı denklem ile belirlenmelidir:

8007846692

Burada:

ugas, Tablo 7.2'de verilen veya (7-34) numaralı denklem ile hesaplanan egzoz gazı bileşeninin yoğunluğu ile hava yoğunluğu arasındaki orandır [-]

cgas = bileşenin yaş bazda sırasıyla [ppm] veya [% hacim] bazında düzeltilmiş ortalama arka plan konsantrasyonu

kh = NOx düzeltme faktörü [-], sadece NOx emisyonu hesaplaması için uygulanır

cgasr,w,i [ppm] için k = 1, cgasr,w,i [% hacim] için k = 10000

med = çevrim boyunca toplam seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi [kg/test]

Akış dengelemeli (ısı eşanjörsüz) sistemler için, kirleticilerin kütlesi mgas [g/test],

Anlık kütle emisyonlarının hesaplanması, toplanması ve (7-24) numaralı denklem aracılığıyla arka plan düzeltmesi ile belirlenmelidir:

-51435-311150

Burada:

ce=yaş bazda seyreltilmiş egzoz gazındaki emisyon konsantrasyonu [ppm] veya [% hacim]

cd=yaş bazda seyreltme havasındaki emisyon konsantrasyonu [ppm] veya [% hacim]

med,I =i zaman aralığında seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi [kg]

med=çevrim boyunca toplam seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi [kg]

ugas=Tablo 7.2'deki tablo değeri [-]

D=seyreltme faktörü [bkz. 2.2.2.2 bendindeki (7-28) numaralı denklem] [-]

kh=NOx düzeltme faktörü [-], sadece NOx emisyonu hesaplaması için uygulanır

c [ppm] için k = 1, c [% hacim] için k = 10000

cgas, ce ve cd konsantrasyonları, ya toplu numune içinde ölçülen değerler olabilir (torba, ancak NOx ve HC için izin verilmez) ya da sürekli ölçümlerden toplanarak ortalaması alınmış olabilir. Ayrıca, test çevrimi boyunca birleştirilerek medi ortalaması alınmalıdır.

Aşağıdaki denklemler gerekli miktarların (ce, ugas ve med) nasıl hesaplandığını göstermektedir.

Kuru-yaş konsantrasyon dönüşümü

2.2.1 bendinde belirtilen, kuru ölçülen tüm konsantrasyonlar, (7-3) numaralı denklem ile yaş baza dönüştürülmelidir.

Seyreltilmiş egzoz gazı

Kuru konsantrasyonlar, aşağıdaki iki denklemden [(7-25) veya (7-26)] birinin uygulanmasıyla yaş konsantrasyonlara dönüştürülmelidir:

5143553340

veya

70993036195

Burada:

a = yakıtın molar hidrojen-karbon oranı [-]

cCO2w = yaş bazda seyreltilmiş egzoz gazı içindeki CO2 konsantrasyonu [yüzde hacim]

cCO2d = kuru bazda seyreltilmiş egzoz gazı içindeki CO2 konsantrasyonu [yüzde hacim]

Kuru-yaş düzeltme faktörü kw2, hem emme havasının hem de seyreltme havasının su içeriğini dikkate alır ve (7-27) numaralı denklem ile hesaplanır:

073025

Burada:

Ha = emme havası nemi [g H2O/kg kuru hava]

Hd = seyreltme havası nemi [g H2O/kg kuru hava]

D = seyreltme faktörü [bkz. 2.2.2.2 bendi, (7-28) numaralı denklem] [-]

Seyreltme faktörü

Seyreltme faktörü D [-] (arka plan düzeltmesi ve kw2 hesaplaması için gereklidir) (7-28) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

48958514605

Burada:

FS= stokiyometrik faktör [-]

cCO2,e= seyreltik egzoz gazı içindeki yaş bazda CO2 konsantrasyonu [yüzde hacim]

cHC,e= seyreltik egzoz gazı içindeki yaş bazda HC konsantrasyonu [ppm C1]

cCO,e= seyreltilmiş egzoz gazı içindeki yaş bazda CO konsantrasyonu [ppm]

Stokiyometrik faktör, (7-29) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

57213598425

Burada:

a = yakıt içindeki molar hidrojen-karbon oranı [-]

Alternatif olarak, eğer yakıt bileşimi bilinmiyorsa, aşağıdaki stokiyometrik faktörler kullanılabilir:

FS (dizel) = 13,4

FS (LPG) = 11,6

FS (NG) = 9,5

FS (E10) = 13,3

FS (E85) = 11,5

Egzoz gazı akışından doğrudan ölçüm yapılırsa, seyreltme faktörü D [-], (7-30) numaralı denklem ile hesaplanabilir:

342265212090

Burada:

qVCVS = seyreltik egzoz gazının hacimsel akış hızı [m3/s]

qVew = ham egzoz gazının hacimsel akış hızı [m3/s]

Seyreltme havası

1285240170180

Burada:

Hd = seyreltme havası nemi [g H2O/kg kuru hava]

Arka plan düzeltilmiş konsantrasyonun belirlenmesi

Seyreltme havasında bulunan gaz halindeki kirleticilerin ortalama arka plan konsantrasyonu, kirleticilerin net konsantrasyonlarını elde etmek için ölçülen konsantrasyonlardan çıkarılmalıdır. Arka plan konsantrasyonlarının ortalama değerleri numune torbası yöntemi kullanılarak veya entegrasyon ile sürekli ölçüm yapılarak belirlenebilir. (7-33) numaralı denklem kullanılmalıdır:

720970113910

Burada:

cgas=gaz halindeki kirleticinin net konsantrasyonu [ppm] veya [% hacim]

cgas,e=yaş bazda seyreltilmiş egzoz gazındaki emisyon konsantrasyonu [ppm] veya [% hacim]

cd=yaş bazda seyreltme havasındaki emisyon konsantrasyonu [ppm] veya [% hacim]

D=seyreltme faktörü [bkz. 2.2.2.2 bendindeki (7-28) numaralı denklem] [-]

Bileşene özgü faktör u

Seyreltilmiş gazın bileşene özgü faktörü ugas, ya (7-34) numaralı denklem ile hesaplanabilir ya da Tablo 7.2'den alınabilir. Tablo 7.2'de seyreltilmiş egzoz gazı yoğunluğunun hava yoğunluğuna eşit olduğu varsayılmıştır.

Burada:

Mgas=gaz bileşenin molar kütlesi [g/mol]

Md,w=seyreltilmiş egzoz gazının molar kütlesi [g/mol]

Mda,w=seyreltme havasının molar kütlesi [g/mol] (bkz. 3.9.3 bendi, (7-144) numaralı denklem)

Mr,w=ham egzoz gazının molar kütlesi [g/mol] (bkz. 2. Açıklayıcı Ekin 5. Bölümü)

D =seyreltme faktörü [bakı 2.2.2.2 bendi, (7-28) numaralı denklem] [-]

Tablo 7.2

Seyreltilmiş egzoz gazı u değerleri (ppm cinsinden ifade edilen emisyon konsantrasyonu için) ve bileşen

Yakıt

Gaz

NOx

CO2

CH4

ρe

ρgas

[kg/m3]

2,053

1,250

(1)

1,9636

1,4277

0,716

ugas (2)

Dizel (karayolu dışı dizel yakıt)

1,2943

0,001586

0,000966

0,000482

0,001517

0,001103

0,000553

Tahsisli sıkıştırma ateşlemeli motorlar için etanol (ED95)

1,2768

0,001609

0,000980

0,000780

0,001539

0,001119

0,000561

Doğal gaz / biyo-metan (3)

1,2661

0,001621

0,000987

0,000528 (4)

0,001551

0,001128

0,000565

Propan

1,2805

0,001603

0,000976

0,000512

0,001533

0,001115

0,000559

Bütan

1,2832

0,001600

0,000974

0,000505

0,001530

0,001113

0,000558

LPG (5)

1,2811

0,001602

0,000976

0,000510

0,001533

0,001115

0,000559

Benzin (E10)

1,2931

0,001587

0,000966

0,000499

0,001518

0,001104

0,000553

Etanol (E85)

1,2797

0,001604

0,000977

0,000730

0,001534

0,001116

0,000559

(1)Yakıta bağlı olarak.

(2)λ = 2'de, kuru hava, 273 K, 101,3 kPa

(3)u, C = % 66 - 76; H = % 22 - 25; N = % 0 - 12 kütle bileşimi için % 0,2 aralığı içinde doğrudur.

(4)CH2,93 bazında NMHC (toplam HC için CH4'ün ugas katsayısı kullanılır).

(5)u, C3 = % 70 - 90; C4 = % 10 - 30 kütle bileşimi için % 0,2 aralığı içinde doğrudur.

Egzoz gazı kütle akış hesaplaması

PDP-CVS sistemi

Seyreltilmiş egzoz gazı sıcaklığı med'in, bir ısı eşanjörü kullanılarak çevrim boyunca ± 6 K aralığı içinde tutulması durumunda, çevrim boyunca seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi med [kg/test], (7-35) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

56896071120

Burada:

V0=test koşullarında devir başına pompalanan gaz hacmi [m3/rev]

nP=test başına toplam pompa devri [dev /test]

pp=pompa girişindeki mutlak basınç [kPa]

T=seyreltilmiş egzoz gazının pompa girişindeki ortalama sıcaklığı [K]

1,293 kg/m3 = 273,15 K ve 101,325 kPa'da hava yoğunluğu

Akış dengelemeli (yani ısı eşanjörsüz) bir sistem kullanılırsa, zaman aralığı sırasında seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi med,i [kg], (7-36) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

V0=test koşullarında devir başına pompalanan gaz hacmi [m3/dev]

pp=pompa girişindeki mutlak basınç [kPa]

nPi=i zaman aralığı başına toplam pompa devri i [dev/Δt]

T=seyreltilmiş egzoz gazının pompa girişindeki ortalama sıcaklığı [K]

1,293 kg/m3 = 273,15 K ve 101,325 kPa'da hava yoğunluğu

CFV-CVS sistemi

Seyreltilmiş egzoz gazının sıcaklığının bir ısı eşanjörü kullanılarak çevrim boyunca ± 11 K aralığı içinde tutulması durumunda, çevrim boyunca kütle akışı med [g/test], (7-37) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

t=çevrim süresi [s]

KV=standart koşullar için kritik akış venturi kalibrasyon katsayısı [(K • m4 • s)/kg]

pp=venturi girişindeki mutlak basınç [kPa]

T=venturi girişindeki mutlak sıcaklık [K]

1,293 kg/m3 = 273,15 K ve 101,325 kPa'da hava yoğunluğu

Akış dengelemeli (yani ısı eşanjörsüz) bir sistem kullanılırsa, zaman aralığı sırasında seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi med,i [kg], (7-38) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

56324557150

Burada:

Δti=Testin zaman aralığı [s]

KV=standart koşullar için kritik akış venturi kalibrasyon katsayısı [(K • m4 • s)/kg]

pp=venturi girişindeki mutlak basınç [kPa]

T=venturi girişindeki mutlak sıcaklık [K]

1,293 kg/m3 = 273,15 K ve 101,325 kPa'da hava yoğunluğu

SSV-CVS sistemi

Seyreltilmiş egzoz gazının sıcaklığının bir ısı eşanjörü kullanılarak çevrim boyunca ± 11 K aralığı içinde tutulması durumunda, çevrim boyunca seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi med [g/test], (7-39) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

1,293 kg/m3 = 273,15 K ve 101,325 kPa'da hava yoğunluğu

Δt=çevrim süresi [s]

qVSSV=standart koşullarda (101,325 kPa, 273,15 K) hava akış hızı [m3/s]

Burada:

A0 = sabitler ve birim dönüşümleri toplamı = 0,0056940

dV = SSV boğazı çapı [mm]

Cd = SSV boşaltma katsayısı [-]

pp = venturi girişindeki mutlak basınç [kPa]

Tin = venturi girişindeki sıcaklık [K]

rp = SSV boğazı / giriş mutlak statik basıncı oranı

rD = SSV boğazı çapı / giriş borusu iç çapı oranı

Akış dengelemeli (yani ısı eşanjörsüz) bir sistem kullanılırsa, zaman aralığı sırasında seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi med,i [kg], (7-41) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

1,293 kg/m3 = 273,15 K ve 101,325 kPa'da hava yoğunluğu

Δti=zaman aralığı [s]

qVSSV=SSV'nin hacimsel akış hızı [m3/s]

Partikül emisyonunun hesaplanması

Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri ve RMC

Partikül kütlesi, partikül numune kütlesinin kaldırma kuvveti düzeltmesinden sonra VI’ncı Ekin 8.1.13.2.5 bendi uyarınca hesaplanmalıdır.

2.3.1.1. Kısmi akışlı seyreltme sistemi

2.3.1.1.1 . Numune oranı esasında hesaplama

Çevrim boyunca partikül emisyonu mPM [g], (7-42) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

mf = çevrim boyunca örneklenen partikül kütlesi [mg]

rs = test çevrimi boyunca ortalama numune

Burada:

mse = çevrim boyunca ham egzoz gazı numune kütlesi [kg]

mew = çevrim boyunca toplam ham egzoz gazı kütlesi [kg]

msep = partikül toplama filtrelerinden geçen seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi [kg]

msed = seyreltme tünelinden geçen

Seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi [kg]

Toplu örnekleme tipi sistem durumunda, msep ve msed aynıdır.

Burada:

mf = çevrim boyunca örneklenen partikül kütlesi [mg]

msep = partikül toplama filtrelerinden geçen seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi [kg]

medf = çevrim boyunca denk seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi [kg]

Çevrim boyunca denk seyreltilmiş egzoz gazı kütlesinin toplam kütlesi medf [kg], (7-45) numaralı denklem ile belirlenmelidir:

Burada:

qmedf,i=anlık denk seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

qmew,i=yaş bazda anlık egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

rdi=anlık seyreltme oranı [-]

qmdew,i=yaş bazda anlık seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

qmdw,i =anlık seyreltme havası kütle akış hızı [kg/s]

f =veri örnekleme hızı [Hz]

N =ölçüm sayısı [-]

Tam akışlı seyreltme sistemi

Kütle emisyonu, (7-48) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

mf=çevrim boyunca örneklenen partikül kütlesi [mg]

msep=partikül toplama filtrelerinden geçen seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi [kg]

med=çevrim boyunca seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi [kg]

Burada:

mset = partikül filtresinden geçen çifte seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi [kg]

mssd = ikincil seyreltme havası kütlesi [kg]

Arka plan düzeltmesi

Partikül kütlesi mPM,c [g], (7-50) numaralı denklem ile arka planda düzeltilebilir:

11918951714500

Burada:

mf=çevrim boyunca örneklenen partikül kütlesi [mg]

msep=partikül toplama filtrelerinden geçen seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi [kg]

msd=arkaplan partikül örnekleyicisi tarafından örneklenen seyreltme havası kütlesi [kg]

mb=seyreltilmiş havanın toplanmış arka plan parçacıklarının kütlesi [mg]

med=çevrim boyunca seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi [kg]

D=seyreltme faktörü [bkz. 2.2.2.2 bendi, (7-28) numaralı denklem] [-]

Ayrık mod NRSC için hesaplama

Seyreltme sistemi

Tüm hesaplamalar, örnekleme dönemi boyunca i bağımsız modlarının ortalama değerleri esasında olmalıdır.

(a)Kısmi akış seyreltme için, seyreltilmiş egzoz gazının eşdeğer kütle akışı denklem (7-51) ve akış ölçümlü sistem ile belirlenmelidir.

8515351949450

Burada :

qmedf=

denk seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

qmew=

yaş bazda egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

rd=

seyreltme oranı [-]

qmdew=

yaş bazda seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

qmdw=

seyreltme havası kütle akış hızı [kg/s]

Tam akışlı seyreltme sistemleri için qmdew, qmedf olarak kullanılır.

Partikül kütle akış hızı hesaplaması

Çevrim boyunca partikül emisyonu akış hızı qmPM [g/h], (7-53), (7-56), (7-57) veya (7-58) numaralı denklemler ile hesaplanmalıdır:

Tek filtre yöntemi için;

Burada:

qmPM=partikül kütle akış hızı [g/saat]

mf=çevrim boyunca örneklenen partikül kütlesi [mg]

qmedf=yaş bazda ortalama denk seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

qmedfi=i modunda yaş bazda denk seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

WFi=i modu için ağırlık faktörü [-]

msep=partikül toplama filtrelerinden geçen seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi [kg]

msepi=i modunda partikül örnekleme filtresinden geçen seyreltik egzoz gazı numunesi kütlesi [kg]

N=ölçüm sayısı [-]

Birden fazla filtre yöntemi için;

Burada:

qmPMi=i modu için partikül kütle akış hızı [g/saat]

mfi =i modunda toplanan partikül numune kütlesi [mg]

qmedfi=i modunda yaş bazda denk seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

msepi=i modunda partikül örnekleme filtresinden geçen seyreltik egzoz gazı numunesi kütlesi [kg]

PM kütlesi, örnekleme dönemi boyunca i bağımsız modlarının ortalama değerlerinin toplanmasıyla test çevrimi boyunca belirlenir.

Partikül kütle akış hızı qmPM [g/saat] veya qmPMi [g/saat] aşağıdaki şekilde arka planda düzeltilebilir.

Tek filtre yöntemi için;

Burada:

qmPM=partikül kütle akış hızı [g/saat]

mf =toplanan partikül numune kütlesi [mg]

msep =partikül örnekleme filtresinden geçen seyreltilmiş egzoz gazı numunesi kütlesi [kg]

mf,d =toplanan seyreltme havasının partikül numune kütlesi [mg]

md =partikül örnekleme filtrelerinden geçen seyreltme havası numunesi kütlesi [kg]

Di =i modunda seyreltme faktörü [bkz. 2.2.2.2 bendi, (7-28) numaralı denklem] [-]

WFi=i modu için ağırlık faktörü [-]

qmedf=yaş bazda ortalama denk seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

Birden fazla filtre yöntemi için;

Burada:

qmPMi=i modunda partikül kütle akış hızı [g/saat]

mfi =i modunda toplanan partikül numune kütlesi [mg]

msepi =i modunda partikül örnekleme filtresinden geçen seyreltik egzoz gazı numunesi kütlesi [kg]

mf,d= toplanan seyreltme havasının partikül numune kütlesi [mg]

md = partikül örnekleme filtrelerinden geçen seyreltme havası numunesi kütlesi [kg]

D = seyreltme faktörü [bkz. 2.2.2.2 bendindeki (7-28) numaralı denklem] [-]

qmedfi= i modunda yaş bazda denk seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

Birden fazla ölçüm yapılırsa, mf d/md yerine mf;d/md kullanılmalıdır.

Çevrim çalışması ve spesifik emisyonlar

Gaz halindeki emisyonlar

Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri ve RMC

Sırasıyla ham ve seyreltilmiş egzoz gazı için 2.1 ve 2.2 bentlerine atıfta bulunulmuştur. Güç P [kW] için elde edilen değerler bir test aralığı boyunca toplanmalıdır. Toplam çalışma Wact [kWh], (7-59) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

Pi=Anlık motor gücü [kW]

ni=Anlık motor devri [rpm]

Ti=Anlık motor torku [Nm]

Wact=Gerçek çevrim çalışması [kWh]

f=Veri örnekleme hızı [Hz]

N=Ölçüm sayısı [-]

Δti=Ölçüm aralığı [s]

VI’ncı Ekin 2. Açıklayıcı Eki uyarınca yardımcı cihazların takıldığı durumlarda, (7-59) numaralı denklemdeki anlık motor torku üzerinde hiçbir ayar yapılmaz. Bu Tebliğin VI’inci Ekinin 6.3.2 veya 6.3.3 bentleri uyarınca, test için takılmış olması gereken yardımcı cihazların monte edilmemiş olması veya test için sökülmüş olması gereken yardımcı cihazların takılı olması durumunda, (7-59) numaralı denklemde kullanılan Ti değeri, (7-60) numaralı denklem ile ayarlanmalıdır:

Burada:

Ti,meas=ölçülen anlık motor torku değeri

Ti,AUX=VI’ncı Ekteki (6-18) numaralı denklem uyarınca belirlenen yardımcı cihazların tahrik edilmesi için gereken ilgili tork değeri

Spesifik emisyonlar egas [g/kWh], test çevriminin tipine bağlı olarak aşağıdaki yollarla hesaplanmalıdır:

Burada:

mgas = toplam emisyon kütlesi [g/test]

Wact = çevrim çalışması [kWh]

NRTC durumunda, CO2 dışındaki gaz emisyonları için, son test sonucu egas [g/kWh], soğuk çalıştırmalı uygulamanın ve ön ısıtmalı uygulamanın (7-62) numaralı denklemle hesaplanan ağırlıklı ortalamasıdır:

7112002343150

Burada:

mcold = soğuk çalıştırmalı NRTC'nin gaz kütle emisyonları [g]

Wact,cold = soğuk çalıştırmalı NRTC'nin gerçek çevrim çalışması [kWh]

mhot = ön ısıtmalı NRTC'nin gaz kütle emisyonları [g]

Wact,hot = ön ısıtmalı NRTC'nin gerçek çevrim çalışması [kWh]

NRTC durumunda, CO2 için son test sonucu eCO2 [g/kWh], ön ısıtmalı NRTC'den (7-63) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

mCO2,hot = ön ısıtmalı NRTC'nin CO2 kütle emisyonları [g]

Wact,hot = ön ısıtmalı NRTC'nin gerçek çevrim çalışması [kWh]

Ayrık modlu NRSC

Spesifik emisyonlar egas [g/kWh], (7-64) numaralı denklem ile hesaplanır:

Burada:

qmgas,i=i modu için ortalama emisyon kütle akış hızı [g/h]

Pi=i modu için motor gücü [kW]; ölçülen güç Pmeas'a [kW], VI’ncı Ekteki (6-8) numaralı denklem uyarınca belirlenen, yardımcı cihazları tahrik etmek için gereken güç PAUX'un [kW] eklenmesi ile hesaplanır (Pi = Pmeas + PAUX).

WFi=i modu için ağırlık faktörü [-]

Nmode=geçerli ayrık modlu NRSC içindeki mod sayısı

Partikül emisyonları

Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri ve RMC

Partikül spesifik emisyonları, sırasıyla egas [g/kWh] ve mgas [g/test] yerine, ePM [g/kWh] ve mPM [g/test] koyularak (7-61).

Burada:

mPM = 2.3.1.1 veya 2.3.1.2 bendi uyarınca hesaplanan toplam partikül emisyonu kütlesi [g/test]

Wact = çevrim çalışması [kWh]

Süreksiz bileşik çevrim (yani, soğuk çalıştırmalı NRTC ve ön ısıtmalı NRTC) üzerindeki emisyonlar, 2.4.1.1 bendinde gösterildiği şekilde hesaplanmalıdır.

Ayrık modlu NRSC

Partikül spesifik emisyonu, sırasıyla ePM [g/kWh] (7-66) veya (7-67) numaralı denklemlerle hsaplanmalıdır:

Tek filtre yöntemi için;

Burada:

Pi= i modu için motor gücü [kW]; ölçülen güç Pmeas'a [kW], VI’ncı Ekte yer alan (6-8) numaralı denklem uyarınca belirlenen, yardımcı cihazları tahrik etmek için gereken güç PAUX'un [kW] eklenmesi ile hesaplanır (Pi = Pmeas + PAUX).

WFi = i modu için ağırlık faktörü [-]

qmPM = partikül kütle akış hızı [g/h]

Nmode = geçerli ayrık modlu NRSC içindeki mod sayısı

Birden fazla filtre yöntemi için;

Burada

WFi=i modu için ağırlıklandırma faktörü [-]

qmPMi=i modunda partikül kütle akış hızı [g/saat]

Nmode=geçerli ayrık modlu NRSC içindeki mod sayısı

Tek filtre yöntemi için, her mod için geçerli ağırlık faktörü WFei, (7-68) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

msepi=i modunda partikül örnekleme filtrelerinden geçen seyreltilmiş egzoz gazı numunesi kütlesi [kg]

qmedf=ortalama denk seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

qmedfi=i modunda denk seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

msep=partikül örnekleme filtrelerinden geçen seyreltilmiş egzoz gazı numunesi kütlesi [kg]

Geçerli ağırlıklandırma faktörlerinin değeri, XVII’nci Ekin 1. Açıklayıcı Ekinde listelenen ağırlıklandırma faktörlerinin 0,005 (mutlak değer) aralığı içinde olmalıdır.

Seyrek (periyodik) bazda yenilenen emisyon kontrollerine yönelik ayarlama

RLL kategorisindekiler dışındaki, seyrek (periyodik) bazda yenilenen egzoz arıtma sistemleriyle donatılmış motorlar söz konusu olduğunda (bkz. VI’ncı Ek, 6.6.2 bendi), 2.4.1 ve 2.4.2 bentleri uyarınca hesaplanan gaz ve partikül halindeki kirleticilere ait spesifik emisyonlar, geçerli çarpımsal ayarlama faktörleri veya geçerli ilave ayarlama faktörleri ile düzeltilmelidir. Test sırasında seyrek rejenerasyon gerçekleşmemesi durumunda, yukarı doğru faktör uygulanmalıdır (kru,m veya kru,a). Test sırasında seyrek rejenerasyon gerçekleşmesi durumunda, aşağı doğru faktör uygulanmalıdır (krd,m veya krd,a). Her mod için ayar faktörlerinin belirlendiği ayrık modlu NRSC durumunda, ağırlıklı emisyon sonucunun hesaplanması sırasında bu faktörler her moda uygulanmalıdır.

Bozulma faktörü için ayarlama

2.4.3 bendi uyarınca varsa seyrek rejenerasyon ayar faktörünün dahil olduğu, 2.4.1 ve 2.4.2 bentleri uyarınca hesaplanan gaz ve partikül halindeki kirleticilere ait spesifik emisyonlar, aynı zamanda bu Tebliğin III’üncü Ekinde yer alan şartlar uyarınca oluşturulan geçerli çarpımsal veya ilave bozulma faktörü ile ayarlanmalıdır.

Seyreltilmiş egzoz akışı (CVS) kalibrasyonu ve ilgili hesaplamalar

CVS sistemi, doğru bir debimetre ve bir sınırlandırma cihazı kullanılarak kalibre edilmelidir. Sistemden geçen akış, farklı sınırlandırma ayarlarında ölçülmeli ve sistemin kontrol ve akışla ilgili parametreleri ölçülmelidir.

Çeşitli debimetreler, örneğin kalibre edilmiş venturi, kalibre edilmiş laminer debimetre, kalibre edilmiş türbin sayaç kullanılabilir.

Pozitif deplasmanlı pompa (PDP)

Pompa ile ilgili tüm parametreler, pompa ile seri olarak bağlanmış bir kalibrasyon venturisi ile ilgili parametrelerle birlikte eş zamanlı olarak ölçülmelidir. Hesaplanan akış hızı (m3/s cinsinden pompa girişinde, mutlak basınçta ve sıcaklıkta), pompa parametrelerinin belirli bir birleşimine ait değer olan bir korelasyon fonksiyonuna göre çizilmelidir. Pompa akışını ve korelasyon fonksiyonunu ilişkilendiren doğrusal denklem belirlenmelidir. Bir CVS birden fazla devirli bir tahriğe sahipse, kullanılan her aralık için kalibrasyon yapılmalıdır.

Kalibrasyon sırasında sıcaklık dengesi muhafaza edilmelidir.

Kalibrasyon venturisi ile CVS pompası arasındaki tüm bağlantı ve kanallardaki kaçaklar, en düşük akış noktasının (en yüksek sınırlandırma ve en düşük PDP devir noktası) %0,3'ünün altında tutulmalıdır.

Her sınırlandırma ayarındaki (asgari 6 ayar) hava akış hızı (qVCVS), imalatçı tarafından öngörülen yöntem kullanılarak debimetre verilerinden standart m3/sn cinsinden hesaplanmalıdır. Hava akış hızı daha sonra (7-69) numaralı denklem ile mutlak pompa giriş sıcaklığında ve basıncında m3/devir cinsinden pompa akışına (V0) dönüştürülür.

Burada:

qVCVS=standart şartlardaki hava akış debisi (101,325 kPa, 273,15 K) [m3/s]

T=pompa girişindeki sıcaklık [K]

pp=pompa girişindeki mutlak basınç [kPa]

n=pompa devri[rev/s]

Pompadaki basınç değişimlerinin ve pompa kayma hızının etkileşimini hesaba katmak için, pompa devri, pompa girişi ile pompa çıkışı arasındaki basınç farkı ve mutlak pompa çıkış basıncı arasındaki korelasyon fonksiyonu (X0) [s/dev], (7-70) numaralı denklemle hesaplanmalıdır:

Burada:

Δpp=Pompa girişi ile pompa çıkışı arasındaki basınç farkı [kPa]

pp =Pompa çıkışındaki mutlak çıkış basıncı [kPa]

n =Pompa devri [devir/s]

Kalibrasyonun (7-71) numaralı denklemle yapılması için doğrusal en küçük karelerle uydurma yapılmalıdır;

Sırasıyla kesişim ve eğim, D0 [m3/dev] ve m [m3/s], regresyon çizgisini tanımlar.

Birden fazla devirli bir CVS sistemi için, farklı pompa akış aralıkları için oluşturulan kalibrasyon eğrileri yaklaşık olarak paralel olmalıdır ve pompa akış aralığı azaldıkça kesişme değerleri (D0) artmalıdır.

Denklemden hesaplanan değerler, ölçülen V0 değeri ± %0,5 aralığı içinde olmalıdır. m değerleri bir pompadan diğerine değişecektir. Partikül akışı, zaman içinde, düşük m değerlerinin de gösterdiği gibi, pompa kaymasının azalmasına neden olacaktır. Bu nedenle kalibrasyon, pompa çalıştırıldığında, büyük bir bakım sonrasında ve toplam sistem doğrulaması kayma oranında değişim gösterirse yapılmalıdır.

Kritik akış venturi (CFV)

CFV'nin kalibrasyonu, kritik bir venturiye ilişkin akış denklemine dayanmaktadır. Gaz akışı, venturi giriş basıncının ve sıcaklığının bir fonksiyonudur.

Kritik akış aralığını belirlemek için, venturi giriş basıncının bir fonksiyonu olarak KV çizilmelidir. Kritik (boğulmuş) akış için, KV nispeten sabit bir değere sahip olacaktır. Basınç azaldıkça (vakum arttıkça) venturi boğulmamış hale gelir ve KV azalır. Bu da CFV'nin izin verilen aralığın dışında çalıştırıldığını gösterir.

Her sınırlandırma ayarındaki (asgari 8 ayar) hava akış hızı (qVCVS), imalatçı tarafından öngörülen yöntem kullanılarak debimetre verilerinden standart m3/sn cinsinden hesaplanmalıdır. KV [((K • m4 • s) / kg] kalibrasyon katsayısı, (7-72) numaralı denklem ile her ayar için kalibrasyon verilerinden hesaplanmalıdır:

Burada:

qVSSV = Standart koşullarda (101,325 kPa, 273,15 K) hava akış hızı[m3/s]

T =Venturi girişindeki sıcaklık [K]

pp =Venturi girişindeki mutlak basınç [kPa]

Ortalama KV ve standart sapma hesaplanmalıdır. Standart sapma, ortalama KV'nin ± %0,3'ünü aşmamalıdır.

Ses altı venturi (SSV)

SSV'nin kalibrasyonu, bir ses altı venturiye ilişkin akış denklemine dayanmaktadır. Gaz akışı, (7-40) numaralı denklemde gösterildiği gibi, giriş basıncının ve sıcaklığının, SSV girişi ile boğazı arasındaki basınç düşüşünün bir fonksiyonudur.

Her sınırlandırma ayarındaki (asgari 16 ayar) hava akış hızı (qVSSV), imalatçı tarafından öngörülen yöntem kullanılarak debimetre verilerinden standart m3/sn cinsinden hesaplanmalıdır. Boşaltma katsayısı, (7-73) numaralı denklem ile her ayar için kalibrasyon verilerinden hesaplanmalıdır:

Burada:

A0= Sabitler ve birim dönüşümleri toplamı

qVSSV= Standart koşullarda (101,325 kPa, 273,15 K) hava akış hızı [m3/s]

Tin,V=Venturi girişindeki sıcaklık [K]

dV =SSV boğazı çapı [mm]

rp =SSV boğazı / giriş mutlak statik basıncı oranı = 1 - Δp/pp [-]

rD=SSV boğazı çapı dV / giriş borusu iç çapı D oranı [-]

Ses altı akış aralığını belirlemek için, SSV boğazında, Reynolds sayısı Re'nin bir fonksiyonu olarak Cd çizilmelidir. SSV boğazındaki Re, (7-74) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

A1=Sabitler ve birim dönüşümleri toplamı = 27,43831

qVSSV=Standart koşullarda (101,325 kPa, 273,15 K) hava akış hızı [m3/s]

dV=SSV boğazı çapı [mm]

μ=gazın mutlak veya dinamik viskozitesi [kg/(m• s)]

b=1,458 x 106 (ampirik sabit) [kg/(m • s • K0,5)]

S=110,4 (ampirik sabit) [K]

qVSSV, Re denklemi için bir girdi olduğundan, hesaplamalar, kalibrasyon venturi'sinin qVSSV'si veya Cd'si için bir ilk tahminle başlamalı ve qVSSV yakınsayıncaya kadar tekrarlanmalıdır. Yakınsama yöntemi, noktanın %0,1'i veya daha yüksek doğrulukta olmalıdır.

Ses altı akış bölgesindeki en az on altı nokta için, elde edilen kalibrasyon eğrisi uyum denkleminden hesaplanan Cd değerleri, her kalibrasyon noktası için ölçülen Cd ± %0,5 aralığı içinde olmalıdır.

Sapma düzeltmesi

Genel prosedür

Bu Bölümdeki hesaplamalar, gaz analiz cihazı sapmasının bir test aralığının sonuçlarını geçersiz kılıp kılmayacağını belirlemek için yapılır. Eğer sapma bir test aralığının sonuçlarını geçersiz kılmazsa, test aralığının gaz analiz cihazı tepkileri, 2.6.2 bendi uyarınca sapma bakımından düzeltilmelidir. Sapma-düzeltmeli gaz analiz cihazı tepkileri, sonrasındaki tüm emisyon hesaplamalarında kullanılır. Bir test aralığı boyunca gaz analiz cihazı sapması için kabul edilebilir eşik değeri, VI’ncı Ekin 8.2.2.2 bendinde belirtilmiştir

Genel test prosedürü, xi veya x konsantrasyonlarının yerini ci veya c konsantrasyonlarının almasıyla bu Ekin 1. Açıklayıcı Ekte belirtilen hükümleri izlemelidir.

Hesaplama prosedürü

Sapma düzeltmesi (7-76) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

cidriftcor=sapma bakımından düzeltilmiş konsantrasyon [ppm]

crefzero=sıfır gazın referans konsantrasyonu, başka bir değer olduğu bilinmediği sürece genellikle sıfırdır [ppm].

crefspan=ayar gazının referans konsantrasyonu [ppm]

cprespan=ayar gazı konsantrasyonuna test öncesi aralığı gaz analiz cihazı tepkisi [ppm]

cpostspan=ayar gazı konsantrasyonuna test sonrası aralığı gaz analiz cihazı tepkisi [ppm]

ci veya c=kaydedilen konsantrasyon, yani sapma düzeltmesinden önce, test sırasında ölçülen [ppm]

cprezero=sıfır gazı konsantrasyonuna test öncesi aralığı gaz analiz cihazı tepkisi [ppm]

cpostzero=sıfır gazı konsantrasyonuna test sonrası aralığı gaz analiz cihazı tepkisi [ppm]

Molar bazlı emisyon hesaplaması

Alt indisler

Miktar

abs

Mutlak miktar

act

Gerçek miktar

air

Hava, kuru

atmos

Atmosferik

bkgnd

Arka plan

Karbon

cal

Kalibrasyon miktarı

CFV

Kritik akış venturi

cor

Düzeltilmiş miktar

dil

Seyreltme havası

dexh

Seyreltilmiş egzoz gazı

dry

Kuru miktar

exh

Ham egzoz gazı

exp

Beklenen miktar

Denk miktar

fuel

Yakıt

Anlık ölçüm (örneğin: 1 Hz)

Bir serinin bir adımı

Rölanti

Rölanti durumu

Giren miktar

init

İlk miktar, tipik olarak bir emisyon testinden önce

max

Azami (yani tepe) değer

meas

Ölçülen miktar

min

Asgari değer

mix

Molar hava kütlesi

out

Çıkan miktar

Miktar

part

Kısmi miktar

PDP

Pozitif deplasmanlı pompa

raw

Ham egzoz

ref

Referans miktar

rev

Devir

sat

Doymuş durum

slip

PDP kayma

smpl

Örnekleme

span

Ayar miktarı

SSV

Ses altı venturi

std

Standart miktar

test

Test miktarı

total

Toplam miktar

uncor

Düzeltilmemiş miktar

vac

Vakum miktarı

weight

Kalibrasyon ağırlığı

wet

Yaş miktar

zero

Sıfır miktarı

Kimyasal dengeye ilişkin semboller

xxdil/exh = mol egzoz gazı başına seyreltme gazı veya fazla gaz miktarı

xH2Oexh = mol egzoz gazı başına egzoz içindeki su miktarı

xCcombdry = mol kuru egzoz gazı başına egzoz içindeki yakıttan gelen karbon miktarı

xH2Oexhdry = mol kuru egzoz gazı başına egzoz içindeki su miktarı

xprod/intdry = mol kuru emme havası başına kuru stokiyometrik ürün miktarı

xdil/exhdry = mol kuru egzoz gazı başına seyreltme gazı ve/veya fazla hava miktarı

xint/exhdry = mol kuru (ham veya seyreltilmiş) egzoz gazı başına gerçek yanma ürünleri üretmek için gereken emme havası miktarı

xraw/exhdry = mol kuru (ham veya seyreltilmiş) egzoz gazı başına, fazla hava olmayan, seyreltilmemiş egzoz gazı miktarı

xO2intdry = mol kuru emme havası başına emme havası O2 miktarı

xCO2intdry = mol kuru emme havası başına emme havası CO2 miktarı

xH2Ointdry = mol kuru emme havası başına emme havası H2O miktarı

xCO2int = mol emme havası başına emme havası CO2 miktarı

xCO2dil = mol seyreltme gazı başına seyreltme gazı CO2 miktarı

xCO2dildry = mol kuru seyreltme gazı başına seyreltme gazı CO2 miktarı

xH2Odildry = mol kuru seyreltme gazı başına seyreltme gazı H2O miktarı

xH2Odil = mol seyreltme gazı başına seyreltme gazı H2O miktarı

x[emission]meas = ilgili gaz analiz cihazında numune içinde ölçülen emisyon miktarı

x[emission]dry = mol kuru numune başına emisyon miktarı

xH2O[emission]meas = emisyon belirleme konumunda numune içindeki su miktarı

xH2Oint = emme havasının bir nem ölçümüne bağlı olarak, emme havası içindeki su miktarı

Temel parametreler ve ilişkiler

Kuru hava ve kimyasal türler

Bu bentte kuru hava bileşimi için aşağıdaki değerler kullanılmaktadır:

xO2airdry = 0,209445 mol/mol

xArairdry = 0,00934 mol/mol

xN2airdry = 0,78084 mol/mol

xCO2airdry = 375 μmol/mol

Bu bölümde aşağıdaki molar kütleler veya kimyasal türlerin etkin molar kütleleri kullanılmaktadır:

Mair = 28,96559 g/mol (kuru hava)

MAr = 39,948 g/mol (argon)

MC = 12,0107 g/mol (karbon)

MCO = 28,0101 g/mol (karbon monoksit)

MCO2 = 44,0095 g/mol (karbon dioksit)

Mh = 1,00794 g/mol (atomik hidrojen)

MH2 = 2,01588 g/mol (moleküler hidrojen)

MH2O = 18,01528 g/mol (su)

MHe = 4,002602 g/mol (helyum)

Mn = 14,0067 g/mol (atomik nitrojen)

MN2 = 28,0134 g/mol (moleküler nitrojen)

MNOx = 46,0055 g/mol (nitrojen oksitler (*))

MO = 15,9994 g/mol (atomik oksijen)

MO2 = 31,9988 g/mol (moleküler oksijen)

MC3H8 = 44,09562 g/mol (propan)

MS = 32,065 g/mol (kükürt)

Mhc = 13,875389 g/mol (toplam hidrokarbon (**))

57721595250

(**)HC'nin etkin molar kütlesi, 1,85 değerinde bir atomik hidrojen / karbon oranı α ile tanımlanır.

(*)Etkin molar NOx kütlesi, azot dioksit NO2'nin molar kütlesi ile tanımlanır.

Bu bentte ideal gazlar için aşağıdaki molar gaz sabiti R kullanılır.

Bu bentte, seyreltme havası ve seyreltilmiş egzoz için aşağıdaki özgül ısı oranları γ [J/(kg · K)]/[J/(kg · K)] kullanılır:

γair = 1,399 (emme havası veya seyreltme havası için özgül ısı oranı)

γdil = 1,399 (seyreltilmiş egzoz gazı için özgül ısı oranı)

γexh = 1,385 (ham egzoz gazı için özgül ısı oranı)

Yaş hava

Bu bölümde bir ideal gaz içindeki su miktarının nasıl belirleneceği açıklanmaktadır:

Suyun buhar basıncı

Verilen bir doyma sıcaklığı koşulu Tsat [K] için suyun buhar basıncı pH2O [kPa], (7-77) veya (7-78) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

0 ila 100 °C arasındaki ortam sıcaklıklarında yapılan nem ölçümleri veya - 50 ila 0 °C arasındaki ortam sıcaklıklarında süper soğutulmuş su üzerinde yapılan nem ölçümleri için;

(7-77)

Burada:

pH2O

Doyma sıcaklığı gerekliliklerineki suyun buhar basıncı [kPa]

Tsat

Ölçülen şartlardaki suyun doyma sıcaklığı [K]

(– 100 ila 0) °C arasındaki ortam sıcaklıklarında aşırı soğutulmuş (buz) su üzerinde yapılan nem ölçümleri için;

Burada:

Tsat = ölçülen koşulda suyun doyma sıcaklığı [K]

Yoğuşma noktası

Nem bir yoğuşma noktası olarak ölçülürse, bir ideal gazın içindeki su miktarı xH2O [mol/mol], (7-79) numaralı denklem ile elde edilmelidir:

(7-79)

Burada:

xH2O = Bir ideal gazın içindeki su miktarı [mol/mol]

PH2O = Ölçülen yoğuşma noktasında Tsat=Tdew suyun buhar basıncı [kPa]

Pabs = Yoğuşma noktası ölçüm konumunda yaş statik mutlak basınç [kPa]

Bağıl nem

Nem bir bağıl nem % RH olarak ölçülürse, bir ideal gazın içindeki su miktarı xH2O [mol/mol], (7-80) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

RH % = bağıl nem [%]

pH2O = bağıl nem ölçüm konumunda Tsat=Tamb, % 100 bağıl nemde su buharı basıncı [kPa]

Pabs = bağıl nem ölçüm konumunda yaş statik mutlak basınç [kPa]

Bağıl nem ve kuru termometre sıcaklığı kullanılarak yoğuşma noktası belirlenmesi

Nem bağıl nem % RH olarak ölçülürse, yoğuşma noktası Tdew, % RH ve kuru termometre sıcaklığı kullanılarak (7-81) numaralı denklem ile belirlenmelidir:

lefttop0

7-81

Burada:

pH2O = bağıl nem ölçüm konumunda Tsat = Tamb, bağıl neme ölçeklendirilmiş su buharı basıncı

Tdew = bağıl nem ve kuru termometre sıcaklığı ölçümleri kullanılarak belirlenen yoğuşma noktası

Yakıt özellikleri

Yakıtın genel kimyasal formülü CHαOβSγNδ'dır.

Burada:

α atomik hidrojen-karbon oranı (H/C), β atomik oksijen-karbon oranı (O/C), γ atomik kükürt-karbon oranı (S/C) ve δ atomik nitrojen-karbon oranıdır (N/C). Bu formüle dayanarak, yakıtın karbon kütle oranı wC hesaplanabilir. Dizel yakıt durumunda, basit formül CHαOβ kullanılabilir.

Yakıt bileşimi için varsayılan değerler Tablo 7.3'den elde edilebilir:

Tablo 7.3

Referans yakıtlar için varsayılan atomik hidrojen-karbon oranı α, atomik oksijen-karbon oranı β, atomik kükürt-karbon oranı γ, atomik azot-karbon oranı δ ve yakıtın karbon kütle oranı wC değerleri

Yakıt

Atomik hidrojen, oksijen, kükürt ve nitrojen-karbon oranları

CHαOβSγNδ

Karbon kütle konsantrasyonu, wC [g/g]

Dizel (karayolu dışı dizel yakıt)

CH1,80O0S0N0

0,869

Tahsisli sıkıştırma ateşlemeli motorlar için etanol (ED95)

CH2,92O0,46S0N0

0,538

Petrol (E10)

CH1,92O0,03S0N0

0,833

Petrol (E0)

CH1,85O0S0N0

0,866

Etanol (E85)

CH2,73O0,36S0N0

0,576

LPG

CH2,64O0S0N0

0,819

Doğalgaz / Biyometan

CH3,78O0,016S0N0

0,747

Karbon kütle konsantrasyonu wC'nin hesaplanması

Tablo 7.3'teki varsayılan değerlere alternatif olarak veya kullanılan referans yakıt için varsayılan değerlerin verilmediği durumlarda, karbon kütle konsantrasyonu wC, ölçülen yakıt özellikleri kullanılarak (7-82) numaralı denklem ile hesaplanabilir. Yakıt için α ve β değerleri belirlenmeli ve her halükârda denkleme yerleştirilmelidir. Ancak γ ve δ Tablo 7.3'teki ilgili satırda sıfır ise, isteğe bağlı olarak sıfır alınabilir.

74041038100

Burada:

MC = Molar karbon kütlesi

α = Yakılan yakıt karışımının, molar tüketim ile ağırlıklandırılmış, atomik hidrojen-karbon oranı.

Mh = Molar hidrojen kütlesi

β = Yakılan yakıt karışımının, molar tüketim ile ağırlıklandırılmış, atomik oksijen-karbon oranı.

MO = Molar oksijen kütlesi

γ = Yakılan yakıt karışımının, molar tüketim ile ağırlıklandırılmış, atomik kükürt-karbon oranı

MS = Molar kükürt kütlesi

δ = Yakılan yakıt karışımının, molar tüketim ile ağırlıklandırılmış atomik nitrojen-karbon oranı

Mn = Molar azot kütlesi

Toplam HC (THC) konsantrasyonu ilk kirlenme düzeltmesi

HC ölçümü için xTHC[THC-FID], VI’ncı Ekin 7.3.1.3 bendindeki ilk THC kirlilik konsantrasyonu xTHC[THC-FID]init kullanılarak (7-83) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

xTHC[THC-FID]cor = Kirlilik bakımından düzeltilmiş THC konsantrasyonu [mol/mol]

xTHC[THC-FID]uncorr = Düzeltilmemiş THC konsantrasyonu [mol/mol]

xTHC[THC-FID]init = İlk THC kirlilik konsantrasyonu [mol/mol]

Akış ağırlıklı ortalama konsantrasyon

Bu bölümün bazı bentlerinde, belirli hükümlerin uygulanabilirliğini belirlemek için akış ağırlıklı ortalama konsantrasyonun hesaplanması gerekebilir. Akış ağırlıklı ortalama; bir miktarın, karşılık gelen akış hızına orantılı olarak ağırlıklandırıldıktan sonraki ortalamasıdır. Örneğin, bir gaz konsantrasyonu, bir motorun ham egzoz gazından sürekli olarak ölçülürse akış ağırlıklı ortalama konsantrasyonu, kaydedilen her bir konsantrasyon ile ona karşılık gelen egzoz gazı molar akış hızının çarpımları toplamının, kaydedilmiş akış hızı değerleri toplamına bölümüdür. Başka bir örnek olarak; bir CVS sistemindeki torba konsantrasyonu, akış ağırlıklı ortalama konsantrasyonla aynıdır. Çünkü CVS sisteminin kendisi torba konsantrasyonunu akışla tartar. Bir emisyonun, emisyon sınır değerindeki belli bir akış ağırlıklı ortalama konsantrasyonu, benzer motorlarla yapılan önceki testler veya benzer ekipman ve cihazlarla yapılan testler esasında zaten beklenen değer olabilir.

Yakıt, emme havası ve egzoz gazının kimyasal dengeleri

Genel

Yakıt, emme havası ve egzoz gazının kimyasal dengeleri, bunların akışlarını, akışları içindeki su miktarını ve akışları içindeki bileşenlerin yaş konsantrasyonunu hesaplamak için kullanılabilir. Yakıt, emme havası veya egzoz gazından birinin akış hızı ile kimyasal dengeler, diğer ikisinin akışlarını belirlemek için kullanılabilir. Örneğin, ham egzoz gazı akışını belirlemek için emme havası veya yakıt akışı ile birlikte kimyasal dengeler kullanılabilir.

Kimyasal dengeleri gerektiren prosedürler

Aşağıdakileri belirlemek için kimyasal dengeler gereklidir:

Bir örnekleme sistemi tarafından giderilen su miktarını düzeltmek için gereken su miktarı ölçülmediğinde, ham veya seyreltilmiş bir egzoz gazı akışı içindeki su miktarı xH2Oexh.

Arka plan emisyonlarını düzeltmek için seyreltme havası akışı ölçülmediğinde, seyreltilmiş egzoz gazındaki seyreltme havasının akış ağırlıklı ortalama oranı xdil/exh. Kimyasal dengeler bu amaçla kullanılırsa, egzoz gazının, aslında olmasa bile stokiyometrik olduğunun varsayıldığı unutulmamalıdır.

Kimyasal denge prosedürü

Kimyasal denge hesaplamaları, iterasyon gerektiren bir denklemler sistemi içerir. Üç adet kadar başlangıç değeri tahmin edilmelidir. Ölçülen akış içindeki su miktarı xH2Oexh, seyreltilmiş egzoz gazı içindeki seyreltme havası (veya ham egzoz gazındaki fazla hava) oranı xdil/exh ve mol kuru ölçülen akış başına C1 esaslı ürünlerin miktarı xCcombdry. Yanma havası nemi ve seyreltme havası nemi, test aralığı boyunca ilgili ortalama değerlerinin ± 0,0025 mol/mol toleransları içinde kaldığı sürece, kimyasal denge içinde yanma havası neminin ve seyreltme havası neminin zaman ağırlıklı ortalama değerleri kullanılabilir. Her emisyon konsantrasyonu x ve su miktarı xH2Oexh için, bunların tamamen kuru konsantrasyonları xdry ve xH2Oexhdry belirlenmelidir. Yakıt atomik hidrojen-karbon oranı α, oksijen-karbon oranı β ve yakıtın karbon kütle oranı wC de kullanılmalıdır. Test yakıtı için, α ve β veya Tablo 7.3'teki varsayılan değerler kullanılabilir.

Bir kimyasal dengeyi tamamlamak için aşağıdaki adımları kullanın:

xCO2meas, xNOmeas ve xH2Oint gibi ölçülen konsantrasyonlar, bir eksi ilgili ölçümleri sırasındaki mevcut su miktarı değerine bölünerek kuru konsantrasyonlara dönüştürülmelidir. Örneğin; xH2OxCO2meas, xH2OxNOmeas, ve xH2Oint. Bir “yaş” ölçüm sırasında mevcut su miktarı, egzoz gazı akışındaki bilinmeyen su miktarı xH2Oexh ile aynı ise, bu değer için denklemler sistemi içinde iteratif şekilde çözülmelidir. Ayrı ayrı NO ve NO2 değilde, sadece toplam NOx ölçülürse, kimyasal dengeler için NO ve NO2 arasındaki toplam NOx konsantrasyonundaki bir bölünmeyi tahmin etmek için iyi mühendislik kararı kullanılır. NOx'un molar konsantrasyonu xNOx'un, %75 NO ve %25 NO2 olduğu varsayılabilir. NO2 depolama arıtma sistemlerinde xNOx'un, %25 NO ve %75 NO2 olduğu varsayılabilir. NOx emisyonlarının kütlesini hesaplamak için, NOx'in fiili NO2 oranından bağımsız olarak, tüm NOx türlerinin etkili molar kütlesi için NO2'nin molar kütlesi kullanılır;

Bu bendin (d) numaralı alt bendinde yer alan (7-82) ila (7-99) numaralı denklemler, xH2Oexh, xCcombdry ve xdil/exh için iteratif bir şekilde çözülmek üzere bir bilgisayar programına girilmelidir. xH2Oexh, xCcombdry ve xdil/exh için ilk değerleri tahmin etmek için iyi mühendislik kararı kullanılmalıdır. İlk su miktarının, emme veya seyreltme havası içindeki su miktarının yaklaşık iki katı olarak varsayılması önerilir. İlk xCcombdry değerinin, ölçülen CO2, CO ve THC değerlerinin toplamı olarak varsayılması önerilir. İlk xdil değerinin, 0,8 gibi, 0,75 ile 0,95 arasında varsayılması da önerilir. Denklemler sistemindeki değerler, en son güncellenen tahminlerin hepsi en son hesaplanan ilgili değerleri ± %1 aralığı içinde olana kadar iterasyona devam edilmelidir.

Aşağıdaki semboller ve alt indisler, x biriminin mol/mol olduğu, bu bendin (d) alt bendinde yer alan denklem sistemi içinde kullanılır;

Sembol

Açıklama

xdil/exh

Mol egzoz gazı başına seyreltme gazı veya fazla hava miktarı

xH2Oexh

Mol egzoz gazı başına egzoz içindeki H20 miktarı

xCcombdry

Mol kuru egzoz gazı başına egzoz içindeki yakıttan gelen karbon miktarı

xH2Oexhdry

Mol kuru egzoz gazı başına egzoz içindeki su miktarı

xprod/intdry

Mol kuru emme havası başına kuru stokiyometrik ürün miktarı

xdil/exhdry

Mol kuru egzoz gazı başına seyreltme gazı ve/veya fazla hava miktarı

xint/exhdry

Mol kuru (ham veya seyreltilmiş) egzoz gazı başına gerçek yanma ürünleri üretmek için gereken emme havası miktarı

xraw/exhdry

Mol kuru (ham veya seyreltilmiş) egzoz gazı başına fazla hava içermeyen seyreltilmemiş egzoz gazı miktarı

xO2intdry

Mol kuru emme havası başına emme havası O2 miktarı; XO2intdry = 0,209445 mol/mol varsayılabilir.

xCO2intdry

Mol kuru emme havası başına emme havası CO2 miktarı. XCO2intdry = 375 μmol/mol kullanılabilir, ancak emme havası içindeki gerçek konsantrasyonun ölçülmesi önerilir.

xH2Ointdry

Mol kuru emme havası başına emme havası H2O miktarı

xCO2int

Mol emme havası başına emme havası CO2 miktarı

xCO2dil

Mol seyreltme gazı başına seyreltme gazı CO2 miktarı

xCO2dildry

Mol kuru seyreltme gazı başına seyreltme gazı CO2 miktarı Seyreltici olarak hava kullanılırsa, xCO2dildry = 375 μmol/mol kullanılabilir, ancak emme havası içindeki gerçek konsantrasyonun ölçülmesi önerilir.

xH2Odildry

Mol kuru seyreltme gazı başına seyreltme gazı H2O miktarı

xH2Odil

Mol seyreltme gazı başına seyreltme gazı H2O miktarı

x[emission]meas

İlgili gaz analiz cihazında numune içinde ölçülen emisyon miktarı

x[emission]dry

Mol kuru numune başına emisyon miktarı

xH2O[emission]meas

Emisyon belirleme konumunda numune içindeki su miktarı. Bu değerler 9.3.2.3.1 bendi uyarınca ölçülmeli veya tahmin edilmelidir.

xH2Oint

Emme havasının bir nem ölçümüne bağlı olarak, emme havası içindeki su miktarı

KH2Ogas

Su-gaz reaksiyonu denge katsayısı. İyi mühendislik kararı kullanılarak, 3,5 veya farklı bir değer hesaplanabilir.

Yakılan yakıt karışımının (CHαOβ), molar tüketim ile ağırlıklandırılmış, atomik hidrojen-karbon oranı

Yakılan yakıt karışımının (CHαOβ), molar tüketim ile ağırlıklandırılmış, atomik oksijen-karbon oranı

(7-84) ila (7-101)] numaralı denklemler, xdil/exh, xH2Oexh ve xCcombdry'ı iteratif şekilde çözmek için kullanılmalıdır.

(7-84)

(7-85)

(7-86)

(7-87)

(7-88)

(7-89)

(7-90)

(7-91)

(7-92)

(7-93)

(7-94)

(7-95)

(7-96)

(7-97)

(7-98)

(7-99)

(7-100)

(7-101)

Kimyasal dengenin sonunda, molar akış hızı, 3.5.3 ve 3.6.3 bentlerinde belirtilen şekilde hesaplanır.

Nem için NOx düzeltmesi

Seyreltme havası arka plan konsantrasyonları dahil olmak üzere tüm NOx konsantrasyonları, (7-102) veya (7-103) numaralı denklem kullanılarak emme havası nemi bakımından düzeltilmelidir:

Sıkıştırma ateşlemeli motorlar için;

Kıvılcım ateşlemeli motorlar için;

Burada:

xNOxuncor = Egzoz gazı içindeki düzeltilmemiş NOx molar konsantrasyonu [μmol/mol]

xH2O= Emme havası içindeki su miktarı [mol/mol]

Ham egzoz gazındaki gaz emisyonlarının ölçümü

Gaz emisyonlarının kütlesi

Test başına gaz emisyonu toplam kütlesi mgas'ın [g/test] hesaplanması için, molar konsantrasyonu, ilgili molar akışı ve egzoz gazı molar kütlesi ile çarpılmalı; daha sonra test çevrimi boyunca entegrasyon gerçekleştirilmelidir [(7-104) numaralı denklem]:

Burada:

Mgas=Genel gaz emisyonunun molar kütlesi [g/mol]

Mexh=Yaş bazda anlık egzoz gazı molar akış hızı [mol/s]

xgas=Yaş bazda anlık genel gaz molar konsantrasyonu [mol/mol]

t=Zaman [s]

(7-104) numaralı denklemin sayısal entegrasyonla çözülmesi gerektiğinden, (7-105) numaralı denklemde dönüştürülür:

Burada:

Mgas=Genel emisyon molar kütlesi [g/mol]

ṅexhi=Yaş bazda anlık egzoz gazı molar akış hızı [mol/s]

xgasi =yaş bazda anlık genel gaz molar konsantrasyonu [mol/mol]

f=Veri örnekleme hızı [Hz]

N=Ölçüm sayısı [-]

Genel denklem, hangi ölçüm sisteminin kullanıldığına, toplu veya sürekli örneklemeye bağlı olarak ve sabit değil de değişken bir akış hızı örneklenirse değiştirilebilir.

Sürekli örnekleme için, değişken akış hızı genel durumunda, gaz emisyon kütlesi mgas [g/test], (7-106) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

Mgas= Genel emisyon molar kütlesi [g/mol]

ṅexhi= Yaş bazda anlık egzoz gazı molar akış hızı [mol/s]

xgasi= Yaş bazda anlık gaz emisyonu molar oranı [mol/mol]

f= Veri örnekleme hızı [Hz]

N= Ölçüm sayısı [-]

Yine de sürekli örnekleme için, ancak belirli bir sabit akış hızı durumunda, gaz emisyon kütlesi mgas [g/test], (7-107) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

m gas = M gas · ṅ exh · x gas · Δt

(7-107)

Burada:

Mgas= Genel emisyon molar kütlesi [g/mol]

ṅexh= Yaş bazda anlık egzoz gazı molar akış hızı [mol/s]

xgas= Yaş bazda ortalama gaz emisyonu molar oranı [mol/mol

Δt= test aralığının süresi

Toplu örnekleme için, akış hızının değişken veya sabit olmasına bakılmaksızın, (7-108) numaralı denklem, (7-104) numaralı denklemle sadeleştirilebilir:

Burada:

Mgas =Genel emisyon molar kütlesi [g/mol]

ṅexhi =Yaş bazda anlık egzoz gazı molar akış hızı [mol/s]

xgas =Yaş bazda ortalama gaz emisyonu molar oranı [mol/mol]

f =Veri örnekleme hızı [Hz]

N =Ölçüm sayısı [-]

Kuru-yaş konsantrasyon dönüşümü

Bu bentteki parametreler, 3.4.3 bendinde hesaplanan kimyasal denge sonuçlarından elde edilir. Sırasıyla kuru ve ıslak bazda ifade edilen, ölçülen akış içindeki gaz molar konsantrasyonları xgasdry ve xgas [mol/mol] arasında aşağıdaki ilişki vardır [(7-109) ve (7-110) numaralı denklemler]:

(7-109)

(7-110)

Burada:

xH2O= Yaş bazda ölçülen akış içindeki molar su oranı [mol/mol]

xH2Odry = Kuru bazda ölçülen akış içindeki molar su oranı [mol/mol]

Gaz emisyonları için, (7-111) numaralı denklem aracılığıyla genel konsantrasyon x [mol/mol] için bir giderilmiş su düzeltmesi yapılmalıdır:

(7-111)

Burada:

x [emission]meas = Ölçüm konumunda ölçülen akış içindeki molar emisyon oranı [mol/mol]

xH2O[emission]meas= Konsantrasyon ölçümünde ölçülen akış içindeki su miktarı [mol/mol]

xH2Oexh= Debimetredeki su miktarı [mol/mol]

Egzoz gazı molar akış hızı

Ham egzoz gazının akış hızı doğrudan ölçülebilir veya 3.4.3 bendinde yer alan kimyasal denge esasında hesaplanabilir. Ham egzoz gazı molar akış hızının hesaplanması, ölçülen emme havası molar akış hızından veya yakıt kütle akış hızından yapılır. Ham egzoz gazı molar akış hızı; ölçülen emme havası molar akış hızı ṅint veya ölçülen yakıt kütle akış hızı ṁfuel ve 3.4.3 bendindeki kimyasal denge kullanılarak hesaplanan değerler esasında, örneklenen emisyonlar ṅexh değerlerinden hesaplanabilir. 3.4.3 bendinde yer alan kimyasal denge için, ṅint veya ṁfuel'in güncellenip kaydedildiği sıklıkta çözülmelidir.

Karter akış hızı. Ham egzoz gazı akışı, ancak karter emisyon akış hızı ile ilgili olarak aşağıdakilerden en az biri doğruysa, ṅint veya ṁfuel esasında hesaplanabilir;

Test motorunda, emme havası sayacının çıkış tarafında, karter akışını geri emme havasına yönlendiren bir kapalı kartere sahip bir üretim emisyon kontrol sistemi bulunur.

Emisyon testi sırasında, açık karter akışı, VI’ncı Ekin 6.10 bendi uyarınca egzoz gazına yönlendirilmelidir.

Açık karter emisyonları ve akışı ölçülür ve frene özgü emisyon hesaplamaları eklenir.

Emisyon verileri veya bir mühendislik analizi kullanılarak, açık karter emisyonlarının akış hızının ihmal edilmesinin, geçerli standartlara uyumu olumsuz yönde etkilemediği ispatlanabilir.

Emme havası esasında molar akış hızı hesaplaması

ṅint, esasında, egzoz gazı molar akış hızı ṅexh [mol/s], (7-112) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

ṅexh=Emisyonların ölçüldüğü ham egzoz gazı molar akış hızı [mol/s]

ṅind=Emme havasındaki nemi içeren emme havası molar akış hızı [mol/s]

xint/exhdry=Mol kuru (ham veya seyreltilmiş) egzoz gazı başına gerçek yanma ürünleri üretmek için gereken emme havası miktarı [mol/mol]

xraw/exhdry=Mol kuru (ham veya seyreltilmiş) egzoz gazı başına, fazla hava olmayan, seyreltilmemiş egzoz gazı miktarı [mol/mol]

xH2Oexhdry=Mol kuru egzoz gazı başına egzoz gazı içindeki su miktarı [mol/mol]

Yakıt kütle akış hızı esasında molar akış hızı hesaplaması

mfuel esasında, ṅexh [mol/s] aşağıdaki şekilde hesaplanır;

Laboratuvar testi yaparken bu hesaplama yalnızca ayrık mod NRSC ve RMC için kullanılabilir [(7-113) numaralı denklem]

Burada:

ṅexh=Emisyonların ölçüldüğü ham egzoz gazı molar akış hızı

ṁfuel=Emme havasındaki nemi içeren yakıt akış hızı [g/s]

wC=İlgili yakıt için karbon kütle oranı [g/g]

xH2Oexhdry=Mol kuru ölçülen akış başına H20 miktarı [mol/mol]

MC=Karbonun moleküler kütlesi 12,0107 g/mol

xCcombdry=Mol kuru egzoz gazı başına egzoz içindeki yakıttan gelen karbon miktarı [mol/mol]

Ölçülen emme havası molar akış hızı, seyreltilmiş egzoz gazı molar akış hızı ve seyreltik kimyasal denge esasında egzoz gazı molar akış hızı hesaplaması

Egzoz gazı molar akış hızı ṅexh [mol/s]; ölçülen emme havası molar akış hızı ṅint, ölçülen seyreltilmiş egzoz gazı molar akış hızı ndexh ve 3.4.3 bendindeki kimyasal denge kullanılarak hesaplanan değerler esasında hesaplanabilir. Kimyasal dengenin seyreltilmiş egzoz gazı konsantrasyonlarına dayanması gerektiği unutulmamalıdır. Sürekli akış hesaplamaları için, 3.4.3 bendindeki kimyasal denge için, ṅint veya ṅdexh'in güncellenip kaydedildiği aynı sıklıkta çözülür. Bu hesaplanan ṅdexh, PM seyreltme oranı doğrulaması, 3.6.1 bendindeki arka plan düzeltmesinde seyreltme havası molar akış hızının hesaplanması ve ham egzoz gazı içinde ölçülen türler için 3.5.1 bendindeki emisyonların kütlesinin hesaplanması için kullanılabilir.

Seyreltilmiş egzoz gazı ve emme havası molar akış hızı esasında, egzoz gazı molar akış hızı ṅexh [mol/s] aşağıdaki şekilde hesaplanmalıdır:

Burada:

ṅexh=Emisyonların ölçüldüğü ham egzoz gazı molar akış hızı [mol/s]

xint/exhdry=Mol kuru (ham veya seyreltilmiş) egzoz gazı başına gerçek yanma ürünleri üretmek için gereken emme havası miktarı [mol/mol]

xraw/exhdry=Mol kuru (ham veya seyreltilmiş) egzoz gazı başına, fazla hava olmayan, seyreltilmemiş egzoz gazı miktarı [mol/mol]

xH2Oexh=Mol egzoz gazı başına egzoz gazı içindeki su miktarı [mol/mol]

ṅdexh=Emisyonların ölçüldüğü seyreltilmiş egzoz gazı molar akış hızı [mol/s]

ṅint=Emme havasındaki nemi içeren emme havası molar akış hızı [mol/s]

Seyreltilmiş gaz emisyonları

Emisyon kütle hesabı ve arka plan düzeltmesi

Gaz emisyonlarının kütlesi mgas [g/test], molar emisyon akış hızlarının bir fonksiyonu olarak aşağıdaki şekilde hesaplanmalıdır:

Sürekli örnekleme, değişken akış hızı, (7-106) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır.

[bkz. (7-106) numaralı denklem]

Burada:

Mgas=Genel emisyon molar kütlesi [g/mol]

ṅexhi=Yaş bazda anlık egzoz gazı molar akış hızı [mol/s]

xgasi=Yaş bazda anlık genel gaz molar konsantrasyonu [mol/mol]

f=Veri örnekleme hızı [Hz]

N=Ölçüm sayısı [-]

Sürekli örnekleme, sabit akış hızı, (7-107) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

[bkz. (7-107) numaralı denklem]

Burada:

Mgas

Genel emisyon molar kütlesi [g/mol]

ṅexh

Yaş bazda egzoz gazı molar akış hızı [mol/s]

Yaş bazda ortalama gaz emisyonu molar oranı [mol/mol]

Δt

Test aralığının süresi

Toplu örnekleme, akış hızının değişken veya sabit olmasına bakılmaksızın, (7-108) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

[bkz. (7-108) numaralı denklem]

Burada:

Mgas

Genel emisyon molar kütlesi [g/mol]

ṅexhi

Yaş bazda anlık egzoz gazı molar akış hızı [mol/s]

Yaş bazda ortalama gaz emisyonu molar oranı [mol/mol]

Veri örnekleme hızı [Hz]

Ölçüm sayısı [-]

Seyreltilmiş egzoz gazı olması durumunda, kirletici madde kütlesi için hesaplanan değerler, seyreltme havası nedeniyle arka plan emisyon kütlesi çıkarılarak düzeltilmelidir.

İlk olarak, seyreltme havası molar akış hızı nairdil [mol/sn], test aralığı boyunca belirlenmelidir. Bu, ölçülmüş bir miktar veya seyreltilmiş egzoz gazı akışından ve seyreltilmiş egzoz gazı içindeki akışkan ağırlıklı ortalama dilüsyon oranından hesaplanan bir miktar xdil/exh olabilir.

Toplam seyreltme havası akışı nairdil [mol], ortalama arka plan emisyon konsantrasyonu ile çarpılmalıdır. Bu, zaman ağırlıklı bir ortalama veya akış ağırlıklı bir ortalama (örneğin, orantılı olarak örneklenmiş bir arka plan) olabilir. nairdil ve ortalama arka plan emisyon konsantrasyonu, toplam arka plan emisyonu miktarıdır.

Sonuç bir molar miktar ise, emisyon molar kütlesi Mgas [g/mol] ile çarpılarak bir arka plan emisyon kütlesine, mbkgnd [g] dönüştürülmelidir.

(iv) Arka plan emisyonlarını düzeltmek için toplam arka plan kütlesi toplam kütleden çıkarılmalıdır.

Toplam seyreltme havası akışı, bir doğrudan akış ölçümü ile belirlenebilir. Bu durumda, toplam arka plan kütlesi nairdil, seyreltme hava akımı kullanılarak hesaplanmalıdır. Arka plan kütlesi toplam kütleden çıkarılmalıdır. Sonuç, frene özgü emisyon hesaplamalarında kullanılmalıdır.

Toplam seyreltme havası akışı, toplam seyreltilmiş egzoz gazı akışından ve 3.4 bendinde belirtilen yakıt, emme havası ve egzoz gazının kimyasal dengesinden belirlenebilir. Bu durumda, toplam arka plan kütlesi, seyreltik egzoz gazının toplam akışı ndexh kullanılarak hesaplanır. Sonra bu sonuç, seyreltilmiş egzoz gazı içindeki akış ağırlıklı ortalama seyreltme havası oranı xdil/exh ile çarpılmalıdır.

İki durum, (v) ve (vi) paragrafları göz önüne alındığında, (7-115) ve (7116) numaralı denklemler kullanılmalıdır:

Burada:

mgas

Toplam gaz emisyonu kütlesi [g]

mbkgnd

Toplam arka plan kütleleri [g]

mgascor

Arka plan emisyonları bakımından düzeltilmiş gaz kütlesi [g]

Mgas

Genel gaz emisyonunun moleküler kütlesi [g/mol]

xgasdil

Seyreltme havası içindeki gaz emisyonu konsantrasyonu [mol/mol]

nairdil

Seyreltme havası molar akışı [mol]

Seyreltilmiş egzoz gazı içindeki akış ağırlıklı ortalama seyreltme havası oranı [mol/mol]

Arka planın gaz oranı [mol/mol]

ndexh

Toplam seyreltilmiş egzoz gazı akışı [mol]

3.6.2 Kuru-yaş konsantrasyon dönüşümü

Seyreltilmiş numuneler üzerinde kuru-ıslak dönüşüm için, ham gazlar için olanlarla aynı ilişkiler (3.5.2 bendi) kullanılmalıdır. Seyreltme havasının, su buharı oranı xH2Odildry [mol/mol] değerini, (7-96) numaralı denklem ile hesaplamak amacıyla bir nem ölçümü yapılmalıdır:

[bkz. (7-96) numaralı denklem]

Burada:

xH2Odil

Seyreltme hava akışı içindeki molar su oranı [mol/mol]

3.6.3 Egzoz gazı molar akış hızı

Kimyasal denge yoluyla hesaplama

Molar akış hızı ṅexh [mol/s], yakıt kütle akış hızı ṁfuel esasında (7-113) numaralı denklemle hesaplanabilir:

[bkz. (7-113) numaralı denklem]

Burada:

ṅexh

Emisyonların ölçüldüğü ham egzoz gazı molar akış hızı

ṁfuel

Emme havasındaki nemi içeren yakıt akış hızı [g/s]

Ilgili yakıt için karbon kütle oranı [g/g]

xH2Oexhdry

Mol kuru ölçülen akış başına H20 miktarı [mol/mol]

Karbonun moleküler kütlesi 12,0107 g/mol

xCcombdry

Mol kuru egzoz gazı başına egzoz içindeki yakıttan gelen karbon miktarı [mol/mol]

(b)Ölçüm

Egzoz gazı molar akış hızı, üç sistem aracılığıyla ölçülebilir ;

(i)PDP molar akış hızı. Pozitif Deplasmanlı (Hacimli) Pompanın (PDP) bir test aralığı boyunca çalıştığı devire bağlı olarak, ona karşılık gelen eğim a1 ve 3.9.2 bendinde belirtilen kalibrasyon prosedürü ile hesaplanan kesişme noktası a0 [-], molar akış oranı n'yi [mol/s] (7-117) numaralı denklem ile hesaplamak için kullanılmalıdır:

(7-117)

(7-118)

Burada:

Kalibrasyon katsayısı [m3/s]

Kalibrasyon katsayısı [m3/dev]

pin, pout

Giriş/çıkış basıncı [Pa]

Molar gaz sabiti [J/(mol • K)]

Tin

Giriş sıcaklığı [K]

Vrev

PDP tarafından pompalanan hacim [m3/rev]

fn.,PDP

PDP devri [rev/s]

(ii)SSV molar akış hızı. 3.9.4 bendi uyarınca belirlenen Cd karşısında Re# denklemi esasında, bir emisyon testi sırasında Ses Altı Venturi (SSV) molar akış hızı ṅ [mol/s], (7-119) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır :

(7-119)

Burada:

Giriş basıncı [Pa]

Venturi boğazı kesit alanı [m2]

Molar gaz sabiti [J/(mol • K)]

Tin

Giriş sıcaklığı [K]

Sıkıştırılabilirlik faktörü

Mmix

Seyreltilmiş egzoz gazının molar kütlesi [kg/mol]

SSV boşaltma katsayısı [-]

SSV akış katsayısı [-]

(iii) CFV molar akış hızı. Molar akış hızını bir venturi veya bir venturi kombinasyonu yoluyla hesaplamak için, 3.9.5 bendi uyarınca belirlenen ilgili Cd'si ve diğer sabitleri kullanılmalıdır. Bir emisyon testi sırasında molar debisi n [mol/s], (7-120) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır :

Burada:

Giriş basıncı [Pa]

Venturi boğazı kesit alanı [m2]

Molar gaz sabiti [J/(mol • K)]

Tin

Giriş sıcaklığı [K]

Sıkıştırılabilirlik faktörü

Mmix

Seyreltilmiş egzoz gazının molar kütlesi [kg/mol]

CFV boşaltma katsayısı [-]

CFV akış katsayısı [-]

3.7. Parçacıkların belirlenmesi

3.7.1. Örnekleme

Değişken bir akış hızından örnekleme

Değişen bir egzoz gazı akış hızından bir toplu numune alınırsa, değişen egzoz gazı akış hızı ile orantılı bir numune alınmalıdır. Toplam akışı belirlemek için bir test aralığı boyunca akış hızı toplanmalıdır. (7-121) numaralı denklem ile toplam PM kütlesi PM mPM 'nin [g] elde edilmesi için, (halihazırda mol numune başına kütle birimleri cinsinden olan) ortalama PM konsantrasyonu , toplam akış ile çarpılmalıdır.

(7-121)

Burada:

ṅi

anlık egzoz gazı molar akış hızı [mol/s]

ortalama PM konsantrasyonu [g/mol]

Δti

örnekleme aralığı [s]

(b)Sabit bir akış hızından örnekleme

Sabit bir egzoz gazı akış hızından bir toplu numune alınırsa, numunenin alındığı ortalama molar akış hızı belirlenmelidir. (7-122) numaralı denklem ile toplam PM kütlesi mPM'nin [g] elde edilmesi için, ortalama PM konsantrasyonu, toplam akış ile çarpılmalıdır.

(7-122)

Burada :

ṅ

Egzoz gazı molar akış hızı [mol/s]

Ortalama PM konsantrasyonu [g/mol]

Δt

Test aralığının süresi [s]

Sabit bir seyreltme oranı (DR) ile örnekleme için mPM [g], (7-123) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(7-123)

Burada:

mPMdil

Seyreltme havası içindeki PM kütlesi [g]

Emisyon kütlesi m ile seyreltilmiş egzoz gazı kütlesi mdil/exh arasındaki oran olarak tanımlanan seyreltme oranı [-] (DR = m/mdil/exh).

Seyreltme oranı DR, xdil/exh'in bir fonksiyonu olarak ifade edilebilir [(7-124) numaralı denklem]:

(7-124)

3.7.2.Arka plan düzeltmesi

PM kütlesinin arka plan bakımından düzeltilmesi için 3.6.1 bendindeki yaklaşımın aynısı uygulanmalıdır. MPMbkgnd'nin toplam seyreltme havası akışı ile çarpılmasıyla, PM'nin toplam arka plan kütlesi (mPMbkgnd [g]) elde edilir. Toplam arka plan kütlesi, toplam kütleden çıkarıldığında, parçacıkların arka plan düzeltilmiş kütlesi mPMcor'u [g] verir [(7-125) numaralı denklem].

(7-125)

Burada:

mPMuncor

Düzeltilmemiş PM kütlesi [g]

Seyreltme havası içindeki ortalama PM konsantrasyonu [g/mol]

nairdil

Seyreltme havası molar akışı [mol]

3.8.Çevrim çalışması ve spesifik emisyonlar

Gaz halindeki emisyonlar

Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri ve RMC

Sırasıyla ham ve seyreltilmiş egzoz gazı için 3.5.1 ve 3.6.1 bentlerine atıfta bulunulmuştur. Güç Pi [kW] için elde edilen değerler bir test aralığı boyunca toplanmalıdır. Toplam çalışma Wact [kWh], (7-126) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(7-126)

Burada:

Anlık motor gücü [kW]

Anlık motor devri [rpm]

Anlık motor torku [Nm]

Wact

Gerçek çevrim çalışması [kWh]

Veri örnekleme hızı [Hz]

Ölçüm sayısı [-]

Δti

Ölçüm aralığı [s]

VI’ncı Ekin 2. Açıklayıcı Eki uyarınca yardımcı cihazların takıldığı durumlarda, (7-126) numaralı denklemdeki anlık motor torku üzerinde hiçbir ayar yapılmaz. Bu Tebliğin VI’ncı Ekinin 6.3.2 veya 6.3.3 bentleri uyarınca, test için takılmış olması gereken yardımcı cihazların monte edilmemiş olması veya test için sökülmüş olması gereken yardımcı cihazların takılı olması durumunda, (7-126) numaralı denklemde kullanılan Ti değeri, (7-127) numaralı denklem ile ayarlanmalıdır:

Ti = Ti,meas + Ti,AUX

(7-127)

Burada:

Ti,meas

Ölçülen anlık motor torku değeridir.

Ti,AUX

VI’ncı Ekin 7.7.2.3 bendinin (b) numaralı alt bendi uyarınca belirlenen yardımcı cihazların tahrik edilmesi için gereken ilgili tork değeridir.

Spesifik emisyonlar egas [g/kWh], test çevriminin tipine bağlı olarak aşağıdaki yollarla hesaplanmalıdır;

(7-128)

Burada:

mgas

Toplam emisyon kütlesi [g/test]

Wact

Çevrim çalışması [kWh]

NRTC durumunda, CO2 dışındaki gaz emisyonları için, son test sonucu egas [g/kWh], soğuk çalıştırmalı uygulamanın ve ön ısıtmalı uygulamanın (7-129) numaralı denklemle hesaplanan ağırlıklı ortalamasıdır.

(7-129)

Burada:

mcold = soğuk çalıştırmalı NRTC'nin gaz kütle emisyonları [g]

Wact = cold soğuk çalıştırmalı NRTC'nin gerçek çevrim çalışması [kWh]

mhot = ön ısıtmalı NRTC'nin gaz kütle emisyonları [g]

Wact = hot ön ısıtmalı NRTC'nin gerçek çevrim çalışması [kWh]

NRTC durumunda, CO2 için son test sonucu eCO2 [g/kWh], ön ısıtmalı NRTC'den (7-130) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(7-130)

Burada:

mCO2 = hot ön ısıtmalı NRTC'nin CO2 kütle emisyonları [g]

Wact = hot ön ısıtmalı NRTC'nin gerçek çevrim çalışması [kWh]

3.8.1.2.Ayrık modlu NRSC

Spesifik emisyonlar egas [g/kWh], (7-131) numaralı denklem ile hesaplanır:

(7-131)

Burada:

ṁgas,i

i modu için ortalama emisyon kütle akış hızı [g/h]

i modu için motor gücü [kW]; ölçülen güç Pmeas'a [kW], VI’ncı Ekteki (6-8) numaralı denklem uyarınca belirlenen, yardımcı cihazları tahrik etmek için gereken güç PAUX'un [kW] eklenmesi ile hesaplanır (Pi = Pmeas + PAUX).

WFi

i modu için ağırlık faktörü [-]

Nmode

Geçerli ayrık modlu NRSC içindeki mod sayısı

3.8.2.Partikül emisyonlar

3.8.2.1.Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri ve RMC

Partikül spesifik emisyonları, (7-128) numaralı denklem, (7-132) numaralı denkleme dönüştürülüp, sırasıyla egas [g/kWh] ve mgas [g/test] yerine, ePM [g/kWh] ve mPM [g/test] koyularak hesaplanmalıdır.

(7-132)

Burada:

mPM

3.7.1 bendi uyarınca hesaplanan toplam partikül emisyonu kütlesi [g/test]

Wact

Çevrim çalışması [kWh]

Süreksiz bileşik çevrim (yani, soğuk çalıştırmalı NRTC ve ön ısıtmalı NRTC) üzerindeki emisyonlar, 3.8.1.1 bendinde gösterildiği şekilde hesaplanmalıdır.

3.8.2.2.Ayrık modlu NRSC

Partikül spesifik emisyonu ePM [g/kWh], aşağıdaki şekilde hesaplanmalıdır.

3.8.2.2.1.Tek filtre yöntemi için (7-133) numaralı denklem ile:

(7-133)

Burada:

WFi

i modu için ağırlık faktörü [-]

ṁPM

Partikül kütle akış hızı [g/h]

Nmode

Geçerli ayrık modlu NRSC içindeki mod sayısı

3.8.2.2.2.Birden fazla filtre yöntemi için (7-134) numaralı denklem ile:

(7-134)

Burada:

WFi

i modu için ağırlık faktörü [-]

ṁPMi

i modunda partikül kütle akış hızı [g/saat]

Nmode

Geçerli ayrık modlu NRSC içindeki mod sayısı

Tek filtre yöntemi için, her mod için geçerli ağırlık faktörü WFeffi, (7-135) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır.

(7-135)

Burada:

msmpldexhi

i modunda partikül örnekleme filtrelerinden geçen seyreltilmiş egzoz gazı numunesi kütlesi [kg]

msmpldexh

Partikül örnekleme filtrelerinden geçen seyreltilmiş egzoz gazı numunesi kütlesi [kg]

ṁeqdexhweti

i modunda eşdeğer seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

Ortalama eşdeğer seyreltilmiş egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

Geçerli ağırlıklandırma faktörlerinin değeri, XVII’nci Ekin 1. Açıklayıcı Ekinde listelenen ağırlıklandırma faktörlerinin 0,005 (mutlak değer) aralığı içinde olmalıdır.

Seyrek (periyodik) bazda yenilenen emisyon kontrollerine yönelik ayarlama

RLL kategorisindekiler dışındaki, seyrek (periyodik) bazda yenilenen egzoz arıtma sistemleriyle donatılmış motorlar söz konusu olduğunda (bkz. VI’ncı Ek, 6.6.2 bendi), 3.8.1 ve 3.8.2 bentleri uyarınca hesaplanan gaz ve partikül halindeki kirleticilere ait spesifik emisyonlar ya geçerli çarpımsal ayarlama faktörleri ya da geçerli ilave ayarlama faktörleri ile düzeltilmelidir. Test sırasında seyrek rejenerasyon gerçekleşmemesi durumunda, yukarı doğru faktör uygulanmalıdır (kru,m veya kru,a). Test sırasında seyrek rejenerasyon gerçekleşmesi durumunda, aşağı doğru faktör uygulanmalıdır (krd,m veya krd,a). Her mod için ayar faktörlerinin belirlendiği ayrık modlu NRSC durumunda, ağırlıklı emisyon sonucunun hesaplanması sırasında bu faktörler her moda uygulanmalıdır.

3.8.4.Bozulma faktörü için ayarlama

3.8.3 bendi uyarınca varsa seyrek rejenerasyon ayar faktörünün dahil olduğu, 3.8.1 ve 3.8.2 bentleri uyarınca hesaplanan gaz ve partikül halindeki kirleticilere ait spesifik emisyonlar, aynı zamanda bu Tebliğin III’üncü Ekindeki şartlar uyarınca oluşturulan geçerli çarpımsal veya ilave bozulma faktörü ile ayarlanmalıdır.

3.9.Seyreltilmiş egzoz akışı (CVS) kalibrasyonu ve ilgili hesaplamalar

Bu bentteki çeşitli debimetrelerin kalibrasyonu için hesaplamalar açıklanmaktadır. 3.9.1 bendinde, ilk olarak kalibrasyon denklemlerinde kullanılmak üzere molar bazda gösterilen referans debimetre çıktılarının nasıl dönüştürüleceğini açıklanmaktadır. Kalan bentlerde, belirli tipte debimetrelere özgü kalibrasyon hesapları tarif edilmektedir.

3.9.1. Referans sayaç dönüşümleri

Bu bölümdeki kalibrasyon denklemleri referans miktar olarak molar akış hızı ṅref'i kullanır. Kabul edilen referans sayaç, standart hacim oranı Vstdref, gerçek hacim oranı Vactdref veya kütle oranı ṁref gibi farklı miktarda bir akış hızı verirse; referans sayaç çıktısı, hacim oranı, kütle oranı, basınç, sıcaklık ve molar kütle değerlerinin bir emisyon testi sırasında değişebileceği, debimetre kalibrasyonu sırasındaki her ayar noktası için mümkün olduğunca sabit tutulması gerektiği dikkate alınarak (7-136), (7-137) ve (7-138) numaralı denklemler ile bir molar akış hızına dönüştürülmelidir:

(7-136)

Burada:

ṅref

Referans molar akış hızı [mol/s]

V̇stdref

Standart bir basınca ve standart bir sıcaklığa göre düzeltilmiş referans hacim akış hızı [m3/s]

V̇actref

Gerçek basınç ve sıcaklıkta referans hacim akış hızı [m3/s]

ṁref

Referans kütle akışı [g/s]

pstd

Standart basınç [Pa]

pact

Gazın gerçek basıncı [Pa]

Tstd

Standart sıcaklık [K]

Tact

Gazın gerçek sıcaklığı [K]

Molar gaz sabiti [J/(mol • K)]

Mmix

Gazın molar kütlesi [g/mol]

3.9.2. PDP kalibrasyon hesaplamaları

Her kısıtlayıcı pozisyonu için, aşağıdaki değerler, VI’ncı Ekin 8.1.8.4 bendinde belirtilen ortalama değerler kullanılarak aşağıdaki şekilde hesaplanır.

Devir başına pompalanan PDP hacmi, Vrev (m3/dev) ;

(7-137)

Burada:

Ortalama referans molar akış hızı değeri [mol/s]

Molar gaz sabiti [J/(mol • K)]

Ortalama giriş sıcaklığı [K]

Ortalama giriş basıncı [Pa]

Ortalama devir [rev/s]

(b)PDP kayma düzeltme faktörü, Ks [s/dev] ;

(7-138)

Burada:

Ortalama referans molar akış hızı [mol/s]

Ortalama giriş sıcaklığı [K]

Ortalama giriş basıncı [Pa]

Ortalama çıkış basıncı [Pa]

Ortalama PDP devri [dev/s]

Molar gaz sabiti [J/(mol • K)]

PDP kayma düzeltme faktörü Ks'ye göre devir başına pompalanan PDP hacminin en küçük kareler regresyonu Vrev, bu Ekin 4. Açıklayıcı Ekinde açıklanan eğim a1 ve kesişme a0 hesaplanarak yapılır;

Bu bendin (a) ila (c) alt paragraflarındaki prosedür, PDP'nin çalıştırdığı her devir için tekrarlanmalıdır.

Tablo 7.4'te, farklı değerleri için bu hesaplamalar gösterilmektedir.

Tablo 7.4

PDP kalibrasyon verileri örneği

[rev/min]

[rev/s]

a1 [m3/min]

a1 [m3/s]

a0 [m3/rev]

755,0

12,58

50,43

0,8405

0,056

987,6

16,46

49,86

0,831

– 0,013

1254,5

20,9

48,54

0,809

0,028

1401,3

23,355

47,30

0,7883

– 0,061

(f)PDP'nin kullanıldığı her devir için, 3.6.3 bendinin (b) alt bendinde açıklanan emisyon testi sırasında akış hızını hesaplamak için, karşılık gelen eğim a1 ve kesişim a0 kullanılmalıdır.

3.9.3.Venturi yönetim denklemleri ve izin verilen varsayımlar

Bu bentte bir venturiyi kalibre etmek ve bir venturi kullanarak akışı hesaplamak için geçerli denklemler ve izin verilen varsayımlar açıklanmaktadır. Bir ses altı venturinin (SSV) ve bir kritik akışlı venturinin (CFV) her ikisi de benzer şekilde çalıştığından, basınç oranı r'yi (yani, rSSV'ye göre rCFV) tarif eden denklem hariç, geçerli denklemler hemen hemen aynıdır. Bu geçerli denklemler, bir ideal gazın tek boyutlu izentropik vizkoz olmayan sıkıştırılabilir akışını varsayar. 3.9.3 bendinin (d) numaralı alt bendinde yapılabilecek diğer varsayımlar açıklanmıştır. Ölçülen akış için bir ideal gaz varsayımına izin verilmiyorsa, geçerli denklemler bir gerçek gaz davranışı için birinci derece bir düzeltme, yani sıkıştırılabilirlik faktörü Z'yi içerir. İyi mühendislik kararı, Z = 1 dışında bir değer kullanılmasını gerektirirse, Z değerlerini ölçülen basınçların ve sıcaklıkların bir fonksiyonu olarak belirlemek için uygun bir durum denklemi kullanılabilir veya iyi mühendislik kararı esasında özel kalibrasyon denklemleri geliştirilebilir. Akış katsayısı Cf için olan denklemin, izentropik üssü γ'nin, özgül ısılar oranı cp/cV'ye eşit olduğu ideal gaz varsayımına dayandığı belirtilmelidir. İyi mühendislik kararı bir gerçek gaz izentropik üssü kullanılmasını gerektirirse, γ değerlerini ölçülen basınçların ve sıcaklıkların bir fonksiyonu olarak belirlemek için uygun bir durum denklemi kullanılabilir veya özel kalibrasyon denklemleri geliştirilebilir. Molar akış hızı n [mol/s], (7-139) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(7-139)

Burada:

3.9.3 bendinin (a) numaralı alt bendinde belirlenen boşaltma katsayısı [-]

3.9.3 bendinin (b) numaralı alt bendinde belirlenen akış katsayısı [-]

Venturi boğazı kesit alanı [m2]

Venturi girişi mutlak statik basıncı [Pa]

Sıkıştırılabilirlik faktörü [-]

Mmix

Molar gaz karışımı kütlesi [kg/mol]

Molar gaz sabiti [J/(mol • K)]

Tin

Venturi girişi mutlak sıcaklığı [K]

Cd, VI’ncı Ekin 8.1.8.4 bendinde toplanan veriler kullanılarak, (7-140) numaralı denklem ile hesaplanır:

(7-140)

Burada:

ṅref

Referans molar akış hızı [mol/s]

Diğer semboller (7-139) numaralı denklem uyarınca.

Cf aşağıdaki yöntemlerden biri kullanılarak belirlenir ;

Sadece CFV debimetreler için CfCFV, ara değerleri bulmak için doğrusal enterpolasyon kullanılarak β (venturi boğazının giriş çaplarına oranı) ve γ (gaz karışımının özgül ısılarının oranı) değerlerine göre Tablo 7.5'den türetilir.

Tablo 7.5

CFV debimetreler için β ve γ'ye göre CfCFV

CfCFV

γexh = 1,385

γdexh = γair = 1,399

0,000

0,6822

0,6846

0,400

0,6857

0,6881

0,500

0,6910

0,6934

0,550

0,6953

0,6977

0,600

0,7011

0,7036

0,625

0,7047

0,7072

0,650

0,7089

0,7114

0,675

0,7137

0,7163

0,700

0,7193

0,7219

0,720

0,7245

0,7271

0,740

0,7303

0,7329

0,760

0,7368

0,7395

0,770

0,7404

0,7431

0,780

0,7442

0,7470

0,790

0,7483

0,7511

0,800

0,7527

0,7555

0,810

0,7573

0,7602

0,820

0,7624

0,7652

0,830

0,7677

0,7707

0,840

0,7735

0,7765

0,850

0,7798

0,7828

(ii)Her CFV veya SSV debimetre için, Cf'yi hesaplamak için (7-141) numaralı denklem kullanılabilir :

(7-141)

Burada:

Izentropik üs [-]. Bir ideal gaz için bu, gaz karışımının özgül ısıları oranı, cp/cV

Bu bendin (c)(3) paragrafında belirlenen basınç oranı

Venturi boğazının giriş çaplarına oranı

Basınç oranı r aşağıdaki şekilde hesaplanır :

(i)Sadece SSV sistemlerinde rSSV, (7-142) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır :

(7-142)

Burada:

Δpssv

Statik fark basıncı ; venturi girişi eksi venturi boğazı [Pa]

(ii)Sadece CFV sistemlerinde, rCFV iteratif olarak (7-143) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır :

(7-143)

Geçerli denklemlere ilişkin aşağıdaki basitleştirici varsayımlarından herhangi biri yapılabilir veya test için daha uygun değerler geliştirmek için iyi mühendislik kararı kullanılabilir.

(i)Tüm ham egzoz gazı, seyreltilmiş egzoz gazı ve seyreltme havası aralıkları boyunca emisyon testi için, gaz karışımının bir ideal gaz gibi davrandığı varsayılabilir : Z = 1.

Tüm ham egzoz gazı aralığı için, sabit bir özgül ısılar oranı γ = 1,385 varsayılabilir.

Tüm seyreltilmiş egzoz gazı ve hava (örneğin kalibrasyon havası veya seyreltme havası) aralığı için, sabit bir özgül ısılar oranı γ = 1,399 varsayılabilir.

Tüm seyreltilmiş egzoz gazı ve hava aralıkları için, karışımın molar kütlesi Mmix [g/mol], sadece 3.3.2 bendinde tarif edilen seyreltme havası veya kalibrasyon havası içindeki su miktarı xH2O'nun bir fonksiyonu olarak kabul edilebilir ve (7-144) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır.

Mmix = Mair· (1 –xH2O) +MH2O· (xH2O)

(7-144)

Burada:

Mair

28,96559 g/mol

MH2O

18,01528 g/mol

xH2O

Seyreltme veya kalibrasyon havası içindeki su miktarı [mol/mol]

(v)Tüm seyreltilmiş egzoz gazı ve hava aralıkları için, varsayılan molar kütle tahmini, kalibrasyon ve test sırasında asgari ve azami molar kütleden en çok ± % 1 farklılık gösterdiği sürece tüm kalibrasyonlar ve tüm testler için bir sabit molar karışım kütlesi Mmix varsayılabilir. Bu varsayım, kalibrasyon havası ve seyreltme havası içindeki su miktarının yeterli şekilde kontrol edilmesi sağlanırsa veya hem kalibrasyon havasından hem de seyreltme havasından yeterli miktarda su giderilirse yapılabilir. Tablo 7.6'da, kalibrasyon havası yoğuşma noktasına göre izin verilen seyreltme havası yoğuşma noktası aralıklarına örnekler sağlamaktadır.

Tablo 7.6

Sabit bir Mmix varsayılabilecek seyreltme havası ve kalibrasyon havası yoğuşma noktalarına örnekler

Kalibrasyon Tdew’i (°C)...

Aşağıdaki sabit Mmix (g/mol) varsayılır

Emisyon testleri sırasında aşağıdaki Tdew (°C) aralıkları için (a)

Kuru

28,96559

kuru ila 18

28,89263

kuru ila 21

28,86148

kuru ila 22

28,81911

kuru ila 24

28,76224

kuru ila 26

28,68685

-8 ila 28

28,58806

12 ila 31

28,46005

23 ila 34

(a) Atmosferik basınç aralığı (80.000 ila 103.325) kPa üzerindeki tüm kalibrasyon ve emisyon testleri için geçerli aralık.

3.9.4. SSV kalibrasyonu

(a)Molar bazlı yaklaşım. Bir SSV debimetreyi kalibre etmek için aşağıdaki adımlar uygulanmalıdır ;

(i)Her referans molar akış hızı için Reynolds sayısı Re#, venturi boğazı çapı dt kullanılarak hesaplanmalıdır [(7-145) numaralı denklem]. Re# 'yi hesaplamak için dinamik viskozite μ gerektiğinden, iyi mühendislik kararı kullanılarak kalibrasyon gazı (genellikle hava) için μ'nin belirlenmesi için özel bir viskozite modeli kullanılabilir [(7-146) numaralı denklem]. Alternatif olarak, yaklaşık μ için Sutherland üç-katsayılı viskozite modeli kullanılabilir (bkz. Tablo 7.7).

(7-145)

Burada:

SSV boğazı çapı [m]

Mmix

Molar karışım kütlesi [kg/mol]

ṅref

Referans molar akış hızı [mol/s]

ve Sutherland üç katsayılı viskozite modelini kullanılarak:

(7-146)

Burada:

Kalibrasyon gazının dinamik viskozitesi [kg /(m • s)]

μ0

Sutherland referans viskozitesi

[kg /(m • s)]

Sutherland sabiti [K]

Tin

Sutherland referans sıcaklığı [K]

Tablo 7.7

Sutherland üç katsayılı viskozite modeli parametreleri

Gaza

μ0

± % 2 hata dahilinde sıcaklık aralığı

Basınç sınırı

kg /(m · s)

kPa

Hava

1,716 × 10– 5

273

111

170 to 1900

≤ 1800

CO2

1,370 × 10– 5

273

222

190 to 1700

≤ 3600

H2O

1,12 × 10– 5

350

1,064

360 to 1500

≤ 10000

1,919 × 10– 5

273

139

190 to 2000

≤ 2500

1,663 × 10– 5

273

107

100 to 1500

≤ 1600

Listelenen saf gazlar için tablodaki parametreler kullanılır. Gaz karışımlarının viskozitelerini hesaplamak için parametreler birleştirilmemelidir.

(ii)(Re#, Cd) eşleştirilmiş değerleri kullanılarak Cd ile Re# arasında bir denklem oluşturulmalıdır. Cd, (7-140) numaralı denkleme göre, (7-141) numaralı denklemden elde edilen Cf veya birçok terimli seri veya bir kuvvet serisi de dahil olmak üzere herhangi bir matematiksel ifade ile hesaplanır. (7-147) numaralı denklem, Cd ve Re# ile ilişkili olarak yaygın olarak kullanılan bir matematiksel ifadenin bir örneğidir.

(7-147)

(iii)Denkleme en uygun katsayıları belirlemek ve denklemin regresyon istatistiklerini, standart tahmin hatası SEE'yi ve belirleme katsayısını r2'yi bu Ekin 3. Açıklayıcı Eki uyarınca hesaplamak için en küçük kareler regresyon analizi yapılmalıdır ;

(iv)Denklem, SEE < % 0,5 nref max (veya ṁrefmax) ve r2 ≥ 0,995 kriterlerini sağlıyorsa, 3.6.3(b) bendinde açıklanan emisyon testleri için Cd'yi belirlemek için bu denklem kullanılabilir.

(v)SEE ve r2 kriterleri sağlanmazsa, regresyon istatistiklerini sağlamak amacıyla kalibrasyon veri noktalarını gözardı etmek için iyi mühendislik kararı kullanılabilir. Kriterleri karşılamak için en az yedi kalibrasyon veri noktası kullanılmalıdır.

(vi)Noktaların gözardı edilmesi aykırı noktaları çözmezse, düzeltici adım atılmalıdır. Örneğin, Cd'ye karşı Re# denklemi için başka bir matematiksel ifade seçilmeli, kaçaklar kontrol edilmeli veya kalibrasyon işlemi tekrarlanmalıdır. Eğer işlem tekrarlanırsa, ölçümlere daha sıkı toleranslar uygulanmalı ve akışların dengelenmesi için daha fazla zaman tanınmalıdır.

(vii)Denklem regresyon kriterlerini sağladığında, bu denklem sadece, Cd ile Re# arasındaki denkleminin regresyon kriterlerini sağlamak için kullanılan referans akış hızları aralığı içinde olan akış hızlarını belirlemek için kullanılabilir.

3.9.5. CFV kalibrasyonu

Bazı CFV debimetreler bir tek venturi'den, bazıları ise farklı debileri ölçmek için farklı venturi kombinasyonlarının kullanıldığı birden fazla venturiden oluşur. Birden fazla venturi içeren CFV debimetreler için, ya her venturi için ayrı bir boşaltma katsayısı Cd belirlemek üzere her venturinin bağımsız olarak kalibrasyonu, veya her kombine venturinin bir venturi olarak kalibrasyonu gerçekleştirilebilir. Bir venturi kombinasyonunun kalibre edilmesi durumunda, aktif venturi boğazı alanlarının toplamı At olarak, aktif venturi boğaz çaplarının karelerinin toplamının karekökü dt olarak kullanılır ve venturi boğazın giriş çaplarına oranı, aktif venturi boğazı çapları toplamının karekökünün (dt), tüm venturilerin ortak giriş çapına (D) oranıdır. Tek bir venturi veya tek bir venturi kombinasyonunun Cd'sini belirlemek için aşağıdaki adımlar uygulanmalıdır :

(a)Her kalibrasyon ayar noktasında toplanan verilerle, (7-140) numaralı denklem kullanılarak her nokta için ayrı bir Cd hesaplanmalıdır.

(b)Tüm Cd değerlerinin ortalama ve standart sapması (7-155) ve (7-156) numaralı denklemler uyarınca hesaplanmalıdır.

(c)Tüm Cd değerlerinin standart sapması ortalama Cd'nin % 0,3'ünden küçük veya eşitse, o zaman ortalama Cd (7-120) numaralı denklemde kullanılmalı ve CFV sadece kalibrasyon sırasında ölçülen en düşük r değerine kadar kullanılmalıdır.

r = 1 – (Δp/pin)

(7-148)

(d)Tüm Cd değerlerinin standart sapması, ortalama Cd'nin % 0,3'ünü aşarsa, kalibrasyon sırasında ölçülen en düşük r değerinde toplanan veri noktasına karşılık gelen Cd değerleri gözardı edilmelidir.

(e)Kalan veri noktalarının sayısı yediden az ise, kalibrasyon verilerini kontrol ederek veya kalibrasyon işlemini tekrarlayarak düzeltici adım atılmalıdır. Kalibrasyon işlemi tekrarlanırsa, kaçak kontrolü, ölçümlere daha sıkı toleranslar uygulanması ve akışların dengelenmesi için daha fazla zaman tanınması önerilir.

(f)Kalan Cd değerlerinin sayısı yedi veya daha fazlaysa, kalan Cd değerlerinin ortalama ve standart sapması yeniden hesaplanmalıdır.

(g)Kalan Cd değerlerinin standart sapması, kalan Cd ortalamasının % 0,3'ünden küçük veya eşitse, bu ortalama Cd (7-120) numaralı denklemde kullanılmalıdır ve CFV değerleri sadece kalan Cd ile ilişkili en düşük r değerine kadar kullanılmalıdır.

(h)Kalan Cd'nin standart sapması hala kalan Cd değerleri ortalamasının % 0,3'ünü aşıyorsa, (d) ila (g) numaralı alt bentlerinde belirtilen adımlar tekrarlanmalıdır.

1. Açıklayıcı Ek

Sapma Düzeltmesi

1. Kapsam ve sıklık

Bu Açıklayıcı Ek içindeki hesaplamalar, gaz analiz cihazı sapmasının bir test aralığının sonuçlarını geçersiz kılıp kılmayacağını belirlemek için yapılır. Eğer sapma bir test aralığının sonuçlarını geçersiz kılmazsa, test aralığının gaz analiz cihazı tepkileri, bu Açıklayıcı Ek uyarınca sapma bakımından düzeltilmelidir. Sapma-düzeltmeli gaz analiz cihazı tepkileri, sonrasındaki tüm emisyon hesaplamalarında kullanılır. Bir test aralığı boyunca gaz analiz cihazı sapması için kabul edilebilir eşik değeri, VI’ncı Ekin 8.2.2.2 bendinde belirtilmiştir.

2. Düzeltme ilkeleri

Bu Açıklayıcı Ek içindeki hesaplamalar, bir gaz analiz cihazının bir test aralığından önce ve sonra belirlenen analitik gazlara ait referans sıfır ve ayar konsantrasyonlarına karşı tepkilerini kullanır. Hesaplamalar, gaz analiz cihazının bir test aralığı boyunca kaydedilen tepkilerini düzeltir. Düzeltme, analiz cihazının referans sıfır ve ayar gazlarına verdiği ortalama tepkilere ve sıfır ve ayar gazlarının kendilerinin referans konsantrasyonlarına dayanır. Sapma için doğrulama ve düzeltme aşağıdaki şekilde yapılmalıdır.

3. Sapma doğrulaması

Tüm gaz analiz cihazı sinyallerine sapma düzeltmesi hariç diğer tüm düzeltmeler uygulandıktan sonra, frene özgü emisyonlar bu Ekin 3.8 bendi uyarınca hesaplanmalıdır. Daha sonra, tüm gaz analiz cihazı sinyalleri, bu Açıklayıcı Ek uyarınca sapma bakımından düzeltilmelidir. Frene özgü emisyonlar, sapması düzeltilmiş gaz analiz cihazı sinyallerinin tümü kullanılarak yeniden hesaplanmalıdır. Frene özgü emisyon sonuçları VI’ncı Ekin 8.2.2.2 bendi uyarınca sapma düzeltmesi öncesinde ve sonrasında doğrulanmalı ve raporlanmalıdır.

4. Sapma düzeltmesi

Tüm gaz analiz cihazı sinyalleri aşağıdaki şekilde düzeltilmelidir :

(a) Kaydedilen her konsantrasyon değeri xi, sürekli örnekleme veya toplu örnekleme için düzeltilmelidir, .

(b) Sapma düzeltmesi, (7-149) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır.

(7-149)

Burada:

xidriftcor

Sapma bakımından düzeltilmiş konsantrasyon [μmol/mol]

xrefzero

Sıfır gazın referans konsantrasyonu, başka bir değer olduğu bilinmediği sürece genellikle sıfırdır [μmol/mol]

xrefspan

Ayar gazının referans konsantrasyonu [μmol/mol]

xprespan

Ayar gazı konsantrasyonuna test öncesi aralığı gaz analiz cihazı tepkisi [μmol/mol]

xpostspan

Ayar gazı konsantrasyonuna test sonrası aralığı gaz analiz cihazı tepkisi [μmol/mol]

xi or

Kaydedilen konsantrasyon, yani sapma düzeltmesinden önce, test sırasında ölçülen [μmol/mol]

xprezero

Sıfır gazı konsantrasyonuna test öncesi aralığı gaz analiz cihazı tepkisi [μmol/mol]

xpostzero

Sıfır gazı konsantrasyonuna test öncesi aralığı gaz analiz cihazı tepkisi [μmol/mol]

(c) Herhangi bir test öncesi aralık konsantrasyonunda, test aralığından önce en son belirlenen konsantrasyonlar kullanılmalıdır. Bazı test aralıkları için, en son sıfır öncesi veya ön ayar süresi, önceki bir veya daha çok test aralığından önce olabilir.

(d) Herhangi bir test sonrası aralık konsantrasyonda, test aralığından sonra en son belirlenen konsantrasyonlar kullanılmalıdır. Bazı test aralıkları için, en son sıfır sonrasındaki veya sonrasındaki yayılma, sonraki bir veya daha fazla test aralığından sonra olabilir.

(e) Herhangi bir ön test aralığı analiz cihazının ayar gazı konsantrasyonuna tepkisi xprespan kaydedilmezse, xprespan referans ayar gazı konsantrasyonuna eşit olarak ayarlanmalıdır ;xprespan = xrefspan

(f) Herhangi bir ön test aralığı analiz cihazının sıfır gazı konsantrasyonuna tepkisi xprezero kaydedilmezse, xprezero referans sıfır gazı konsantrasyonuna eşit olarak ayarlanmalıdır ; xprezero = xrefzero

(g) Genellikle sıfır gazın referans konsantrasyonu xrefzero sıfırdır ; xrefzero = 0 μmol/mol. Bununla birlikte, bazı durumlarda xrefzero'nun sıfır olmayan bir konsantrasyonu olduğu bilinebilir. Örneğin, bir CO2 analiz cihazı ortam havası kullanılarak sıfırlanırsa, 375 μmol/mol olan varsayılan ortam havası CO2 konsantrasyonu kullanılabilir. Bu durumda, xrefzero = 375 μmol/mol. Bir analiz cihazı sıfır olmayan bir xrefzero kullanılarak sıfırlandığında, analiz cihazı gerçek xrefzero konsantrasyonunu verecek şekilde ayarlanmalıdır. Örneğin, eğer xrefzero = 375 μmol/mol ise, analiz cihazına sıfır gaz akarken analiz cihazı 375 μmol/mol değerini verecek şekilde ayarlanmalıdır.

2. Açıklayıcı Ek

Karbon Akış Kontrolü

1. Giriş

Egzoz gazı içindeki karbonun küçük bir kısmı hariç tümü yakıttan gelir ve bunun çok küçük bir kısmı hariç tümü egzoz gazı içinde CO2 olarak görülür. Bu, CO2 ölçümlerine dayanan bir sistem doğrulama kontrolünün temelidir. Aşırı hava oranı λ kontrolü olmayan SI motorlarda veya 0,97 ≤ λ ≤ 1,03 aralığında çalışan SI motorlarda, prosedür ek olarak HC ve CO ölçümünü de içermelidir.

Egzoz gazı ölçüm sistemleri içine karbon akışı, yakıt akış hızından belirlenir. Emisyonlar ve partikül örnekleme sistemleri içindeki çeşitli örnekleme noktalarında karbon akışı, bu noktalardaki CO2 (veya CO2, HC ve CO) konsantrasyonlarından ve gaz akış hızlarından belirlenir.

Bu anlamda, motor bilinen bir karbon akışı kaynağı sağlar ve egzoz borusunda ve kısmi akış PM örnekleme sisteminin çıkışında aynı karbon akışını gözlemlemek, kaçak bütünlüğünü ve akış ölçüm hassasiyetini doğrular. Bu kontrol, bileşenlerin gerçek motor sıcaklığı ve akışı test koşulları altında çalışması avantajına sahiptir.

Şekil 7.1, karbon akışının kontrol edileceği örnekleme noktalarını göstermektedir. Örnekleme noktalarından her birindeki karbon akışına özgü denklemler aşağıdaki bentlerde verilmiştir.

Şekil 7.1

Karbon akış kontrolü için ölçüm noktaları

2. Motorun içine karbon akış hızı (konum 1)

Bir yakıt CHαOε için motorun içine karbon kütle akış hızı qmCF [kg/s], (7-150) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır :

(7-150)

Burada:

qmf

Yakıt kütle akış hızı [kg/s]

3. Ham egzoz gazı içindeki karbon akış hızı (konum 2)

3.1. CO2 esasında

Motorun egzoz borusu içindeki karbon kütle akış hızı qmCe [kg/s], ham CO2 konsantrasyonu ve egzoz gazı kütle akış hızı kullanılarak, (7-151) numaralı denklem ile belirlenmelidir :

(7-151)

Burada:

cCO2,r

Ham egzoz gazı içindeki yaş CO2 konsantrasyonu [%]

cCO2,a

Ortam havası içindeki yaş CO2 konsantrasyonu [%]

qmew

Yaş bazda egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

Egzoz gazının molar kütlesi [g/mol]

CO2 kuru bazda ölçülürse, bu Ekin 2.1.3 bendi veya 3.5.2 bendi uyarınca yaş baza dönüştürülmelidir.

3.2. CO2, HC ve CO esasında

Sadece 3.1 bendindeki CO2 esaslı hesaplamanın yapılmasına bir alternatif olarak, motorun egzoz borusu içindeki karbon kütle akış hızı qmCe [kg/s], ham CO2 konsantrasyonu ve egzoz gazı kütle akış hızı kullanılarak, (7-152) numaralı denklem ile belirlenmelidir:

(7-152)

Burada:

cCO2,r

Ham egzoz gazı içindeki yaş CO2 konsantrasyonu [%]

cCO2,a

Ortam havası içindeki yaş CO2 konsantrasyonu [%]

cTHC(C1),r

Ham egzoz gazı içindeki THC(C1) konsantrasyonu [%]

cTHC(C1),a

Ortam havası içindeki THC(C1) konsantrasyonu [%]

cCO,r

Ham egzoz gazı içindeki yaş CO konsantrasyonu [%]

cCO,a

Ortam havası içindeki yaş CO2 konsantrasyonu [%]

qmew

Yaş bazda egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

Egzoz gazının molar kütlesi [g/mol]

CO2 or CO kuru bazda ölçülürse, bu Ekin 2.1.3 bendi veya 3.5.2 bendi uyarınca yaş baza dönüştürülmelidir.

4. Seyreltme sistemi içindeki karbon akış hızı (konum 3)

4.1. CO2 esasında

Kısmi akışlı seyreltme sistemi için, ayrılma oranının da dikkate alınması gerekir. Denk bir seyreltme sistemi içindeki karbon akış hızı qmCp [kg/s] (denk ifadesinin, toplam akışın seyreltildiği bir tam akışlı sisteme denk anlamına geldiği), seyreltik CO2 konsantrasyonu, egzoz gazı kütle akış hızı ve numune akış hızı kullanılarak belirlenmelidir. (7-153) sayılı yeni denklem, (7-151) numaralı denklemin sadece seyreltme faktörü qmdew/qmp eklenmiş halidir.

(7-153)

Burada:

cCO2,d

Seyreltme tünelinin çıkışındaki seyreltilmiş egzoz gazı içindeki yaş CO2 konsantrasyonu [ %]

cCO2,a

Ortam havası içindeki yaş CO2 konsantrasyonu [ %]

qmdew

Kısmi akışlı seyreltme sistemi içindeki seyreltilmiş numune akışı [kg/s]

qmew

Yaş bazda egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

qmp

Kısmi akışlı seyreltme sistemi içine egzoz gazı numune akışı [kg/s]

Egzoz gazının molar kütlesi [g/mol]

CO2 kuru bazda ölçülürse, bu Ekin 2.1.3 bendi veya 3.5.2 bendi uyarınca yaş baza dönüştürülmelidir.

4.2. CO2, HC ve CO esasında

Kısmi akışlı seyreltme sistemi için, ayrılma oranının da dikkate alınması gerekir. Sadece bu Açıklayıcı Ekin 4.1 bendindeki CO2 esaslı hesaplamanın yapılmasına bir alternatif olarak, denk bir seyreltme sistemi içindeki karbon akış hızı qmCp [kg/s] (denk ifadesinin, toplam akışın seyreltildiği bir tam akışlı sisteme denk anlamına geldiği), seyreltik CO2, HC ve CO konsantrasyonları, egzoz gazı kütle akış hızı ve numune akış hızı kullanılarak belirlenmelidir. (7-154) sayılı yeni denklem, (7-152) numaralı denklemin sadece seyreltme faktörü qmdew/qmp eklenmiş halidir.

(7-154)

Burada:

cCO2,d

Seyreltme tünelinin çıkışındaki seyreltilmiş egzoz gazı içindeki yaş CO2 konsantrasyonu [%]

cCO2,a

Ortam havası içindeki yaş CO2 konsantrasyonu [%]

cTHC(C1),d

Seyreltme tünelinin çıkışındaki seyreltilmiş egzoz gazı içindeki THC(C1) konsantrasyonu [%]

cTHC(C1),a

Ortam havası içindeki THC(C1) konsantrasyonu [%]

cCO,d

Seyreltme tünelinin çıkışındaki seyreltilmiş egzoz gazı içindeki yaş CO konsantrasyonu [%]

cCO,a

Ortam havası içindeki yaş CO konsantrasyonu [%]

qmdew

Kısmi akışlı seyreltme sistemi içindeki seyreltilmiş numune akışı [kg/s]

qmew

Yaş bazda egzoz gazı kütle akış hızı [kg/s]

qmp

Kısmi akışlı seyreltme sistemi içine egzoz gazı numune akışı [kg/s]

Egzoz gazının molar kütlesi [g/mol]

CO2 veya CO kuru bazda ölçülürse, bu Ekin 2.1.3 bendi veya 3.5.2 bendi uyarınca yaş baza dönüştürülmelidir.

5. Egzoz gazının molar kütlesinin hesaplanması

Egzoz gazının molar kütlesi, (7-13) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır (bkz. bu Ekin 2.1.5.2 bendi).

Alternatif olarak, aşağıdaki egzoz gazı molar kütleleri kullanılabilir:

Me (dizel) = 28,9 g/mol

Me (LPG) = 28,6 g/mol

Me (Doğal gaz/biyometan) = 28,3 g/mol

Me (Benzin) = 29,0 g/mol

3. Açıklayıcı Ek

İstatistik

1. Aritmetik ortalama

Aritmetik ortalama , (7-155) numaralı denklem ile hesaplanır :

(7-155)

2. Standart sapma

Yansız (örneğin N-1) bir numune için standart sapma σ , (7-156) numaralı denklem ile hesaplanır:

(7-156)

3. Kök ortalama kare

Kök ortalama kare, rmsy, (7-157) numaralı denklem ile hesaplanır:

(7-157)

4. t-testi

Aşağıdaki denklemler ve Tablo 7.8 aracılığı ile verilerin bir t-testinden geçip geçmediği belirlenir

(a) Bir bağımsız örneklem t-testi için, t istatistiği ve serbestlik derecesi v, (7-158) ve (7-159) numaralı denklemler ile hesaplanır:

(7-158)

(7-159)

(b) Bir bağımlı örneklem t-testi için, t istatistiği ve serbestlik derecesi v , εi'nin her yrefi ve yi çifti arasındaki hatalar (örneğin farklar) olduğuna dikkat ederek (7-160) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

v= N – 1

(7-160)

(c) Tablo 7.8, serbestlik derecesine göre tablolanan t ile tcrit değerlerini karşılaştırmak için kullanılmalıdır. t, tcrit 'den azsa, t-testini geçer.

Tablo 7.8

Kritik t değerlerine karşı serbestlik derecesi sayısı, v

Güven aralığı

90 %

95 %

6,314

12,706

2,920

4,303

2,353

3,182

2,132

2,776

2,015

2,571

1,943

2,447

1,895

2,365

1,860

2,306

1,833

2,262

1,812

2,228

1,796

2,201

1,782

2,179

1,771

2,160

1,761

2,145

1,753

2,131

1,746

2,120

1,734

2,101

1,725

2,086

1,717

2,074

1,711

2,064

1,706

2,056

1,701

2,048

1,697

2,042

1,690

2,030

1,684

2,021

1,676

2,009

1,667

1,994

100

1,660

1,984

1000+

1,645

1,960

Burada gösterilmeyen değerleri belirlemek için doğrusal enterpolasyon kullanılır.

5. F-testi

F istatistiği, (7-161) numaralı denklem ile hesaplanır:

(7-161)

(a) % 90 güvene sahip bir F-testi için, F'yi, (N-1) ve (Nref-1)'e karşı tablo halinde verilen Fcrit90 değerleriyle karşılaştırmak üzere Tablo 7.9 kullanılır. F, Fcrit90'dan küçükse, F-testini % 90 güvenle geçer.

(b) % 95 güvene sahip bir F-testi için, F'yi, (N-1) ve (Nref-1)'e karşı tablo halinde verilen Fcrit95 değerleriyle karşılaştırmak üzere Tablo 7.10 kullanılır. F, Fcrit95'ten küçükse, F-testini % 95 güvenle geçer.

Tablo 7.9

Yüzde 90 güven aralığında, N - 1 ve Nref – 1’e göre kritik F değerleri, Fcrit90

N – 1

120

1000+

Nref – 1

39,86

49,50

53,59

55,83

57,24

58,20

58,90

59,43

59,85

60,19

60,70

61,22

61,74

62,00

62,26

62,52

62,79

63,06

63,32

8,526

9,000

9,162

9,243

9,293

9,326

9,349

9,367

9,381

9,392

9,408

9,425

9,441

9,450

9,458

9,466

9,475

9,483

9,491

5,538

5,462

5,391

5,343

5,309

5,285

5,266

5,252

5,240

5,230

5,216

5,200

5,184

5,176

5,168

5,160

5,151

5,143

5,134

4,545

4,325

4,191

4,107

4,051

4,010

3,979

3,955

3,936

3,920

3,896

3,870

3,844

3,831

3,817

3,804

3,790

3,775

3,761

4,060

3,780

3,619

3,520

3,453

3,405

3,368

3,339

3,316

3,297

3,268

3,238

3,207

3,191

3,174

3,157

3,140

3,123

3,105

3,776

3,463

3,289

3,181

3,108

3,055

3,014

2,983

2,958

2,937

2,905

2,871

2,836

2,818

2,800

2,781

2,762

2,742

2,722

3,589

3,257

3,074

2,961

2,883

2,827

2,785

2,752

2,725

2,703

2,668

2,632

2,595

2,575

2,555

2,535

2,514

2,493

2,471

3,458

3,113

2,924

2,806

2,726

2,668

2,624

2,589

2,561

2,538

2,502

2,464

2,425

2,404

2,383

2,361

2,339

2,316

2,293

3,360

3,006

2,813

2,693

2,611

2,551

2,505

2,469

2,440

2,416

2,379

2,340

2,298

2,277

2,255

2,232

2,208

2,184

2,159

3,285

2,924

2,728

2,605

2,522

2,461

2,414

2,377

2,347

2,323

2,284

2,244

2,201

2,178

2,155

2,132

2,107

2,082

2,055

3,225

2,860

2,660

2,536

2,451

2,389

2,342

2,304

2,274

2,248

2,209

2,167

2,123

2,100

2,076

2,052

2,026

2,000

1,972

3,177

2,807

2,606

2,480

2,394

2,331

2,283

2,245

2,214

2,188

2,147

2,105

2,060

2,036

2,011

1,986

1,960

1,932

1,904

3,136

2,763

2,560

2,434

2,347

2,283

2,234

2,195

2,164

2,138

2,097

2,053

2,007

1,983

1,958

1,931

1,904

1,876

1,846

3,102

2,726

2,522

2,395

2,307

2,243

2,193

2,154

2,122

2,095

2,054

2,010

1,962

1,938

1,912

1,885

1,857

1,828

1,797

3,073

2,695

2,490

2,361

2,273

2,208

2,158

2,119

2,086

2,059

2,017

1,972

1,924

1,899

1,873

1,845

1,817

1,787

1,755

3,048

2,668

2,462

2,333

2,244

2,178

2,128

2,088

2,055

2,028

1,985

1,940

1,891

1,866

1,839

1,811

1,782

1,751

1,718

3,026

2,645

2,437

2,308

2,218

2,152

2,102

2,061

2,028

2,001

1,958

1,912

1,862

1,836

1,809

1,781

1,751

1,719

1,686

3,007

2,624

2,416

2,286

2,196

2,130

2,079

2,038

2,005

1,977

1,933

1,887

1,837

1,810

1,783

1,754

1,723

1,691

1,657

2,990

2,606

2,397

2,266

2,176

2,109

2,058

2,017

1,984

1,956

1,912

1,865

1,814

1,787

1,759

1,730

1,699

1,666

1,631

2,975

2,589

2,380

2,249

2,158

2,091

2,040

1,999

1,965

1,937

1,892

1,845

1,794

1,767

1,738

1,708

1,677

1,643

1,607

2,961

2,575

2,365

2,233

2,142

2,075

2,023

1,982

1,948

1,920

1,875

1,827

1,776

1,748

1,719

1,689

1,657

1,623

1,586

2,949

2,561

2,351

2,219

2,128

2,061

2,008

1,967

1,933

1,904

1,859

1,811

1,759

1,731

1,702

1,671

1,639

1,604

1,567

2,937

2,549

2,339

2,207

2,115

2,047

1,995

1,953

1,919

1,890

1,845

1,796

1,744

1,716

1,686

1,655

1,622

1,587

1,549

2,927

2,538

2,327

2,195

2,103

2,035

1,983

1,941

1,906

1,877

1,832

1,783

1,730

1,702

1,672

1,641

1,607

1,571

1,533

2,918

2,528

2,317

2,184

2,092

2,024

1,971

1,929

1,895

1,866

1,820

1,771

1,718

1,689

1,659

1,627

1,593

1,557

1,518

2,909

2,519

2,307

2,174

2,082

2,014

1,961

1,919

1,884

1,855

1,809

1,760

1,706

1,677

1,647

1,615

1,581

1,544

1,504

2,901

2,511

2,299

2,165

2,073

2,005

1,952

1,909

1,874

1,845

1,799

1,749

1,695

1,666

1,636

1,603

1,569

1,531

1,491

2,894

2,503

2,291

2,157

2,064

1,996

1,943

1,900

1,865

1,836

1,790

1,740

1,685

1,656

1,625

1,593

1,558

1,520

1,478

2,887

2,495

2,283

2,149

2,057

1,988

1,935

1,892

1,857

1,827

1,781

1,731

1,676

1,647

1,616

1,583

1,547

1,509

1,467

2,881

2,489

2,276

2,142

2,049

1,980

1,927

1,884

1,849

1,819

1,773

1,722

1,667

1,638

1,606

1,573

1,538

1,499

1,456

2,835

2,440

2,226

2,091

1,997

1,927

1,873

1,829

1,793

1,763

1,715

1,662

1,605

1,574

1,541

1,506

1,467

1,425

1,377

2,791

2,393

2,177

2,041

1,946

1,875

1,819

1,775

1,738

1,707

1,657

1,603

1,543

1,511

1,476

1,437

1,395

1,348

1,291

120

2,748

2,347

2,130

1,992

1,896

1,824

1,767

1,722

1,684

1,652

1,601

1,545

1,482

1,447

1,409

1,368

1,320

1,265

1,193

1000+

2,706

2,303

2,084

1,945

1,847

1,774

1,717

1,670

1,632

1,599

1,546

1,487

1,421

1,383

1,342

1,295

1,240

1,169

1,000

Tablo 7.10

Yüzde 95 güven aralığında, N - 1 ve Nref – 1’e göre kritik F değerleri, Fcrit95

N – 1

120

1000+

Nref – 1

161,4

199,5

215,7

224,5

230,1

233,9

236,7

238,8

240,5

241,8

243,9

245,9

248,0

249,0

250,1

251,1

252,2

253,2

254,3

18,51

19,00

19,16

19,24

19,29

19,33

19,35

19,37

19,38

19,39

19,41

19,42

19,44

19,45

19,46

19,47

19,48

19,49

10,12

9,552

9,277

9,117

9,014

8,941

8,887

8,845

8,812

8,786

8,745

8,703

8,660

8,639

8,617

8,594

8,572

8,549

8,526

7,709

6,944

6,591

6,388

6,256

6,163

6,094

6,041

5,999

5,964

5,912

5,858

5,803

5,774

5,746

5,717

5,688

5,658

5,628

6,608

5,786

5,410

5,192

5,050

4,950

4,876

4,818

4,773

4,735

4,678

4,619

4,558

4,527

4,496

4,464

4,431

4,399

4,365

5,987

5,143

4,757

4,534

4,387

4,284

4,207

4,147

4,099

4,060

4,000

3,938

3,874

3,842

3,808

3,774

3,740

3,705

3,669

5,591

4,737

4,347

4,120

3,972

3,866

3,787

3,726

3,677

3,637

3,575

3,511

3,445

3,411

3,376

3,340

3,304

3,267

3,230

5,318

4,459

4,066

3,838

3,688

3,581

3,501

3,438

3,388

3,347

3,284

3,218

3,150

3,115

3,079

3,043

3,005

2,967

2,928

5,117

4,257

3,863

3,633

3,482

3,374

3,293

3,230

3,179

3,137

3,073

3,006

2,937

2,901

2,864

2,826

2,787

2,748

2,707

4,965

4,103

3,708

3,478

3,326

3,217

3,136

3,072

3,020

2,978

2,913

2,845

2,774

2,737

2,700

2,661

2,621

2,580

2,538

4,844

3,982

3,587

3,357

3,204

3,095

3,012

2,948

2,896

2,854

2,788

2,719

2,646

2,609

2,571

2,531

2,490

2,448

2,405

4,747

3,885

3,490

3,259

3,106

2,996

2,913

2,849

2,796

2,753

2,687

2,617

2,544

2,506

2,466

2,426

2,384

2,341

2,296

4,667

3,806

3,411

3,179

3,025

2,915

2,832

2,767

2,714

2,671

2,604

2,533

2,459

2,420

2,380

2,339

2,297

2,252

2,206

4,600

3,739

3,344

3,112

2,958

2,848

2,764

2,699

2,646

2,602

2,534

2,463

2,388

2,349

2,308

2,266

2,223

2,178

2,131

4,543

3,682

3,287

3,056

2,901

2,791

2,707

2,641

2,588

2,544

2,475

2,403

2,328

2,288

2,247

2,204

2,160

2,114

2,066

4,494

3,634

3,239

3,007

2,852

2,741

2,657

2,591

2,538

2,494

2,425

2,352

2,276

2,235

2,194

2,151

2,106

2,059

2,010

4,451

3,592

3,197

2,965

2,810

2,699

2,614

2,548

2,494

2,450

2,381

2,308

2,230

2,190

2,148

2,104

2,058

2,011

1,960

4,414

3,555

3,160

2,928

2,773

2,661

2,577

2,510

2,456

2,412

2,342

2,269

2,191

2,150

2,107

2,063

2,017

1,968

1,917

4,381

3,522

3,127

2,895

2,740

2,628

2,544

2,477

2,423

2,378

2,308

2,234

2,156

2,114

2,071

2,026

1,980

1,930

1,878

4,351

3,493

3,098

2,866

2,711

2,599

2,514

2,447

2,393

2,348

2,278

2,203

2,124

2,083

2,039

1,994

1,946

1,896

1,843

4,325

3,467

3,073

2,840

2,685

2,573

2,488

2,421

2,366

2,321

2,250

2,176

2,096

2,054

2,010

1,965

1,917

1,866

1,812

4,301

3,443

3,049

2,817

2,661

2,549

2,464

2,397

2,342

2,297

2,226

2,151

2,071

2,028

1,984

1,938

1,889

1,838

1,783

4,279

3,422

3,028

2,796

2,640

2,528

2,442

2,375

2,320

2,275

2,204

2,128

2,048

2,005

1,961

1,914

1,865

1,813

1,757

4,260

3,403

3,009

2,776

2,621

2,508

2,423

2,355

2,300

2,255

2,183

2,108

2,027

1,984

1,939

1,892

1,842

1,790

1,733

4,242

3,385

2,991

2,759

2,603

2,490

2,405

2,337

2,282

2,237

2,165

2,089

2,008

1,964

1,919

1,872

1,822

1,768

1,711

4,225

3,369

2,975

2,743

2,587

2,474

2,388

2,321

2,266

2,220

2,148

2,072

1,990

1,946

1,901

1,853

1,803

1,749

1,691

4,210

3,354

2,960

2,728

2,572

2,459

2,373

2,305

2,250

2,204

2,132

2,056

1,974

1,930

1,884

1,836

1,785

1,731

1,672

4,196

3,340

2,947

2,714

2,558

2,445

2,359

2,291

2,236

2,190

2,118

2,041

1,959

1,915

1,869

1,820

1,769

1,714

1,654

4,183

3,328

2,934

2,701

2,545

2,432

2,346

2,278

2,223

2,177

2,105

2,028

1,945

1,901

1,854

1,806

1,754

1,698

1,638

4,171

3,316

2,922

2,690

2,534

2,421

2,334

2,266

2,211

2,165

2,092

2,015

1,932

1,887

1,841

1,792

1,740

1,684

1,622

4,085

3,232

2,839

2,606

2,450

2,336

2,249

2,180

2,124

2,077

2,004

1,925

1,839

1,793

1,744

1,693

1,637

1,577

1,509

4,001

3,150

2,758

2,525

2,368

2,254

2,167

2,097

2,040

1,993

1,917

1,836

1,748

1,700

1,649

1,594

1,534

1,467

1,389

120

3,920

3,072

2,680

2,447

2,290

2,175

2,087

2,016

1,959

1,911

1,834

1,751

1,659

1,608

1,554

1,495

1,429

1,352

1,254

1000+

3,842

2,996

2,605

2,372

2,214

2,099

2,010

1,938

1,880

1,831

1,752

1,666

1,571

1,517

1,459

1,394

1,318

1,221

1,000

6. Eğim

En küçük kareler regresyon eğimi a1y (7-162) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır :

(7-162)

7. Kesişim

En küçük kareler regresyon kesişimi a0y , (7-163) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(7-163)

8. Standart tahmin hatası

Standart tahmin hatası SEE, (7-164) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(7-164)

9. Belirleme katsayısı

Belirleme katsayısı r2, (7-165) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(7-165)

4. Açıklayıcı Ek

1980 ULUSLARARASI YERÇEKİMİ FORMÜLÜ

Dünyanın yerçekimi ivmesi ag, konuma göre değişir ve ilgili enlem için ag (7-166) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır :

ag = 9,7803267715 [1 + 5,2790414 × 10– 3 sin2θ + 2,32718 × 10– 5 sin4θ + 1,262 × 10– 7 sin6θ + 7 × 10– 10 sin8θ]

(7-166)

Burada:

Derece kuzey veya güney enlem

5. Açıklayıcı Ek

Partikül sayısı hesaplaması

1. Partikül sayılarının belirlenmesi

1.1. Zaman hizalama

Kısmi akışlı seyreltme sistemleri için, partikül sayısı örnekleme ve ölçüm sistemi içinde kalma süresi, partikül sayısı sinyalini test çevrimi ve VI’ncı Ekin 8.2.1.2 bendindeki prosedür uyarınca egzoz gazı kütle akış hızı ile zamana hizalanarak hesaba katılmalıdır. Partikül sayısı örnekleme ve ölçüm sisteminin dönüşüm süresi, VI’ncı Ekin 1. Açıklayıcı Ekinde yer alan 2.1.3.7 bendi uyarınca belirlenmelidir.

1.2. Kısmi akışlı seyreltme sistemi ile süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri ve RMC için partikül sayılarının belirlenmesi

Partikül sayılarının, VI’ncı Ekin 9.2.3 bendinde belirtilen şartlar uyarınca bir kısmi akışlı seyreltme sistemi kullanılarak örneklenmesi durumunda, test çevrimi boyunca yayılan partikül sayısı (7-167) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır :

(7-167)

Burada:

Test çevrimi boyunca yayılan partikül sayısıdır, [#/test].

medf

(7-45) numaralı denklem (bu Ekin 2.3.1.1.2 bendi) vasıtasıyla belirlenen, çevrim boyunca denk seyreltilmiş egzoz gazı kütlesidir, [kg/test].

Bunun partikül sayısı sayacı içerisinde dahili olarak uygulanmadığı durumlarda, partikül sayısı sayacı ölçümlerini referans cihaz seviyesine düzeltmek için kalibrasyon faktörüdür. Kalibrasyon faktörünün, partikül sayısı sayacında dahili olarak uygulandığı durumlarda, (7-167) numaralı denklemde k için 1 değeri kullanılmalıdır.

Standart koşullara (273,2 K ve 101,33 kPa) göre düzeltilmiş, seyreltilmiş egzoz gazından gelen ortalama partikül konsantrasyonu, santimetre küp başına parçacık.

Test için kullanılan seyreltme ayarlarına özgü uçucu partikül gidericinin ortalama partikül konsantrasyonu azaltma faktörü.

ile

(7-168)

Burada:

cs,i

Partikül sayacından gelen seyreltilmiş egzoz gazı içindeki partikül konsantrasyonunun, tesadüf ve standart şartlara (273,2 K ve 101,33 kPa) göre düzeltilmiş ayrı bir ölçümüdür, santimetre küp başına parçacık.

Test süresi boyunca alınan partikül konsantrasyonu ölçümlerinin sayısıdır.

1.3. Tam akışlı seyreltme sistemi ile süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri ve RMC için partikül sayılarının belirlenmesi

Partikül sayılarının, VI’ncı Ekin 9.2.2 bendinde belirtilen şartlar uyarınca bir tam akışlı seyreltme sistemi kullanılarak örneklenmesi durumunda, test çevrimi boyunca yayılan partikül sayısı (7-169) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(7-169)

Burada:

Test çevrimi boyunca yayılan partikül sayısıdır, [#/test].

med

(7-45) numaralı denklem (bu Ekin 2.3.1.1.2 bendi) vasıtasıyla belirlenen, çevrim boyunca denk seyreltilmiş egzoz gazı kütlesidir, kg/test.

Standart koşullara (273,2 K ve 101,33 kPa) göre düzeltilmiş, seyreltilmiş egzoz gazından gelen ortalama partikül konsantrasyonu, santimetre küp başına parçacık.

Test için kullanılan seyreltme ayarlarına özgü uçucu partikül gidericinin ortalama partikül konsantrasyonu azaltma.

(7-170)

Burada:

cs,i

Test süresi boyunca alınan partikül konsantrasyonu ölçümlerinin sayısıdır.

1.4. Kısmi akışlı seyreltme sistemine sahip ayrık modlu NRSC için partikül sayılarının belirlenmesi

Partikül sayılarının, VI’ncı Ekin 9.2.3 bendinde belirtilen şartlar uyarınca bir kısmi akışlı seyreltme sistemi kullanılarak örneklenmesi durumunda, her bağımsız ayrık mod boyunca partikül emisyın hızı, mod için ortalama değerler kullanılarak (7-171) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(7-171)

Burada:

Ṅ

Bağımsız ayrık mod sırasında parçacıkların emisyon hızıdır, [#/h].

qmedf

(7-51) numaralı denklem (bu Ekin 2.3.2.1 bendi) uyarınca belirlenen bağımsız ayrık mod sırasında yaş bazda denk seyreltilmiş egzoz kütle akış hızıdır, [kg/s].

Bunun partikül sayısı sayacı içerisinde dahili olarak uygulanmadığı durumlarda, partikül sayısı sayacı ölçümlerini referans cihaz seviyesine düzeltmek için kalibrasyon faktörüdür. Kalibrasyon faktörünün, partikül sayısı sayacında dahili olarak uygulandığı durumlarda, (7-171) numaralı denklemde k için 1 değeri kullanılmalıdır.

Standart koşullara (273,2 K ve 101,33 kPa) göre düzeltilmiş, bağımsız ayrık modda seyreltilmiş egzoz gazından gelen ortalama partikül konsantrasyonudur, santimetre küp başına parçacık.

Test için kullanılan seyreltme ayarlarına özgü uçucu partikül gidericinin ortalama partikül konsantrasyonu azaltma faktörüdür.

(7-172)

Burada:

cs,i

Partikül sayacından gelen seyreltilmiş egzoz gazı içindeki partikül konsantrasyonunun münferiden bir ölçümüdür, çakışma ve standart şartlara (273,2 K ve 101,33 kPa) göre düzeltilmiştir, birimi santimetre küp başına partiküldür .

Bağımsız ayrık mod örnekleme döneminde alınan partikül konsantrasyonu ölçümlerinin sayısıdır.

1.5. Tam akışlı bir seyreltme sistemine sahip ayrık modlu çevrimler için partikül sayılarının belirlenmesi

Partikül sayılarının, VI’ncı Ekin 9.2.2 bendinde belirtilen şartlar uyarınca bir tam akışlı seyreltme sistemi kullanılarak örneklenmesi durumunda, her bağımsız ayrık mod boyunca partikül emisyın hızı, mod için ortalama değerler kullanılarak (7-173) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır :

(7-173)

Burada:

Ṅ

Bağımsız ayrık mod sırasında parçacıkların emisyon hızıdır, [#/h].

qmdew

Bağımsız ayrık mod sırasında, yaş bazda toplam seyreltilmiş egzoz kütle akış hızıdır, [kg/s].

Bunun partikül sayısı sayacı içerisinde dahili olarak uygulanmadığı durumlarda, partikül sayısı sayacı ölçümlerini referans cihaz seviyesine düzeltmek için kalibrasyon faktörüdür. Kalibrasyon faktörünün, partikül sayısı sayacında dahili olarak uygulandığı durumlarda, (7-173) numaralı denklemde k için 1 değeri kullanılmalıdır.

Standart koşullara (273,2 K ve 101,33 kPa) göre düzeltilmiştir, bağımsız ayrık modda seyreltilmiş egzoz gazından gelen ortalama partikül konsantrasyonudur, birimi santimetre küp başına partiküldür.

Test için kullanılan seyreltme ayarlarına özgü uçucu partikül gidericinin ortalama partikül konsantrasyonu azaltma faktörüdür.

(7-174)

Burada:

cs,i

Bağımsız ayrık mod örnekleme döneminde alınan partikül konsantrasyonu ölçümlerinin sayısıdır.

2. Test sonucu

2.1. Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri ve RMC için spesifik emisyonların hesaplanması

Uygulanabilir her bağımsız RMC, ön ısıtmalı NRTC ve soğuk başlangıç NRTC için, partikül sayısı/kWh cinsinden spesifik emisyonlar (7-175) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(7-175)

Burada:

Geçerli RMC, ön ısıtmalı NRTC uygulaması veya soğuk çalıştırma NRTC boyunca yayılan partikül sayısıdır.

Wact

VI’ncı Ekin 7.8.3.4 bendi uyarınca gerçek çevrim çalışmasıdır, [kWh].

Bir RMC için, seyrek (periyodik) egzoz arıtma sistemi rejenerasyonuna sahip bir motor durumunda (bkz. VI’ncı Ekte yer alan 6.6.2 bendi), spesifik emisyonlar ya geçerli çarpımsal ayarlama faktörü ya da geçerli ayarlama ilave faktörü ile düzeltilmelidir. Test sırasında seyrek rejenerasyon gerçekleşmemesi durumunda, yukarı doğru faktör uygulanmalıdır (kru,m veya kru,a). Test sırasında seyrek rejenerasyon gerçekleşmesi durumunda, aşağı doğru faktör uygulanmalıdır (krd,m veya krd,a).

Bir RMC için nihai sonuç, Ek III’ün gereklilikleri uyarınca oluşturulan geçerli çarpımsal veya ilave bozulma faktörü ile de ayarlanmalıdır.

2.1.1. Ağırlıklı ortalama NRTC test sonucu

NRTC için, nihai test sonucu, (varsa seyrek rejenerasyon dahil) soğuk çalıştırmalı uygulamadan ve ön ısıtmalı uygulamadan elde edilen bir ağırlıklı ortalamadır. (7-176) veya (7-177) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(a)Çarpımsal rejenerasyon ayarlaması veya seyrek rejenerasyonlu egzoz arıtma sistemi olmayan motorlar durumunda;

(7-176)

İlave rejenerasyon ayarlaması durumunda;

(7-177)

Burada:

Ncold

NRTC’nin soğuk çalıştırmalı NRTC uygulaması boyunca yayılan toplam partikül sayısıdır.

Nhot

NRTC'nin ön ısıtmalı NRTC uygulaması boyunca yayılan toplam partikül sayısıdır.

Wact,cold

VI’ncı Ekin 7.8.3.4 bendi uyarınca soğuk çalıştırmalı NRTC boyunca gerçek çevrim çalışmasıdır, [kWh].

Wact, hot

VI’ncı Ekin 7.8.3.4 bendi uyarınca ön ısıtmalı NRTC boyunca gerçek çevrim çalışmasıdır, [kWh].

VI’ncı Ekin 6.6.2 bendi uyarınca veya seyrek rejenerasyonlu egzoz arıtma sistemi olmayan motorlarda rejenerasyon ayarlamasıdır kr = 1.

Test sırasında seyrek rejenerasyon gerçekleşmemesi durumunda, yukarı doğru faktör uygulanmalıdır (kru,m veya kru,a). Test sırasında seyrek rejenerasyon gerçekleşmesi durumunda, aşağı doğru faktör uygulanmalıdır (krd,m veya krd,a).

Varsa seyrek rejenerasyon ayarlama faktörü de dahil olmak üzere sonuç, aynı zamanda Ek III’ün gereklilikleri uyarınca oluşturulan geçerli çarpımsal veya ilave bozulma faktörü ile de ayarlanmalıdır.

2.2. Ayrık mod NRSC testleri için spesifik emisyonların hesaplanması

Spesifik emisyonlar e [#/kWh], (7-178) numaralı denklem ile hesaplanır:

(7-178)

Burada:

WFi

i modu için ağırlık faktörüdür [-].

Ṅi

Seyreltme yöntemine bağlı olarak (7-171) veya (7-173) numaralı denklemden elde edilen, i modu için ortalama emisyon numarası akış hızıdır.

Seyrek (periyodik) egzoz arıtma sistemi rejenerasyonuna sahip bir motor durumunda (bkz. VI’ncı ekteki 6.6.2 bendi), spesifik emisyonlar ya geçerli çarpımsal ayarlama faktörü ya da geçerli ayarlama ilave faktörü ile düzeltilmelidir. Test sırasında seyrek rejenerasyon gerçekleşmemesi durumunda, yukarı doğru faktör uygulanmalıdır (kru,m veya kru,a). Test sırasında seyrek rejenerasyon gerçekleşmesi durumunda, aşağı doğru faktör uygulanmalıdır (krd,m veya krd,a). Her mod için ayar faktörlerinin belirlendiği yerlerde, bunlar (7-178) numaralı denklemde ağırlıklı emisyon sonucunun hesaplanması sırasında her moda uygulanmalıdır.

2.3. Nihai sonuçların yuvarlanması

NRSC ve ağırlıklı ortalama NRTC test sonuçları, ASTM E 29-06B uyarınca göre üç anlamlı basamağa tek adımda yuvarlanır. Nihai frene özgü emisyon sonucuna yol açan ara değerlerin yuvarlanmasına izin verilmez.

2.4. Partikül sayısı arka planının belirlenmesi

2.4.1. Motor imalatçısının talebi üzerine, tünel arka plan partikül konsantrasyonlarını belirlemek için, testten önce veya sonra, partikül ve hidrokarbon filtrelerin çıkış tarafında bir noktadan partikül sayısı ölçüm sistemi içine kadar seyreltme tüneli arka plan partikül sayısı konsantrasyonları örneklenebilir.

2.4.2. Tip onayı için partikül sayısı tünel arka plan konsantrasyonlarının çıkarılmasına izin verilmez. Ancak daha sonra seyreltilmiş egzoz gazında ölçülen değerlerden çıkarılabilecek olan tünel arka plan katkısının belirgin olduğu ispatlanabilirse, imalatçının talebi üzerine, onay kuruluşunun önceden onayı ile üretim testine uygunluk için kullanılabilir.

6. Açıklayıcı Ek

Amonyak emisyonu hesaplaması

1. Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri ve RMC için ortalama konsantrasyonun hesaplanması

Test çevrimi cNH3 [ppm] boyunca egzoz gazındaki ortalama NH3 konsantrasyonu, anlık değerlerin çevrim boyunca entegre edilmesiyle belirlenir. Denklem (7-179) uygulanır :

(7-179)

Burada:

cNH3,i

Egzoz gazın içindeki anlık NH3 konsantrasyonudur [ppm].

Ölçüm sayısıdır.

NRTC için, nihai test sonucu (7-180) numaralı denklem ile hesaplanır:

cNH3 = (0,1 × cNH3,cold) + (0,9 × cNH3,hot)

(7-180)

Burada:

cNH3,cold

Soğuk çalıştırmalı NRTC'nin ortalama NH3 konsantrasyonu [ppm]

cNH3,hot

Ön ısıtmalı NRTC'nin ortalama NH3 konsantrasyonu [ppm]

2. Ayrık mod NRSC için ortalama konsantrasyonun hesaplanması

Test çevrimi boyunca egzoz gazı içindeki ortalama NH3 konsantrasyonu cNH3 [ppm], her mod için ortalama konsantrasyonun ölçülmesi ve sonucun test çevrimi için geçerli ağırlık faktörleri uyarınca ağırlıklandırılması ile belirlenir. (7-181) numaralı denklem uygulanır :

(7-181)

Burada:

i modu için egzoz gazı içindeki ortalama NH3 konsantrasyonu [ppm]

Nmode

Test çevrimi içindeki modların sayısı

WFi

i modu için ağırlık faktörü [-]

EK VIII

İki yakıtlı motorlar için performans gereklilikleri ve test prosedürleri

1. Kapsam

Bu Ek, hem sıvı hem de gaz halindeki yakıtta (iki yakıt modu) eşzamanlı olarak çalıştırıldıklarında, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (v) bendinde tanımlanan iki yakıtlı motorlar için geçerlidir.

Bu Ek, yalnızca sıvı veya yalnızca gaz halindeki yakıtlar ile çalıştırıldıklarında (yani GER, yakıt tipine göre 1 veya 0 olduğunda) iki yakıtlı motorlar da dahil olmak üzere test motorları için geçerli değildir. Bu durumda, şartlar her tek yakıtlı motor için geçerli olanlarla aynıdır.

Aynı anda birden fazla sıvı yakıt ile bir gaz yakıt veya bir sıvı yakıt ile birden fazla gaz yakıtın bir kombinasyonu ile çalışan motorlara ait tip onayı, yeni teknolojilere ilişkin prosedürü veya 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 34 üncü maddesinde verilen yeni kavramları takip etmelidir.

2. Tanımlar ve kısaltmalar

Bu Ekin amaçları doğrultusunda, aşağıdaki tanımlar uygulanır :

2.1. "GER (Gaz Enerji Oranı)", düşük ısıtma değeri esasında 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (p) bendinde tanımlanan anlama sahiptir.

2.2. "GERçevrim", motoru geçerli motor test çevrimi sırasında çalıştırırken ortalama GER anlamına gelir.

2.3. "İki yakıtlı Tip 1A motor" aşağıdakilerden biri anlamına gelir :

(a) Ön ısıtmalı NRTC test çevrimi boyunca çalışan, % 90'dan daha düşük olmayan bir ortalama gaz enerji oranına sahip ve sadece sıvı yakıt kullanarak rölantide kalmayan ve bir sıvı yakıt modu bulunmayan, NRE 19 ≤ kW ≤ 560 alt kategorisine mensup iki yakıtlı bir motor (GERNRTC,hot ≥ 0,9) veya

(b) NRSC boyunca çalışan, % 90'dan daha düşük olmayan bir ortalama gaz enerji oranına sahip ve sadece sıvı yakıt kullanarak rölantide kalmayan ve bir sıvı yakıt modu bulunmayan, NRE 19 ≤ kW ≤ 560 alt kategorisi dışında bir (alt) kategoriye mensup iki yakıtlı bir motor (GERNRSC ≥ 0,9).

2.4. "İki yakıtlı Tip 1B motor" aşağıdakilerden biri anlamına gelir :

(a) Ön ısıtmalı NRTC test çevrimi boyunca çalışan, % 90'dan daha düşük olmayan bir ortalama gaz enerji oranına sahip ve sadece sıvı yakıt kullanarak rölantide kalmayan ve bir sıvı yakıt modu bulunan, NRE 19 ≤ kW ≤ 560 alt kategorisine mensup iki yakıtlı bir motor (GERNRTC, hot ≥ 0,9) veya

(b) NRSC boyunca çalışan, % 90'dan daha düşük olmayan bir ortalama gaz enerji oranına sahip ve iki yakıt modunda sadece sıvı yakıt kullanarak rölantide kalmayan ve bir sıvı yakıt modu bulunan, NRE 19 ≤ kW ≤ 560 alt kategorisi dışında bir (alt) kategoriye mensup iki yakıtlı bir motor (GERNRSC ≥ 0,9).

2.5. "İki yakıtlı Tip 2A motor" aşağıdakilerden biri anlamına gelir :

(a) Ön ısıtmalı NRTC test çevrimi boyunca çalışan, % 10 ile % 90 arasında bir ortalama gaz enerji oranına sahip (0,1 < GERNRTC, hot < 0,9) ve bir sıvı yakıt modu bulunmayan veya ön ısıtmalı NRTC test çevrimi boyunca çalışan, % 90'dan daha düşük olmayan bir ortalama gaz enerji oranına sahip (GERNRTC, hot ≥ 0,9), ama sadece sıvı yakıt kullanarak rölantide kalan ve bir sıvı yakıt modu bulunmayan NRE 19 ≤ kW ≤ 560 alt kategorisine mensup iki yakıtlı bir motor veya

(b)NRSC boyunca çalışan, % 10 ile % 90 arasında bir ortalama gaz enerji oranına sahip (0,1 < GERNRSC < 0,9) ve bir sıvı yakıt modu bulunmayan veya NRSC boyunca çalışan, % 90'dan daha düşük olmayan bir ortalama gaz enerji oranına sahip (GERNRSC ≥ 0,9), ama sadece sıvı yakıt kullanarak rölantide kalan ve bir sıvı yakıt modu bulunmayan NRE 19 ≤ kW ≤ 560 alt kategorisi dışında bir (alt) kategoriye mensup iki yakıtlı bir motor .

2.6. "İki yakıtlı Tip 2B motor" aşağıdakilerden biri anlamına gelir :

(a) Ön ısıtmalı NRTC test çevrimi boyunca çalışan, % 10 ile % 90 arasında bir ortalama gaz enerji oranına sahip (0,1 < GERNRTC, hot < 0,9) ve bir sıvı yakıt modu bulunan veya ön ısıtmalı NRTC test çevrimi boyunca çalışan, % 90'dan daha düşük olmayan bir ortalama gaz enerji oranına sahip (GERNRTC, hot ≥ 0,9), ve bir sıvı yakıt modu bulunan ama iki yakıt modunda sadece sıvı yakıt kullanarak rölantide kalabilen NRE 19 ≤ kW ≤ 560 alt kategorisine mensup iki yakıtlı bir motor veya

(b) NRSC boyunca çalışan, % 10 ile % 90 arasında bir ortalama gaz enerji oranına sahip (0,1 < GERNRSC < 0,9) ve bir sıvı yakıt modu bulunmayan veya NRSC boyunca çalışan, % 90'dan daha düşük olmayan bir ortalama gaz enerji oranına sahip (GERNRSC ≥ 0,9), ama sadece sıvı yakıt kullanarak rölantide kalabilen ve bir sıvı yakıt modu bulunmayan NRE 19 ≤ kW ≤ 560 alt kategorisi dışında herhangi bir (alt) kategoriye mensup iki yakıtlı bir motor veya ;

2.7. "İki yakıtlı Tip 3B motor" aşağıdakilerden biri anlamına gelir :

(a) Ön ısıtmalı NRTC test çevrimi boyunca çalışan, % 10'u aşmayan bir ortalama gaz enerji oranına sahip ve bir sıvı yakıt modu bulunan, NRE 19 ≤ kW ≤ 560 alt kategorisine mensup iki yakıtlı bir motor (GERNRTC, hot ≤ 0,1) veya

(b) NRSC boyunca çalışan ve % 10'u aşmayan bir ortalama gaz enerji oranına sahip ve bir sıvı-yakıt modu bulunan, NRE 19 ≤ kW ≤ 560'ın alt kategorisi dışındaki herhangi bir (alt) kategoriye mensup iki yakıtlı motor (GERNRSC ≤ 0,1).

3. İki yakıta özgü ilave onay gereklilikleri

3.1. Operatör kontrollü GERçevrim bulunan motorlar.

Belirli bir motor tipi için, GERçevrim değeri operatör tarafından ayarlanabilen bir kontrolle azami değerden düşürülebilir, asgari GERçevrim sınırlı değildir ancak motor, imalatçı tarafından izin verilen GERçevrim değerinde emisyon sınır değerlerini sağlayabilecek kapasitede olmalıdır.

4. Genel şartlar

4.1. İki yakıtlı motorların çalışma modları

4.1.1. İki yakıtlı bir motorun sıvı modunda çalışmasına ilişkin koşullar

İki yakıtlı bir motor, sıvı yakıt modunda çalışırken bu Tebliğin sadece belirtilen sıvı yakıtla çalışma ile ilgili tüm gereklilikleri uyarınca onaylanmışsa sadece sıvı yakıt modunda çalışabilir.

Halihazırda onaylı bir sıvı yakıtlı motordan iki yakıtlı bir motor geliştirildiğinde, sıvı yakıt modunda yeni bir AB tip onayı sertifikası gerekir.

4.1.2. İki yakıtlı bir motorun sadece sıvı yakıt kullanarak rölantide çalışmasına ilişkin koşullar

4.1.2.1. İki yakıtlı Tip 1A motorlar, 4.1.3 bendinde ısıtma ve çalıştırma için tanımlanan koşullar haricinde sadece sıvı yakıt kullanarak rölantide çalışmaz.

4.1.2.2. İki yakıtlı Tip 1B motorlar, iki yakıt modunda sadece sıvı yakıt kullanarak rölantide çalışmaz.

4.1.2.3. İki yakıtlı Tip 2A, 2B ve 3B motorlar, sadece sıvı yakıt kullanarak rölantide çalışabilir.

4.1.3. İki yakıtlı bir motorun sadece sıvı yakıt kullanarak ısınmasına veya çalıştırılmasına ilişkin koşullar

4.1.3.1. Tip 1B, Tip 2B veya Tip 3B iki yakıtlı motor, sadece sıvı yakıt kullanarak ısınabilir veya çalıştırılabilir. İki yakıt modunda ısınma veya çalıştırma sırasındaki emisyon kontrol yönetiminin sıvı yakıt modunda karşılık gelen emisyon kontrol yönetimi ile aynı olması durumunda, motor ısınma veya çalıştırma sırasında iki yakıt modunda çalışabilir. Bu koşul yerine getirilmezse motor sadece sıvı yakıt modundayken yalnızca sıvı yakıt kullanarak ısınır veya çalıştırılır.

4.1.3.2. Tip 1A veya Tip 2A iki yakıtlı motor, yalnızca sıvı yakıt kullanılarak ısınabilir veya çalıştırılabilir. Ancak, bu durumda, strateji bir AECS olarak ilan edilir ve aşağıdaki ilave şartlar yerine getirilir :

4.1.3.2.1. Strateji, hangisi önce olursa, soğutucu sıcaklığı 343 K (70 °C) sıcaklığa ulaştığında veya devreye alındıktan 15 dakika sonra, devrede olmaktan çıkar.

4.1.3.2.2. Strateji devredeyken servis modu devreye alınır.

4.2. Servis modu

4.2.1. İki yakıtlı motorların servis modunda çalışmasına ilişkin koşullar

Bir motor servis modunda çalışırken, bir işlerlik kısıtlamasına tabidir ve bu Tebliğ içinde açıklanan egzoz emisyonları ve NOx kontrolü ile ilgili şartlara uymaktan geçici olarak muaf tutulur.

4.2.2. Servis modunda işlerlik kısıtlaması

4.2.2.1. IWP, IWA, RLL ve RLR dışındaki motor kategorilerine ilişkin şart

Servis modunda işletilen IWP, IWA, RLL ve RLR dışındaki motor kategorilerine mensup iki yakıtlı bir motorla donatılmış karayolu dışında kullanılan hareketli makinalar için geçerli işlerlik kısıtlaması, IV’üncü Ekin 1. Açıklayıcı Ekinin 5.4 bendinde belirtilen "ağır seviye ikna sistemi" tarafından devreye sokulan sınırdır.

IV’üncü Ekin 1. Açıklayıcı Ekinin 5.5 bendi uyarınca güvenlik kaygılarını hesaba katmak ve kendini iyileştiren teşhise imkan tanımak için, tam motor gücünü serbest bırakmak için bir ikna geçersiz kılma işlevinin kullanılmasına izin verilir.

İşlerlik kısıtlaması, aksi takdirde IV’üncü Ekte belirtilen uyarı ve ikna sistemlerinin ne devreye girmesi ne de devreden çıkması ile devre dışı bırakılamaz.

Servis modunun devreye sokulması ve devre dışı bırakılması IV’üncü Ekte belirtilen uyarı ve ikna sistemlerini devreye sokmamalı veya devre dışı bırakmamalıdır.

4.2.2.2. IWP, IWA, RLL ve RLR motor kategorilerine ilişkin şart

IWP, IWA, RLL ve RLR kategorisindeki motorlar için, güvenlik kaygılarının hesaba katılması amacıyla, servis modunda çalışmaya motor torku veya devri üzerinde sınırlama olmadan izin verilir. Bu durumda, işlerlik kısıtlaması 4.2.2.3 bendi uyarınca her devreye girdiğinde, dahili bilgisayar günlüğü, servis modunun bilginin kasıtlı olarak silinememesini sağlayacak şekilde devrede olduğu durumda motorun çalışması ile ilgili tüm olayları geçici olmayan bilgisayar belleğine kaydetmelidir.

Ulusal denetim makamlarının bir tarama aletiyle bu kayıtları okuması mümkün olmalıdır. Bu kayıtlara ilişkin bağlantıya ve okuma yöntemine dair açıklama, 2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinin A Bölümünde belirtilen bilgi klasörüne eklenmelidir.

4.2.2.3. İşlerlik kısıtlamasının devreye girmesi

Servis modu devreye girdiğinde, işlerlik kısıtlaması otomatik olarak devreye girer.

Gaz besleme sistemindeki bir arıza nedeniyle 4.2.3 bendi uyarınca servis modunun devreye sokulması durumunda, servis modu devreye sokulduktan sonra 30 dakika çalışma süresi içinde işlerlik kısıtlaması devreye girer.

Servis modunun boş gaz yakıt deposu nedeniyle devreye girmesi durumunda, servis modu devreye girer girmez işlerlik kısıtlaması da devreye girer.

4.2.2.4. İşlerlik kısıtlamasının devreden çıkması

Motor servis modunda çalışmayı bıraktığında, işlerlik kısıtlama sistemi devreden çıkmalıdır.

4.2.3. İki yakıt modunda çalışırken gaz yakıtın kullanılamaması

Gaz yakıt deposunun boş olduğunun veya arızalı bir gaz besleme sisteminin tespit edilmesi üzerine, karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların güvenli bir yere taşınmasına imkan tanımak için;

(a) İki yakıtlı Tip 1A ve 2A motorlar servis modunu devreye sokmalıdır.

(b) İki yakıtlı Tip 1B, 2B ve 3B motorlar sıvı modunda çalışmalıdır.

4.2.3.1. Gaz yakıtın kullanılamaması - boş gaz yakıt deposu

Boş gaz yakıt deposu durumunda, servis modu veya 4.2.3 bendi uyarınca uygunsa motor sistemi deponun boş olduğunu tespit eder etmez sıvı yakıt modu devreye girmelidir.

Depodaki gaz miktarı, 4.3.2 bendinde belirtilen boş tank uyarı sisteminin devreye girmesini gerektiren seviyeye tekrar ulaştığında, servis modu devre dışı bırakılabilir veya uygun olduğunda iki yakıt modu yeniden devreye girebilir.

4.2.3.2. Gaz yakıtın kullanılamaması - gaz besleme arızası

Gaz yakıtın kullanılamamasına neden olan bir arıza yapan gaz besleme sistemi, servis modu veya 4.2.3 bendi uyarınca gaz yakıt beslemesi kullanılamadığında sıvı yakıt modu devreye girmelidir.

Gaz yakıt beslemesi kullanılabilir olduğunda, servis modu devre dışı bırakılabilir veya uygun olduğunda iki yakıt modu yeniden devreye girebilir.

4.3. İki yakıt göstergeleri

4.3.1. İki yakıtlı çalışma modu göstergesi

Karayolu dışında kullanılan hareketli makinalar, motorun hangi modda çalıştığını (iki yakıt modu, sıvı modu veya servis modu) operatöre gösteren bir görsel gösterge sağlamalıdır.

Bu göstergenin özellikleri ve konumu OEM'in takdirine bırakılmalıdır ve halihazırda var olan bir görsel gösterge sisteminin bir parçası olabilir.

Bu gösterge bir mesaj gösterimi ile tamamlanabilir. Bu bentte belirtilen mesajları görüntülemek için kullanılan sistem, NOx kontrol diyagnostikleri veya diğer bakım amaçları için kullanılanlarla aynı sistem olabilir.

İki yakıtlı çalışma modu göstergesinin görsel unsuru, NOx kontrol diyagnostikleri amacıyla veya diğer motor bakım amaçları için kullanılanla aynı olmamalıdır.

Güvenlik uyarıları, çalışma modu göstergesi üzerinde daima ekran önceliğine sahiptir.

4.3.1.1. İki yakıt modu göstergesi, en kısa sürede (yani gerçekten devreye girmeden önce) servis moduna ayarlanmalı ve servis modu devrede olduğu sürece gösterge de devrede kalmalıdır.

4.3.1.2. İki yakıt modu göstergesi, motor çalışma modu sıvı yakıttan iki yakıtlı moda veya tam tersi şekilde değiştirilir değişmez, iki yakıtlı modda veya sıvı yakıtlı modda en az bir dakika süreyle ayarlanmalıdır. Bu gösterge ayrıca, kontak açıldığında veya imalatçının talebi üzerine marşa basıldığında en az bir dakika boyunca gereklidir. Gösterge ayrıca operatörün talebi üzerine de sağlanmalıdır.

4.3.2. Boş gaz yakıt deposu uyarı sistemi (iki yakıt uyarı sistemi)

İki yakıtlı bir motora sahip olan, karayolu dışında kullanılan hareketli makinalarda, gaz yakıt deposunun yakında boşalacağı konusunda operatörü uyaran iki yakıt uyarı sistemi bulunmalıdır.

İki yakıt uyarı sistemi, depoya uyarı sisteminin devreye girdiği seviyede yakıt ikmali yapılana kadar devrede kalmalıdır.

İki yakıt uyarı sistemi, güvenlikle ilgili önemli mesajlar veren diğer uyarı sinyalleri ile geçici olarak kesintiye uğrayabilir.

Uyarının devreye girmesinin nedeni giderilmediği sürece, iki yakıt uyarı sisteminin bir tarama aleti vasıtasıyla kapatılması mümkün olmamalıdır.

4.3.2.1. İki yakıt uyarı sisteminin özellikleri

İki yakıt uyarı sistemi, imalatçının tercihine bırakılan bir görsel uyarı sisteminden (ikon, resim yazı ve benzeri) oluşmalıdır.

İmalatçının tercihine bağlı olarak bir sesli bileşen içerebilir. Bu durumda, söz konusu bileşenin operatör tarafından iptal edilmesine izin verilir.

İki yakıt uyarı sisteminin görsel unsuru, NOx kontrol diyagnostikleri amacıyla veya diğer motor bakım amaçları için kullanılanla aynı olmamalıdır.

Buna ek olarak iki yakıt uyarı sistemi, işlerlik kısıtlaması devreye girmeden önce kalan mesafeyi veya zamanı açıkça gösteren mesajlar da dahil olmak üzere kısa mesajlar da görüntüleyebilir.

Bu bentte belirtilen uyarı veya mesajları görüntülemek için kullanılan sistem, NOx kontrol diyagnostiğine ilişkin uyarı veya mesajları veya diğer bakım amaçlı uyarı veya mesajları görüntülemek için kullanılan sistem ile aynı olabilir.

Kurtarma hizmetleri tarafından karayolu dışında kullanılan hareketli makinalarda veya silahlı kuvvetler, sivil savunma, itfaiye hizmetleri ve kamu düzeninin korunmasından sorumlu kuvvetler tarafından kullanılmak üzere tasarlanan ve inşa edilen, karayolu dışında kullanılan hareketli makinalarda operatöre, uyarı sisteminin sağladığı görsel alarmları kısma imkânı veren bir tesis sağlanabilir.

4.4. İletilen tork

4.4.1. İki yakıtlı bir motor iki yakıt modunda çalışırken iletilen tork

İki yakıtlı bir motor, iki yakıt modunda çalıştığında ;

(a) Geri kazanılabilir referans tork eğrisi, bu motor iki yakıt modunda bir motor test tezgahında test edildiğinde elde edilen eğridir.

(b) Kaydedilen gerçek torklar (belirtilen tork ve sürtünme torku), sadece sıvı yakıtla çalışırken elde edilenler değil, iki yakıtlı yanmanın sonucu olanlardır.

4.4.2. İki yakıtlı bir motor sıvı yakıt modunda çalışırken iletilen tork

İki yakıtlı bir motor sıvı yakıt modunda çalışırken, geri kazanılabilir referans tork eğrisi, bu motor bir motor test tezgahında sıvı yakıt modunda test edildiğinde elde edilen eğridir.

4.5. İlave şartlar

4.5.1. İki yakıtlı bir motor için kullanıldığında uyarlanabilir stratejiler, IV’üncü Ekin gerekliliklerinin sağlanmasına ek olarakaşağıdaki şartlara da uymalıdır:

(a) Motor daima AB tip onayı için bildirilen iki yakıtlı motor tipinde (Tip 1A, Tip 2B ve benzeri) kalmalıdır ve

(b) Bir Tip 2 motor söz konusu olduğunda, aile içindeki en yüksek ve en düşük azami GERçevrim değerleri arasında ortaya çıkan fark, 3.1 bendi ile izin verilenler dışında, 2017/656/AB Tebliğinin IX’uncu Ekinin 2.4.15 bendinde belirtilen aralığı aşmamalıdır.

4.6 Tip onayı, OEM'e ve son kullanıcılara, XIV’üncü ve XV’inci Ekler uyarınca, 4.2 bendinde belirtilen servis modu ve 4.3 bendinde belirtilen yakıt göstergesi sistemi dahil iki yakıtlı motorun montajına ve kullanımına ilişkin talimatlar sağlanması koşuluna bağlıdır.

5. Performans gereklilikleri

5.1. Emisyon sınır değerleri de dahil olmak üzere performans gereklilikleri ve iki yakıtlı motorlar için geçerli olan AB tip onayı gereklilikleri, bu Ekte belirtilenler dışında, bu Tebliğde ve 2016/1628/AB Yönetmeliğinde belirtilen ilgili motor kategorisindeki diğer tüm motorlar için geçerli olanlarla aynıdır.

5.2. İki yakıtlı modda çalışma için hidrokarbon (HC) sınırı, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin II’nci Ekinde belirtildiği şekilde, belirtilen test çevrimi boyunca ortalama gaz enerji oranı (GER) kullanılarak belirlenmelidir.

5.3. Emisyon kontrol stratejilerini ispatlamak için gereken belgeleri, onaysız değişikliğe karşı teknik hükümleri ve kısıtlama cihazlarının yasaklanmasını içeren bu stratejiler ile ilgili teknik şartlar, IV’üncü Ekte belirtilen ilgili motor kategorisindeki diğer herhangi bir motorunkilerle aynıdır.

5.4. Emisyonların kontrol altına alınmasına izin verilecek miktarın kontrol altına alınması dahilinde emisyonların 2016/1628/AB Yönetmeliğinin II’nci Ekinde belirtilen sınır değerleri aşmasına izin verilen miktarın kontrolü yapılan ilgili NRSC ile ilişkili alandaki detaylı teknik şartlar, IV’ncü ekte belirtilen ilgili motor ailesinden başka herhangi bir motor ile aynıdır.

6. İspat gereklilikleri

6.1. İki yakıtlı motorlar için geçerli ispat gereklilikleri, 6. Bölümde belirtilenler dışında, bu Tebliğde ve 2016/1628/AB Yönetmeliğinde belirtilen ilgili motor ailesinden başka herhangi bir motor ile aynıdır.

6.2. İki yakıt modunda geçerli olan sınır değerlere uygunluk ispat edilmelidir.

6.3. Bir sıvı yakıt moduna sahip iki yakıtlı motor tipleri (yani 1B, 2B, 3B tipleri) için geçerli sınır değerlere uygunluk ek olarak sıvı yakıt modunda da ispatlanmalıdır.

6.4. Tip 2 motor durumunda ilave ispat gereklilikleri

6.4.1. İmalatçı, onay kuruluşuna, iki yakıtlı motor ailesinin tüm üyelerinin GERçevrim ayarının, 2017/656/AB Tebliğinin IX’uncu Ekinin 2.4.15 bendinde belirtilen aralık dahilinde kaldığını veya operatör tarafından ayarlanabilen bir GERçevrim sistemi bulunan motorlarda 6.5 bendindeki gereklilikleri sağladığını gösteren kanıtlar (örneğin algoritmalar, fonksiyonel analizler, hesaplamalar, simülasyonlar, önceki testlerin sonuçları ve benzeri) sunmalıdır.

6.5. Operatör tarafından ayarlanabilen bir GERçevrim bulunan bir motor durumunda ilave ispat gereklilikleri

6.5.1. Geçerli sınır değerlere uygunluk, imalatçı tarafından izin verilen GERçevrim'in asgari ve azami değerlerinde ispatlanmalıdır.

6.6. İki yakıtlı bir motorun dayanıklılığına ilişkin ispat gereklilikleri

6.6.1. III’üncü Ekin hükümleri uygulanır.

6.7. İki yakıt göstergelerinin, uyarı ve işlerlik kısıtlamasının ispatı

6.7.1. Bu Tebliğ uyarınca AB tip onayı başvurusunun bir parçası olarak imalatçı, 1. Açıklayıcı Ekteki hükümler uyarınca iki yakıt göstergelerinin ve uyarı ve işlerlik kısıtlamasının çalışmasını göstermelidir.

6.8. İspatın dokümantasyonu

6.1 ila 6.7.1 bentleri uyarınca yapılan ispat, bir ispat raporu ile belgelenmelidir. Bu rapor ;

(a) Geçerli test çevrimi de dahil olmak üzere yapılan ispatı açıklamalıdır.

(b) 2017/656/AB Tebliğinin I’inci Ekinin A Bölümünde belirtilen bilgi klasörüne eklenmelidir.

7. NOx kontrol tedbirlerinin doğru çalışmasını sağlama gereklilikleri

7.1. IV’üncü Ek (NOx kontrol tedbirleri ile ilgili teknik şartlar), iki yakıt veya sıvı modda çalışan iki yakıtlı motorlara uygulanır.

7.2. İki yakıtlı Tip 1B, Tip 2B ve Tip 3B motorlarda ilave NOx kontrol gereklilikleri

7.2.1. IV’üncü Ekin 1. Açıklayıcı Ekinin 5.4 bendinde tarif edilen ağır seviye iknaya uygulandığı düşünülen tork, sıvı yakıt modunda ve iki yakıt modunda elde edilen torkların en düşük olanıdır.

7.2.2. Çalışma modunun arıza tespiti üzerindeki olası bir etkisi, bir ikna devreye girinceye kadar geçen süreyi uzatmak için kullanılmamalıdır.

7.2.3. Tespit edilmesi motorun çalışma moduna bağlı olmayan arızalarda, IV’üncü Ekin 1. Açıklayıcı Ekinde belirtilen, DTC durumu ile ilişkili mekanizmalar, motorun çalışma moduna bağlı değildir (örneğin, eğer bir DTC iki yakıt modunda potansiyel duruma ulaşırsa, sıvı yakıt modunda bile arızanın bir daha tespit edildiğinde onaylanmış ve aktif duruma geçmelidir).

7.2.4. Motorun çalışma moduna bağlı arıza tespitlerinde, DTC'ler onaylanmış ve aktif duruma ulaştıkları moddan farklı bir modda önceki aktif durumuna bir daha geçmemelidir.

7.2.5. Çalışma modundaki bir değişiklik (iki yakıttan sıvı yakıta veya tersi), IV’ncü ekte belirtilen şartlara uymak için uygulanan mekanizmaları (örneğin sayaçları) durdurmamalı veya sıfırlamamalıdır. Bununla birlikte, bu mekanizmalardan birinin (örneğin bir teşhis sistemi) fiili çalışma moduna bağlı olması durumunda, imalatçının talebi ve onay kuruluşunun onayı üzerine söz konusu mekanizma ile ilişkili sayaç ;

(a) Durabilir ve mümkünse çalışma modu değiştiğinde o anki değerlerini koruyabilir.

(b) Yeniden başlayabilir ve mümkünse çalışma modu diğer çalışma moduna geri döndüğünde, kaldığı noktadan saymaya devam edebilir.

1. Açıklayıcı Ek

İki yakıtlı motor iki yakıt göstergesi, uyarı sistemi, işlerlik kısıtlaması - İspat gereklilikleri

1. İki yakıt göstergeleri

1.1. İki yakıt modu göstergesi

Motorun, iki yakıt modunda çalışırken iki yakıt modu göstergesinin devreye girmesini kontrol etme kabiliyeti, AB tip onayında ispatlanmalıdır.

1.2. Sıvı yakıt modu göstergesi

İki yakıtlı Tip 1B, Tip 2B veya Tip 3B motor durumunda, motorun, sıvı yakıt modunda çalışırken sıvı yakıt modu göstergesinin devreye girmesini kontrol etme kabiliyeti, AB tip onayında ispatlanmalıdır.

1.3. Servis modu göstergesi

Motorun, servis modunda çalışırken servis modu göstergesinin devreye girmesini kontrol etme kabiliyeti, AB tip onayında ispatlanmalıdır.

1.3.1. Bu şekilde donatıldığında, bir servis modu devreye girme anahtarı devreye sokularak servis modu göstergesine ilişkin ispatın yapılması ve servis modu, motor sisteminin kendisi tarafından kontrol edildiğinde devreye girmenin gerçekleştiğini gösteren kanıtların onay kuruluşuna sunulması yeterlidir (örneğin algoritmalar, simülasyonlar, kurum içi testlerin sonuçları ve benzeri).

2. Uyarı sistemi

Motorun, gaz yakıt deposundaki gaz yakıt miktarının uyarı seviyesinin altında olması durumunda, uyarı sisteminin devreye girmesini kontrol etme kabiliyeti AB tip onayında ispatlanmalıdır. Bu amaçla, gaz yakıtın gerçek miktarının simülasyonu yapılabilir.

3. İşlerlik kısıtlaması

İki yakıtlı Tip 1A veya Tip 2A bir motor olması durumunda, boş bir gaz yakıt deposunun ve arızalı bir gaz besleme sisteminin tespit edilmesi üzerine motorun işlerlik kısıtlamasının devreye girmesini kontrol etme kabiliyeti AB tip onayında ispatlanmalıdır. Bu amaçla, boş gaz yakıt deposunun ve gaz beslemesi arızasının simülasyonu yapılabilir.

3.1. İspatın, onay kuruluşunun mutabakatıyla seçilen tipik bir kullanım durumunda gerçekleştirilmesi ve işlerlik kısıtlamasının diğer olası kullanım durumlarında gerçekleştiğini gösteren kanıtların (örneğin, algoritmalar, simülasyonlar, şirket içi testlerin sonucu ve benzeri) söz konusu otoriteye sunulması yeterlidir.

2. Açıklayıcı Ek

İki yakıtlı motorlar için emisyon testi prosedürü gereklilikleri

1. Genel

VI’ncı Ekin 6.10 bendi uyarınca bu emisyonların sadece egzoz emisyonu mu yoksa aynı zamanda karter emisyonları mı olduğundan bağımsız olarak, bu Açıklayıcı Ekin, iki yakıtlı motorların emisyon testini mümkün kılmaya yönelik ilave gereklilikleri ve istisnaları tarif edilmektedir. Sıralanan bir ilave şart veya istisna bulunmaması durumunda, iki yakıtlı motorlar için, bu Tebliğin gereklilikleri, 2016/1628/AB Yönetmeliği uyarınca onaylanan diğer tüm motor tipleri veya motor aileleri için uygulandığı şekilde uygulanır.

İki yakıtlı bir motorun emisyon testi, motor tarafından kullanılan yakıtın, saf sıvı yakıt ile esasen gaz yakıtın tutuşma kaynağı olarak sadece az miktarda sıvı yakıtla bir kombinasyonu arasında değişebilmesi nedeniyle karmaşıktır. İki yakıtlı motor tarafından kullanılan yakıtlar arasındaki oran, motorun çalışma durumuna bağlı olarak dinamik olarak da değişebilir. Sonuç olarak, bu motorların emisyon testinin yapılmasını sağlamak için özel önlemler ve kısıtlamalar gereklidir.

2. Test koşulları

VI’ncı Ekin 6. Bölümü uygulanır.

3. Test prosedürleri

VI’ncı Ekin 7. Bölümü uygulanır.

4. Ölçüm prosedürleri

Bu Açıklayıcı Ek'te belirtilenler dışında VI’ncı Ekin 8. Bölümü uygulanır.

İki yakıtlı motorlar için tam akışlı bir seyreltme ölçüm prosedürü VI’ncı Ekte (CVS sistemi) yer alan Şekil 6.6'da gösterilmektedir.

Bu ölçüm prosedürü test sırasındaki yakıt bileşiminin değişmesinin esas olarak hidrokarbon ölçüm sonuçlarını etkilemesini sağlar. Bu, 7. Bölümde açıklanan yöntemlerden biriyle dengelenmelidir.

VI’ncı ekte Şekil 6.7'de gösterilen ham gaz/kısmi akış ölçümü, egzoz gazı kütle akışının belirlenmesi ve hesaplama yöntemleri ile ilgili bazı önlemler ile kullanılabilir.

5. Ölçüm ekipmanları

VI’ncı Ekin 9. Bölümü uygulanır.

6. Partikül sayısı emisyon ölçümü

VI’ncı Ekin 1. Açıklayıcı Eki uygulanır.

7. Emisyon hesaplaması

Emisyon hesaplaması, bu Bölümde belirtilenler dışında VII’nci Ek uyarınca yapılmalıdır. 7.1 bendinde belirtilen ilave şartlar, kütle bazlı hesaplamalar için uygulanmalı ve 7.2 bendinde belirtilen ilave şartlar, molar bazlı hesaplamalar için uygulanmalıdır.

Emisyon hesaplaması, kullanılan yakıtların bileşiminin bilinmesini gerektirir. Bir gaz yakıt, yakıtın özelliklerini onaylayan bir sertifika ile tedarik edildiğinde (örneğin şişelerden çıkan gaz), tedarikçi tarafından belirtilen bileşimin kullanılması kabul edilir. Bileşimin bilinmediği durumlarda (örneğin boru hattı yakıtı), yakıt bileşimi en azından motor emisyon testi yapılmadan önce ve sonra analiz edilmelidir. Daha sık analize izin verilir ve sonuçlar hesaplamada kullanılır.

Gaz enerji oranının (GER) kullanıldığı yerlerde, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasındaki tanımla ve bu Tebliğin II’nci Eki içindeki tamamen ve kısmen gazla çalışan motorlar için toplam hidrokarbon (HC) sınırlarına ilişkin belirli hükümlerle tutarlı olmalıdır. Çevrim üzerindeki ortalama GER değeri, aşağıdaki yöntemlerden biri ile hesaplanır:

(a) Ön ısıtmalı NRTC ve RMC NRSC için, her ölçüm noktasındaki GER değeri toplamı, ölçüm noktalarının sayısına bölünerek ;

(b) Ayrık mod NRSC için, her test modu için ortalama GER değeri, o mod için karşılık gelen ağırlık faktörü ile çarpılarak ve tüm modlar için toplam hesaplanarak. Ağırlıklandırma faktörleri, geçerli çevrim için XVII’nci Ekin 1. Açıklayıcı Ekinden alınır.

7.1. Kütle bazlı emisyon hesaplaması

Bu Bölümde belirtilenler dışında VII’nci Ekin 2. Bölümü uygulanır.

7.1.1. Kuru/yaş düzeltmesi

7.1.1.1. Ham egzoz gazı

Kuru/yaş düzeltmesini hesaplamak için VII’nci Ekteki (7-3) ve (7-4) numaralı denklemler kullanılır.

Yakıta özgü parametreler, 7.1.5 bendi uyarınca belirlenir.

7.1.1.2. Seyreltilmiş egzoz gazı

Yaş/kuru düzeltmesini hesaplamak için VII’nci Ekteki (7-3) numaralı denklem, ya (7-25) ya da (7-26) numaralı denklemle kullanılmalıdır.

İki yakıtın birleşimindeki molar hidrojen oranı α , kuru/yaş düzeltmesi için kullanılmalıdır. Bu molar hidrojen oranı, 7.1.5 bendi uyarınca her iki yakıtın yakıt tüketim ölçüm değerleri kullanılarak hesaplanmalıdır.

7.1.2. Nem için NOx düzeltmesi

VII’nci Ekteki (7-9) numaralı denklemde belirtilen sıkıştırma ateşlemeli motorlar için NOx nem düzeltmesi kullanılmalıdır.

7.1.3. Kısmi akışlı seyreltme (PFS) ve ham gaz ölçümü

7.1.3.1. Egzoz gazı kütle akışının belirlenmesi

Egzoz gazı kütle akışı, VI’ncı Ekin 9.4.5.3 bendinde açıklandığı gibi bir ham egzoz debimetresi kullanılarak belirlenmelidir.

Alternatif olarak, VII’nci Ekteki (7-17) ila (7-19) numaralı denklemlere göre hava akımı ve hava/yakıt oranı ölçüm yöntemi, ancak α, γ, δ ve ε değerleri 7.1.5.3 bendi uyarınca belirlendiğinde kullanılabilir. Hava yakıt oranını belirlemek için bir zirkonya tipi sensör kullanılamaz.

Kararlı durum test çevrimlerine tabi test motorları durumunda, yalnızca egzoz gazı kütle akışı, VII’nci Ekteki (7-15) numaralı denklem uyarınca hava ve yakıt ölçüm yöntemi ile belirlenebilir.

7.1.3.2. Gaz halindeki bileşenlerin belirlenmesi

Bu Bölümde belirtilenler dışında VII’nci Ekin 2.1 bendi uygulanır.

Yakıt bileşiminin olası değişmesi, emisyon hesaplamalarında kullanılan tüm ugas faktörlerini ve molar bileşen oranlarını etkilemelidir. İmalatçının tercihine bağlı olarak, ugas faktörlerini ve molar bileşen oranlarını belirlemek için aşağıdaki yaklaşımlardan biri kullanılmalıdır :

(a) VII’nci Ekin 2.1.5.2 veya 2.2.3 bentlerindeki denklemler, sıvı ve gaz yakıtların anlık oranlarını (anlık yakıt tüketimi ölçümleri veya hesaplamalarıyla belirlenir) ve 7.1.5 bendi uyarınca belirlenen anlık molar bileşen oranlarını kullanarak anlık ugas değerlerini hesaplamak için uygulanır veya

(b) Gaz ve dizel yakıtla çalışan iki yakıtlı bir motorun özel durumu için, VII’nci Ekin 2. Bölümündeki kütle bazlı hesaplama kullanıldığında, molar bileşen oranları ve ugas değerleri için tablo değerleri kullanılabilir. Bu tablo değerleri aşağıdaki şekilde uygulanır :

(i) Geçerli test çevriminde, % 90 veya daha büyük bir ortalama gaz enerji oranına sahip motorlarda (GER ≥ 0,9), gerekli değerler VII’nci Ekte yer alan Tablo 7.1 veya Tablo 7.2'den alınan gaz yakıt için olan değerlerdir.

(ii) Geçerli test çevriminde % 10 ile % 90 arasında bir ortalama gaz enerji oranına sahip motorlarda (0,1 < GER < 0,9), gerekli değerlerin Tablo 8.1 veya 8.2'den alınan % 50 gaz yakıt ve % 50 dizel yakıt karışımı için olan değerler ile temsil edildikleri varsayılır.

(iii) Geçerli test çevriminde çalıştırılan motorlarda, % 10'dan daha düşük veya eşit bir ortalama gaz enerjisi oranına sahip motorlar için (GER ≤ 0,1), gerekli değerler VII’nci Ekteki Tablo 7.1 veya Tablo 7.2'den alınan dizel yakıt için olan değerlerdir.

(iv) HC emisyonlarının hesaplanmasında, ortalama gaz enerji oranı (GER) ne olursa olsun, her durumda gaz yakıtın ugas değeri kullanılmalıdır.

Tablo 8.1

% 50 gaz yakıt ve % 50 dizel yakıt karışımı için molar bileşen oranları (% kütle)

Gaz yakıtlar

CH4

2,8681

0,0040

2,7676

0,0040

G23

2,7986

0,0703

0,0043

G25

2,7377

0,1319

0,0045

Propane

2,2633

0,0039

Butane

2,1837

0,0038

LPG

2,1957

0,0038

LPG yakıt A

2,1740

0,0038

LPG yakıt B

2,2402

0,0039

7.1.3.2.1. Gaz emisyonu testi başına kütle

7.1.3.2 bendinin (a) numaralı alt bendi uyarınca ugas’ın anlık değerlerini hesaplamak için kesin denklemlerin uygulanması durumunda, süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri ve RMC için bir gaz emisyonunun test başına kütlesi hesaplanırken ugas (8-1) numaralı denklem vasıtasıyla VII’nci Ekin 2.1.2 bendindeki 7-2 numaralıdenklemin içindeki toplamaya eklenir :

(8-1)

Burada:

ugas,i

Anlık ugas değeridir.

Denklemin diğer terimleri, VII’nci Ekin 2.1.2 bendinde belirtildiği gibidir.

Tablo 8.2

Ham egzoz gazı ugas değerleri ve %50 gaz ve %50 dizel yakıt karışımı için bileşen yoğunlukları (% kütle)

Gaz yakıt

Gaz

ρe

NOx

CO2

CH4

ρgas [kg/m3]

ugas(a)

2,053

1,250

(b)

1,9636

1,4277

0,716

CNG/LNG(c )

1,2786

0,001606

0,000978

0,000528(d)

0,001536

0,001117

0,000560

Propane

1,2869

0,001596

0,000972

0,000510

0,001527

0,001110

0,000556

Butane

1,2883

0,001594

0,000971

0,000503

0,001525

0,001109

0,000556

LPG(e)

1,2881

0,001594

0,000971

0,000506

0,001525

0,001109

0,000556

(a)Yakıta bağlı olarak.

(b)λ = 2'de, kuru hava, 273 K, 101,3 kPa.

(c)u, C = %58- 76; H = %19- 25; N = %0- 14 kütle bileşimi için %0,2 aralığı içinde doğru (CH4, G20, G23 ve G25).

(d)CH2,93 bazında NMHC (toplam HC için CH4'ün ugas katsayısı kullanılır).

(e)u, C3 = %27- 90; C4 = %10- 73 kütle bileşimi için %0,2 aralığı içinde doğru (LPG Yakıtlar A ve B)

7.1.3.3. Partikül tespiti

Kısmi seyreltmeli ölçüm yöntemiyle partikül emisyonlarının belirlenmesi için hesaplama, VII’nci Ekin 2.3 bendindeki denklemlere göre yapılmalıdır.

Seyreltme oranını kontrol etmek için VI’ncı Ekin 8.2.1.2 bendindeki şartlar uygulanır. Özellikle, egzoz gazı akış ölçümünün ve kısmi akış sisteminin kombine dönüşüm süresi 0,3 saniyeyi geçerse, önceden kaydedilmiş bir test uygulaması esasında ileriye dönük kontrol kullanılmalıdır. Bu durumda, kombine yükselme süresi ≤ 1 sn ve kombine gecikme süresi ≤ 10 sn olmalıdır. Egzoz gazı kütle akışının doğrudan ölçülmesi durumu haricinde, egzoz gazı kütle akışı tespitinde, 7.1.5.3 bendi uyarınca belirlenen α, γ, δ ve ε değerleri kullanmalıdır.

Her ölçüm için VI’ncı Ekin 8.2.1.2 bendi uyarınca kalite kontrolü yapılır.

7.1.3.4. Egzoz gazı kütle debimetresi ile ilgili ilave şartlar

VI’ncı ekin 9.4.5.3 ve 9.4.5.4 bentlerinde belirtilen debimetre, egzoz gazı bileşimindeki ve yoğunluğundaki değişikliklere duyarlı olmamalıdır. Örneğin pitot tüpü veya orifis tipi ölçümlerin (egzoz gazı yoğunluğunun kareköküne eşit) küçük hataları ihmal edilebilir.

7.1.4. Tam akışlı seyreltme ölçümü (CVS)

Bu bölümde belirtilenler dışında VII’nci Ekin 2.2 bendi uygulanır.

Yakıt bileşiminin muhtemel değişimi, temel olarak tablodaki hidrokarbon ugas değerini etkilemelidir. 7.1.5 bendi uyarınca her iki yakıtın yakıt tüketimi ölçümlerinden belirlenen molar bileşen oranları kullanılarak hidrokarbon emisyonlarının hesaplanması için kesin denklemler uygulanmalıdır.

7.1.4.1. Arka plan düzeltilmiş konsantrasyonların belirlenmesi

Stokiyometrik faktörü belirlemek için, yakıtın molar hidrojen oranı α , 7.1.5.3 bendi uyarınca test sırasında yakıt karışımının ortalama molar hidrojen oranı olarak hesaplanmalıdır.

Alternatif olarak, gaz yakıtın Fs değeri, VII’nci Ekteki (7-28) numaralı denklem içinde kullanılabilir.

7.1.5. Molar bileşen oranlarının belirlenmesi

7.1.5.1. Genel

Bu Bölüm, yakıt karışımı bilindiğinde (kesin yöntem), molar bileşen oranlarının belirlenmesi için kullanılır.

7.1.5.2. Yakıt karışımı bileşenlerinin hesaplanması

Yakıt karışımının ögesel bileşimini hesaplamak için (8-2) ila (8-7) numaralı denklemler kullanılır:

qmf = qmf1 + qmf2

(8-2)

(8-3)

(8-4)

(8-5)

(8-6)

(8-7)

Burada:

qmf1

Yakıt 1'in yakıt kütle akış hızıdır [kg/s]

qmf2

Yakıt 2'nin yakıt kütle akış hızıdır [kg/s]

Yakıtın hidrojen içeriğidir [% kütle]

Yakıtın karbon içeriğidir [% kütle]

Yakıtın kükürt içeriğidir [% kütle]

Yakıtın nitrojen içeriğidir [% kütle]

Yakıtın oksijen içeriğidir [% kütle]

7.1.5.3. Yakıt karışımı için C ile ilgili molar H, C, S, N ve O oranlarının hesaplanması

(8-8) ila (8-11) numaralı denklemler ile atomik oranların (özellikle H/C-oranı α) hesaplanması VII’nci Ekte verilmiştir:

(8-8)

(8-9)

(8-10)

(8-11)

Burada yakıt CΗαΟεΝδSγ için:

Yakıtın hidrojen içeriği, kütle oranı [g/g] veya [% kütle]

Yakıtın karbon içeriği, kütle oranı [g/g] veya [% kütle]

Yakıtın kükürt içeriği, kütle oranı [g/g] veya [% kütle]

Yakıtın nitrojen içeriği, kütle oranı [g/g] veya [% kütle]

Yakıtın oksijen içeriği, kütle oranı [g/g] veya [% kütle]

Molar hidrojen oranı (H/C)

Molar kükürt oranı (S/C)

molar nitrojen oranı (N/C)

molar oksijen oranı (O/C)

7.2. Molar bazlı emisyon hesaplaması

Bu Bölümde belirtilenler dışında, VII’nci Ekin 3. Bölümü uygulanır.

7.2.1. Nem için NOx düzeltmesi

VII’nci Ekteki (7-102) numaralı denklem (sıkıştırma ateşlemeli motorlarda düzeltme) kullanılmalıdır.

7.2.2. Ham egzoz debimetresi kullanılmadığında egzoz gazı kütle akışının belirlenmesi

VII’nci Ekteki (7-112) numaralı denklem (emme havası esasında molar akış hızı hesaplaması) kullanılmalıdır. Sadece bir NRSC testi yapılırken alternatif olarak VII’nci Ekteki (7-113) numaralı denklem (yakıt kütle akış hızı esasında molar akış hızı hesaplaması) kullanılabilir.

7.2.3. Gaz halindeki bileşenlerin belirlenmesine ilişkin molar bileşen oranları

Anlık yakıt tüketimi ölçümlerinden veya hesaplamalarından belirlenen anlık sıvı ve gaz yakıt oranları kullanılarak molar bileşen oranlarının belirlenmesi için kesin yaklaşım kullanılmalıdır. Anlık molar bileşen oranları, sürekli kimyasal denge için VII’nci Ekteki (7-88), (7-90) ve (7-91) numaralı denklemlere girilmelidir.

Oranların belirlenmesi ya 7.2.3.1 bendi ya da 7.1.5.3 bendi uyarınca yapılmalıdır.

Harmanlanmış veya bir kara hattı kaynaklı gaz yakıtlar, önemli miktarlarda CO2 ve N2 gibi atıl bileşen içerebilir. İmalatçı, ya bu bileşenleri 7.2.3.1 bendinde veya 7.1.5.3 bendinde açıklanan atomik oran hesaplamalarına dahil etmeli ya da alternatif olarak imalatçı, âtıl bileşenleri atomik oranların dışında tutmalı ve bunları uygun şekilde VII’nci Ekin 3.4.3 bendindeki kimyasal denge emme havası parametreleri xO2int, xCO2int, and xH2Oint'e tahsis etmelidir.

7.2.3.1. Molar bileşen oranlarının belirlenmesi

İki yakıtlı motorlar için karışık yakıt içindeki hidrojen, oksijen, kükürt ve nitrojen atomları sayısının, karbon atomlarına anlık molar bileşen oranları, (8-12) ila (8-15) numaralı denklemler ile hesaplanabilir:

(8-12)

(8-13)

(8-14)

(8-15)

Burada:

wi,fuel

Sıvı veya gaz yakıtın ilgili elementinin, C, H, O, S veya N, kütle oranı.

ṁliquid(t)

Sıvı yakıtın t zamanındaki anlık kütle akış hızı, [kg/hr].

ṁgas(t)

Gaz yakıtın t zamanındaki anlık kütle akış hızı, [kg/hr].

Egzoz gazı kütle akış hızının karışık yakıt oranına göre hesaplandığı durumlarda, VII’nci Ekte (7-113) numaralı denklemdeki wC değeri, (8-16) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(8-16)

Burada:

Dizel veya gaz yakıt içindeki karbonun kütle oranı.

ṁliquid

Sıvı yakıtın kütle akış hızı, [kg/hr].

ṁgas

Gaz yakıtın kütle akış hızı, [kg/hr].

7.3. CO2 tespiti

Motorun, ham gaz örneklemesi kullanılarak süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri veya RMC üzerinde test edildiği durumlar dışında VII’nci Ek uygulanır.

7.3.1. Ham gaz örneklemesi kullanılarak süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri veya RMC üzerinde test yapılırken CO2 tespiti

VII’nci Ek uyarınca egzoz gazındaki CO2 ölçümünden kaynaklanan CO2 emisyonlarının hesaplanması işlemi uygulanmaz. Bunun yerine aşağıdaki hükümler uygulanır:

Ölçülen test ortalaması yakıt tüketimi, çevrim üzerindeki anlık değerlerin toplamı kullanılarak belirlenmeli ve test ortalaması CO2 emisyonlarının hesaplanmasında esas olarak kullanılmalıdır.

Tüketilen her yakıtın kütlesi, 7.1.5 bendi uyarınca, molar hidrojen oranını ve testteki yakıt karışımının kütle oranlarını belirlemek için kullanılmalıdır.

Hem her iki yakıtın toplam düzeltilmiş yakıt kütlesi mfuel,corr [g/test], hem de yakıttan gelen CO2 kütle emisyonu mCO2,fuel [g/test], (8-17) ve (8-18) numaralı denklemler ile belirlenmelidir.

(8-17)

(8-18)

Burada:

mfuel

Her iki yakıtın toplam yakıt kütlesi [g/test]

mTHC

Egzoz gazı içindeki toplam hidrokarbon emisyonu kütlesi [g/test]

mCO

Egzoz gazı içindeki karbon monoksit emisyonu kütlesi [g/test]

wGAM

Yakıtların kükürt içeriği [yüzde kütle]

wDEL

Yakıtların nitrojen içeriği [yüzde kütle]

wEPS

Yakıtların oksijen içeriği [yüzde kütle]

Yakıtların molar hidrojen oranı (H/C) [-]

Karbonun atomik kütlesi: 12,011 [g/mol]

Hidrojenin atomik kütlesi: 1,0079 [g/mol]

MCO

Karbonmonoksitin moleküler kütlesi: 28,011 [g/mol]

MCO2

Karbondioksitin moleküler kütlesi: 44,01 [g/mol]

Üre kaynaklı CO2 emisyonu mCO2urea [g/test], (8-19) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(8-19)

Burada:

curea

Üre konsantrasyonu [yüzde]

murea

Toplam üre kütlesi tüketimi [g/test]

MCO(NH2)2

Ürenin moleküler kütlesi: 60,056 [g/mol]

Ardından, toplam CO2 emisyonu mCO2 [g/test], (8-20) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

mCO2 = mCO2,fuel + mCO2,urea(8-20)

(8-20) numaralı denklem ile hesaplanan toplam CO2 emisyonu, VII’nci Ekin 2.4.1.1 veya 3.8.1.1 bentlerinde yer alan frene özgü CO2 emisyonlarının eCO2 [g/kWh] hesaplanmasında kullanılmalıdır. Yerine göre, gaz yakıt içindeki CO2'den kaynaklanan egzoz gazı içindeki CO2 bakımından düzeltme, IX’uncu Ekin 3. Açıklayıcı Eki uyarınca yapılmalıdır.

3. Açıklayıcı Ek

Doğal gaz/biyometan veya LPG ve bir sıvı yakıt ile çalışan iki yakıtlı motor tipleri - tanımlar ve ana şartlar

İki yakıt tipi

GERçevrim

Sıvı yakıtta rölanti

Sıvı yakıtta ısınma

Sadece sıvı yakıtla çalışma

Gaz yokken çalışma

Yorumlar

GERNRTC, hot ≥ 0,9 veya

GERNRSC, ≥ 0,9

İzin verilmez

Sadece servis modunda izin verilir

Servis modu

GERNRTC, hot ≥ 0,9

veya

GERNRSC ≥ 0,9

Sadece sıvı yakıt modunda izin verilir

Sadece sıvı yakıt ve servis modlarında izin verilir

Sıvı yakıt modu

0,1 < GERNRTC, hot < 0,9

veya 0,1 < GERNRSC < 0,9

İzin verilir

Sadece servis modunda izin verilir

Servis modu

GERNRTC, hot ≥ 0,9

veya

GERNRSC ≥ 0,9

İzin verilir

0,1 < GERNRTC, hot < 0,9

veya 0,1 < GERNRSC < 0,9

İzin verilir

Sıvı yakıt modu

GERNRTC, hot ≥ 0,9

veya

GERNRSC ≥ 0,9

İzin verilir

Tanımlanmamış ve izin verilmez

GERNRTC, hot ≤ 0,1

veya

GERNRSC ≤ 0,1

İzin verilir

Sıvı yakıt modu

EK IX

Referans Yakıtlar

1. Sıkıştırma ateşlemeli motor testine yönelik yakıtlarla ilgili teknik veriler

1.1. Tip: Dizel (karayolu dışı dizel yakıt)

Parametre

Birim

Sınırlar (1)

Test Yöntemi

Asgari

Azami

Setan sayısı (2)

56,0

EN-ISO 5165

15 °C'de yoğunluk

kg/m3

833

865

EN-ISO 3675

Distilasyon:

% 50 noktası

°C

245

—

EN-ISO 3405

% 95 noktası

°C

345

350

EN-ISO 3405

Son kaynama noktası

°C

—

370

EN-ISO 3405

Parlama noktası

°C

—

EN 22719

CFPP

°C

—

- 5

EN 116

40 °C'de viskozite

mm2/s

2,3

3,3

EN-ISO 3104

Polisiklik aromatik hidrokarbonlar

% m/m

2,0

6,0

IP 391

Kükürt içeriği (3)

mg/kg

—

ASTM D 5453

Bakır korozyonu

—

sınıf 1

EN-ISO 2160

Conradson karbon artığı (% 10 DR)

% m/m

—

0,2

EN-ISO 10370

Kül içeriği

% m/m

—

0,01

EN-ISO 6245

Toplam kirlenme

mg/kg

—

EN 12662

Su içeriği

% m/m

—

0,02

EN-ISO 12937

Nötralizasyon (güçlü asit) sayısı

mg KOH/g

—

0,10

ASTM D 974

Oksidasyon kararlılığı (3)

mg/ml

—

0,025

EN-ISO 12205

Yağlama (60 °C'de HFRR aşınma izi çapı)

μm

—

400

CEC F-06-A-96

110 °C'de oksidasyon kararlılığı (3)

20,0

—

EN 15751

FAME

% v/v

—

7,0

EN 14078

Teknik nedenlerden dolayı gerekli olan bu tedbire rağmen, yakıt imalatçısı yine de öngörülen azami değerin 2R olduğu bir sıfır değerini ve azami ve asgari sınırların aktarılması durumunda ortalama değeri hedeflemelidir. Bir yakıtın şartnamelerdeki gereklilikleri yerine getirip getirmediğine ilişkin soruları netleştirmek gerekirse, ISO 4259 standardının gereklilikleri uygulanmalıdır.

(2)Setan sayısı için aralık, 4R'lik bir asgari aralığın gerekliliklerine uygun değildir. Bununla birlikte, yakıt tedarikçisi ve yakıt kullanıcısı arasındaki bir anlaşmazlık olması durumunda, münferit belirlemelere tercihen, gereken kesinliğe ulaşmak için yeterli sayıda tekrarlanan ölçümler yapılması koşuluyla, bu anlaşmazlıkları çözmek için ISO 4259 standardının gereklilikleri kullanılabilir.

(3)Oksidasyon kararlılığı kontrol edilmesine rağmen, raf ömrünün sınırlı olması muhtemeldir. Tedarikçiden saklama koşulları ve hizmet ömrü konusunda tavsiyeler istenmelidir.

1.2.Tip: Tahsisli sıkıştırma ateşlemeli motorlar için etanol (ED95) (1)

Parametre

Birim

Sınırlar( 2)

Test yöntemi (3)

Asgari

Azami

Toplam alkol (Daha yüksek doymuş alkol içeriği dahil etanol)

% m/m

92,4

EN 15721

Diğer yüksek doymuş mono-alkoller (C3-C5)

% m/m

2,0

EN 15721

Metanol

% m/m

0,3

EN 15721

Yoğunluk 15 °C

kg/m3

793,0

815,0

EN ISO 12185

Asetik asit olarak hesaplanan asitlik

% m/m

0,0025

EN 15491

Görünüm

Parlak ve temiz

Parlama noktası

°C

EN 3679

Kuru artık

mg/kg

EN 15691

Su içeriği

% m/m

6,5

EN 15489 (4) EN-ISO 12937 EN15692

Asetaldehit olarak hesaplanan aldehitler

% m/m

0,0050

ISO 1388-4

Etil asetat olarak hesaplanan esterler

% m/m

0,1

ASTM D1617

Kükürt içeriği

mg/kg

10,0

EN 15485 EN 15486

Sülfatlar

mg/kg

4,0

EN 15492

Partikül kirlilik

mg/kg

EN 12662

Fosfor

mg/l

0,20

EN 15487

İnorganik klorür

mg/kg

1,0

EN 15484 veya EN 15492

Bakır

mg/kg

0,100

EN 15488

Elektirik İletkenliği

μS/cm

2,50

DIN 51627-4 veya prEN 15938

Notlar:

(1) Herhangi bir olumsuz yan etki bilinmediği sürece, etanol yakıta, motor imalatçısı tarafından belirtilen setan geliştirici benzeri katkı maddeleri eklenebilir. Bu koşullar sağlanırsa izin verilen azami miktar %10 m/m'dir.

(2) Şartnamelerde belirtilen değerler "gerçek değerlerdir". Bunların sınır değerlerinin oluşturulmasında ISO 4259 “Petrol ürünleri - Test yöntemlerine göre hassas verilerin belirlenmesi ve uygulanması” standardı gereklilikleri uygulanmış ve bir asgari değer belirlenirken, sıfırın üzerinde 2R değerinde bir asgari fark hesaba katılmıştır ; bir azami ve asgari değer belirlenirken asgari fark 4R'dir (R = tekrarlanabilirlik). Teknik nedenlerden dolayı gerekli olan bu tedbire rağmen, yakıt imalatçısı yine de öngörülen azami değerin 2R olduğu bir sıfır değerini ve azami ve asgari sınırların aktarılması durumunda ortalama değeri hedeflemelidir. Bir yakıtın şartnamelerdeki gereklilikleri yerine getirip getirmediğinin netleştirilmesi gerekirse, ISO 4259 standardının gereklilikleri uygulanmalıdır.

(3) Yukarıda listelenen özellikler için yayınlanan denk EN/ISO yöntemleri benimsenmelidir.

(4) Bir yakıtın şartnamelerdeki gereklilikleri yerine getirip getirmediğinin netleştirilmesi gerekirse, ISO 15489 standardının gereklilikleri uygulanmalıdır.

2. Kıvılcım ateşlemeli motorların test edilmesine yönelik yakıtlar ile ilgili teknik veriler

2.1. Tip: Benzin (E10)

Parametre

Birim

Sınırlar (1)

Test Yöntemi (2)

Asgari

Azami

Araştırma oktan sayısı, RON

91,0

98,0

EN ISO 5164: 2005 (3)

Motor oktan sayısı, MON

83,0

89,0

EN ISO 5163: 2005 (3)

15 °C’de yoğunluk

kg/m3

743

756

EN ISO 3675 EN ISO 12185

Buhar basıncı

kPa

45,0

60,0

EN ISO 13016-1 (DVPE)

Su içeriği

Azami 0,05 % h/h at - 7 °C'de Görünüm: Temiz ve parlak

EN 12937

Distilasyon:

—70 °C’de buharlaştı

% v/v

18,0

46,0

EN-ISO 3405

—100 °C’de buharlaştı

% v/v

46,0

62,0

EN-ISO 3405

—150 °C’de buharlaştı

% v/v

75,0

94,0

EN-ISO 3405

— Nihai kaynama noktası

°C

170

210

EN-ISO 3405

Artık

% v/v

—

2,0

EN-ISO 3405

Hidrokarbon analizi:

— Olefinler

% v/v

3,0

18,0

EN 14517 EN 15553

— Aromatikler

% v/v

19,5

35,0

EN 14517 EN 15553

— Benzene

% v/v

—

1,0

EN 12177 EN 238, EN 14517

— Doymuş maddeler

% v/v

Rapor

EN 14517 EN 15553

Karbon/hidrojen oranı

Rapor

Karbon/oksijen oranı

Rapor

İndüksiyon dönemi (4)

dakika

480

EN-ISO 7536

Oksijen içeriği(5)

% m/m

3,3 (8)

3,7

EN 1601 EN 13132 EN 14517

Mevcut yakıt artığı

mg/ml

—

0,04

EN-ISO 6246

Kükürt içeriği (6)

mg/kg

—

EN ISO 20846 EN ISO 20884

Bakır korozyonu

(50 °C'de 3 saat)

değerlendirme

—

Sınıf 1

EN-ISO 2160

Kurşun içeriği

mg/l

—

EN 237

Fosfor içeriği (7)

mg/l

—

1,3

ASTM D 3231

Etanol (4)

% h/h

9,0 (8)

10,2 (8)

EN 22854

Notlar:

(1) Şartnamelerde belirtilen değerler "gerçek değerlerdir". Bunların sınır değerlerinin oluşturulmasında ISO 4259 “Petrol ürünleri - Test yöntemlerine göre hassas verilerin belirlenmesi ve uygulanması” standardı gereklilikleri uygulanmış ve bir asgari değer belirlenirken, sıfırın üzerinde 2R değerinde bir asgari fark hesaba katılmıştır; bir azami ve asgari değer belirlenirken asgari fark 4R'dir (R = tekrarlanabilirlik). Teknik nedenlerden dolayı gerekli olan bu tedbire rağmen, yakıt imalatçısı yine de öngörülen azami değerin 2R olduğu bir sıfır değerini ve azami ve asgari sınırların aktarılması durumunda ortalama değeri hedeflemelidir. Bir yakıtın şartnamelerdeki gereklilikleri yerine getirip getirmediğinin netleştirilmesi gerekirse, ISO 4259 standardının gereklilikleri uygulanmalıdır.

(2) Yukarıda listelenen özellikler için yayınlanan denk EN/ISO yöntemleri benimsenmelidir.

(3) EN 228:2008 uyarınca nihai sonuç hesaplanırken, MON ve RON için 0,2'lik bir düzeltme faktörü çıkarılacaktır.

(4) Yakıt, normalde rafineri benzin akışlarını dengelemek için kullanılan oksidasyon inhibitörleri ve metal deaktivatörler içerebilir, ancak deterjan/dispersiyon katkıları ve çözücü yağlar eklenmemelidir.

(5) EN 15376 standardının gerekliliklerini sağlayan etanol, referans yakıtına kasıtlı olarak eklenen tek oksijenattır.

(6) Tip 1 testi için kullanılan yakıtın gerçek kükürt içeriği bildirilmelidir.

(7) Bu referans yakıta fosfor, demir, manganez veya kurşun içeren bileşikler kasıtlı olarak eklenmez.

(8) İmalatçının tercihine bağlı olarak, SMB kategorisindeki motorlar için etanol içeriği ve karşılık gelen oksijen içeriği sıfır olabilir. Bu durumda, motor ailesine veya bir aile olmadığında motor tipine dair tüm testler, sıfır etanol içeren benzin kullanılarak gerçekleştirilmelidir.

2.2. Tip: Etanol (E85)

Parametre

Birim

Sınırlar (1)

Test Yöntemi

Asgari

Azami

Oktan sayısı araştırması, RON

95,0

—

EN ISO 5164

Motor oktan sayısı, MON

85,0

—

EN ISO 5163

15 °C'de yoğunluk

kg/m3

Rapor

ISO 3675

Buhar basıncı

kPa

40,0

60,0

EN ISO 13016-1 (DVPE)

Kükürt içeriği (2)

mg/kg

—

EN 15485 veya EN 15486

Oksidasyon kararlılığı

Dakika

360

EN ISO 7536

Mevcut yakıt artığı içeriği (çözücüyle yıkanmış)

mg/100ml

—

EN-ISO 6246

Görünüm

Bu, hangisi daha yüksekse, ortam sıcaklığında veya 15 °C'de belirlenmelidir.

Temiz ve parlak, görünürde asılı veya çökmüş kirletici maddeler yok

Görsel muayene

Etanol ve daha yüksek alkoller (3)

% v/v

EN 1601 EN 13132 EN 14517 E DIN 51627-3

Daha yüksek alkoller (C3-C8)

% v/v

—

2,0

E DIN 51627-3

Metanol

% v/v

1,00

E DIN 51627-3

Benzin (4)

% v/v

Denge

EN 228

Fosfor

mg/l

0,20 (5)

EN 15487

Su içeriği

% v/v

0,300

EN 15489 veya EN 15692

İnorganik klorür içeriği

mg/l

EN 15492

pHe

6,5

9,0

EN 15490

Bakır şerit korozyonu (50 °C'de 3 saat)

Rating

Class 1

EN ISO 2160

Asitlik (asetik asit olarak CH3COOH)

% m/m (mg/l)

—

0,0050

(40)

EN 15491

Elektirik İletkenliği

μg/cm

1,5

DIN 51627-4 veya prEN 15938

Karbon/hidrojen oranı

Rapor

Karbon/oksijen oranı

Rapor

Notlar:

(2) Emisyon testleri için kullanılan yakıtın gerçek kükürt içeriği bildirilmelidir.

(3) EN 15376 standardının gerekliliklerini sağlayan etanol, bu referans yakıta kasıtlı olarak eklenen tek oksijenattır.

(4) Kurşunsuz benzin içeriği, 100 eksi su, alkol, MTBE ve ETBE % içerikleri toplamı olarak belirlenebilir.

(5) Bu referans yakıta fosfor, demir, manganez veya kurşun içeren bileşikler kasıtlı olarak eklenmez.

3. Tek yakıtlı ve iki yakıtlı motorlara yönelik gaz yakıtlarla ilgili teknik veriler

3.1. Tip: LPG

Parametre

Birim

Yakıt A

Yakıt B

Test yöntemi

Bileşim:

EN 27941

C3-içeriği

% v/v

30 ± 2

85 ± 2

C4-içeriği

% v/v

Denge (1)

< C3, > C4

% v/v

Azami 2

Parametre

Birim

Yakıt A

Yakıt B

Test yöntemi

Olefinler

% v/v

Azami 12

Azami 15

Buharlaşma artığı

mg/kg

Azami 50

EN 15470

0 °C'de su

Serbest

EN 15469

Koku maddesi dahil toplam kükürt içeriği

mg/kg

Azami 10

EN 24260, ASTM D 3246, ASTM 6667

Hidrojen sülfür

Yok

EN ISO 8819

Bakır şerit korozyonu (40 °C'de 1 saat)

oranlama

Sınıf 1

ISO 6251 (2)

Koku

Karakteristik

Motor oktan sayısı (3)

Asgari 89,0

EN 589 Ek B

Notlar:

(1)Denge şu şekilde okunmalıdır: denge = 100 - C3 - < C3 - > C4.

(2)Bu yöntem, numune korozyon inhibitörleri veya numunenin bakır şeridi aşındırıcılığını azaltan diğer kimyasallar içeriyorsa, aşındırıcı malzemelerin varlığını doğru bir şekilde belirleyemeyebilir. Bu nedenle, bu tür bileşiklerin yalnızca test yöntemini etkilemek amacıyla eklenmesi yasaktır.

(3)Motor imalatçısının talebi üzerine, tip onayı testlerini gerçekleştirmek için daha yüksek bir MON kullanılabilir.

3.2. Tip: Doğalgaz/Biyometan

3.2.1. Sabit özelliklere sahip (örneğin kapalı bir kaptan alınan) referans yakıtlara ilişkin şartname

Bu bentte belirtilen referans yakıtlara alternatif olarak, 3.2.2 bendindeki denk yakıtlar kullanılabilir.

Özellikler

Birimler

Baz değer

Sınırlar

Test yöntemi

asgari

azami

Referans yakıt GR

Bileşim:

Metan

Ethane

Denge (1)

% mol

—

ISO 6974

Kükürt içeriği

mg/m3 (2)

—

ISO 6326-5

Notlar:

(1)Atıllar (N2'den farklı) + C2+

(2)293,2 K (20 °C) ve 101,3 kPa altında belirlenecek değer.

Referans yakıt G23

Bileşim:

Metan

92,5

91,5

93,5

Denge (1)

% mol

—

ISO 6974

% mol

7,5

6,5

8,5

Kükürt içeriği

mg/m3 (2)

—

ISO 6326-5

Notlar:

(1)Asal gazlar (N2'den farklı) + C2+ C2+

(2)293,2 K (20 °C) ve 101,3 kPa altında belirlenecek değer.

Referans yakıt G25

Bileşim:

Metan

% mol

Denge (1)

% mol

—

ISO 6974

% mol

Kükürt içeriği

mg/m3 (2)

—

ISO 6326-5

Notlar:

(1)Asal gazlar (N2'den farklı) + C2+ C2+

(2)293,2 K (20 °C) ve 101,3 kPa altında belirlenecek değer.

Referans yakıt G20

Bileşim:

Metan

% mol

100

ISO 6974

Denge (1)

% mol

—

ISO 6974

% mole

ISO 6974

Kükürt içeriği

mg/m3(2)

—

ISO 6326-5

Wobbe Indeksi

(net)

MJ/m3(3)

48,2

47,2

49,2

(1)Asal gazlar(inerts) (N2'den farklı) + C2 + C2+.

(2)293,2 K (20 °C) ve 101,3 kPa altında belirlenecek değer.

(3)273,2 K (0 °C) ve 101,3 kPa altında belirlenecek değer.

3.2.2. Yerinde ölçümle belirlenen gaz özelliklerine sahip diğer gazların karışımı ile birlikte bir boru hattından beslenen referans yakıta ilişkin şartname

Bu bentte belirtilen referans yakıtlara alternatif olarak, 3.2.1 bendindeki denk referans yakıtlar kullanılabilir.

3.2.2.1. Her boru hattı referans yakıtının (GR, G20, ...) temeli, bir şebeke gazı dağıtım ağından çekilen, Tablo 9.1 içindeki ilgili lambda kayması Sλ şartını sağlamak için, aşağıdaki ticari olarak1 bulunabilen gazlardan biri veya birkaçının bir karışımı ile harmanlanmış gazlar:

(a) Karbon dioksit.

(b) Etan.

(d) Nitrojen.

(e) Propan.

3.2.2.2. Elde edilen boru hattı gazı ve karışım gazı karışımının Sλ değeri, belirtilen referans yakıt için Tablo 9.1'de belirtilen aralık dahilinde olmalıdır.

Tablo 9.1

Her referans yakıt için gereken Sλ aralığı

Referans yakıt

Asgari Sλ

Azami Sλ

GR(1)

0,87

0,95

G20

0,97

1,03

G23

1,05

1,10

G25

1,12

1,20

(1) Motorun, Metan Numarası (MN) 70'den küçük olan bir gaz karışımı ile test edilmesi gerekmez. GR için istenen Sλ aralığının 70'ten daha düşük bir MN ile sonuçlanması durumunda, MN değeri olarak en az 70 elde edilinceye kadar gerektikçe GR için Sλ değeri ayarlanabilir.

3.2.2.3. Her test uygulamasına ilişkin motor testi raporu aşağıdakileri içerir:

(a) 3.2.2.1 bendindeki listeden seçilen karışım gazları.

(b) Elde edilen yakıt karışımı için Sλ değeri.

3.2.2.4. Boru hattı ve karışım gazlarının özelliklerinin belirlenmesi, elde edilen gaz karışımı için Sλ ve MN değerlerinin belirlenmesi ve karışımın test sırasında muhafaza edildiğinin doğrulanması ile ilgili olarak 1. ve 2. Açıklayıcı Eklerin gereklilikleri yerine getirilir.

3.2.2.5. Bir veya daha fazla gaz akışının (boru hattı gazı veya karışım gazları) önemsiz bir orandan daha büyük oranda CO2 içermesi durumunda, VII’nci Ek içindeki spesifik CO2 emisyonları hesaplaması, 3. Açıklayıcı Ek uyarınca düzeltilir.

Kalibrasyon gazının bu amaç için kullanılması gerekmez.

1. Açıklayıcı Ek

Boru hattı gazı ile diğer gaz karışımlarını içeren referans gaz yakıtlar kullanılarak emisyon testi yapılmasına ilişkin ilave şartlar

1. Gaz analiz ve gaz akış ölçümü yöntemi

1.1. Bu Açıklayıcı Ekin amaçları doğrultusunda, gerekirse gazın bileşimi, EN ISO 6974 uyarınca gaz kromatografisi kullanılarak gazın analiz edilmesi ile veya en azından benzer bir doğruluk ve tekrarlanabilirlik düzeyine ulaşan alternatif bir teknik ile belirlenmelidir.

1.2. Bu Açıklayıcı Ekin amacı doğrultusunda, gerekirse gaz akışı ölçümü, kütle bazlı bir debimetre kullanılarak gerçekleştirilmelidir.

2. Gelen şebeke gazı arzının analizi ve akış hızı

2.1. Şebeke gazı arzının bileşimi, karışım harmanlama sisteminden önce analiz edilmelidir.

2.2. Karışım harmanlama sistemine giren şebeke gazının akış hızı ölçülmelidir.

3. Karışım analizi ve akış hızı

3.1. Bir karışım için (örneğin, gaz tedarikçisi tarafından verilen) geçerli bir analiz sertifikası varsa, bu sertifika, söz konusu karışım bileşiminin kaynağı olarak kullanılabilir. Bu durumda, bu karışım bileşiminin yerinde analizine izin verilmeli, ancak bu şart koşulmamalıdır.

3.2. Bir karışım için geçerli bir analiz sertifikası yoksa, söz konusu karışımın bileşimi analiz edilmelidir.

3.3. Karışım harmanlama sistemine giren her karışımın akış hızı ölçülmelidir.

4. Harmanlanmış gaz analizi

4.1. Karışım harmanlama sisteminden çıktıktan sonra motora beslenen gazın bileşiminin analizine, 2.1 ve 3.1 bentlerinin gerektirdiği analize ek olarak veya alternatif olarak izin verilmeli, ancak bu şart koşulmamalıdır.

5. Harmanlanmış gaza ait Sλ ve MN değerlerinin hesaplaması

5.1. EN16726:2015 uyarınca MN değerini hesaplamak için, 2.1 bendi, 3.1 bendi veya 3.2 bendi ve yerine göre, 4.1 bendi uyarınca gaz analizi sonuçları ile birlikte 2.2 ve 3.3 bentleri uyarınca ölçülen gaz kütle akış hızı kullanılmalıdır. 2. Açıklayıcı Ekte belirtilen prosedür uyarınca Sλ değerini hesaplamak için aynı veri seti kullanılmalıdır.

6. Test sırasında gaz karışımının kontrolü ve doğrulanması

6.1. Test sırasında gaz karışımının kontrolü ve doğrulanması, ya bir açık çevrim ya da bir kapalı çevrim kontrol sistemi kullanılarak yapılmalıdır.

6.2. Açık çevrim karışım kontrol sistemi

6.2.1. Bu durumda gaz analizi, akış ölçümleri ve 1 ila 4. Bölümlerde belirtilen hesaplamalar emisyon analizinden önce yapılmalıdır.

6.2.2. Şebeke gazının ve karışımların oranı, Sλ'nın Tablo 9.1 içindeki ilgili referans yakıt için izin verilen aralık dahilinde olmasını sağlayacak şekilde ayarlanmalıdır.

6.2.3. Nispi oranlar belirlendiğinde, bunlar emisyon testi boyunca korunmalıdır. Nispi oranların korunması için münferit akış hızlarında ayarlamalara izin verilmelidir.

6.2.4. Emisyon testi tamamlandığında, gaz bileşimi analizi, akış ölçümleri ve 2 ila 5. Bölümlerde belirtilen hesaplamalar tekrarlanmalıdır. Testin geçerli sayılması için Sλ değeri, Tablo 9.1 içindeki ilgili referans yakıt için belirtilen aralık dahilinde kalmalıdır.

6.3. Kapalı çevrim karışım kontrol sistemi

6.3.1. Bu durumda, gaz bileşimi analizi, akış ölçümleri ve 2 ila 5. Bölümlerde belirtilen hesaplamalar, emisyon testi sırasında aralıklarla gerçekleştirilmelidir. Aralıklar, gaz kromatografın frekans kabiliyeti ve ona karşılık gelen hesaplama sistemi göz önüne alınarak seçilmelidir.

6.3.2. Periyodik ölçümlerden ve hesaplamalardan elde edilen sonuçlar, ilgili referans yakıt için Sλ değerini Tablo 9.1 içinde belirtilen aralık dahilinde tutmak için şebeke gazının ve karışımın nispi oranlarını ayarlamak için kullanılmalıdır. Ayarlama sıklığı, ölçüm sıklığını aşmamalıdır.

6.3.3. Testin geçerli sayılması için Sλ değeri, ölçüm noktalarının en az % 90'ında ilgili referans yakıt için Tablo 9.1 içinde belirtilen aralık dahilinde olmalıdır.

2. Açıklayıcı Ek

λ-değiştirme faktörünün (Sλ) hesaplanması

1. Hesaplama

λ-değiştirme faktörü (Sλ) , (9-1) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(9-1)

Burada:

Sλ

λ-değiştirme faktörü;

inert %

Yakıttaki soy gazların (yani N2, CO2, He ve benzeri) hacimce yüzdesi.

Yakıttaki orjinal oksijenin hacimce yüzdesi.

n and m

Yakıt hidrokarbonlarını temsil eden ortalama CnHm, yani:

(9-2)

(9- 3)

Burada:

CH4

Yakıttaki metanın hacim yüzdesi;

Yakıttaki tüm C2 hidrokarbonların (örneğin: C2H6, C2H4 ve benzeri) hacimce yüzdesi;

Yakıttaki tüm C3 hidrokarbonların (örneğin: C3H8, C3H6 ve benzeri) hacimce yüzdesi;

Yakıttaki tüm C4 hidrokarbonların (örneğin: C4H10, C4H8 ve bnezeri) hacimce yüzdesi;

Yakıttaki tüm C5 hidrokarbonların (örneğin: C5H12, C5H10 ve benzeri) hacimce yüzdesi;

Diluent

Yakıttaki seyreltme gazlarının (yani O2*, N2, CO2, He ve benzeri).

2. λ-değiştirme faktörü Sλ'nın hesaplanmasına ilişkin örnekler:

Örnek 1: G25: CH4 = %86, N2 = %14 (hacimce)

Örnek 2: GR: CH4 = 87 %, C2H6 = 13 % (hacimce)

Örnek 3: USA: CH4 = %89 C2H6 = %4,5, C3H8 = %2,3, C6H14 = %0,2, O2 = %0,6, N2 = %4

Yukarıdaki denkleme alternatif olarak, Sλ değeri, saf metanın stokiyometrik hava talebinin, aşağıda belirtilen motora beslenen yakıt harmanının stokiyometrik hava talebine oranı kullanılarak hesaplanabilir.

Lambda değiştirme faktörü (Sλ), saf metanın oksijen talebine bağlı olarak tüm yakıt harmanlarının oksijen talebini ifade eder. Oksijen talebi, reaksiyon ortaklarının stokiyometrik bir bileşiminde metanı tam yanma ürünlerine (yani karbon dioksit ve suya) oksitlemek için gereken oksijen miktarı anlamına gelir.

Saf metanın yanmasına ilişkin reaksiyon (9-4) numaralı denklemde belirtildiği gibidir:

1 · CH4 + 2 · O2 → 1 · CO2 + 2 · H2O

(9-4)

Bu durumda, reaksiyon ortaklarının stokiyometrik bileşimi içindeki moleküllerin oranı tam 2'dir:

Burada:

nO2

Oksijen molekülü sayısı

nCH4

Metan molekülü sayısı

Bu nedenle, saf metan için oksijen talebi:

nO2

2 ·nCH4 [nCH4]= 1 kmol’ün referans değeri ile birlikte.

Sλ'in değeri, oksijen ve metanın stokiyometrik bileşim oranının, motora beslenen oksijen ve yakıt karışımının stokiyometrik bileşim oranına oranı kullanılarak (9-5) numaralı denklemde belirtilen şekilde belirlenebilir:

(9-5)

Burada:

nblend

Yakıt harmanının molekül sayısı

(nO2)blend

Oksijen ve motora beslenen yakıt harmanının stokiyometrik bileşimi içindeki moleküllerin oranı

Hava %21 oksijen içerdiğinden, herhangi bir yakıtın stokiyometrik hava talebi Lst, (9-6) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

(9-6)

Burada:

Lst,fuel

Yakıt için stokiyometrik hava talebi

nO2fuel

Yakıt için stokiyometrik oksijen ihtiyacı

Sonuç olarak Sλ'in değeri, hava ve metanın stokiyometrik bileşim oranının, motora beslenen hava ve yakıt karışımının stokiyometrik bileşim oranına oranı, yani metanın stokiyometrik hava talebi oranının, motora beslenen yakıt karışımının stokiyometrik hava talebine oranına oranı kullanılarak (9-7) numaralı denklemde belirtilen şekilde belirlenebilir:

(9-7)

Bu nedenle, stokiyometrik hava talebini gösteren her hesaplama, Lambda-değiştirme faktörünü ifade etmek için kullanılabilir.

3. Açıklayıcı Ek

Gaz yakıt içindeki CO2'den kaynaklanan, egzoz gazı içindeki CO2 bakımından düzeltme

1. Gaz yakıt akışı içindeki anlık CO2 kütle akış hızı

1.1. Gaz bileşimi ve gaz akışı, 1. Açıklayıcı Ekin 1 ila 4. Bölümlerindeki şartlar uyarınca belirlenmelidir.

1.2. Motora beslenen bir gaz akışında anlık CO2 kütle akış hızı (9-8) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

ṁ CO2i = (MCO2/Mstream) · xCO2i · ṁstreami

(9-8)

Burada:

ṁCO2i

Gaz akışından kaynaklanan anlık CO2 kütle akış hızı [g/s]

ṁstreami,

Gaz akışının anlık kütle akış hızı [g/s]

xCO2i

Gaz akışı içindeki molar CO2 oranı [-]

MCO2

Molar CO2 kütlesi [g/mol]

Mstream

Molar gaz akışı kütlesi [g/mol]

Mstream, (9-9) numaralı denklem ile, ölçülen tüm bileşenlerden (1, 2, ..., n) hesaplanmalıdır.

Mstream = x1 · M1 + x2 · M2 + … + xn· Mn

(9-9)

Burada:

X1, 2,…n

Gaz akışı içinde ölçülen her bileşenin (CH4, CO2, ...) molar oranı [-]

M1, 2,…n

Gaz akışı içinde ölçülen her bileşenin molar kütlesi [g/mol]

1.3. Motora giren gaz yakıtın içindeki toplam CO2 kütle akış hızını belirlemek için, gaz harmanlama sistemine giren, CO2 içeren her münferit gaz akışı için (9-8) numaralı denklemdeki hesaplama yapılmalı ve her gaz akışı için sonuç birbiriyle toplanmalı veya harmanlama sisteminden çıkan ve motora giren harmanlanmış gaz için (9-10) numaralı denklem ile hesaplama yapılmalıdır:

ṁCO2i, fuel = ṁCO2i, a + ṁCO2i, b + … + ṁCO2i, n

(9-10)

Burada:

ṁCO2i, fuel

Motora giren gaz yakıt içindeki CO2'den kaynaklanan anlık birleşik CO2 kütle akış hızı [g/s]

ṁCO2i, a, b, …, n

Her münferit gaz akışı içindeki CO2'den kaynaklanan anlık CO2 kütle akış hızı a, b, ..., n [g/s]

2. Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri ve RMC için spesifik CO2 emisyonlarının hesaplanması

2.1. Test başına yakıtın içindeki CO2'den kaynaklanan toplam CO2 emisyonu kütlesi mCO2,fuel [g/test], motora giren gaz yakıt içindeki CO2'nin anlık kütle akış hızının ṁCO2i,fuel [g/s], (9-11) numaralı denklem vasıtasıyla test çevrimi boyunca toplanmasıyla hesaplanmalıdır:

Burada:

Veri örnekleme hızı [Hz]

Ölçüm sayısı [-]

2.2. VII’nci Ekte yer alan (7-61), (7-63), (7-128) veya (7-130) numaralı denklemlerde spesifik emisyon sonucu CO2'yi [g/kWh] hesaplamak için kullanılan toplam CO2 emisyonu kütlesi mCO2 [g/test], bu denklemlerde düzeltilmiş mCO2 değeri, denklem (9-12) numaralı denklem ile hesaplanan düzeltilmiş mCO2,corr [g/test] değeri ile değiştirilmelidir.

mCO2, corr = mCO2 – mCO2, fuel

(9-12)

3. Ayrık mod NRSC için spesifik CO2 emisyonlarının hesaplanması

3.1. Saat başına yakıt içindeki CO2'den kaynaklanan ortalama CO2 emisyonu qm CO2,fuel veya ṁCO2 yakıt [g/saat], her münferit test modu için, ilgili test modunun örnekleme dönemi sırasında alınan, (9-10) numaralı denklemle bulunan anlık CO2ṁCO2i,fuel [g/s] kütle akış hızı ölçümleri kullanılarak (9-13) numaralı denklem ile hesaplanmalıdır:

Burada:

Test modu sırasında alınan ölçüm sayısı [-]

3.2. Spesifik emisyon sonucu CO2'yi [g/kWh] hesaplamak için VII’nci Ekte yer alan (7-64) veya (7-131) numaralı denklemlerde kullanılan her münferit test modu için ortalama CO2 emisyonu kütle akış hızı qmCO2 veya ṁCO2 [g/saat], bu denklemlerde, (9-14) veya (9-15) numaralı denklemler ile hesaplanan her münferit test modu için düzeltilmiş değer qmCO2,corr veya ṁCO2,corr [g/saat] ile değiştirilmelidir.

qmCO2, corr = qmCO2 – qmCO2, fuel

(9-14)

ṁCO2, corr = ṁCO2– ṁCO2, fuel

(9-15)

EK X

Bir motorun, egzoz arıtma sisteminden ayrı olarak teslim edilmesine ilişkin ayrıntılı teknik şartnameler ve koşullar

1.2016/1628/AB Yönetmeliğinin 35 inci maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen ayrı sevkiyat, imalatçı ve motoru monte eden OEM ayrı tüzel kişilikler olduğunda ve motor, imalatçı tarafından bir yerden egzoz arıtma sisteminden ayrı olarak sevk edildiğinde ve egzoz arıtma sistemi farklı bir yerden ve/veya farklı bir zamanda teslim edildiğinde gerçekleşir.

Bu durumda, imalatçı;

2.1 Motorun piyasaya arzından ve onaylanmış motor tipine uygun hale getirilmesinden sorumlu kabul edilir.

Motoru, OEM'e egzoz arıtma sisteminden ayrı olarak göndermeden önce, ayrı olarak sevk edilen parçalara ilişkin tüm siparişleri vermelidir.

OEM'e, egzoz arıtma sistemi de dahil olmak üzere, motora ait montaj talimatlarını ve ayrı olarak gönderilen parçalara ait tanıtıcı işaretleri ve motorun onaylı motor tipine veya motor ailesine göre düzgün çalışıp çalışmadığını kontrol etmek için gerekli bilgileri hazırlamalıdır.

2.4. Aşağıdakilere ait kayıtları tutmalıdır:

(1)OEM'e sunulan talimatlar.

(2)Ayrı olarak teslim edilen tüm parçaların listesi.

(3)OEM'den geri gönderilen, teslim edilen motorların 3. Bölüm uyarınca uygun hale getirilmiş olduklarını onaylayan kayıtlar.

2.4.1 Bu kayıtları en az 10 yıl saklamalıdır.

2.4.2. Talep üzerine onay kuruluşuna, Bakanlığa veya piyasa gözetimi otoritelerine bu kayıtları sunmalıdır.

2.5. 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 33 üncü maddesinin gerektirdiği yasal işaretlerin yanı sıra, söz konusu Yönetmeliğin 34 üncü maddesinin birinci fıkrası gereğince ve 2017/656/AB Tebliğinin III’üncü Ekinde belirtilen hükümler uyarınca, arıtma sistemi olmayan motora geçici bir işaret yapıştırılmasını sağlamalıdır.

2.6. Motorlardan ayrı olarak gönderilen parçaların tanıtıcı işaretlere (örneğin parça numaralarına) sahip olmasını sağlamalıdır.

2.7. Bir geçiş motoru durumunda, motorun (egzoz arıtma sistemi dahil), 2016/1628/AB Yönetmeliği III’üncü Ekinde belirtilen motorların, anılan Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ü), (oo) bentleri gereğince motor üretim tarihinin, piyasaya sürülme tarihinden önce olduğundan emin olmalıdır.

2.7.1 2.4 bendinde belirtilen kayıtlar, bir geçiş motorunun parçası olan egzoz arıtma sisteminin, üretim tarihinin egzoz arıtma sistemi üzerindeki işaretten açıkça görülmemesi durumunda, söz konusu tarihten önce üretildiğine dair kanıtı içermelidir.

3. OEM:

3. 1. Alınan talimatlara göre motorun onaylanan motor tipine veya motor ailesine uygun olduğunu ve monte edilen motorun onaylanan motor tipine göre düzgün çalışmasını sağlamak için gerekli tüm kontrollerin yapıldığını imalatçıya onaylamalıdır.

3.2. Bir OEM, bir imalatçıdan düzenli bir motor arzı aldığında, 3.1 bendinde belirtilen onay, taraflar arasında kararlaştırılan, ancak bir yılı geçmeyen düzenli aralıklarla sağlanabilir.

EK XI

Saha testi amacıyla geçici olarak piyasaya arza ilişkin ayrıntılı teknik şartnameler ve koşullar

Aşağıdaki koşullar, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 35 inci maddesinin 4 üncü fıkrası uyarınca saha testi yapılması amacıyla motorların geçici olarak piyasaya sürülmesi için uygulanır:

1. Motorun mülkiyeti, 5. bentte belirtilen prosedür tamamlanıncaya kadar imalatçıda kalır. Bu, OEM veya test prosedürüne katılan son kullanıcılarla bir finansal düzenleme yapılmasını engellemez.

2. İmalatçı, motoru piyasaya sürmeden önce, adını veya ticari markasını, motorun benzersiz motor kimlik numarasını, motorun üretim tarihini, motorun emisyon performansı ve OEM veya test prosedürüne katılan son kullanıcılar ile ilgili bilgileri belirterek bir üye devletin onay kuruluşunu bilgilendirmelidir.

3. Motorla beraber imalatçı tarafından verilen ve 2017/656/AB Tebliğinin II’nci Ekinde belirtilen hükümlerle uyumlu bir uygunluk beyanı teslim edilmelidir; bu uygunluk beyanında özellikle 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 35 inci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca geçici olarak piyasaya sürülen bir saha testi motoru olduğu belirtilmelidir.

4. Motor, 2017/656/AB Tebliğinin III’üncü Ekinde belirtilen yasal işaretleri taşımalıdır;

5. Testler tamamlandığında ve her halükârda motor piyasaya sürülmesinden 24 ay sonra, imalatçı, motorun ya piyasadan çekilmesini ya da 2016/1628/AB Yönetmeliğine uygun hale getirilmesini sağlamalıdır. İmalatçı; yapılan tercihi, yetkilendiren onay kuruluşuna bildirmelidir.

6. 5. bende bakılmaksızın imalatçı, uzatma talebi için gereken gerekçeyi sağlayarak aynı onay kuruluşu nezdinde, test süresinin 24 ay kadar daha uzatılması için başvuruda bulunabilir.

6.1. Onay kuruluşu haklı gördüğü takdirde uzatmaya izin verebilir. Bu durumda;

Ek süre için imalatçı tarafından yeni bir uygunluk beyanı verilir ve

Uzatma süresi sonunda veya her halükârda motor piyasaya sürüldükten 48 ay sonra, 5. bentte belirtilen hükümler uygulanır.

EK XII

Özel amaçlı motorlara ilişkin ayrıntılı teknik şartnameler ve koşullar

2016/1628/AB Yönetmeliğinin VI’ncı Ekinde belirtilen özel amaçlı motorlar için gaz ve partikül halindeki kirletici emisyon sınır değerlerini sağlayan motorların piyasaya sürülmesi için aşağıdaki koşullar geçerlidir :

1.İmalatçı, motoru piyasaya sürmeden önce, söz konusu Yönetmeliğin 35 inci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca motorun sadece potansiyel olarak patlayıcı ortamlarda kullanılacak karayolu dışında kullanılan bir hareketli makinaya monte edileceğinden emin olmak için veya söz konusu Yönetmeliğin 35 inci maddesinin altıncı fıkrası uyarınca bir ulusal kurtarma servisi tarafından kullanılan filikaların suya indirilmesi ve geri çekilmesi için makul tedbirleri almalıdır.

2.Birinci bendin amaçları açısından, motoru alan OEM veya iktisadi işletmeciden alınan, yalnızca bu tür özel amaçlar için kullanılacak olan karayolu dışında kullanılan bir hareketli makinaya monte edileceğini doğrulayan bir yazılı açıklama makul bir tedbir olarak kabul edilir.

3.İmalatçı ;

(1)2. bentte belirtilen yazılı açıklamayı en az 10 yıl boyunca saklamalı ve

(2)Talep üzerine onay kuruluşuna, Bakanlığa veya piyasa gözetimi otoritelerine sunmalıdır.

4.Motorla beraber imalatçı tarafından verilen ve 2017/656/AB Tebliğinin II’nci Ekinde belirtilen hükümlerle uyumlu bir uygunluk beyanı teslim edilmelidir. Bu uygunluk beyanında özellikle 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 35 inci maddesinin beşinci veya altıncı fıkralarında belirtilen koşullar altında piyasaya sürülen bir özel amaçlı motor olduğu belirtilmelidir.

5.Motor, 2017/656/AB Tebliğinin III’üncü Ekinde belirtilen yasal işaretleri taşımalıdır.

EK XIII

(Değişik:RG-27/9/2022-31966)(Bu değişiklik 1/10/2022 tarihinde yürürlüğe girer.)

Muadil motor tip onaylarının kabulü

1. NRE kategorisindeki motor aileleri veya motor tipleri için aşağıdaki tip onayları ve yerine göre ilgili yasal işaretleme, 2016/1628/AB Yönetmeliği uyarınca verilen AB tip onaylarına ve gereken yasal işaretlere denk olarak kabul edilmelidir:

(1)Bir teknik servis, motor tipinin aşağıdaki gereklilikleri sağladığını teyit ettiğinde, 3/8/2011 tarihli ve 28014 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ağır Hizmet Araçlarından Çıkan Emisyonlar (Euro 6) Bakımından ve Araç Tamir ve Bakım Bilgilerine Erişim Konusunda Motorlu Araçların Tip Onayına İlişkin Yönetmeliğe ((AT) 595/2009) ve onun uygulama gereklerine uygun olarak verilmiş AB tip onayları:

(a)2016/1628/AB Yönetmeliğinin 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca, motorun sadece IWP ve IWA kategorilerindeki V. faz motorların yerine özellikle kullanılması amaçlandığında, bu Tebliğin IV’üncü Ekinin 2. Açıklayıcı Ekinde belirtilen şartları veya,

(b)(a) alt bendi kapsamına girmeyen motorlar için bu Tebliğin IV’üncü Ekin 1. Açıklayıcı Ekinde belirtilen şartlar.

(2) Bir onay kuruluşunun, imalatçının 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 20 nci maddesinde belirtilen yükümlülüklere uyduğunu teyit etmesi durumunda ve bir teknik servis, motor tipinin aşağıdaki gereklilikleri sağladığını teyit ettiğinde, 49 sayılı BM/AEK Düzenlemesi değişiklikleri 06 serisine uygun tip onayları:

(a) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca, motorun sadece IWP ve IWA kategorilerindeki faz V motorların yerine özellikle kullanılması amaçlandığında, bu Tebliğin IV’üncü Ekinin 2. Açıklayıcı Ekinde belirtilen şartlar veya,

(b) (a) alt bendi kapsamına girmeyen motorlar için bu Tebliğin IV’üncü Ekinin 1. Açıklayıcı Ekinde belirtilen şartlar.

(3) 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 20 nci maddesinde belirtilen yükümlülüklere imalatçının uyduğunu bir onay kuruluşu teyit etmesi durumunda, 2016/1626/AB Yönetmeliğinin Ek I’nin Tablo I-1'de belirtildiği gibi, motor ailelerinin veya NRE kategorisinin motor tiplerinin 96 sayılı BM/AEK Düzenlemesi değişiklikleri 05 serisine uygun tip onayları.

2. NRG, NRSh, NRS, SMB ve ATS kategorilerindeki motor aileleri veya motor tipleri için, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin Ek I'inde Tablo I-2, I-3, I-4 ve I-9 ila I-10'unda belirtilen motor kategorilerine karşılık gelen motorların 96 Sayılı BM/AEK Düzenlemesi değişiklikleri 05 serisine uygun tip onayları uygulanabilir olduğunda ilgili yasal işaretlemesi, 2016/1628/AB Yönetmeliği uyarınca verilen AB tip onaylarına ve gerekli yasal işaretlemeye bir onay kuruluşunun imalatçının 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 20 nci maddesinde belirtilen yükümlülüklere uyduğunu onaylaması durumunda eşdeğer olarak kabul edilecektir.

3. Referans gücü 19 kW'tan az ve 560 kW'dan fazla olmayan NRE kategorisine ait, 2016/1628/AB Yönetmeliğin 35 inci maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları kapsamına giren özel amaçlı motorlar (SPE) için 2016/1628/AB Yönetmeliğinin Ek VI'sı Tablo VI-1’de belirtilen NRE kategorisi motor tipleri ve ailelerinin 96 Sayılı BM/AEK Düzenlemesi değişiklikleri 02, 03 veya 04 serisine uygun Faz III A tip onayları ve uygulanabilir olduğunda ilgili yasal işaretlemesi, 2016/1628/AB Yönetmeliği uyarınca verilen AB tip onaylarına ve gerekli yasal işaretlemeye eşdeğer olarak kabul edilecektir.

3.1. İlave şartlar

Üçüncü bent uyarınca bir AB tip onayına eşdeğer olarak kabul edilen bir tip onayına sahip motorlar, 2017/654/AB Tebliğinin Ek XII’sinde belirtilen gereklilikleri karşılamalıdır.

4. Aşağıda verilen emisyon fazları için aşağıda listelenen kategorilere ait motor ailelerinin veya motor tiplerinin BM/AEK Düzenlemelerine dayalı tip onayları ve uygulanabilir olduğunda ilgili yasal işaretlemeleri, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin uygulama ile ilgili geçici birinci maddesine uygun olarak 97/68/AT Yönetmeliği kapsamında verilen AB tip onaylarına ve gerekli yasal işaretlemeye eşdeğer olarak kabul edilecektir.

(1) Faz IV: 97/68/AT Yönetmeliğinde belirtildiği üzere, 96 Sayılı BM/AEK Düzenlemesi değişiklikleri 04 serisine uygun olarak Q ve R kategorisine ait motorların tip onayları.

(2) Faz IIIB: 96 Sayılı BM/AEK Düzenlemesi değişiklikleri 03 veya 04 serisine uygun olarak 97/68/AT Yönetmeliğinde belirtilen L, M, N ve P kategorilerine ait motorların tip onayları.

(3) Faz IIIA: 96 Sayılı BM/AEK Düzenlemesi değişiklikleri 02, 03 veya 04 serisine uygun olarak 97/68/AT Yönetmeliğinde belirtilen H, I, J ve K kategorilerine ait motorların tip onayları.

(4) Faz II: 96 Sayılı BM/AEK Düzenlemesi değişiklikleri 01, 02, 03 ve 04 serisine uygun olarak 97/68/AT Yönetmeliğinde belirtilen D, E, F ve G kategorilerine ait motorların tip onayları.

(5) Faz I: 96 Sayılı BM/AEK Düzenlemesi değişiklikleri 00 serisine uygun olarak 97/68/AT Yönetmeliğinde belirtilen A, B ve C kategorilerine ait motorların tip onayları.

4.1. Ek şartlar

Dördüncü bent uyarınca AB tip onayına eşdeğer olarak kabul edilen bir tip onayına sahip motorlara, 2016/1628/AB Yönetmeliği 32 nci maddesi ve 33 üncü maddesinin ikinci fıkrası ve 2017/656/AB Tebliğinin Ek II ve Ek III’ünde belirtildiği şekilde yasal işaretlemesinde tamamlayıcı ilave bilgiler ve uygunluk ifadesi eşlik etmelidir.

EK XIV

OEM'lere ilişkin ilgili bilgilerin ve talimatların ayrıntıları

1.2016/1628/AB Yönetmeliğinin 44 üncü maddesinin ikinci fıkrası gereğince imalatçı, karayolu dışında kullanılan hareketli makinalara monte edildiğinde motorun onaylanan motor tipine uygun olmasını sağlamak için ilgili tüm bilgileri ve talimatları OEM'e sağlamalıdır. Bu amaca yönelik talimatlar OEM'e açıkça belirtilmelidir.

2.Talimatlar basılı olarak veya yaygın olarak kullanılan bir elektronik formatta sağlanabilir.

3.Aynı talimatları gerektiren birkaç motorun aynı OEM'e satılması durumunda, yalnızca bir set talimat sağlanması gerekir.

4.OEM’e sağlanacak bilgi ve talimatlar en azından aşağıdakileri içermelidir:

(1)Emisyon kontrol sistemi de dahil olmak üzere motor tipinin emisyon performansına ulaşmak için emisyon kontrol sisteminin doğru çalışmasını sağlamak amacıyla dikkate alınması gereken montaj gereklilikleri.

(2)2017/656/AB Tebliğinin IV’üncü Ekinde belirtilen AB tip onayı sertifikasında belirtildiği gibi motorun montajı veya kullanımı ile ilgili özel koşullara veya kısıtlamalara dair bir tarif.

(3)Motor montajının, motorun sadece ait olduğu (alt) kategoriden daha katı gaz ve partikül kirletici emisyon sınırlarına sahip bir (alt) kategoriye karşılık gelen bir güç aralığında çalıştırılması için motoru kalıcı olarak kısıtlamaması gerektiğini belirten bir açıklama.

(4)Bu Tebliğin V’inci Ekinin uygulandığı motor aileleri için, geçerli kontrol alanının üst ve alt sınırları ve motor montajının, motorun sadece motorun tork eğrisi için kontrol alanının dışındaki devir ve yük noktalarında çalışmasını engellememesi gerektiğini belirten bir açıklama.

(5)Yerine göre, OEM tarafından sağlanan ve motorun parçası olmayan ve takıldığında motorun onaylı motor tipine uygun olmasını sağlamak için gerekli olan bileşenlere ilişkin tasarım gereklilikleri.

(6)Yerine göre, donmaya karşı koruma, ayıraç seviyesinin izlenmesi ve ayıraç numunelerinin alınması için araçlar da dahil olmak üzere ayıraç tankı için tasarım gereklilikleri.

(7)Yerine göre, ısıtılmamış bir ayıraç sisteminin olası montajı hakkında bilgi.

(8)Yerine göre, motorun yalnızca kar püskürtücülere monte edilmek üzere tasarlandığını belirten bir açıklama.

(9)Yerine göre, OEM’in bu Tebliğin IV’üncü Ekinin 1 ila 4. Açıklayıcı Eklerinde belirtildiği gibi bir uyarı sistemi sağlaması gerektiğini belirten bir açıklama.

(10)Yerine göre, motor ile karayolu dışında kullanılan hareketli makina arasındaki, (9) numaralı bentte belirtilen operatör uyarı sistemi arayüzü hakkında bilgi.

(11)Yerine göre, motor ile karayolu dışında kullanılan hareketli makina arasındaki, IV’üncü Ekin 1. Açıklayıcı Ekinin 5. Bölümünde belirtilen operatör ikna sistemi arayüzü hakkında bilgi.

(12)Yerine göre, IV’üncü Ekin 1. Açıklayıcı Ekinin 5.2.1 bendinde tanımlanan operatör ikna sisteminin geçici olarak devre dışı bırakılmasına yönelik bir imkan hakkında bilgi.

(13)Yerine göre, IV’üncü Ekin 1. Açıklayıcı Ekinin 5.5 bendinde tanımlanan ikna geçersiz kılma işlevi hakkında bilgi.

(14)Iki yakıtlı motorlar durumunda;

(a)OEM’in, VIII’inci Ekin 4.3.1 bendinde belirtilen şekilde bir iki yakıtlı işletim modu göstergesi sağlaması gerektiğini belirten bir açıklama.

(b)OEM’in, VIII’inci Ekin 4.3.2 bendinde belirtilen şekilde bir iki yakıtlı uyarı sistemi sağlaması gerektiğini belirten bir açıklama.

(c)Motor ile karayolu dışında kullanılan hareketli makina arasındaki, (a) ve (b) alt bentlerinde belirtilen operatör gösterge ve uyarı sistemi arayüzü hakkında bilgi.

(15)2017/656/AB Tebliğinin IX’uncu Ekinin 1.1.1.2 bendinde belirtilen bir veya birkaç başka iç su yolu uygulamasında kullanılması onaylanmış olan, IWP kategorisindeki değişken devirli bir motor durumunda, motorun tip onayı aldığı ve monte edildiğinde ayarlanabilecek her (alt) kategori ve çalışma modu (devir çalışması) ile ilgili ayrıntılar.

(16)2017/656/AB Tebliğinin IX’uncu Ekinin 1.1.2.3 bendinde belirtilen alternatif devirlerle donatılmış bir sabit devirli motor olması durumunda;

(a)Motorun montajının aşağıdakileri sağlayacağına dair bir açıklama:

(i)Sabit devir motor kontrol ünitesini alternatif bir devire sıfırlamadan önce motor durdurulur ve

(ii)Sabit devir motor kontrol ünitesini, sadece motor imalatçısı tarafından izin verilen alternatif devirlere ayarlanır.

(b)Motorun tip onayı aldığı ve monte edildiğinde ayarlanabilecek her (alt) kategori ve çalışma moduna (devir çalışması) ilişkin ayrıntılar.

(17)2016/1628/AB Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (v) bendinde izin verilen şekilde motorun çalıştırılması ve kapatılması için bir rölanti devri ile donatılmış olması durumunda, motorun kurulumunun, motora yük talebini yüksüz ayardan artırmadan önce sabit devirli motor kontrol ünitesi işlevinin devreye girmesini sağlaması gerektiğini belirten bir açıklama.

5.2016/1628/AB Yönetmeliğinin 44 üncü maddesinin üçüncü fıkrası gereğince imalatçı, bu Tebliğin XV’inci Eki uyarınca OEM'in son kullanıcılara sağlayacağı tüm bilgileri ve gerekli talimatları OEM'e sağlamalıdır.

6.2016/1628/AB Yönetmeliğinin 44 üncü maddesinin dördüncü fıkrası gereğince imalatçı, AB tip onayı sürecinde belirlenen ve AB tip onayı sertifikası içinde kaydedilen g/kWh cinsinden karbondioksit (CO2) emisyonları değerini OEM'e sağlamalıdır. Bu değer, OEM tarafından aşağıdaki açıklamayla birlikte son kullanıcılara sağlanmalıdır:

"Bu CO2 ölçümü, bir motor tipini (motor ailesi) temsil eden bir (ana) motorun laboratuvar koşullarında kararlı bir test çevrimi boyunca test edilmesi ile bulunur ve belirli bir motorun performansına ilişkin herhangi bir garanti ima veya ifade etmez."

EK XV

Son kullanıcılara ilişkin ilgili bilgilerin ve talimatların ayrıntıları

1. OEM, motorun gaz ve partikül kirletici emisyonlarını onaylı motor tipi veya motor ailesi sınırları dahilinde tutmak amacıyla motorun doğru çalışması için gereken tüm bilgileri ve talimatları son kullanıcılara sağlamalıdır. Bu amaca yönelik talimatlar son kullanıcılara açıkça belirtilmelidir.

2. Son kullanıcılara yönelik talimatlar

2.1. Karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların son kullanıcılarına yönelik talimatlarda kullanılan dilin aynısı kullanılarak teknik olmayan ve açık bir şekilde yazılmış olmalıdır.

2.2. Basılı olarak veya alternatif olarak yaygın olarak kullanılan bir elektronik formatta sağlanmalıdır.

2.3. Karayolu dışında kullanılan makinalar için son kullanıcı talimatlarının bir parçası veya alternatif olarak ayrı bir doküman olabilir.

2.3.1. Son kullanıcılara, karayolu dışında kullanılan makinalara yönelik talimatlardan ayrı olarak teslim edildiğinde, aynı biçimde sağlanmalıdır.

3. Son kullanıcılara sağlanacak bilgi ve talimatlar en azından aşağıdakileri içermelidir:

(1)2017/656/AB Tebliğinin IV’üncü Ekinde belirtilen AB tip onayı sertifikasında belirtildiği gibi, motorun kullanımı ile ilgili özel koşullara veya kısıtlamalara dair bir tarif.

(2)Motorun emisyon performansını motor kategorisi için geçerli olan şartlar dahilinde tutmak amacıyla, emisyon kontrol sistemi dahil motorun işletilmesinin, kullanımının ve bakımının son kullanıcılara verilen talimatlar uyarınca yapılması gerektiğini belirten bir açıklama.

(3)Özellikle bir egzoz gazı devri daiminin (EGR) veya bir ayıraç dozaj sisteminin devre dışı bırakılması veya bakımının yapılmaması ile ilgili olarak, motor emisyon kontrol sisteminin kasıtlı kurcalanmaması veya yanlış kullanılmaması gerektiğini belirten bir açıklama.

(4)Bu Bölümün (5) ve (6) numaralı bentlerinde anılan uyarılarda belirtilen düzeltme tedbirleri uyarınca emisyon kontrol sisteminin yanlış her çalıştırma, kullanım veya bakımı düzeltmek için derhal harekete geçmenin gerekli olduğunu belirten bir açıklama.

(5)İlgili uyarı sinyalleri ve ilgili düzeltme tedbirleri ile birlikte, monte edilen motorun yanlış çalışması, kullanımı veya bakımı ile oluşan olası emisyon kontrol sistemi arızalarına ilişkin ayrıntılı açıklamalar.

(6)İlgili uyarı sinyalleri ve ilgili düzeltme tedbirleri ile birlikte, karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların, motor emisyon kontrol sisteminin arızalanmasına yol açacak olası yanlış kullanımına ilişkin ayrıntılı açıklamalar.

(7)Yerine göre, ısıtmasız bir ayıraç tankı ve dozaj sisteminin olası kullanımı hakkında bilgi.

(8)Yerine göre, motorun yalnızca kar püskürtücülerde kullanılmak üzere tasarlandığını belirten bir açıklama.

(9)Bu Tebliğin IV’üncü Ekinin 1. Açıklayıcı Ekinin 4. Bölümü (kategori: NRE, NRG, IWP, IWA veya RLR) ve/veya IV’üncü Ekin 4. Açıklayıcı Ekinin 4. Bölümü (kategori: NRE, NRG, IWP, IWA veya RLR) veya IV’üncü Ekin 3. Açıklayıcı Ekinin 3. Bölümü (kategori: RLL) içinde tanımlanan operatör uyarı sistemine sahip karayolu dışında kullanılan hareketli makinalar için, emisyon kontrol sistemi doğru çalışmadığında operatörün operatör uyarı sistemi tarafından bilgilendirileceğini belirten bir açıklama.

(10)IV’üncü Ekin 1. Açıklayıcı Ekinin 5. Bölümü (kategori NRE, NRG) içinde tanımlanan operatör ikna sistemine sahip karayolu dışında kullanılan hareketli makinalar için, operatör uyarı sinyallerini görmezden gelmenin, operatör ikna sisteminin devreye girmesine, karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların etkili şekilde çalışmaz hale gelmesine yol açacağını belirten bir açıklama.

(11)IV’üncü Ekin 1. Açıklayıcı Ekinin 5.5 bendinde tanımlanan ikna geçersiz kılma işlevine sahip karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların tüm motor gücünün açığa çıkarılması için bu işlevin çalışması hakkında bilgi.

(12)Yerine göre, uyarı sistemi sinyallerini dikkate almamanın ve kullanılıyorsa ayıracın yenilenmemesinin veya belirlenen sorunun düzeltilmesinin, performans ve arıza kayıtları bakımından sonuçları da dahil olmak üzere; Bu Bölümün (9), (10) ve (11) numaralı bentlerinde belirtilen operatör uyarı ve ikna sistemlerinin nasıl çalıştığına dair açıklamalar.

(13)Yetersiz ayıraç enjeksiyonu veya ayıraç kalitesine ilişkin dahili bilgisayar günlüklerindeki kayıtların, IV’ncü Ekin 2. Açıklayıcı Ekinin 4.1 bendi (kategori: IWP, IWA, RLR) uyarınca yapılması durumunda, ulusal denetim otoritelerinin bu kayıtları bir tarama aleti ile okuyabileceğini belirten bir açıklama.

(14)IV’üncü Ekin 1. Açıklayıcı Ekinin 5.2.1 bendinde tanımlanan operatör ikna sistemini devre dışı bırakma işlevine sahip karayolu dışında kullanılan hareketli makinalar için, bu işlevin çalışması hakkında bilgi ve bu işlevin sadece acil durumlarda devreye gireceğini, her devreye girmenin dahili bilgisayar günlüğüne kaydedileceğini ve ulusal denetim otoritelerinin bu kayıtları bir tarama aleti ile okuyabileceğini belirten bir açıklama.

(15)I’inci Ekin gerekliliklerini izleyen ve varsa uygun AB veya uluslararası standarda yapılan atıf da dahil olmak üzere, motor AB tip onayında belirtilen şartnamelere uygun olan emisyon kontrol sisteminin performansını korumak için gereken yakıt özellikleri hakkında bilgi, özellikle;

(a)Motorun dizel veya karayolu dışı dizel yakıt ile çalıştırılması durumunda, en çok 10 mg/kg kükürt içeriğine (son dağıtım noktasında 20 mg/kg), en az 45 setan sayısına ve en çok %8 v/v FAME içeriğine sahip bir yakıtın kullanılması gerektiğini belirten bir açıklama.

(b)İmalatçının beyan ettiği ve AB tip onayı belgesinde belirtildiği gibi ek yakıtların, yakıt karışımlarının veya yakıt emülsiyonlarının motorda kullanılmaya uygun olmaları durumunda bunlar belirtilmelidir.

(16)Emisyon kontrol sisteminin performansını korumak için gereken yağlama yağı özellikleri hakkında bilgi.

(17)Emisyon kontrol sisteminin bir ayıraç gerektirdiği durumlarda, ayıracın tipi, ayıracın solüsyon içindeki konsantrasyonu hakkında bilgi, çalışma sıcaklığı koşulları ve motorun AB tip onayında belirlenen şartlara uygun olarak kompozisyon ve kaliteye ilişkin uluslararası standartlara atıf da dahil olmak üzere söz konusu ayıracın özellikleri.

(18)Yerine göre, normal bakım aralıkları arasında sarf malzemesi ayıraçların operatör tarafından nasıl doldurulması gerektiğini belirten talimatlar. Bu talimatlarda, karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların kullanımına bağlı olarak operatörün ayıraç tankını nasıl doldurması gerektiği ve beklenen dolum sıklığı belirtilmelidir.

(19)Motorun emisyon performansını korumak amacıyla, ayıracın bu Bölümün (17) ve (18) numaralı bentlerinde belirtilen şartlar uyarınca kullanılması ve yeniden doldurulması gerektiğini belirten bir açıklama.

(20)Emisyonla ilgili kritik bileşenlerin planlı herhangi bir değişimi de dahil olmak üzere emisyonla ilgili planlı bakım gereklilikleri.

(21)İki yakıtlı motorlar durumunda:

(a)Yerine göre, VIII’inci Ekin 4.3 bendinde belirtilen iki yakıt göstergeleri hakkında bilgi.

(b)İki yakıtlı bir motorun, VIII’inci Ekin 4.2.2.1 bendinde tanımlanan servis modunda işlerlik kısıtlamaları olduğu durumlarda (IWP, IWA, RLL ve RLR kategorileri hariç), servis modunun devreye girmesinin, karayolu dışında kullanılan hareketli makinaların etkili şekilde çalışmaz hale gelmesine yol açacağını belirten bir açıklama.

(c)Tam motor gücünü açığa çıkarmak için bir ikna geçersiz kılma işlevi olduğunda, bu işlevin çalışması hakkında bilgi sağlanmalıdır.

(d)VIII’inci Ekin 4.2.2.2 bendi uyarınca iki yakıtlı bir motorun servis modunda çalışması durumunda (kategoriler: IWP, IWA, RLL ve RLR), servis modunun devreye girmesinin dahili bilgisayar günlüğüne kaydedileceğini ve ulusal denetim otoritelerinin bu kayıtları bir tarama aleti ile okuyabileceğini belirten bir açıklama.

4. 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 44 üncü maddesinin dördüncü fıkrası gereğince OEM, AB tip onayı sürecinde belirlenen ve AB tip onayı sertifikası içinde kaydedilen g/kWh cinsinden karbondioksit (CO2) emisyonları değerini, aşağıdaki açıklama eşliğinde son kullanıcılara sağlamalıdır:

EK XVI

Performans standartları ve teknik hizmetlerin değerlendirilmesi

1. Genel şartlar

Teknik servisler, 2016/1628/AB Yönetmeliği ve bu Tebliğ uyarınca belirli yeterlilik alanlarında uygun becerilerini, özel teknik bilgilerini ve kanıtlanmış deneyimlerini göstermelidir.

2. Teknik servislerin uyması gereken standartlar

2.1. 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 46 ncı maddesinde belirtilen farklı kategorilerdeki teknik servisler, 2007/46/AT Yönetmeliğinin () V’inci Ekinin 1. Açıklayıcı Ekinde listelenen, yürüttükleri faaliyetler bakımından ilgili olan standartlarla uyumlu olmalıdır.

2.2. Söz konusu Açıklayıcı Ekte,0 2007/46/AT Yönetmeliğinin 41 inci maddesine yapılan atıf, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 46 ncı maddesine yapılmış bir atıf olarak anlaşılmalıdır.

2.3. Söz konusu Açıklayıcı Ekte 2007/46/AT Yönetmeliği IV’üncü Ekine yapılan atıf, 2016/1628/AB Yönetmeliği ve bu Tebliğ uyarınca kabul edilen ve uygulama tasarruflarına yapılmış bir atıf olarak anlaşılmalıdır.

3. Teknik servislerin değerlendirilmesine ilişkin prosedür

3.1. Teknik servislerin 2016/1628/AB Yönetmeliğinin ve bu Tebliğ gerekliliklerine uygunluğu, 2007/46/AT Yönetmeliğinin V’inci Ekinin 2. Açıklayıcı Ekinde belirtilen prosedür uyarınca değerlendirilir.

3.2. 2007/46/AT Yönetmeliğinin V’inci Ekinin 2. Açıklayıcı Ekinde, 2007/46/AT Yönetmeliğinin 41 inci maddesine yapılan atıflar, 2016/1628/AB Yönetmeliğinin 49 uncu maddesine yapılmış atıflar olarak anlaşılmalıdır.

EK XVII

Kararlı durum ve süreksiz test çevrimlerinin özellikleri

1. Ayrık mod NRSC için test modlarına ve ağırlıklandırma faktörlerine ait tablolar 1. Açıklayıcı Ekte verilmiştir.

2. RMC için test modları ve ağırlıklandırma faktörleri tabloları 2. Açıklayıcı Ekte verilmiştir.

3. Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri için motor dinamometre programlarına ait tablolar 3. Açıklayıcı Ekte verilmiştir.

1. Açıklayıcı Ek

Kararlı durum ayrık mod NRSC

Tip C test çevrimleri

C1 çevrimi test modları ve ağırlıklandırma faktörleri tablosu

Mod numarası

Devir (a)

100 %

Orta

Rölanti

Tork (b) (%)

100

Ağırlıklandırma faktörü

0,15

0,1

0,15

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerine bakınız.

(b)% tork, komut verilen motor devrindeki azami torka bağlıdır.

C2 çevrimi test modları ve ağırlıklandırma faktörleri tablosu

Mod numarası

Devir (a)

100 %

Orta

Rölanti

Tork (b) (%)

100

Ağırlıklandırma faktörü

0,06

0,02

0,05

0,32

0,30

0,10

0,15

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerine bakınız.

(b)% tork, komut verilen motor devrindeki azami torka bağlıdır.

Tip D test çevrimleri

D2 çevrimi test modları ve ağırlıklandırma faktörleri tablosu

Mod numarası (çevrim D2)

Devir (a)

100 %

Tork (b) (%)

100

Ağırlıklandırma faktörü

0,05

0,25

0,3

0,1

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerine bakınız.

(b)% tork, komut verilen motor devrindeki azami torka bağlıdır.

Tip E test çevrimleri

Tip E çevrim test modları ve ağırlıklandırma faktörleri tablosu

Mod numarası (çevrim E2)

Devir (a)

100 %

Orta

Tork (b)(%)

100

Ağırlıklandırma faktörü

0,2

0,5

0,15

Mod numarası (çevrim E3)

Devir (a)(%)

100

Güç (c)(%)

100

Ağırlıklandırma faktörü

0,2

0,5

0,15

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerine bakınız.

(b)% tork, komut verilen motor devrinde imalatçı tarafından beyan edilen nominal net güce karşılık gelen torka bağlıdır.

(c)% güç, % 100 devirdeki azami nominal güce bağlıdır.

Tip F test çevrimleri

Tip F çevrim test modları ve ağırlıklandırma faktörleri tablosu

Mod numarası

Devir (a)

100 %

Orta

Rölanti

Güç (%)

100c

50c

Ağırlıklandırma faktörü

0,15

0,25

0,6

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerine bakınız.

(b)Bu moddaki % güç, mod 1'deki güce bağlıdır.

(c)Bu moddaki % güç, komut verilen motor devrindeki azami net güce bağlıdır.

(d) Bir münferit kontrol sistemi (yani çentik tipi kontroller) kullanan motorlar için mod 2, mod 2'ye en yakın çentikte veya nominal gücün % 35'inde çalışma olarak tanımlanır.

Tip G test çevrimleri

Tip G çevrim test modları ve ağırlıklandırma faktörleri tablosu

Tip G döngü test modları ve ağırlıklandırma faktörleri tablosu

Mod numarası (çevrim G1)

Devir (a)

100 %

Orta

Rölanti

Tork (b) %

100

Ağırlıklandırma faktörü

0,09

0,20

0,29

0,30

0,07

0,05

Mod numarası (çevrim G2)

Devir (a)

100 %

Orta

Rölanti

Tork (b) %

100

Ağırlıklandırma faktörü

0,09

0,20

0,29

0,30

0,07

0,05

Mod numarası (çevrim G3)

Devir (a)

100 %

Orta

Rölanti

Tork (b) %

100

Ağırlıklandırma faktörü

0,85

0,15

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerine bakınız.

(b)% tork, komut verilen motor devrindeki azami torka bağlıdır.

Tip H test çevrimleri

Tip H çevrim test modları ve ağırlıklandırma faktörleri tablosu

Mod numarası

Devir (a) (%)

100

Rölanti

Tork (b) (%)

100

Ağırlıklandırma faktörü

0,12

0,27

0,25

0,31

0,05

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerine bakınız.

(b)% tork, komut verilen motor devrindeki azami torka bağlıdır.

2. Açıklayıcı Ek

Kararlı durum artırımlı model çevrimleri (RMC)

Tip C test çevrimleri

RMC-C1 test modları tablosu

RMC Mod Numarası

Mod süresi (saniye)

Motor devri (a) (c)

Tork (%) (b) (c)

1a Kararlı durum

126

Rölanti

1b Geçiş

Doğrusal geçiş

2a Kararlı durum

159

Orta

100

2b Geçiş

Orta

Doğrusal geçiş

3a Kararlı durum

160

Orta

3b Geçiş

Orta

Doğrusal Geçiş

4a Kararlı durum

162

Orta

4b Geçiş

Doğrusal geçiş

5a Kararlı durum

246

100 %

100

5b Geçiş

100 %

Doğrusal geçiş

6a Kararlı durum

164

100 %

6b Geçiş

100 %

Doğrusal geçiş

7a Kararlı durum

248

100 %

7b Geçiş

100 %

Doğrusal geçiş

8a Kararlı durum

247

100 %

8b Geçiş

Doğrusal geçiş

9 Kararlı durum

128

Rölanti

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerinebakınız.

(b)% tork, komut verilen motor devrindeki azami torka bağlıdır.

(c)Bir moddan diğerine 20 saniyelik bir geçiş aşaması içinde ilerlenir. Geçiş aşamasında, mevcut modun tork ayarından bir sonraki modun tork ayarına doğrusal bir ilerleme komutu verilir ve devir ayarında bir değişiklik olursa, aynı anda motor devri için de benzer bir doğrusal ilerleme komutu verilir.

RMC-C2 test modları tablosu

RMC Mod Numarası

Mod süresi (saniye)

Motor devri (a) (c)

Tork (%) (b) (c)

1a Kararlı durum

119

Rölanti

1b Geçiş

Doğrusal geçiş

2a Kararlı durum

Orta

100

2b Geçiş

Orta

Doğrusal geçiş

3a Kararlı durum

150

Orta

3b Geçiş

Orta

Doğrusal geçiş

4a Kararlı durum

Orta

4b Geçiş

Orta

Doğrusal geçiş

5a Kararlı durum

513

Orta

5b Geçiş

Orta

Doğrusal geçiş

6a Kararlı durum

549

Orta

6b Geçiş

Doğrusal geçiş

7a Kararlı durum

100 %

7b Geçiş

Doğrusal geçiş

8 Kararlı durum

124

Rölanti

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerine bakınız.

(b)% tork, komut verilen motor devrindeki azami torka bağlıdır.

Tip D test çevrimleri

RMC-D2 test modları tablosu

RMC Mod Numarası

Mod süresi (saniye)

Motor devri (a) (c)

Tork (%) (b) (c)

1a Kararlı durum

100

1b Geçiş

100

Doğrusal geçiş

2a Kararlı durum

101

100

2b Geçiş

100

Doğrusal geçiş

3a Kararlı durum

277

100

3b Geçiş

100

Doğrusal geçiş

4a Kararlı durum

339

100

4b Geçiş

100

Doğrusal geçiş

5 Kararlı durum

350

100

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerine bakınız.

(b)% tork, komut verilen motor devrindeki azami torka bağlıdır.

Tip E test çevrimleri

RMC-E2 test modları tablosu

RMC Mod Numarası

Mod süresi (saniye)

Motor devri (a) (c)

Tork (%) (b) (c)

1a Kararlı durum

229

100

1b Geçiş

100

Doğrusal geçiş

2a Kararlı durum

166

100

2b Geçiş

100

Doğrusal geçiş

3a Kararlı durum

570

100

3b Geçiş

100

Doğrusal geçiş

4 Kararlı durum

175

100

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerine bakınız.

(b)% tork, komut verilen motor devrindeki azami torka bağlıdır.

RMC-E3 test modları tablosu

RMC Mod Numarası

Mod süresi (saniye)

Motor devri (a) (c)

Tork (%) (b) (c)

1a Kararlı durum

229

100

1b Geçiş

Doğrusal geçiş

2a Kararlı durum

166

2b Geçiş

Doğrusal geçiş

3a Kararlı durum

570

3b Geçiş

Doğrusal geçiş

4 Kararlı durum

175

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerine bakınız.

(b)% tork, komut verilen motor devrindeki azami torka bağlıdır.

Tip F test çevrimleri

RMC-F test modları tablosu

RMC Mod Numarası

Mod süresi (saniye)

Motor devri (a) (e)

Tork (%) (e)

1a Kararlı durum

350

Rölanti

1b Geçiş

Doğrusal Geçiş

2a Kararlı durum (d)

280

Orta

50c

2b Geçiş

Doğrusal Geçiş

3a Kararlı durum

160

100 %

100c

3b Geçiş

Doğrusal Geçiş

4 Kararlı durum

350

Rölanti

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerine bakınız.

(b)Bu moddaki % güç, mod 3a'daki net güce bağlıdır.

(c)Bu moddaki % güç, komut verilen motor devrindeki azami net güce bağlıdır.

(d)Bir ayrık kontrol sistemi (yani çentik tipi kontroller) kullanan motorlar için mod 2a, mod 2a'ya en yakın çentikte veya nominal gücün % 35'inde çalışma olarak tanımlanır.

(e)Bir moddan diğerine 20 saniyelik bir geçiş aşaması içinde ilerlenir. Geçiş aşamasında, mevcut modun tork ayarından bir sonraki modun tork ayarına doğrusal bir ilerleme komutu verilir ve devir ayarında bir değişiklik olursa, aynı anda motor devri için de benzer bir doğrusal ilerleme komutu verilir.

Tip G test çevrimleri

RMC-G1 test modları tablosu

RMC Mod Numarası

Mod süresi (saniye)

Motor devri (a) (c)

Tork (%) (b) (c)

1a Kararlı durum

Rölanti

1b Geçiş

Doğrusal Geçiş

2a Kararlı durum

135

Orta

100

2b Geçiş

Orta

Doğrusal Geçiş

3a Kararlı durum

112

Orta

3b Geçiş

Orta

Doğrusal Geçiş

4a Kararlı durum

337

Orta

4b Geçiş

Orta

Doğrusal Geçiş

5a Kararlı durum

518

Orta

5b Geçiş

Orta

Doğrusal Geçiş

6a Kararlı durum

494

Orta

6b Geçiş

Doğrusal Geçiş

7 Kararlı durum

Rölanti

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerine bakınız.

(b)% tork, komut verilen motor devrindeki azami torka bağlıdır.

RMC-G2 test modları tablosu

RMC Mod Numarası

Mod süresi (saniye)

Motor devri (a) (c)

Tork (%) (b) (c)

1a Kararlı durum

Rölanti

1b Geçiş

Doğrusal Geçiş

2a Kararlı durum

135

100 %

100

2b Geçiş

100 %

Doğrusal Geçiş

3a Kararlı durum

112

100 %

3b Geçiş

100 %

Doğrusal Geçiş

4a Kararlı durum

337

100 %

4b Geçiş

100 %

Doğrusal Geçiş

5a Kararlı durum

518

100 %

5b Geçiş

100 %

Doğrusal Geçiş

6a Kararlı durum

494

100 %

6b Geçiş

Doğrusal Geçiş

7 Kararlı durum

Rölanti

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerine bakınız.

(b)% tork, komut verilen motor devrindeki azami torka bağlıdır.

Tip H test çevrimleri

RMC-H test modları tablosu

RMC Mod Numarası

Mod süresi (saniye)

Motor devri (a) (c)

Tork (%) (b) (c)

1a Kararlı durum

Rölanti

1b Geçiş

Doğrusal Geçiş

2a Kararlı durum

121

100 %

100

2b Geçiş

Doğrusal Geçiş

3a Kararlı durum

347

65 %

3b Geçiş

Doğrusal Geçiş

4a Kararlı durum

305

85 %

4b Geçiş

Doğrusal Geçiş

5a Kararlı durum

272

75 %

5b Geçiş

Doğrusal Geçiş

6 Kararlı durum

Rölanti

(a)Gereken test devirlerinin belirlenmesi için VI’ncı ekin 5.2.5, 7.6 ve 7.7 bentlerine bakınız.

(b)% tork, komut verilen motor devrindeki azami torka bağlıdır.

3. Açıklayıcı Ek

2.4.2.1 Süreksiz (NRTC ve LSI-NRTC) test çevrimleri

NRTC motor dinamometresi programı

Süre (s)

Normalize edilmiş devir (%)

Normalize edilmiş tork (%)

105

104

101

102

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

102

111

103

112

103

113

103

114

103

115

104

116

103

117

103

118

103

119

102

120

103

121

102

122

103

123

102

124

103

125

103

126

103

127

104

128

104

129

104

130

103

131

104

132

104

133

101

134

102

135

102

136

102

137

103

138

104

139

102

140

104

141

103

142

104

143

102

144

103

145

146

147

148

149

150

151

152

153

154

155

156

157

158

159

160

161

162

163

164

165

166

167

168

169

170

171

172

173

174

175

176

177

178

179

180

181

182

183

184

185

186

187

188

189

190

191

192

193

194

195

196

197

198

199

200

201

202

203

204

205

206

207

208

209

210

211

212

213

214

215

216

217

218

219

220

221

222

223

224

225

226

227

228

229

230

231

232

233

234

235

236

237

238

239

240

241

242

243

244

245

246

247

248

249

250

251

252

253

254

103

255

103

256

102

257

258

259

260

261

262

263

264

265

266

267

268

269

270

271

272

273

274

275

276

277

278

279

280

281

282

283

284

285

286

287

288

289

290

291

292

293

294

295

296

297

298

299

300

301

302

303

304

305

306

307

308

309

310

311

312

313

314

315

316

317

318

319

320

321

322

323

324

325

326

327

328

329

330

331

332

333

334

335

336

337

338

339

340

341

342

343

344

102

345

100

346

347

348

349

350

351

352

353

354

355

356

357

358

359

360

361

362

363

364

365

366

367

368

369

370

371

372

373

374

375

376

377

378

379

380

381

382

383

384

385

386

387

388

389

390

391

392

393

394

395

396

397

398

399

400

401

402

403

404

405

406

407

408

409

410

411

102

412

413

414

415

416

417

418

419

420

421

422

423

424

425

100

426

427

428

429

430

431

432

433

434

435

436

437

438

439

440

441

442

443

444

445

446

447

448

449

450

451

452

453

454

455

456

457

458

459

460

461

462

463

464

465

466

467

468

469

470

471

472

473

474

475

476

477

478

479

480

481

482

483

484

485

486

487

488

489

490

491

492

493

494

495

496

497

498

499

500

501

100

502

503

504

505

506

507

508

509

510

511

512

513

514

515

516

517

518

519

520

521

522

523

524

525

526

527

528

529

530

531

532

533

534

535

536

537

538

539

540

541

542

543

544

545

546

547

548

549

550

551

552

553

554

555

556

557

558

559

560

561

562

563

564

565

566

567

568

569

570

571

572

573

574

575

576

577

578

579

580

581

582

583

584

585

586

587

588

589

590

591

104

592

103

593

102

594

102

595

103

596

102

597

103

598

599

600

601

602

603

604

605

606

607

608

609

610

611

612

613

614

615

616

617

618

619

620

621

622

623

624

625

626

627

628

629

630

631

632

633

634

635

636

637

638

639

640

641

642

643

644

645

646

647

648

649

650

651

652

653

654

655

656

657

658

659

660

661

662

663

664

665

666

667

668

669

670

671

672

673

674

675

676

677

678

679

680

681

682

683

684

685

686

687

688

689

100

690

691

100

692

693

100

694

102

695

101

696

100

697

102

698

102

699

102

700

102

701

102

702

100

703

102

704

102

705

102

706

102

707

102

708

102

709

100

710

102

711

101

712

102

713

102

714

101

715

102

716

102

717

102

718

102

719

102

720

102

721

102

722

102

723

104

724

104

725

102

726

102

727

102

728

104

729

101

730

103

731

102

732

103

733

103

734

102

735

103

736

103

737

102

738

103

739

102

740

103

741

102

742

103

743

102

744

104

745

103

746

102

747

103

748

103

749

103

750

102

751

103

752

102

753

103

754

102

755

102

756

103

757

102

758

102

759

102

760

102

761

102

762

102

763

102

764

102

765

103

766

102

767

102

768

102

769

102

770

103

771

102

772

102

773

103

774

102

775

102

776

103

777

778

779

780

781

782

783

784

785

105

786

105

787

105

788

105

789

105

790

105

791

792

793

794

795

796

797

798

799

800

801

802

803

804

805

806

105

807

105

100

808

105

809

105

810

105

811

105

812

104

813

100

814

815

816

817

818

819

820

821

822

823

824

825

826

827

828

829

830

831

832

833

834

835

836

837

838

839

840

841

842

843

844

845

846

847

848

849

850

851

852

853

854

855

856

857

858

859

860

861

862

863

864

865

866

867

868

869

870

871

872

873

874

875

876

877

878

879

880

881

882

883

884

885

886

887

888

889

890

891

892

893

894

895

896

897

898

899

900

901

902

903

904

905

906

907

908

909

910

911

912

913

914

915

916

100

917

918

919

920

921

922

923

924

925

926

927

928

929

930

931

932

933

934

935

936

937

938

939

940

941

942

943

944

945

946

947

948

949

950

951

952

953

954

955

956

957

958

959

960

961

962

963

964

965

966

967

968

969

970

971

972

973

974

975

976

977

978

979

980

981

982

983

984

985

986

987

988

989

990

991

992

993

994

995

996

997

998

999

1000

1001

1002

1003

1004

1005

1006

1007

1008

1009

1010

1011

1012

1013

1014

1015

1016

1017

1018

1019

1020

1021

1022

1023

1024

1025

1026

1027

1028

1029

1030

1031

1032

1033

1034

1035

1036

1037

1038

1039

1040

1041

1042

1043

1044

1045

1046

1047

1048

1049

1050

1051

1052

1053

1054

1055

1056

1057

1058

1059

1060

1061

1062

1063

1064

1065

1066

1067

1068

1069

1070

1071

1072

103

1073

1074

101

1075

1076

103

1077

103

1078

103

1079

103

1080

103

1081

102

1082

101

1083

102

1084

102

1085

1086

1087

102

1088

100

1089

100

1090

1091

102

1092

1093

102

1094

102

1095

1096

1097

101

1098

1099

101

1100

1101

1102

1103

1104

1105

103

1106

103

1107

103

1108

103

1109

103

1110

103

1111

103

1112

103

1113

103

1114

102

1115

102

1116

101

1117

102

1118

103

1119

102

1120

1121

1122

1123

1124

1125

1126

1127

1128

1129

1130

1131

1132

1133

1134

1135

1136

1137

1138

1139

1140

1141

1142

1143

1144

1145

1146

1147

1148

1149

1150

1151

1152

1153

1154

1155

1156

1157

1158

1159

1160

1161

1162

1163

1164

1165

1166

1167

1168

1169

1170

1171

1172

1173

1174

1175

1176

1177

1178

1179

1180

1181

1182

1183

1184

1185

1186

1187

1188

1189

1190

1191

1192

1193

1194

1195

1196

1197

1198

1199

1200

1201

1202

1203

1204

1205

1206

1207

1208

1209

1210

1211

1212

1213

1214

1215

1216

1217

1218

1219

1220

1221

1222

1223

1224

1225

1226

1227

1228

1229

1230

1231

1232

1233

1234

1235

1236

1237

1238

LSI-NRTC engine dynamometer schedule

Time (s)

Normalized speed (%)

Normalized torque (%)

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

100

124

100

125

100

126

100

127

100

128

100

129

130

131

132

133

134

135

136

100

137

100

138

100

139

140

141

142

143

144

145

146

147

148

149

150

151

152

153

154

155

156

157

158

159

160

161

162

163

164

165

166

167

168

169

170

171

172

173

174

175

176

177

178

179

180

181

182

183

184

185

186

187

188

189

190

191

192

193

194

195

196

197

198

199

200

201

202

203

204

205

206

207

208

209

210

211

212

213

214

215

216

217

218

219

220

221

222

223

224

225

226

100

227

228

100

229

100

230

100

231

100

232

100

233

234

235

236

237

238

239

240

241

100

242

100

243

100

244

245

246

247

248

249

250

100

251

100

252

100

253

100

254

100

255

100

256

100

257

100

258

100

259

260

261

262

263

264

265

266

267

268

269

270

271

272

273

274

275

276

277

278

279

280

281

282

283

284

285

286

287

288

289

290

291

292

293

294

295

296

297

298

299

300

301

302

303

304

305

306

100

307

100

308

100

309

100

310

311

312

313

314

315

316

317

318

100

319

320

321

322

323

324

325

326

327

328

329

330

331

332

333

334

335

336

337

338

339

340

341

342

343

100

344

100

345

100

346

100

347

100

348

100

349

100

350

100

351

100

352

100

353

100

354

100

355

356

357

358

359

360

361

362

363

364

365

366

367

368

369

370

371

372

373

374

375

376

377

378

379

380

381

382

383

384

385

386

387

388

389

390

391

392

100

393

394

395

396

397

398

399

400

401

402

403

404

405

406

407

408

409

410

411

412

413

414

415

416

100

417

100

418

419

100

420

100

421

100

422

100

423

100

424

100

425

100

426

100

427

100

428

100

429

430

431

432

433

434

435

436

100

437

438

439

440

441

442

443

444

445

446

447

448

449

450

451

452

453

454

455

456

457

458

459

460

461

462

463

464

465

466

467

468

469

470

471

472

473

474

475

476

477

478

479

480

481

482

483

484

485

486

487

488

489

490

491

492

493

494

495

496

497

498

499

500

501

502

503

504

505

506

507

508

509

510

511

512

513

514

515

516

517

518

519

520

521

522

523

524

525

526

527

528

529

530

531

532

533

534

535

536

537

538

539

540

541

542

543

544

545

546

547

548

549

550

551

552

553

554

555

556

557

558

559

560

561

562

563

564

565

566

567

568

569

570

571

572

573

574

575

576

577

578

579

580

581

582

583

584

585

586

587

588

589

590

591

592

593

594

595

596

597

598

599

600

601

602

603

604

605

606

607

608

609

610

611

612

613

614

615

616

617

618

619

620

621

622

623

624

625

626

627

628

629

630

631

632

633

634

635

636

637

638

639

640

641

642

643

644

645

646

647

648

649

650

651

652

653

654

655

656

657

658

659

660

661

662

663

664

665

666

667

668

669

670

671

672

673

674

675

676

677

678

679

680

681

682

683

684

685

686

687

688

689

690

691

692

693

694

695

696

697

698

699

700

701

702

703

704

705

706

707

708

709

710

711

712

713

714

715

716

717

718

719

720

721

722

723

724

725

726

727

728

729

730

731

732

733

734

735

736

737

738

739

740

741

742

743

744

745

746

747

748

749

750

751

752

753

754

755

756

757

758

759

760

761

762

763

764

765

766

767

768

769

770

771

772

773

774

775

776

777

778

779

780

781

782

783

784

785

786

787

788

789

790

791

792

793

794

795

796

797

798

799

800

801

802

803

804

805

806

807

808

809

810

811

812

813

814

815

816

817

818

819

820

821

822

823

824

825

826

827

828

829

830

831

832

833

834

835

836

837

838

839

840

841

842

843

844

845

846

847

848

849

850

851

852

853

854

855

856

857

858

859

860

861

862

863

864

865

866

867

868

869

870

871

872

873

874

875

876

877

878

879

880

881

882

883

884

885

886

887

888

889

890

891

892

893

894

895

896

897

898

899

900

901

902

903

904

905

906

907

908

909

910

911

912

913

914

915

916

917

918

919

920

921

922

923

924

925

926

927

928

929

930

931

932

933

934

935

936

937

938

939

940

941

942

943

944

945

946

947

948

949

950

951

952

953

954

955

956

957

958

959

960

961

962

963

964

965

966

967

968

969

970

971

972

973

974

975

976

977

978

979

980

981

982

983

984

985

986

987

988

989

990

991

992

993

994

995

996

997

998

999

1000

1001

1002

1003

1004

1005

1006

1007

1008

1009

1010

1011

1012

1013

1014

1015

1016

1017

1018

1019

1020

1021

1022

1023

1024

1025

1026

1027

1028

1029

1030

1031

1032

1033

1034

1035

1036

1037

1038

1039

1040

1041

1042

1043

1044

1045

1046

1047

1048

1049

1050

1051

1052

1053

1054

1055

1056

1057

1058

1059

1060

1061

1062

1063

1064

1065

1066

1067

1068

1069

1070

1071

1072

1073

1074

1075

1076

1077

1078

1079

1080

1081

1082

1083

1084

1085

1086

1087

1088

1089

1090

1091

1092

1093

1094

1095

1096

1097

1098

1099

1100

1101

1102

1103

1104

1105

1106

1107

1108

1109

1110

1111

1112

1113

1114

1115

1116

1117

1118

1119

1120

1121

1122

1123

1124

1125

1126

1127

1128

1129

1130

1131

1132

1133

1134

1135

1136

1137

1138

1139

1140

1141

1142

1143

1144

1145

1146

1147

1148

1149

1150

1151

1152

1153

1154

1155

1156

1157

1158

1159

1160

1161

1162

1163

1164

1165

1166

1167

1168

1169

1170

1171

1172

1173

1174

1175

1176

1177

1178

1179

1180

1181

1182

1183

1184

1185

1186

1187

1188

1189

1190

1191

1192

1193

1194

1195

1196

1197

1198

1199

1200

1201

1202

1203

1204

1205

1206

1207

1208

1209