T.C.
DENİZLİ
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
3. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO : ...
KARAR NO : ...
KARAR TARİHİ : 08/07/2026
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
BAŞKAN : DR ... (...)
ÜYE : ... (...)
ÜYE : ... (...)*
KATİP : ... (...)
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : ...ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 08/04/2026
NUMARASI : ...Esas - ... Karar
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ :... ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ
TARİHİ : 14/03/2025
NUMARASI : ... Esas - ...Karar
DAVACILAR : 1-... - ...
2-... ... - ... - ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : 1 -...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : 2 -...
VEKİLLERİ : Av. ...
Av. ...
Av. ...
DAVANIN KONUSU : Menfi Tespit (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
Taraflar arasında görülen davada .... Asliye Ticaret Mahkemesi ve .... Asliye Hukuk Mahkemesinin ayrı ayrı yetkisizlik kararı verilmesi nedeni ile yargı yerinin belirlenmesi için gönderilen dosya içindeki evraklar okunup gereği görüşülüp düşünüldü:
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARLARININ ÖZETİ:
.... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin kararı ile; "davacının talep ve iddialarının ileri sürüş ve içeriğinden, davalı şirket banka ile yine davacı şirket olan ...nin davalı banka nezdindeki kullanmış olduğu ticari kredilerden kaynaklanan borçlarının ödenmesi için taraf şirketler arasında /13/02/2015 tarihli borç tasfiyesi protokolü yapıldığı , yine iş bu protokolün konusunun ...'nin ticari kredi borçları olduğu, anılan protokolün taraflarının ticari şirket olduğu, dolayısıyla protokolün konusunun ticari iş ve ticari kredinin kapatılmasına yönelik ticari borç tasfiyesi olduğu, anılan ticari borcun davalı şirket beyanlarına göre tamamen ödenmediği ve devam ettiğinin beyan edildiği, diğer taraftan davacı şirketin ticari işletme olması, dava konusu alacağın ticari iş niteliğinde olduğu, dava konusu alacağın mutlak ticari iş içerdiği hususunda şüphe ve duraksama bulunmadığı, bu sebeple davacı şirketin adına kayıtlı taşınmazın, davacı şirketin ticari kredisi borçlarının kapatılması için taraf şirketler arasında yapılan protokole bağlandığı dosya kapsamı ile sabit olduğundan TTK'nın 4. ve 5 maddeleri uyarınca bu tür davalarda görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesinin görevinde olduğu nazara alındığında mahkememizin görevsizliğine karar vermek gerekmiş" karar verilmiştir.
.... Asliye Ticaret Mahkemesinin kararı ile; "6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanuna göre davanın dayanağı olan maddi vakıaları(olayları) ve delilleri ileri sürmek taraflara aittir.Ancak bu vakıaların hukuki nitelendirmesini yapmak ve uygulanacak kanun maddelerini belirlemek Hakimin görevdir. Davacı tarafça dava konusu taşınmazın davacı kişilerin davalı bankadan aldıkları kredinin borçların teminatı karşılığı, borç ödeninceye kadar davalı banka mülkiyetinde durması için "inanç sözleşmesi" ile davalı bankanın ipoteği bulunan iki adet taşınmaz mülkiyetini davalı bankaya devrettiklerini, daha sonradan taşınmazların tekrar iade edilmediğini ileri sürerek inançlı işleme dayalı tapu iptali ve tescil talebinde ve alacak talebinde bulunmaktadır. Bu halde dava vefa (geri alım) sözleşmesine dayalı tapu iptal ve tescil ,menfi tespit ve istirdat istemine ilişkindir.Türk Borçlar Kanununun 239.maddesi gereğince sözleşmeden doğan önalım, alım ve geri alım hakları mal varlığı hakkına ilişkin olup doğrudan ticari işletmeyle ilgili olmadığından davanın Asliye Hukuk Mahkemesinde görülmesi gerekir. Her ne kadar davacılardan ... Tekel Gıda ...Ltd.Şti ve davalı taraflar tacir ise de Türk Borçlar Kanununun 239.maddesi gereğince sözleşmeden doğan önalım, alım ve geri alım hakları mal varlığı hakkına ilişkin olup doğrudan ticari işletmeyle ilgili olmadığından davanın Asliye Hukuk Mahkemesinde görülmesi gerekir. Nitekim yukarıda yer verilen emsal kararlar ve Yargıtay İçtihatları da dikkate alındığında uyuşmazlığın şirketler arasındaki ticari ilişki veya ticari dava niteliğinde bulunmadığı, bu haliyle uyuşmazlığın tarafların ticari işletmeleri ile ilgili olmadığı, davacının da bu yönde bir iddiasının bulunmadığı, HMK'nın 2. Maddesi uyarınca mal varlığından kaynaklı davalarda görevli mahkemenin Asliye Hukuk Mahkemesi dir. Görev dava şartı olup yargılamanın her aşamasında mahkemece resen gözönüne alınması gerekir. Bu nedenlerle 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 2. maddesi gereğince davada Aslişe hukuk mahkemesi görevli olduğundan Mahkememizin görevsizliğine" denilmiş ve ayrı ayrı verilen görevsizlik kararları üzerine yargı yeri belirlenmesi için dosya Dairemize gönderildiği görülmüştür.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE;
HMK'nun 23/1.maddesinde yargı yerinin belirlenmesine ilişkin incelemenin dosya üzerinden yapılabileceği düzenlenmektedir. Bu nedenle dairemizce dosya üzerinden yapılan incelemede;
Dava, vefa (geri alım) sözleşmesine dayalı tapu iptal ve tescil,menfi tespit ve istirdat istemine ilişkindir.
6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 4. maddesine göre; bir davanın ticari dava sayılması için uyuşmazlık konusu işin, taraflarının her ikisinin birden ticari işletmesiyle ilgili olması ya da tarafların tacir olup olmadıklarına veya işin tarafların ticari işletmesiyle ilgili olup olmamasına bakılmaksızın Türk Ticaret Kanunu veya diğer kanunlarda o davaya Asliye Ticaret Mahkemesi'nin bakacağı yönünde düzenleme olmalıdır.Yine, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 19/2. maddesi uyarınca, taraflardan biri için ticari iş sayılan bir işin diğeri için de ticari iş sayılması, davanın niteliğini ticari hale getirmeyecektir. Zira, Türk Ticaret Kanunu, kanun gereği ticari dava sayılan davalar haricinde, ticari davayı ticari iş esasına göre değil, ticari işletme esasına göre belirlemiştir.
6335 Sayılı Kanun'un 2. maddesi ile değişik 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca, ticari davalar Asliye Ticaret Mahkemelerince görülerek karara bağlanır. Diğer taraftan aynı madde gereğince, Asliye Ticaret Mahkemeleri ile diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki(6762 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’ndan ve 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 6335 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önceki halinden farklı olarak) iş bölümü ilişkisi değil, görev ilişkisidir. Göreve ilişkin düzenlemeler, 6100 sayılı HMK'nun 1. maddesi uyarınca kamu düzenine ilişkin olduğundan, mahkemelerce ve temyiz incelemesi aşamasında Yargıtay’ca re'sen incelenir.
6100 sayılı HMK'nın 2. maddesinde; "Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalar ile, şahısvarlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir." hükmüne yer verilmiştir.
Her ne kadar taraflar tacir ise de 6098 sayılı TBK'nın 239. maddesi gereğince sözleşmeden doğan ön alım, alım ve geri alım hakları mal varlığı hakkına ilişkin olup doğrudan ticari işletmeyle ilgili olmadığından, davanın asliye hukuk mahkemesinde görülmesi gerekir.
Somut uyuşmazlıkta; davacıların davalı bankadan kredi kullandıkları, kullanılan kredilerin ödenmemesi üzerine, borçlu ve kefil sıfatıyla, davalı bankayla 13.02.2015 tarihli protokol kapsamında, borçların teminatı karşılığı, borç ödeninceye kadar davalı bankanın ipoteği bulunan iki adet taşınmaz mülkiyetini davalı bankaya devrettikleri, protokole göre taşınmazların geri iadesi için 18 aylık sürede borcun ödenmesi şartını düzenlendiği ve bunun gerçekleşmesi halinde kendilerine iade edileceği gibi 3. Kişi adına da devrin istenebileceği kararlaştırıldığı, davalı bankanın bu taşınmazlardan birisin satışa çıkarması üzerine eldeki davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davacılardan ... Tekel Gıda ...Ltd.Şti ve davalı tacir ise de dava, vefa (geri alım) sözleşmesine dayalı tapu iptal ve tescil talebine ilişkin olduğu, doğrudan tarafların ticari işletmeyle ilgili olmadığı, Türk Borçlar Kanununun 239.maddesi gereğince sözleşmeden doğan önalım, alım ve geri alım haklarına ilişkin davaların mal varlığına ilişkin olduğu, 6100 sayılı HMK'nın 2. Maddesi uyarınca mal varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. (Yargıtay 1.Hukuk Dairesinin 05.02.2020 tarih, 2019/4149 Esas ve 2020/565 Karar sayılı ilamı)
Buna göre, .... Asliye Hukuk Mahkemesince işin esasına girilerek tarafların iddia ve savunmaları ile delilleri toplanarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde görevsizlik kararı verilemesi doğru görülmemiştir. .... Asliye Hukuk Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılarak yargı yeri olarak belirlenmesine karar vermek gerekmiştir.
KARAR : Gerekçesi yukarıda izah edildiği üzere;
1-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 21 ve 22. maddeleri gereğince .... Asliye Hukuk Mahkemesinin YARGI YERİ OLARAK BELİRLENMESİNE,
2-Dosyanın yargı yeri belirlenmesini talep eden mahkemesine iadesine,
Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 362/1-c maddesi uyarınca kesin olmak üzere 08/07/2026 tarihinde oy birliği ile karar verildi.GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 08/07/2026
Dr. ...
Başkan
...
¸e- imzalıdır
...
Üye
...
¸e- imzalıdır
...
Üye
...
¸e- imzalıdır
...
Katip
...
¸e- imzalıdır