Danıştay 7. Daire Başkanlığı 2025/2733 E. , 2025/4435 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
YEDİNCİ DAİRE
Esas No : 2025/2733
Karar No : 2025/4435
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı adına
... Havalimanı Gümrük Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının aleyhlerine olan hüküm fıkrasının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava Konusu İstem: Davacı adına tescilli ..., ..., ..., ... tarih ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamelerinin muhtelif kalemlerinde yer alan eşya nedeniyle İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'de yer alan kıymet üzerinden ihtirazi kayıtla beyan edilerek fazladan ödendiği ileri sürülen gümrük, ilave gümrük ve katma değer vergilerinin 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca iadesi istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine dair karara vaki itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ve fazladan ödenen vergilerin tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; olayda, serbest dolaşıma giriş beyannamelerinin tescil edildiği tarihte ihtirazi kayıt dilekçesi sunulduğundan, davacının beyanının kendi serbest iradesinin ürünü olduğundan bahsedilemeyeceği, bu itibarla, İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'de belirtilen birim kıymet, eşyanın Gümrük Kanunu hükümlerine göre belirlenmiş gerçek satış bedeli olmadığından, fazladan tahakkuk ettirilerek ödenen ihtirazi kayda konu vergilere vaki itirazın reddine dair işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı; öte yandan, gözetim uygulaması nedeniyle fazladan ödenen tutarın 4458 sayılı Kanun'un 216. maddesi uyarınca tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak kanuni faiziyle iadesinin icap ettiği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptali ile fazladan ödenen tutarın tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak kanuni faiziyle birlikte iadesine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Dosyanın incelenmesinden, ..., ..., ... tarih ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamelerine ilişkin davacı tarafından 13/03/2024 tarihinde dava konusu diğer beyanname ile birlikte geri verme başvurusunda bulunulduğu, davalı idarece söz konusu üç beyanname hakkında Gümrük Yönetmeliği 500/b maddesi uyarınca Bölge Müdürlüğüne gönderilen geri verme başvurusunun reddine dair karara vaki itirazın reddi üzerine açılan davanın reddi yolunda verilen ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararı ile kaldırılarak dava konusu işlemin iptaline, fazladan tahsil edilen vergilerin ödeme tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte iadesine karar verildiği, davalı idare tarafından anılan Daire kararı gereğinin yerine getirildiğinin anlaşılması karşısında, anılan beyannameler yönünden davanın konusuz kaldığı sonucuna varıldığı; öte yandan, ... tarih ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesine ihtirazi kaydın beyannamenin tescil tarihinde konulduğu ve geri verme başvurusunun 4458 sayılı Kanun'un 242. maddesinde düzenlenen 15 günlük süre içerisinde yapıldığı görüldüğünden söz konusu beyanın serbest irade ile yapılmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle istinaf isteminin kısmen reddine, kısmen de kabulü ile mahkeme kararının ..., ..., ... tarih ve sayılı beyannamelere ilişkin hüküm fıkrasının kaldırılmasından sonra anılan kısım yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacının gözetim belgesi ibrazı yükümlülüğünden kaçınmak ve kıymet araştırmasına gidilmesini engellemek amacıyla özgür iradesiyle eşyanın kıymetini gözetim kıymetine yükselttiği, yükümlünün beyanı doğrultusunda vergilerin tahakkuk ve tahsil edilerek gümrük işlemlerinin tamamlandığı, tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan kararın temyize konu hüküm fıkrasının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı adına tescilli ..., ..., ..., ... tarih ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamelerinin muhtelif kalemlerinde yer alan eşya nedeniyle İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'de yer alan kıymet üzerinden ihtirazi kayıtla beyan edilerek fazladan ödendiği ileri sürülen gümrük, ilave gümrük ve katma değer vergilerinin 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca iadesi istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine dair karara vaki itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ve fazladan ödenen vergilerin tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesinin 1. fıkrasının 18/7/2021 tarih ve 7333 sayılı Kanun'un 13. maddesi ile değişik halinde, kanunen ödenmemesi gerektiği halde ödenen gümrük vergilerinin geri verileceği, tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergilerinin kaldırılacağı, ancak, söz konusu gümrük vergileri ilgili kişinin kasten yaptığı bir tahrifat veya ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması sonucunda ödenmiş veya tahakkuk ettirilmiş olması halinde, geri verme veya kaldırma taleplerinin kabul edilmeyeceği, 242. maddesinin 1. fıkrasında, yükümlülerin, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilecekleri; 2. fıkrasında, idareye intikal eden itirazların otuz gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye tebliğ edileceği; 4. fıkrasında, itirazın reddi kararlarına karşı, işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabileceği hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Ticaret Bakanlığınca yerli üreticilerin talebi üzerine veya re'sen, belli bir malın ithalatının, o malın yerli üreticileri ve ülke ekonomisi üzerinde olumsuz sonuçlar doğurup doğurmadığının tespit edilmesi amacıyla yapılan inceleme sonucunda ticaret politikası önlemlerinden olan gözetim uygulamasına başvurulabilmektedir.
Gözetim uygulaması başlatılması durumunda, herhangi bir korunma tedbirinden söz edilemez. Yani bu aşamada, o malın ithalatında herhangi bir kısıtlama, vergi oranında artış, eşik kıymet belirlenmesi veya ek mali yükümlülük uygulaması söz konusu olmamaktadır. Sadece bir malın ithalatında, yerli üreticilerin zarar görmesine sebebiyet verebilecek miktarda artış olup olmadığının belirlenebilmesi için o malın ithal seyrinin izlenmesi amaçlanmakta ve bu amacın gerçekleştirilebilmesi için o malın ithalatında İthalat Genel Müdürlüğünce düzenlenen bir gözetim belgesi ibrazı zorunluluğu getirilmektedir.
Gözetim belgesinin ibraz zorunluluğu, o malın belli bir değerin altında kıymetle ithal edilmek istenmesi durumuna münhasır olup gözetim önlemi uygulanmasına karar verilen eşyanın, belirlenen bir kıymetin altında ithal edilmek istenilmesi halinde sadece ''gözetim belgesi'' ibrazı zorunluluğu getirildiğinden, bu zorunluluğa uyulmaması Gümrük Kanunu hükümlerine göre ek tahakkuk yapılmasını gerektiren bir durum olmamakla birlikte, İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerde belirtilen birim kıymet, eşyanın Gümrük Kanunu hükümlerine göre belirlenmiş gerçek satış bedeli değildir.
Bununla beraber 28/07/2021 tarih ve 31551 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7333 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 13. maddesiyle, 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesinde, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması halinde ödenen veya tahakkuk ettirilen vergilerin geri verilmesi veya kaldırılmasına ilişkin taleplerin kabul edilmeyeceği yolunda değişiklik yapılmıştır.
Bu değişiklikten önce, ithale konu eşyanın kıymetinin gözetim tebliğinde belirtilen kıymetten düşük olması durumunda, eşyanın kıymetinin gözetim tebliğinde belirtilen düzeye ulaşmasını sağlayacak şekilde yurt dışı gider beyan edilmesi sonucunda fazladan ödendiği ifade edilen vergilerin iadesi için ya üç yıllık süre içinde 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesine göre geri verme veya kaldırma başvurusunda bulunulması ya da tescil tarihinde beyannameye ihtirazi kayıt konulması suretiyle aynı Kanun'un 242. maddesi uyarınca tahakkuka itiraz edilerek vergilerin iadesi talep edilebilmekteydi.
Anılan Kanun'un 211. maddesindeki değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra tescil edilen beyannameler açısından ise, eşyanın kıymetinin, tebliğde belirtilen miktarda beyan edilmesi halinde, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması neticesini doğuracağından, bu durumda ödenen veya tahakkuk eden vergilerin geri verilmesi veya kaldırılması taleplerinin kabul edilmeyeceği açıktır.
Öte yandan; gümrük vergileri tahakkuklarına karşı dava açılabilmesi için, söz konusu tahakkuklara karşı Gümrük Kanunu'nun 242. maddesinde öngörülen idari itiraz yoluna başvurulması ve bu başvurunun reddedilmiş olması; itiraz yoluna başvurulabilmesi için de, idarece kendiliğinden yapılmış bir ek tahakkuk işleminin veya ihtirazi kayıtla verilen gümrük beyannamesine dayalı tahakkukun bulunması gerekmektedir. İhtirazi kayıt, uygulamada, beyanın bağlayıcılığını etkisiz kılmak ve hak arama yollarına başvuru hakkını saklı tutmak amacıyla beyannameye konulan ve itiraza konu edilip dava açılması halinde kendi beyanına dava açamayacak olan ilgililer için beyanın serbest irade ürünü olmadığını gösteren bir açıklama olarak nitelendirilmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; davacı adına tescilli ... tarih ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesine aynı gün ihtirazi kayıt konulmasına karşın, yasal süresi içerisinde bir üst makama veya aynı makama itiraz başvurusunda bulunulmayarak eşyanın kıymetinin, gözetim kıymetine yüksetilmesi suretiyle ödenen vergilerin Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca iadesi istemiyle 13/03/2024 tarihinde ilgili gümrük müdürlüğüne başvurulduğu, istemin reddine dair karara vaki itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile fazladan ödenen tutarın, tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak faiziyle birlikte iadesi istemiyle de işbu davanın açıldığı anlaşılmış ise de; ithale konu eşya için ihtirazi kayıtla beyan edilerek ödenen vergilere karşı 4458 sayılı Kanun'un 242. maddesi uyarınca 15 gün içinde itiraz yoluna gidilmesi, itirazın reddedilmesini müteakip, tahakkukun iptali ve ödenen vergilerin iadesi istemiyle dava açılması gerekirken, ilgili gümrük müdürlüğüne sunulan dilekçe ile 211. madde kapsamında geri verme başvurusunda bulunulduğu görülmüştür.
Bu bakımdan, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin davacının kendi beyanı ile artırılması neticesinde tahakkuk eden ve ödenen vergilerin beyannamelerin tescili tarihinde yürürlükte olan 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesine 18/07/2021 tarih ve 7333 sayılı Kanun'la eklenen hüküm uyarınca geri verilmesi istenilemeyeceğinden, davacı tarafından ihtirazi kayıtla beyan edildiği halde, beyan üzerine tahakkuk eden vergilere itiraz edilmemesi karşısında, ödenen vergilerin 211. madde uyarınca geri verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin anılan beyannameye ilişkin kısmında hukuka aykırılık; vergi dava dairesi kararının söz konusu hüküm fıkrasında ise hukuka uyarlık bulunmamıştır.
Diğer yandan, davacı vekili tarafından verilen mahkeme kayıtlarına 13/06/2024 tarihinde giren dilekçe ile ..., ..., ... tarih ve sayılı beyannameler bakımından davadan vazgeçildiği bildirildiğinden, kararın anılan kısma ilişkin hüküm fıkrasında sonucu itibariyle isabetsizlik bulunmamakla birlikte, bu durumun davalı idare lehine hükmedilecek vekalet ücreti bakımından yeniden verilecek kararda değerlendirileceği tabiidir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının davalı idarenin istinaf isteminin kısmen reddine ilişkin hüküm fıkrasının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,
4. 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13. maddesinin (j) bendi parantez içi hükmü uyarınca alınması gereken harç dahil olmak üzere, yargılama giderlerinin yeniden verilecek kararda karşılanması gerektiğine, 25/12/2025 tarihinde kesin olarak oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Dayandığı kanuni ve hukuki nedenlerle, ... tarih ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesine tescil tarihinde ihtirazi kayıt konulmasından sonra 15 gün içerisinde yapılan başvurunun vergilerin geri verilmesi ve kaldırılması değil, tahakkuk eden vergilerin iptali istemiyle yapıldığının kabulü ile verilen gerekçesi yukarıda açıklanmış bulunan karar aynı nedenlerle uygun görülmüş olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, kararın iptale ilişkin hüküm fıkrasının bozulmasını sağlayacak durumda bulunmadığından, anılan hüküm fıkrasının onanması, davacı adına tescilli ..., ..., ... tarih ve sayılı beyannamelere ilişkin açılan davada anılan beyannameler bakımından davanın konusuz kaldığı gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına dair hüküm fıkrası Dairemizce sonucu itibarıyla hukuka uygun bulunduğundan, davalı idare lehine vekalet ücretine hükmedilmesi gerekmekte ise de; bu durumun, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 6545 sayılı Kanun'un 22. maddesi ile değişik 49. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, temyiz incelemesi sonunda Danıştayın, kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddi hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlık olarak kabul edilmesi suretiyle kararın vekalet ücretine ilişkin hüküm fıkrasının, düzeltilerek onanması gerektiği oyuyla, Dairemiz kararına katılmıyoruz.