Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2025/3961 E. , 2025/6129 K.
"İçtihat Metni" T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/3961
Karar No : 2025/6129
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU :... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından; Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında Eskişehir ili, Sivrihisar ilçesi, ... Mahallesi'nde yapılan arazi toplulaştırması işleminin davacıya ait eski ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgelerle taşınmaz mahalinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporlarının birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu toplulaştırma işlemi ile davacıya verilen yeni ... ada ... sayılı parselin, eski ..., ... ve ... numaralı parsellerin birleştirilmesiyle oluşturulduğu ve kısmen eski ... sayılı parsel üzerinde oluşturulduğu, yeni taşınmazın toprak puanının eski parsellerden daha yüksek olduğu ayrıca davacı tarafından taşınmazlarında sulama amacıyla kullanıldığı beyan edilen sulama kuyusunun, babasına ait taşınmazda bulunduğu ve babası adına kayıtlı olduğu, bu nedenle davacının sulama imkanının elinden alındığından bahsedilemeyeceği, kamu yatırım payı kesintilerin kanunda belirlenen sınırın altında yapıldığı, davacının eski ... ve ... nolu parsellerinin bir kısmının da yeni parselin içinde bırakıldığı, keşif ve bilirkişi incelemesi sırasında taşınmaza araçla ilerlemenin mümkün olmadığı görülmekle birlikte bu durumun tek başına toplulaştırma işlemini kusurlandırmayacağı, yeni verilen parselin eski parsellere nazaran köy içine giden asfalt yola daha yakın olduğu hususları dikkate alındığında yapılan arazi toplulaştırması işleminde dava konusu parseller yönünden toplulaştırma amaç ve ilkeleri ile hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, toplulaştırmaya konu eski kadastro parsellerinin düz ve düze yakın eğimli ve %40 civarı yola cepheli iken kendisine yeni verilen parselin %7 eğim içerdiği, kendisinin geniş aile işletmesi şeklinde babası ile birlikte tarım yaptığı ve geçim kaynağının çiftçilik olduğu, babasının tarlasında bulunan su kuyusundan istifade ettirilmemesinin hiçbir surette sulama yapamayacağı anlamına geldiği, yeni verilen parsele yola erişimin de sağlanmadığı dolayısıyla maliyeti bir yana tankerle sulamanın yapılmasının fiziki koşullarının da bulunmadığı, yeni verilen yerin taşlık olduğu tarım yapılabilir hale gelmesinin de emek ve maliyet gerektirdiği, bilirkişi raporunda belirtilen toprak puanı yüksek olmasının ise nadasa bırakılmasından kaynaklı olduğu belirtildiğinden bu durumun da geçici olduğu susuz kalırsa arazi veriminin yarı yarıya düşeceğinin mezkur raporda ifade edildiği bu haliyle yeni verilen taşınmazda, eski taşınmazları ile eşdeğerlik unsurunun sağlandığından bahsedilemeyeceği belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi,(...)işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi,(...) verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, her ne kadar İdare Mahkemesince belirtilen gerekçe ile davanın reddine dair verilen karara yönelik istinaf istemi üzerine Bölge İdare Mahkemesince istinaf isteminin reddine karar verilmiş ise de; dosyada bulunan bilgi ve belgelerle Mahkemece yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu birlikte değerlendirildiğinde; dava konusu toplulaştırma işlemi ile davacıya verilen yeni ... ada ... sayılı parselin, eski ..., ... ve ... numaralı parsellerin birleştirilmesiyle oluşturulduğu, eski ... ve ... parselin tamamı ile eski ... parselin 1/2'sinin davacı adına tescilli olduğu, yeni verilen ... numaralı parselin kısmen eski ... sayılı parselden bir alanı kapsadığı, davacının eski parselinin babasının parseliyle sınır komşusu olması ve babasının taşınmazında yer alan sulama kuyusundan sulama yapılabilirken toplulaştırma işlemi sonrasında babasının taşınmazı ile yeni parsel arasına iki parsel yerleştirilmesi nedeniyle davacının sulama yapamaz hale geldiği, toplulaştırma sonrası verilen parselin düz ve eğimsiz bir yerden ortalama %7 eğime sahip bir yere taşındığı, birleştirilen parsellerin toprak puanları daha düşük olduğundan yeni taşınan yerde hem daha fazla alan azalması meydana geldiği ancak yeni verilen parselin toprak puanının daha yüksek olmasının sebebinin yıllardır kullanılmayan, nadasa bırakılmış bakir bir toprak olmasından ve köy içine giden asfalt yola daha yakın olmasından kaynaklandığı ancak yeni parselin daha taşlı, eğimli ve sulama imkanının ortadan kaldırıldığı, yeni parselin imar ve ihyası için gerekli olan taşların toplanmasının emek ve maliyet gerektirdiği, babasına ait eskiden bitişik yerde kalan kuyunun eğimin ters yönünde kalmasından dolayı cazibeyle boru taşımalı sulama yapılamayacağından ancak tankerle sulama yapılabileceği, bunun ayrıca bir maliyet oluşturacağı, sulama yapılamadığı durumda da verim her ürün için neredeyse yarı yarıya azalacağı, yeni planlanan parsellere açılan yollardan gidilemediği, eski sınırı olan kadastro parselinden sonra araçla ilerlemenin mümkün olmadığı ve yeni parsele yürüyerek gidildiği, toplulaştırma işleminin yeni tahsis edilen ... parsel yönünden mevzuatta belirlenen ilke ve esaslara, hukuka uygun ve hakkaniyetli olmadığı tespit ve değerlendirmelerine yer verildiği görülmektedir.
Bu itibarla Teknik Talimatta yer verilen toplulaştırmada dikkat edilecek hususlar yönünden incelenmesi ve değerlendirilmesi, başka bir deyişle yeni parselasyonda hasım ve hısım ilişkisine dikkat edilmesi, parsellerin mümkün olduğunca maliklerin talepleri dikkate alınarak eski yerlerinde oluşturulması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, suya ve yola erişiminin sağlanmasına dikkat edilmesi aksi bir uygulama yapıldığında bunun hukuki, fiili ve teknik gerekçelerinin ortaya konulması gerekeceği açık olduğundan, davacıya ait eski ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazları yerine verilen yeni parselin büyük oranda eski yerinden verilmeyip, başka bir alana kaydırılarak oluşturulduğu görüldüğünden, davacıdan alınan önceden ikisi tam, bir adedi 1/2 hisseli olan hisseli maliki olduğu eski parsellerin kimlere verildiği ve bunun gerekçesinin ne olduğu, parsel puanlamasının yeni verilen parselin nadasta olması sebebiyle daha yüksek olduğu ancak suya erişimi bulunmadığından verimin yarı yarıya azalacağı ve eğiminin önceden eski parsellerde düz olduğu yeni parselde % 7 olduğu gözetildiğinde eski taşınmazlarla yeni verilenin eşdeğer olup olmadığının ve yapılan alan azalmasının gerekçesinin ne olduğunun, davacının babasının mirasçısı ve fiilen de birlikte çiftçilik yaptığı ve ileride babasına ait kuyudan faydalandığı parsellerle kendi eski taşınmazlarının daha büyük parsel oluşturabileceği ve aile işletmesi olabileceği hususu gözetilerek Mahkemece alınacak ek raporla parsellerin eski kadastral parseller ile yeni durumlarının aplikasyonlar yapılarak çakışık krokiler üzerinde net bir şekilde gösterilmek suretiyle incelenmesi ve yapılan inceleme sonucunda karar verilmesi gerektiğinden, toplulaştırma işleminin hukuka uygun olduğu gerekçesiyle verilen mahkeme kararında isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, eksik araştırma ve inceleme sonucunda verilen İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .. İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 24/11/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.