10. Hukuk Dairesi 2025/4072 E. , 2026/343 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/1850 E., 2024/2081 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ: İstanbul Anadolu 29. İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/49 E., 2024/109 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalılara ait işyerinde geçen ve bildirilen çalışmaları için itibari hizmet süresi verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davanın reddini istemiştir.
Davalı ...Ş. ve...Radyo Televizyon Gazetecilik ve Yayıncılık A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının...Dağıtım Pazarlama A.Ş. nezdinde sevkiyat elemanı olarak çalıştığı,...Radyo Televizyon Gazetecilik ve Yayıncılık A.Ş. nezdinde herhangi bir çalışmasının olmadığı, davacının yaptığı işin itibari hizmet kapsamında olmadığı, davacının çalıştığı şirketin faaliyet konusunun dağıtım ve pazarlama olduğu, davacının gazetelerin basım ve paketlemesinin yapıldığı bölümlerden gazete balyalarını alıp etiketleyerek araçlara yerleştirilmesini sağladığı, davacının bu işleri matbaa alanının oldukça uzağında yaptığı, matbaa alanında yapılan ölçümlerinde zaten iş güvenliği sınırları dahilinde kalındığını belirterek davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V.TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini beyan etmektedir.
Davalı ...Ş. İle...Haberleşme ve Yayıncılık A.Ş. vekili temyiz dilekçesinde; kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini beyan etmektedir.
Daval...Dağıtım Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş. vekili temyiz dilekçesinde; kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini beyan etmektedir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, itibari hizmet süresi tespiti istemine ilişkindir.
1-Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hakim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalılar vekillerinin aşağıdaki parağrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
2-İtibari hizmet süresi, ağır ve yıpratıcı işlerde çalışanların erken yıpranmaları nedeniyle daha erken emekli olabilmeleri için kanun koyucu tarafından belirlenmiş erken emeklilik sağlayan düzenlemelerden biridir. İtibari hizmet süresi fiilen olmayan ancak kanun koyucu tarafından verilen imkân nedeniyle varsayılan bir sürenin sigortalılık süresine eklenmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun Ek 5. maddesinin II numaralı bendi; basım ve gazetecilik işyerlerinden 1475 sayılı Kanun ve değişikliklerine göre çalışan sigortalıların; solunum ve cilt yoluyla vücuda geçen gaz veya diğer zehirleyici maddelerle çalışılan iş yerleri, fazla gürültü ve ihtizaz yapıcı makine ve aletlerle çalışarak iş yapılan işyerleri, doğrudan doğruya yüksek hararete maruz bulunarak çalışılan işyerleri, fazla ve devamlı adali gayret sarf edilerek iş yapılan işyerleri, tabii ışığın hiç olmadığı ve münhasıran suni ışık altında çalışılan işyerleri, günlük mesainin yarıdan fazlası saat 20.00'den sonra çalışılarak yapılan işyerlerinde geçen çalışmaların itibari ihzmet süresi kapsamında geçtiğini düzenler.
Bu yönüyle davanın yasal dayanağı, 506 sayılı Kanun'un Ek 5. maddesidir. Anılan maddeye göre, sigortalıların itibari hizmetten yararlanabilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir. Birinci koşul sigortalının Basım ve gazetecilik iş yerlerinde çalışması, ikinci koşul ise; II. bendin (a-f) alt bendlerinde yazılı fiziksel dış etkenlerin ve olumsuz çalışma koşullarının olayda ayrıca gerçekleşmesidir. Söz konusu maddede, basım ve gazetecilik iş yeri birlikte ifade edilmişse de, gazetecilik işi yapılmayan sadece basım işi yapılan iş yerlerinde çalışan sigortalılarda, maddenin alt bentlerinde sayılan koşullardan herhangi birisi oluştuğu takdirde itibari hizmetten yaralanacakları açıktır. Ancak "basım" işinin matbaa iş yerinde mevkute çıkarmaya yönelik olduğunun kabulü gerekmektedir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2015/21-3371 Esas, 2018/129 Karar sayılı 07.02.2018 tarihli ilamı da bu yöndedir.
İnceleme konusu davada, davacının davalılar tarafından işletilen basım ve gazetecilik işyerinde sevk ve depo elemanı olarak çalıştığı, Mahkemece iş yerinde 05.06.2018 tarihinde keşif yapıldığı, keşif sonucu hazırlanan bilirkişi raporunda; davacının çalıştığı sevkiyat bölümünün baskı bölümüne 5 metre uzaklıkta olduğu ve baskı bölümünün cam bölme ile ayrılmış olduğu, keşif esnasında baskı bölümünün faal olmaması nedeniyle sevkiyat bölümüne kimyasal gaz geçişinin olup olmadığının ve baskı bölümünün gürültüsünün ulaşıp ulaşmadığının tespit edilemediğinin ve doğrudan ısıya maruziyetin bulunmadığının belirtilmesi karşısında davacının baskı bölümünden kaynaklı olup ek 5. Maddede sayılan zararlı dış etkenlere maruziyeti hususunun açıklığa kavuşmadığı, Mahkemece eksik araştırma ve inceleme sonucu karar verildiği anlaşılmaktadır.
Mahkemece, davacının talep konusu bildirmelerinin geçtiği tarih aralığında davacının çalıştığı bölümde iş yerinin fiziki koşullarının tespiti açısından yeniden bir inceleme yapılarak, özellikle baskı bölümünün ne zaman cam bölmelerle diğer bölümlerden ayrıldığı tespit edilmeli, davacının sevk ve depo elemanı olarak baskı bölümünün zararlı etkenlerine maruz kalıp kalmadığı hususu usulüne uygun olarak yeniden incelenerek yapılacak tahkikat sonucu varılacak sonuca göre karar verilmelidir.
Bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.
VI.KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davalılar vekillerinin temyiz itirazlarının kabulü ile
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgililere iadesine,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
22.01.2026 gününde oybirliğiyle karar verildi.